3 kuresellesen dunya

  • View
    536

  • Download
    4

Embed Size (px)

Text of 3 kuresellesen dunya

  • 1. NTE 5 KRESELLEEN DNYA

2. 1980lerden itibaren Dou Bloku deiim yaamak zorunda kald. SSCBnin bu dneme kadar uygulad politika ilerliini kaybetti. 1985 ylnda Mihael Gorbaovun Komnist Parti Genel Sekreterliine seilmesiyle deiim istei daha da hzland. SSCBDE DEM VE SONULARI 3. Deiimin sebepleri: 1. Ekonomik sistemin kmesi. 2. ABD ile giriilen nkleer rekabetin srdrlemez hale gelmesi(zellikle ABDnin Yldz Savalar projesi SSCBnin pes etmesinde etkili oldu.) 4. GLASNOST VE PERESTROKA: Gorbaov greve geldiinde SSCB basks altndaki lkelerde ekonomik skntlar dolaysyla toplumsal olaylar balamt. Gorbaov bu ayaklanmalarn bastrlmasnn tek yolunu devlet yapsnn deitirilmesi olarak grmtr. Bu amala 1987 ylnn Ocak aynda Glasnost ve Perestroika ilkelerini yrrle koymutur. 5. Glasnost: Aklk ve effaflk anlamna gelmektedir.Siyasi merkeziyetiliin ortadan kaldrlmasna ilikin faaliyetleri ierir. Bu kavram perestroikann zel bir blmn ifade eder. Glasnost politikasyla; Parti ii seimlerde gizli oy sisteminin getirilmesi, Parti politikalarnn eletirilmesinin serbest braklmas, Ynetilenlerin yneticilere dava aabilmesinin serbest braklmas, Brokratik ayrcalklarn ortadan kaldrlmas, Rvet ve adam kayrmann nlenmesi, Sivil toplum rgtlerinin rahat almasna imkan salanmas, Basna sansr uygulamasna son verilmesi, Liberal demokrasinin oluturulmas amalanmtr. 6. Perestroika: Yeniden yaplanma anlamna gelmektedir. Ekonomik ve siyasi merkeziyetiliin ortadan kaldrlmasna ,kamuda verimlilii arttrmaya,ekonomik ve toplumsal ilerlemeyi salamaya ve idari yapy yenilemeye ynelik btn politikalar kapsar. Gorbaov ,glasnost ve perestroika politikalaryla; Demokratik uygulamalar gelitirmeyi, lke ekonomisini canlandrmay, Sosyalist blok iindeki olaylar yattrmay, ABD ile rekabet gcne ulamay hedeflemitir. 7. SYAS YAPININ DEMES: Gorbaov iktidarnn glendirmek iin halk desteine ihtiya duymaktayd. SSCBnin parlamentosu durumundaki Yksek Sovyetin Aralk 1988deki toplantsnda Gorbaov devlet bakan seildi. Gorbaov halkn desteini salamak amacylaHalk Temsilcileri Kongresini kurdu. Bu sayede halk ilk defa devlet ynetimine dorudan katlma hakkn kazand. 8. PERESTROKA DORULTUSUNDA YAPILAN EKONOMK REFORMLAR: Verimlilii ve rn kalitesini ykselten,sanayi alanlarna maddi ve manevi tevikler getiren kararlar alnd. Sanayi iletmelerine retim hedefi ve fiyat belirleme konusunda zgrlk tannd. 1988de sosyalist teebbs kanunuyla iletme yneticilerine geni haklar tannd. 9. Glasnost ve Perestroika sonucunda; Hzl bir ekilde piyasa ekonomisine geilmek istenmesi ekonominin daha fazla bozulmasna yol at. Ekonominin kmesiyle halkn huzursuzluu daha da artt. SSCBye bal meclislerin etkinlikleri artmaya balad. Bu durum ekonominin kmesiyle birleince bamszlk istekleri artt. 10. NOT: SSCBnin Afganistandan ekilmesi ve ekonomik anlamda buhran yaamas Sper G imajn zedelemitir. 