1 01 bilgi teknolojilerinde temel kavramlar - Bilgi Teknolojileri ve Uygulamalarؤ±na Giriإں Bilgi Teknolojilerinde

  • View
    0

  • Download
    0

Embed Size (px)

Transcript

  • Bilgi Teknolojileri ve Uygulamalarna Giri

    Bilgi Teknolojilerinde Temel Kavramlar 1

    Blm 1: Bilgi Teknolojilerinde Temel Kavramlar

    Hazrlayanlar: Levent Emmungil ve Orun Madran

    Bu konuyu bitirdiinizde;

    bilgisayarn mimarisi hakknda bilgi edinebilecek,

    bilgisayarn temel bileenlerini anlayabilecek,

    bilgisayarn alma mantn kavrayabilecek,

    donanm hakknda bilgilenebilecek,

    ergonominin nemini anlayabilecek, ve

    telif haklar konusunda nelere dikkat edilmesi gerektiini renebileceksiniz.

  • Bilgi Teknolojileri ve Uygulamalarna Giri

    Bilgi Teknolojilerinde Temel Kavramlar 2

    1. BLGSAYARIN MMARS, TEMEL BLEENLER VE ALIMA MANTII

    ekil 1 Bilgisayarn alma Mant

    Bilgisayar yapsal olarak; Bilgilerin girilmesi, girilen bilgilerin belirtilen durumlara gre ilenmesi, ilem sonularnn alnmas olarak temel fonksiyona sahip bir makine eklinde tanmlayabiliriz. Bu temel fonksiyonu gerekletirebilmek iin sahip olmas gereken mimariyi;

    1. Girdi niteleri,

    2. Merkezi lem Birimi,

    3. kt niteleri oluturur.

    GRD NTELER: Bilgilerin bilgisayara aktarlmasn salayan klavye, fare, tarayc yada bilgisayara taklm video ileme kart gibi herhangi bir kart olabilir.

    MERKEZ LEM BRM: Veriyi ileme kabiliyetine sahiptir. temel grevi vardr:

    1. Mantksal lemler: 1

  • Bilgi Teknolojileri ve Uygulamalarna Giri

    Bilgi Teknolojilerinde Temel Kavramlar 3

    IKTI NTELER: lemcinin kan sonular aktarabilecei nitelerdir. Monitr, yazc, srcler, yada bilgisayar zerindeki herhangi bir alet (Herhangi bir PCI yada PCI-Express kart ) olabilir.

    Bu ana elemann sahip olduklar birok donanmsal ve yazlma bal zellik bulunur. Sonu olarak bilgisayar yapsal olarak oluturan bu bileenler donanm ve yazlmn uyumlu bir birliktelii sayesinde ancak grevlerini yapabilirler.

    Donanm Nedir? Bilgisayarn elektronik, elektrik ve mekanik birimlerinden oluan fiziksel yapsdr. Bilgisayar ile ilgili her trl grebildiimiz ve dokunabildiimiz paralar donanm oluturur.

    Yazlm Nedir? Bilgisayarn grevini yerine getirebilmesi iin ona verilen tm bilgiler ve komut listeleridir. Her farkl komut listesi bir program olarak adlandrlabilir.

    1.1. Bilgisayar Trleri

    Bilgisayarlar temelde kiisel bilgisayarlar ve sunucular olarak ikiye ayrlr. Kiisel bilgisayarlar dorudan kiilere hizmet verirken sunucu bilgisayarlar dier bilgisayarlara hizmet veren bilgisayarlardr.

    1.1.1. Masast Bilgisayarlar

    Tanabilir olmayan kiisel bilgisayarlardr. lem gcnn ykseklii ve sonradan para eklenebilmesi zelliklerinden dolay tercih edilmektedir. lem gc ve fiyat asndan en uygun bilgisayar trdr.

    1.1.2. Dizst bilgisayarlar

    Tanabilir bilgisayarlar arasnda yksek ilem gc olan ounlukla masast bilgisayarlarn yerine de kullanlabilen bilgisayarlardr. Ekran, klavye, fare, hoparlr gibi tm bilgisayar birimlerini bir arada bulundurmas ve uygun fiyatlar nedeniyle zellikle son zamanlarda ok tercih edilmektedir. Tablet bilgisayarlar farkl bir tr olarak dnlse de dizst bilgisayarlarn ekrandan dorudan komut kabul edebilen eitleridir.

