Meteoroloji Son Hafta

  • View
    1.628

  • Download
    5

Embed Size (px)

Text of Meteoroloji Son Hafta

  • 1. I OLUUMU VE METEOROLOJ

2. Trkiyede Problemi

  • "" insanlar ve yaplar tehdit eden ve ykc etkileri olan olan meteorolojik karekterli bir doal afettir.
  • Trkiye'nin nemli lde nfus younluuna sahip dalk alanlarnda, zellikle toporafya ve meteorolojik koullarn uygun olduu Dou Anadolu Blgesi ve Karadeniz Blgesi'nde hemen hemen her yl olaylar meydana gelmektedir.
  • Ortalama ykseklii 1000 m'yi geen ve oluumuna uygun dalk alanlar bu blgeler iinde ok geni alanlara yaylmaktadr.
  • Dalk alanlarn, Trkiye yzlmnn yaklak 1/3'n oluturduu dikkate alnrsa, olaynn meydana geldii alanlarn yaylmnn ne kadar byk olduu anlalmaktadr.
  • Bu blgelerde meydana gelen lar, yerleim yerleri, yollar, turistik tesisler, ve dier altyap iin ciddi bir tehdit oluturmaktadr. Y
  • ksek rakmlarda yerlemi bulunan k turizm merkezleri ile Dou ve Gneydou blgelerinin orman rtsnden yoksun olan, zellikle Hakkari, Tunceli, Bingl, Siirt ve Bitlis illerini kapsayan blgesi, afetlerine en duyarl alanlar iermektedir.
  • lkemizde Aralk, Ocak, ubat ve Mart aylar afetlerinin en ok meydana geldii aylardr. 1958 ylndan beri Trkiye'de AFET kaytlarna gemi 448 adet olay meydana gelmitir.
  • u ana kadar meydana gelen en lmcl olay 1991-1992 k mevsiminde 328 kiinin hayatn kaybettii olaydr.

3.

  • Dier afetlerde olduu gibi, afetlerinde de afet ncesi srete nleyici tedbirler olarak, ilgili kurulularn etkin bir ekilde koordinasyonu ile yaplacak entegre almalar, afet riskinin azaltlmasnda atlacak ilk admlar oluturmaktadr. nleyici tedbirler arasnda yer alan tahmini ve erken uyar sistemlerinin srdrlebilir bir biimde hayata geirilebilmesi lkemiz koullar asndan olduka nemlidir.

4. Dalk Blgelerdeki Meteorolojik Olaylara Genel Bir Bak

  • Meteorolojik faktrler, uygun toporafik ve arazi koullarnda oluumuna zemin hazrlar.
  • Genel olarak, ya (kar, yamur, ya iddeti), rzgar (hz, yn, yksek irtifa rzgarlar, yerel rzgar durumu), scaklk (mevcut ve nceki scaklk koullar), gr mesafesi ve bulutluluk (kar yzeyinin hzl soumas aasndan) oluuma etki eden nemli meteorolojik faktrlerdir.
  • Bu meteorolojik faktrler iddetli tipi sonras 36 saatten uzun sren lk bir havann esmesi, kar rts zerine yamurun yamas, bir defada 25 cm'den fazla yeni kar tabakasnn olumas, lk bir gnn ardndan ani scaklk dnn meydana gelmesi, ve rzgarn 24 saatten uzun bir sre 7 m/s'den daha hzl esmesi durumlarnda oluumuna daha elverili ortam olutururlar.
  • Dier taraftan, uzun sreli kar yalarndan sonraki ilk gneli gn, eer kar yzeyi donmu ise, ak ve bulutsuz bir geceden sonraki ilk gn oluumuna olduka elverilidir.
  • Ayrca, meteorolojik koullar toporafik artlarn uygun olduu yerlerde; bunlar genellikle 35 dereceden daha dik eimli yamalar, genellikle kuzeye bakan yamalar, orman rts olmayan ve rzgar alt olan yamalar, yama zerindeki doal oturmalar, riskinin artmasnda etkili olan dier faktrlerdir.