11. Sovyet Blokunda, ilk olarak Dou Avrupada grlen bamszlk hareketleri ok gemeden SSCB iinde de grlmeye baland. Gorbaov bu soruna zm bulmak amacyla Egemen Devletler Birlii Antlamas fikrini ortaya att. Bu antlama SSCB iindeki cumhuriyetlerin daha sk bir ekonomik iliki iinde olmasn ngryordu. SSCBNN DAILMASI 12. Ancak Rusya federasyonu bakan Boris Yeltsin ekonomik bamszlk ve serbest Pazar ekonomisi talebiyle Haziran 1990da egemenliini ilan etmitir. 13. Gorbaov btn olumsuzluklara ramen 10 cumhuriyeti bu antlamay imzalamaya ikna etti. Bu politikadan rahatsz olan KGB darbeyle Gorbaovu ktidardan indirmeye altlar. Rusya Federasyonu Bakan Yeltsin halk darbeye kar direnie ard. Darbe halk ve Batl devletlerin giriimiyle baarsz oldu. Yeltsin halk kahraman oldu. 14. Darbe giriimi srasnda SSCB iindeki devletlerin birou bamsz oldu. Gorbaov 24 Austos 1991de Komnist Parti Liderliinden, 25 Aralk 1991de de Devlet Bakanlndan istifa etti. Yerine Boris Yeltsinin gemesiyle SSCB resmen dalm oldu. 15. Dou Blounun sarslmasnn nedenlerinin banda 1975 ylnda 35 lkenin imzalad HELSNK NHA SENED gelmektedir. Dou ve Bat Bloku arasnda yaknlama salayan bu belge sonrasnda sosyalist lkelerdeki aydnlar ve milliyetiler iinde zgrlk fikirleri yaylmaya balamtr. Bu hareketler Gorbaovun her ulus kendi geleceine kendisi karar verebilir cmlesiyle birleince Moskovaya kar ciddi bir hareket balad. Mcadeleler bir sre sonra bamszla dnt. Not:Bamsz olan devletlerin birounda farkl etnik gruplar iinde i savalar kmtr. SSCBNN DAILMASININ DOU AVRUPAYA ETKLER 16. 1989da ekoslovakyada Kadife Devrim olarak adlandrlan olayla kansz bir ekilde demokrasiye geilmitir. 1993 ylnda bu devlet ek Cumhuriyeti ve Slovakya olarak ikiye ayrlmtr. 17. SSCBNN DAILMASININ DNYA GLER DENGES ZERNDEK ETKLER Souk sava dneminde balayan iki kutuplu dnya sona erdi. Dehet dengesi bozuldu. SSCBye ye olan devletler Bamsz Devletler Topluluunu kurdular. 18. nleyici Vuru Teorisiyle ABD Afganistan ve Iraka askeri mdahalede bulundular. Avrupa Birlii ABDye kar dengeleyici g olmaya almasna ramen ngilterenin ABD yannda olmas sebebiyle baarl olamad. Rusya son yllarda eski gcne ulamaya alm fakat baarl olamamtr. 19. in,Rusya,Kazakistan,Krgzistan ve Tacikistan anghay Belisini kurdular.(1996) Bu rgt 2001 ylnda zbekistann katlmyla anghay Birlii rgt adn almtr. Hindistan,ran,Pakistan ve Moolistan gzlemci olarak bu tekilat desteklerler. 20. TRK CUMHURYETLER BAIMSIZ OLUYOR AZERBAYCAN: 19.YY sonlarna Azerbaycanda bamszlk hareketleri balad. 