2014-hdr_alb_dec24 - 2014

  • View
    37

  • Download
    0

Embed Size (px)

DESCRIPTION

dfgh

Text of 2014-hdr_alb_dec24 - 2014

  • Raporti i ZhvillimitNjerzor n Kosov 2014

    Migrimi si forc pr zhvillim

  • Mendimet e shprehura n kt raport jan t autorve dhe jo medoemos prfaqsojn mendimet e Programit t Kombeve t Bashkuara pr Zhvillim apo Zyrs Zvicerane pr Bashkpunim.

    T gjitha referencat pr Kosovn jan br n kontekst t Rezoluts s Kshillit t Sigurimit t OKB-s 1244 (1999).

    Raporti i Zhvillimit Njerzor 2014 nuk do t mund publikohej pa ndihmn zemrgjer t Zyrs Zvicerane pr Bashkpunim, Zyrs Ndrlidhse t Zvicrs n Prishtin.

    Prkthyes pr shqip: Hyjnor Jasiqi

    Prkthyes pr serbisht: Besmir Fidahic

    Dizajni: Pi Communications (Prishtin, Kosov)

    Shtypi: Grafika Rezniqi (Prishtin, Kosov)

    Fotografit: Arben Llapashtica

    Schweizerische EidgenossenschaftConfdration suisseConfederazione SvizzeraConfederaziun svizra

    Swiss Cooperation Office Kosovo

  • Parafjal

    Migrimi dhe lidhjet e afrta ekonomike me pop-ullatn e diaspors jan realitet i prditshm pr shumknd n Kosov. do i katrti kosovar ak-tualisht jeton jasht vendit. Rrjedhat financiare nga pjestart e diaspors duke prfshir remitancat e emigrantve dhe shpenzimet e udhtimeve kor-respondojn me nj t pestn e Bruto Prodhimit Vendor. Ky raport shqyrton ndikimin e migrimit n zhvillimin njerzor n Kosov. Prve ndikim-it ekonomik, raporti gjithashtu analizon ndikimin social t remitancave (p.sh. rritjen e pjesmarrjes politike dhe qytetare), si dhe ndryshimet n sjellje dhe qndrime. Gjithashtu, raporti hulumton lirin e lvizjes dhe ndikimin e saj n zhvillimin njerzor prtej remitancave.

    Raporti global i zhvillimit njerzor 2009 ka iden-tifikuar mnyra t shumta n t cilat migrimi pro-movon por edhe frenon zhvillimin njerzor n vendet e prejardhjes s emigrantve. Raporti i zh-villimit njerzor n Kosov 2014 aplikon msimet e nxjerra nga Raporti Global sipas rrethanave t veanta t Kosovs dhe ka n fokus mnyrn n t ciln migrimi dhe lidhjet me diasporn ndiko-jn n zhvillimin njerzor n Kosov. Nga raporti shquhen dy gjetje.S pari, nse zhvillimin njerzor e kuptojm ashtu q n thelbin e tij ka t bj me zgjerimin e zgjedhjeve pr njerzit pr t pasur nj jet me cilsi m t lart, vendimi pr t migruar sht n vete faktor i rndsishm n zhvillimin njerzor. N Kosov, mundsit ekonomike jan t kufizuara nga vendndodhja gjeografike, mar-rdhniet e pabarabarta me vendet fqinje, si dhe nj histori e zhvillimit institucional, t cilat gjra e bjn qeverisjen e mir dhe zbatimin e politikave efektive publike sfid t vazhdueshme. N kto rre-thana, mundsit pr punsim, studim apo udhtime jasht vendit pr biznes ose pushime i ofrojn qytet-arve t Kosovs mundsi n m shum zgjidhje se zakonisht. Mundsit n dispozicion pr punsim t ligjshm jasht vendit megjithat varen n mas t madhe n marrdhniet e Kosovs me partnert ndrkombtar. Udhtimet afatshkurtra pa viza n zonn Shengen do t kontribuonin ndjeshm n lvizshmrin ndrkombtare, por prparimi n kt front do t varet nga ritmi me t cilin Kosova do t mund ta zbatoj udhrrfyesin pr liberalizimin e vizave t BE-s. S dyti, raporti thekson se si lidh-jet me diasporn e Kosovs kontribuojn n mnyra

