1 Oporezivanje i Efikasnost

  • View
    30

  • Download
    9

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Efikasnost

Text of 1 Oporezivanje i Efikasnost

  • 0

    UNIVERZITET U SARAJEVU

    EKONOMSKI FAKULTET U SARAJEVU

    OPOREZIVANJE I EFIKASNOST

    SEMINARSKI RAD

    Studij: Master studij, II ciklus

    Smjer: Makrofinansijski menadment

    Predmet: PORESKI SISTEM I POLITIKA

    Mentori: prof. dr. Sead Kreso

    prof. dr. Muharem Karamuji

    Studenti: Nada Mujagi 3067-68529

    Maida Tahirovi 2994

    Vildana abanovi 3182 - 70049

    Sarajevo, mart 2015.

  • 1

    S A D R A J

    UVOD ........................................................................................................................................ 2

    1. DEFINICIJA, KARAKTERISTIKE I KLASIFIKACIJA POREZA .................................... 3

    2. ELEMENTI OPOREZIVANJA ............................................................................................. 5

    2.1. Lini elementi poreza ...................................................................................................... 5

    2.2. Materijalni elementi poreza ............................................................................................. 5

    3. CILJEVI OPOREZIVANJA .................................................................................................. 6

    3.1. Finansijski ili fiskalni ciljevi .......................................................................................... 6

    3.2. Nefiskalni ciljevi .............................................................................................................. 6

    4. PORESKA NAELA ............................................................................................................ 7

    5. PRINCIP EFIKASNOSTI ...................................................................................................... 8

    5.1. Oporezivanje i efikasnost (primjeri i grafikoni) ........................................................... 10

    5.2. Pareto efikasnost ............................................................................................................ 13

    5.3. Postojee distorzije ........................................................................................................ 17

    5.4. Pravila oporezivanja ...................................................................................................... 18

    5.4.1. Ramzijevo pravilo ................................................................................................... 18

    5.4.2. Kortelet Hejgovo pravilo ....................................................................................... 18

    6. POREZI U BOSNI I HERCEGOVINI ................................................................................ 19

    7. OPOREZIVANJE U EVROPSKOJ UNIJI .......................................................................... 23

    7.1. Evropski fiskalni pakt .................................................................................................... 25

    8. ZAKLJUAK ...................................................................................................................... 27

    LITERATURA ......................................................................................................................... 28

    POPIS SLIKA I GRAFIKONA ............................................................................................... 28

  • 2

    UVOD

    Seminarski rad autorica: Mujagi Nade, abanovi Vildane i Tahirovi Maide, na

    temu: OPOREZIVANJE I EFIKASNOST sastojat e se iz fiskalne analize efikasnosti

    oporezivanja s posebnim osvrtom na VAT (Value added Tax)/ PDV (Porez na dodatu

    vrijednost) u EU i BiH.

    Cilj seminarskog rada je da se da koncizno objasne naini oporezivanja (s primjerima)

    te obrazloi krucijalno naelo oporezivanja - efikasnost, koja se odnosi na pravilnu alokaciju

    resursa u skladu sa poreskim sistemom drave, te pravilno odreivanje stope poreza, koje ima

    neizmjernu vanost za internacionalni fiskalni sistem i cjelokupnu ekonomiju. Efikasnost

    podrazumijeva definisanje vika poreskog tereta (excess burden), mjerenje vika tereta

    pomou krivih tranje (demand curves), te diferencijalno oporezivanje inputa.

  • 3

    1. DEFINICIJA, KARAKTERISTIKE I KLASIFIKACIJA POREZA

    Porezi predstavljaju obavezna davanja koja bez izravne i trenutne protuusluge drava

    uzima od osoba i preduzea da bi pomou prikupljenog novca finansirala javne rashode, tj. svi

    moraju plaati dio svojih prihoda dravi da bi ona zauzvrat osigurala javne usluge kao to su

    obrazovanje, zdravstvena zatita, briga za starije i siromane lanove drutva, te javna

    sigurnost i ostalo. Porez je takoer instrument javnih prihoda kojim drava od subjekata pod

    svojom poreskom vlau prinudno uzima novana sredstva, bez neposredne protivusluge,

    radi podmirenja svojih finansijskih potreba i postizanja socijalnih, ekonomskih i drugih

    ciljeva.