5.

  • Katastrofik larn ou, geni lekli (sinoptik) hava sistemlerinin getirdii kar ya sonucu ortaya kan direk ykleme nedeni ile oluurlar. n ne zaman, nasl ve niin olabileceini anlayabilmek iin ilk olarak, yamalarda bulunan karn depolanmasn ve dalmn belirleyen faktrleri incelemek gerekir. Bu faktrler;

6.

  • Temel dalk alan meteorolojisi
  • Meteorolojik parametrelerin kar zerine etkisi, ve
  • Hava durumu ile topografyann ilikisini aklayacak uzun sreli gzlemlere dayal almalardr.

7.

  • Genel olarak, yksek alanlarda gelien meteorolojik olaylar tanmlanmaya alldnda, n oluum karakterini kontrol eden 2 tip temel hava akmnn etkili olduu ortaya kmtr. Bunlar;
  • Denizel ve karasal hava akmlar olmak zere ikiye ayrlrlar.
  • Bu akmlar ayr ayr etkili olduklar gibi bazen birbirlerine geili olarak ta etkili olurlar.

8.

  • Bu hava akmlar ile karekterize edilen iklim tipleri;
  • Denizel kar iklimigenellikle ok sert souklarn olmamas, ancak bol miktarda kar yann meydana gelmesi ile tanmlanabilir. Bu akmlarla oluan kar rts kalnl fazladr.Denizel iklimin etkileri dorudan lkemizde grlmemesine ramen, kuzey ve kuzeydou Anadolu'da karasal iklime gei gsteren bir iklim olarak kendini gstermektedir.
  • Karasal kar iklimiise, dk scaklklar ve kar ya ile kendini gsterir. Konum itibari ile deniz kylarndan uzak alanlarda etkili olur. Kar derinlikleri nisbeten az olup, kar rtsnde yapsal zayflklarn tipiktir. Ak havalarda bile geni alanlarda kar tanmnn uygun olmas nedeni ile eski kar tabakalar zerinde nemli lde ek kar depolamas meydana gelebilir ve bu olay, zayf tabakalarn yenilmesi ile lara dnr. Kar rts iinde ince tabakalarn yaygn olarak bulunmas, dk scaklklarn ve yksek scaklk gradyannn bulunmas, yal kar tabakalarnn zayflamasna neden olan ana faktrlerdir. zellikle Anadolu'nun i ve dou kesimleri bu iklim tr ile karakterize edilebilir. Ksaca; Trkiye, hem denizel hem de karasal iklim koullarnn baz tipik zelliklerine ve bunlara bal olarak oluan lara sahiptir.

9. Rzgar ve Bileenleri

  • tehlikesinin her zaman meydana gelebilecei dalk alanlarda rzgar hz ve yn asndan en nemli parametre, rzgar hznn yatay bileenidir.
  • Yatay bileen, ykseklie bal olarak deiir. nk dalar, zerlerinde esen rzgar iin engel tekil eden ok byk cisimlerdir.
  • zellikle larn balama blgelerinin bulunduu yksek kesimlerde srtnme kuvvetleri, rzgar hz ve ynn kontrol edecek kadar nemlidir.
  • Dey bileen ise, kar ya tr ve miktarn belirleyen en nemli faktrdr. Dey bileen yan miktar ve iddetti hakknda bilgi verir.
  • Ya iddeti, dey bileen ile yaklak olarak doru orantldr. Dolaysyla dey yndeki rzgar hz, tahmininde nemli bir veri kayna olan kar yann tahmininde kullanlmaktadr.

10.

  • Kar yann meydana gelmesi hava hareketleri ile yakndan ilgilidir.
  • Genellikle havann ykselip alalmasnda drt farkl mekanizma rol oynar;
  • Alak basn blgesi etrafnda oluan yukar yndeki dey hareket
  • Farkl scaklklara sahip hava ktleleri arasndaki snr boyunca oluan hava hareketi
  • Yatay basn farkllklar nedeni ile dalk alanlardaki nemli hava hareketi
  • Yeryzne yakn konumda olan havann snmas ve evreledii havadan bal olarak daha dk younlua sahip olmas nedeni ile ykselmesi

11.