    t shumta pr zhvillimin njerzor t banorve t Kosovs. Remitancat, t ardhurat e puns nga puntort afatshkurtr jasht vendit, shpenzimet e udhtimit t emigrantve q vizitojn Kosovn, si dhe rrjedhat e tjera ndrkombtare n ekonomin e Kosovs shrbejn pr t forcuar krkesn pr mall-ra dhe shrbime vendore n Kosov dhe pr ta rritur krkesn pr puntor vendor. Prderisa papunsia sht me t vrtet shum e lart n Kosov, ajo do t ishte edhe m e lart dhe pagat do t ishin edhe m t ulta po t mos ishte kjo krkes shtes pr mallra dhe shrbime vendore. Pr m tepr, familjet q pranojn remitanca arrijn ti shptojn varfris dhe t shpenzojn m shum n arsim dhe kujdes shndetsor. Megjithat, vetm migrimi dhe remi-tancat nuk mund t garantojn rritje t qndrueshme ekonomike dhe zhvillimin njerzor. Hartimi dhe zbatimi i politikave publike efektive jan me rnd-si t madhe pr prmirsimin e klims s biznesit n Kosov dhe pr ti vendosur themelet e nevojshme pr rritjen e qndrueshme t prodhimit dhe t ard-hurave. Sigurimi i niveleve adekuate t investimeve publike n cilsi dhe qasje n arsim, si dhe kujdesit shndetsor pr t gjith kosovart, sht gjithashtu nevoj e rndsishme.

    Me integrimin gjithnj m t madh t diaspors n shtetet e tyre pritse, atyre do tu duhet t aplikojn nj mnyr m transnacionale t jets nse dshirojn t mbajn lidhje t ngushta me Kosovn. Rapor-ti rekomandon nj sr masash t cilat autoritetet e Kosovs mund ti ndrmarrin pr ti forcuar dhe shfrytzuar m mir lidhjet mes diaspors dhe Kosovs, duke prfshir aktivitetet e rrjeteve n fushat me interes t prbashkt pr antart e dias-pors dhe grupeve me baz n Kosov, themelim-in e qendrave kulturore jasht vendit, sigurimin e vendeve t rezervuara pr prfaqsuesit e Diaspors n Parlamentin e Kosovs, dhe stimujt financiar pr kontributet e diaspors n projektet zhvillimore n Kosov. Kto jan vetm disa nga veprimet n vitet n vijim q mund t kontribuojn n forcimin e bashkpunimit afatgjat dhe me prfitim t ndrs-jell ndrmjet kosovarve q jetojn jasht vendit dhe atyre q zgjedhin t qndrojn.

    Andrew Russell

    Koordinator i KB-s pr ZhvillimPrfaqsues i Prhershm i UNDP-s

    vMigrimi si forc pr zhvillim

  • vi

    Mirnjohje (T gjith personat jan listuar n renditje alfabetike)

    Raportet e Zhvillimit Njerzor t UNDP Kosov Ekipi i Projektit:Bardha unaj (Zyrtare pr RZHNJ dhe Projektet PP), Denis Nushi (Menaxher i Projektit RZHNJ), Leon Thaqi (Zyrtar pr RZHNJ dhe Projektet PP), Mytaher Haskuka (Udhheqs Ekipi PRGC)

    Ekipi i kontrollit t cilsis s UNDP Kosov:Amir Meta (Asistent TIK), Ardian Spahiu (Menaxher i Projektit DEED), Brikena Sylejmani (Zyrtare n Programin Gjinor), Burbuqe Dobranja (Zyrtare pr Komunikim), Danijela Mitic (Analiste pr Komunikim), Dian Dulaj (Zyrtar n Projektin DEED), Erblina Elezaj (Analiste Hulumtuese, Ekipi PRGC), Iris Duri (Statisticiente, Ekipi PRGC), Michelle Odea (Analiste e Programit)

    Ekipi i hartuesve:Aliriza Arenliu, Ardiana Gashi, Artane Rizvanolli, Besnik Krasniqi, Denis Nushi, Edona Krasniqi, Kaltrina Kelmendi, Matthias Lcke (udhheqs i ekipit t hartuesve), Mihail Peleah, Shpend Kursani

    Grupi vlersues i Zyres Zvicrane per kooperim ne KS: Arjan Shabani (Zyrtar Nacional i Programit), Christoph Lang (Zvendsdrejtor), Markus Baechler (Drejtor)Vlersimi Peer: Ben Slay (Udhheqs i praktiks s varfris), Elena Danilova (Analiste e Politikave, Prf-shirja Sociale dhe Zhvillimi Njerzor), Jonathan Hall (Specialist i Politikave Raportet Kombtare t Zh-villimit Njerzor), Mary Ann Mwangi (UNDP HDRO, Njsia NHDR), Mihail Peleah (Programi i Zhvillimit Njerzor dhe Zyrtar pr Hulumtim), Sarah Rosengaertner (Ekspert pr Migrim dhe Zhvillim), Tim Scott (UNDP HDRO, Njsia NHDR)