    Porezi su osnovni finansijski instrumenti prikupljanja prihoda kojima savremene drave

    podmiruju rashode iz svoje nadlenosti, neovisno o tome podmiruju li se ti rashodi u industriji

    visokorazvijenim zemljama ili u zemljama kojima je osnovna privredna grana poljoprivreda,

    radi li se o dravama u kojima dohodak po stanovniku premauje iznos od nekoliko desetaka

    hiljada dolara ili ipak ne dostie visinu od nekoliko hiljada dolara, radi li se o unitarnim ili

    sloenim dravama, prelazi li broj stanovnika nekoliko desetaka miliona ili iznosi samo

    nekoliko miliona, zauzima li vanjskotrgovinska razmjena vano mjesto u privrednom ivotu

    ili ne.1 Prema definiciji OECD-a, porezi predstavljaju prisilno plaanje dravi za koje se ne

    dobiva protunaknada. Porez moe biti razrezan fizikoj osobi, nekom drugom subjektu,

    imovini, itd. Definicija iskljuuje naknade i kazne, ali obuhvata doprinose za socijalno

    osiguranje jer su oni prisilne naravi.

    Osnovne karakteristike poreza su:

    1. Derivatnost proreza - poto poreski prihodi nisu rezultat ekonomske

    aktivnosti drave oni su derivativni;

    2. Prisilnost poreza - ako poreski obveznik ne izmiri svoje poreske obaveze u

    redovnom postupku pribjegava se prinudnoj naplati, koju drava obezbeuje primjenom svog

    aparata sile;

    3. Porezima se finansiraju javni rashodi znaajan dio nacionalnog dohotka se

    uzima putem poreza od privatne privrede (fizikih i pravnih lica) i usmjerava na javnu

    potronju;

    1 Jelii, Boidar, Finansijsko pravo i finansijska znanost, str 79.

  • 4

    4. Odsustvo neposredne protiv naknade korist koju imaju lica koja su platila

    porez je opteg karaktera;

    5. Porez je novano davanje porezi se u savremenim trinim ekonomijama

    utvruju u novanim jedinicama i ubiru u novcu.

    Porezi se klasificiraju na:

    1. Neposredni i posredni porezi neposredni porezi pogaaju neposredno bogatstvo

    ili prihode obveznika, dok su posredni u vezi sa radnjama proizvodnje, potronje i razmjene

    dobara;

    2. Analitiki i sintetiki porezi analitiki porezi su oni koji pogaaju samo jedan elemenat

    poreskog dogaaja, dok sintetiki obuhvataju cjelinu neke poreske situacije;

    3. Ad valorem specifini porezi ad valorem porezi (porezi po vrijednosti) su oni kod kojih se

    poreska osnovica izraava u novanim jedinicama, dok se kod specifinih ona iskazuje u

    nekim mjernim jedinicama;

    4. Fundirani i nefundirani porezi fundirani porezi su oni koji pogaaju fundirane prihode

    (prihodi od imovine i to od: nepokretnosti, hartija od vrijednosti i opreme), dok nefundirani

    porezi pogaaju nefundirane prihode (prihodi ostvareni linim radom);

    5. Reparticioni i kvotitetni porezi reparticioni porezi su oni kod kojih poreska vlast tano

    utvrdi iznos poreskih prihoda koje treba prikupiti, dok se kod kvotitetnih unaprijed zna samo

    kvota tj. visina poreske stope;

    6. Objektni (realni) i subjektni (personalni) porezi;

    7. Opti i namjenski porezi;

    8. Pretpostavljeni i faktiki porezi;

    9. Redovni i vanredni porezi;

    10. Centralni i lokalni porezi;

    11. Klasifikacija poreza OECD (org. za ekonomsku saradnju i razvoj) svi porezi su prema

    klasifikaciji OECD svrstani u 6 velikih grupa: porezi na dohodak, doprinosi na socijalno

    osiguranje, porezi na platni spisak i radnu snagu, porezi na imovinu, porezi na dobra i usluge,

    ostali porezi.

  • 5

    2. ELEMENTI OPOREZIVANJA

    Oporezivanje je vrlo sloen ekonomski, socijalni, politiki i finasijski problem. To zahtjeva da

    se problematika oporezivanja ralani na odreene elemente kojima se sprovodi i ije se

    izuavanje olakava istraivanjem cjelokupne problematike poreza. Poreska terminologija je

    skup naziva koji se upotrebljavaju u oporezivanju. 2 Poreska terminologija je izuzetno bogata.

    Svi elementi oporezivanja se dijele na line i materijalne. Lini elementi oporezivanja odnose

    se na fizika i pravna lica koja imaju aktivnu i pasivnu ulogu u oprezivanju. Materijalni

    elementi se odnose na podruja finansijskih tokova u procesu oporezivanja.

    2.1. Lini elementi poreza:

    Poreska vlast - obuhvata javnopravna tijela u iju se korist naplauje porez i

    organe koji razrezuju i naplauju porez.

    Poreski obveznik, dunik je opti pojam koji obuhvata: poreskog obveznika,

    poreskog platca, poreskog destinara, poreskog jemca i dr.

    - Poreski obveznik je