    1.1.3. Avu ii bilgisayarlar

    Dizst bilgisayarlar tanabilir olsa da yaklak 3kg olan arlklar ve 3 saat dzeyindeki pil mrleri pratikliklerini kstlamaktadr. Bu nedenle daha dk ilem gcne sahip olsa da, uzun pil mr ve cebe san boyutlaryla avu ii bilgisayarlar poplerlik kazanmtr. Cep telefonu zellii de bulunabilen bu cihazlar giderek yaygnlamaktadr.

    1.1.4. Giyilebilir bilgisayarlar

    Teknolojinin gelimesiyle birlikte gzlk tipi ekranlar, sanal klavyeler gibi donanmlar farkl trlerde bilgisayarlar oluturmay kolaylatrmtr. Giyilebilir bilgisayar bu trlerden biridir. Eldivene benzeyen girdi arac, gze taklan ekran sayesinde deiik bir bilgisayar kullanm deneyimi sunmaktadr.

    1.1.5. Sper bilgisayarlar

    Normal bilgisayarlar da sunucu olarak kullanlabilse de yksek ilem gc ihtiyacn karlamakta yetersiz kalmaktadrlar. lem gc belli bir dzeyi geen bilgisayarlara sper bilgisayar denir. Maliyetleri nedeniyle dnyada snrl sayda bulunurlar. ok yksek ilem gc olan bir bilgisayar yerine ok daha dk maliyeti sebebiyle bir ok bilgisayar tek bir bilgisayarm gibi kullanma teknolojisi daha yaygn kullanlmaktadr.

  • Bilgi Teknolojileri ve Uygulamalarna Giri

    Bilgi Teknolojilerinde Temel Kavramlar 4

    1.2. Bilgisayarn Temel Bileenleri

    Merkezi lemci: Bilgisayarn beyni gibidir, mantksal ve matematiksel ilemleri yapar, karar verir.

    Sistem Bellei (RAM): Bilgisayarn hafzasdr. Veriler ve komutlar burada saklanr. Sistem ak olduu srece bilgiler bellekte saklanabilir. Sistem kapatldnda veriler ve komutlar bellekten silinir.

    Anakart: Tm donanmn zerinde bulunduu kart yapsdr. Donanmlar aras ilikiyi dzenler.

    Srcler: Bilgileri kalc olarak depolayabilme yeteneine sahip birimlerdir.

    letim Sistemi: Donanm ile kullanc arasndaki iletiimi salayan yazlmlardr. Kullancnn donanmn yeteneklerinden yararlanabilmesini salar.

    1.3. Bilgisayarn alma Mant

    Bir bilgisayarn iindeki veriler ve komutlar say olarak saklanr ve ilenir. Bilgisayarlar sadece iki say kullanr: 0 ve 1. Buna ikili kod ad verilir. nanmak zor olsa da resimden fotorafa, szckten mzie kadar her trl bilgi sadece bu iki saynn bir kombinasyonu olarak saklanabilir. Bilgisayarn iinde 0 ve 1 saylar ok kk elektronik devreler zerinde elektrik akm olarak kaydedilir. Bir devre elektrik akm tayorsa 1, tamyorsa 0dr. CD, DVD gibi optik ortamlar zerinde ise 0 ve 1 rakamlarn ykseklik farkllklar belirler. Bilgisayara girilen tm girdiler akmlarn varlk ve yokluklarnn farkl kombinasyonlar biiminde kodlanm olmaldr.

    Her bir elektronik devre 1 bitlik veri oluturur. Bu veri 1 veya 0 olarak tanmlanr. Sekiz bitlik seriler halinde saklanan bilgisayar verisine bayt denir. rnek olarak klavyeden giri yapmak iin B harfine bastmzda B harfi bilgisayara 01000010 olarak kaydedilir.

    ekil 2 B harfinin bit olarak ifade edilii

    8 bit=1 byte / 1024 byte=1 KB / 1024 KB=1 MB / 1024 MB=1 GB

    Bilgisayarda veri ileme: Bir bilgisayar veri ilemek iin elektronik devreler zerinden elektrik akmlar yollar. Bir devre mantk geitleri ad verilen elektronik aygtlardan ve elektronik yollar sisteminden oluur. Bir geide giren 1 deeri, kta 0a dnebilir. Veri bu ekilde ilenir.

    Silikon Devreler: Elektronik devreler yongalar zerinde oluturulur. Yongalar silikon ad verilen bir maddenin ince dilimleridir. Her bir yonga milyonlarca devre

    B harfi bayta 01000010 olarak evrilir.