    Kontributi i Qeveris:Avni Kastrati (Agjencia e Statistikave t Kosovs), Ibrahim Makolli (Ministria e Diaspors), Isa Krasniqi (Kryeshef Ekzekutiv ASK)

    Redaktimi dhe revidimi: Christine Vlasic, Deirdre Keogh

    Raporti i Zhvillimit Njerzor n Kosov 2014

  • Shkurtesat

    BEEPS Anketa e Performancs s Ndrmarrjeve n Mjedisin e Biznesit BOP Balanca e pagesave QMBK Qendra pr Mbshtetjen e Bizneseve n Kosov BQK Banka Qendrore e Kosovs KQZ Komisioni Qendror i Zgjedhjeve n Kosov BEP Bashksia e Praktiks ZEMZ Zyra Evropiane pr Mbshtetje t Azilit GZHE Grupi pr Zhvillimin Ekonomik BE Bashkimi Evropian EUR EuroEurostat Zyra Statistikore pr Komunitetet Evropiane EYE Inkurajimi i Ndrmarrsve t Rinj IHD Investimet e Huaja Direkte BPV Bruto Prodhimi Vendor AKB T Ardhurat Kombtare Bruto ABF Anketa e Buxheteve Familjare IZHNJ Indeksi i Zhvillimit Njerzor RZHNJ Raporti i Zhvillimit Njerzor ZRZHNJ Zyra e Raportit t Zhvillimit Njerzor ONP Organizata Ndrkombtare e Puns FMN Fondi Monetar Ndrkombtar IOM Organizata Ndrkombtare pr Migrimin ASK Agjencia e Statistikave t Kosovs KFOR NATO Forcat e Kosovs RZHNJK Raporti i Zhvillimit Njerzor pr Kosovn RAE Rom, Ashkali dhe Egjiptian ARFK Anketa e Remitancave t Familjeve t Kosovs ARK Anketa e Remitancave t Kosovs AFP Anketa e Fuqis s Puns MPMS Ministria e Puns dhe Mirqenies Sociale OJQ Organizata Joqeveritare OR Odds RatioPP Pulsi Publik PPP Pariteti i Fuqis Blerse PHGJK Politika, Hulumtime, Gjini dhe KomunikimSCO Zyra Zvicerane pr Bashkpunim SZHQ Synimet e Zhvillimit t Qndrueshm MB Mbretria e Bashkuar OKB Kombet e Bashkuara UNDP Programi pr Zhvillim i Kombeve t Bashkuara

    viiMigrimi si forc pr zhvillim

  • viii

    UNIA Sindikata Tregtare n Zvicr RKSOKB Rezoluta e Kshillit t Sigurimit t Kombeve t Bashkuara SHBA Shtetet e Bashkuara t Ameriks USD Dollar Amerikan BB Banka Botrore IZHB Indikatort e Zhvillimit Botror

    Raporti i Zhvillimit Njerzor n Kosov 2014

  • Prmbajtja

    Parafjal VMirnjohje VIShkurtesat VIIPrmbledhje ekzekutive XIIBibliografija 94

    Shnimet 103

    Kapitulli 11. Hyrje 19

    1.1 Zhvillimi njerzor, lvizshmria dhe Kosova 19

    1.2 Pasqyr e Raportit t Zhvillimit Njerzor pr

    Kosovn 2014 20

    Kapitulli 22. 2. Trende t ndryshueshme t demografis, mi-grimit dhe Diaspora kosovare sot 23

    2.1 Demografia, valt e migrimit dhe Diaspora 23

    2.1.1 Karakteristikat socio-ekonomike:

    Profili i arsimit, moshs, gjinis dhe vendit t

    prejardhjes 24

    2.1.2 Ikja e trurit kundrejt thithja e trurit 25

    2.2 Rrjedhat aktuale t migrimit 25

    2.2.1 Azilkrkuesit 26

    2.2.2 Motivet pr migrim 26

    2.2.3 Migration intentions 27

    2.2.4 Vendndodhja aktuale 28

    2.3 Migrimi i kthimit 29

    2.3.1 Kthimi vullnetar dhe me forc 29

    Pikat kryesore - Kapitulli 2 31

    Kapitulli 33. Migrimi, remitancat dhe zhvilli