  • Yukardaki sralama esas alnrsa, dey yndeki rzgar hz ve ya iddeti 1'den 4'e doru artar.
  • Fakat buna karlk ya sresi ve etki alan ise azalr.
  • Rzgarn bu ekilde hzlanmasnn nedeni, dalarn st ksmlarndaki havann dey ynde skmasdr.
  • Yavalama ise alak basn blgelerinin varl ile meydana gelir.
  • Nemli hava da yamalarnda eime paralel olarak hareket eder ve rzgar dalara dik olarak estiinde maksimum etkiyi gsterir.
  • Dier taraftan, dalardaki lokal morfolojik deiimler, karn depolanmas ve rzgar bileenleri zerinde ok nemli etkilere sahiptir.
  • n olumasnda anahtar bir kavram olarak yerini alan, kar depolanmas, karn rzgarn hznn artt bir blgeden alnp, azald bir blgede toplanmas olaydr.

12. Kar Tanm

  • Karn, rzgar nedeni ile ilk depoland konumunu bozarak yeniden tanmas, dalk alanlardaki kar rtsnn sahip olaca yatay ve dey dalmda heterojenlik meydana getirecei gibi dolays ile de baz zel koullar altnda oluumunun esas nedeni de olabilir.
  • Ak havalarda bile, tanan kar nedeni ile mevcut kar rts zerine gelen ek yk sonucu, oluumlar meydana gelebilmektedir.
  • 2 m veya daha ykseklikte tanan karauuan kar ,
  • yzeye ok yakn olarak tanan kara (tanmn %90') isesrklenen kar ad verilmektedir.

13.

  • Bir kar ya esnasnda veya sonrasnda karn tanm mekanizmas, karn alansal dalm ve birikimi zerinde nemli rol oynar.
  • Birikme olay ekilde olmaktadr:
  • Sedimentasyon ( rzgarsz bir ortamda kar ya )
  • Birikme ( yuvarlanma, srama, trblansl hareket ile )
  • Bir cisim etrafnda oluan birikme

14.

  • Kar tanmna etki eden faktrler ise;
  • Rzgar hz
  • Kar tanelerinin ortalama bykl
  • Erozyona urayan kar rtsnn ve tand yerdeki kar rtsnn zellikleri
  • Scaklk

15.

  • Uuan ve srklenen kar oluumlarna sebep olan ana tanm tipi vardr.
  • Bunlar;
  • Yuvarlanma(kuru kar tanelerinin yzeyde yaklak 1 mm yksekliindeki bir hava katman boyunca 0.1-0.5 m/sn hzla akmaya benzer hareketi),
  • Srama(10 cm 1 m yksekliindeki bir hava katman boyunca kar tanelerinin rzgar ile bir anda kaldrlp ksa bir mesafe sonra brakld zaman oluan hareket) ve
  • Trblansl tanm(kar tanelerinin 100 m'ye kadar ykseltilip havada bir sre asl halde tanm).

16. Karn rzgar ile tanm ekilleri 17.

  • Tanmdaki farkllklar ve dzensizlikler sonucu tehlikesini arttran baz oluumlar meydana gelir.
  • Bunlar genel olarak;
  • Saak,
  • Rzgar plakalarve
  • Kar rtsnde heterojenleme dir.

18.

  • Saak(Kar balkonu):
  • Dalk alanlarda, yama eim alarnn aniden deitii srtlarn rzgar alt kesimlerinde, trblansl kar tanmna bal olarak saaklar ve oluturabilecek depolanmalar meydana gelir.
  • Rzgarn geldii yndeki yamacn eimi, saan veya kar birikiminin olumasndakritikbir rol oynar.
  • Genellikle bir srt zerinde oluabildii gibi, yama eiminin aniden deitii herhangi