    Bit Bayt

  • Bilgi Teknolojileri ve Uygulamalarna Giri

    Bilgi Teknolojilerinde Temel Kavramlar 5

    ile kaplanr. Devrelerin dzenlenme ekli, her yongann ne i yapacan belirler. rnein, bilgisayarn Merkezi lem Birimi ve Bellei iin farkl yongalar oluturulur. Bir bilgisayardaki yongalarn tm baskl devre kart adndaki kartlara taklr.

    ekil 3 Baz yongalar o kadar kktr ki, bir inenin deliinden bile geebilirler.

    Veriyollar: Bilgisayarn iinde bilgi bayt olarak akar. Baytlar veriyolu ad verilen metal yollar zerinde tanr. Her veriyolu birka raydan oluur; her ray ise bir bit tar. Veriyollarnn hz donanma bal olarak deimektedir.

    ekil 4 Veri yollar

    tip veriyolu bulunur:

    Veri Yollar: Bir veri yolu Merkezi lem Birimi (MB - CPU) ile bellek arasndaki yada Merkezi lem Birimi ile girdi /kt aygt arasndaki veriyi tar. Denetim Veriyollar: MBden bilgisayarn dier paralarna gnderilen komutlar tar. Adres Veriyollar: Bilgisayarn belleindeki yerlerin her birini tanmlayan saylar (adresleri) tar.

    Bir Bayt

    Bir bit

    Veriyolu

  • Bilgi Teknolojileri ve Uygulamalarna Giri

    Bilgi Teknolojilerinde Temel Kavramlar 6

    2. DONANIM VE ERGONOM Bilgisayarn insan ile fiziksel iliki iinde olduu donanm ve ergonomi konular birok farkl etkenin birlikte oluturduu bir alma dinamii ortaya koymutur. Performans, maliyet ve salk unsurlarnn kullanc yararna en efektif ekilde kullanlabilmesi iyi bir donanm seimi ve uygulanabilirlii olan ergonomik dzenlemelere baldr.

    Bilgisayar uygulamalarnda performans ve kapasite art sadece donanmsal zelliklere bal olarak salanamaz. Uygun yazlm kullanm ve kullanc bilgisi de performans en az donanm kadar etkilemektedir. Bu hususlar gze alndnda donanm seimi srasnda kullancnn bilgi dzeyi ve yaplacak iin nitelii de byk nem kazanmaktadr. Kullanm amacna uygun olmayan bir bilgisayar, sahip olduu stn donanm zelliklerinden bir ounun kullanlamamasna, baz zamanlarda da uygulamalarda yetersiz kalmasna neden olur. Bu karmlardan hareketle, fiyat / performans oran ile kullanc bilgisi / beklenen i orannn dengeli bir ekilde oluturulmas gerekir. Bilgisayar kullanm konusunda yetersiz bilgi birikimine sahip bir personele pahal bir donanma sahip performans yksek bir sistem tahsis etmek, beklenen iin gerekletirilecei anlamna gelmez. Yine bilgisayar tabanl grafik-tasarm uygulamalarnda tecrbeli bir personel performans dk bir sistem karsnda beklenen ii retemeyecektir.

    Gnmz bilgisayar teknolojisindeki hzl gelimeler srekli olarak yeni donanmlarn kullancnn beenisine sunulmasna yol asa da kiisel bilgisayarlar temel aldmzda bu donanmlar 5 temel kategoride ele almak mmkn olmaktadr.

    1. Temel Donanmlar

    2. oklu Ortam Aygtlar

    3. evre Birimleri

    4. A badatrclar

    5. Yedekleme niteleri

    2.1. Temel Donanmlar

    Bilgisayarn alabilmesi iin gerekli olan minimum bileenleri ierir.

    2.1.1. lemci

    Bilgisayarn beyni gibidir, mantksal ve matematiksel ilemleri yapar, karar verir, donanmlar aras ilikiyi dzenler. lemcinin performansn, sahip olduu ekirdek yaps ve saat arpan (kaldrabildii elektrik akm) sonucu elde edilen MHZ zerinden deer belirler. Anakartta ilemciye zel bir yuvaya taklr.

    rnek / Deerlendirme: Intel Celeron D 352 (3200 MHZ) ilemci, Intel Pentium D 915 (2800 MHZ) ilemciden performans olarak daha dktr.