1911de Mehmet Emin Resulzade Musavat Partisini kurarak bamszlk isteini glendirdi. Bolevikler arlk Rusyay gszletirmek amacyla her devletin kendi geleceine karar verebileceini sylemesiyle Azeriler umutland. Azerbaycan 28 Mays 1918de Mehmet Emin Resulzade nderliinde bamszln ilan etti. ASYADA YENDEN YAPILANMA 21. SSCB 1920de zengin petrol kaynaklarna sahip olan bu blgeyi topraklarna katt. Gorbaov dnemiyle balayan bamszlk hareketlerine Azerbaycan da katld. Ebulfeyz Elibey nderliinde Halk Cephesi kuruldu. Azerbaycan Parlamentosu egemenliini ilan ederek Ayaz Mutalibovu devlet bakan olarak seti. Azerbaycan 1 Gorbaova kar dzenlenen darbe giriimi sonrasnda 30 Austos 1991de bamszln ilan etti. 22. Dalk Karaba Sorunu: nceki yllarda Trk nfus bakmndan fazla olan Dalk Karaba blgesi Stalin dneminde Ermeni g hareketleriyle bu zelliini kaybetti. Gorbaov dneminde Ermenistan bu blgede Ermenilerin ounlukta olduunu syleyerek blgenin kendisine verilmesini istedi. Karaba Parlamentosu 1988de Ermenistana katlma karar ald ama Moskova bunu kabul etmedi. Ermeni Azeri atmas 1989da savaa dnt. Moskovann arsyla Azeriler silah brakt fakat Ermeniler brakmad hatta Karaba blgesini igal etti. 23. Trkiyeyle ilikiler: Azerbaycan bamszln ilan ettii andan itibaren Trkiyeyle iyi ilikiler kurmutur. 1993te kan ayaklanma sonucunda Cumhurbakan olan Haydar Aliyev Bir Millet ki Devlet ifadesiyle dostluu vurgulamtr. Azerbaycanda 2003 ylndan beri lham Aliyev cumhurbakanl yapmaktadr. 24. Ekonomik Durum: Azerbaycan zellikle doal gaz,petrol ve demir cevheri bakmndan zengin durumdadr. Azerbaycann Hazar petrollerinde sz sahibi olmas Rusya ve ran rahatsz etmektedir. Ayrca randa 30 milyon Azerinin yaamas ran tedirgin eden dier bir durumdur. Bu sebeple Rusya-ran,Ermenistan ilikilerine kar Trkiye-Grcistan Azerbaycan ilikileri kurulmutur. Azerbaycandan balayan BTC petrol boru hatt ve Bak-Tiflis-Erzurum doal gaz hatt ilikileri gelitirmitir. 25. Eitim: Halkn % 98i okuma-yazma bilmektedir. Azerbaycanda Mehmet Emin Resulzade,ehriyar,Bahtiyar Vahapzade gibi nemli air ve yazarlar yetimitir. 26. KAZAKSTAN: 1917de eski Kazak czleri bamsz olmulardr. 1920 ylnda bu devlet SSCB hakimiyetine girdi Gorbaov tarafndan Kazakistann bana getirilen Nursultan Nazarbayev 1991de bamszln ilan etti. Bamszln ilan ettii tarihten itibaren cumhuriyetle ynetilir. 27. Sosyal ve Ekonomik Hayat: Rusyann blgeye Rus nfus yerletirme politikasna ramen blgede hala % 60 orannda Kazak yaamaktadr. Byk petrol uranyum,demir,altn ve kurun yataklarna sahiptir. Dnya kromunun % 26s,altnn % 20si,uranyumun % 17sine sahiptir. Kazakistanda Trk yatrmlar ABDden sonra ikinci sradadr. 28. D ilikiler: Cumhurbakan Nursultan Nazarbayev 2006 ylndan beri Bamsz Devletler Topluluunun devlet bakanlar konseyi bakandr. Kazakistan ayrca AET,anghay Birlii rgt,BM slam Konferans rgt,AGK yesidir. Kazakistan ayrca Semey Nkleer ssn kendi isteiyle kapatmtr. 29. KIRGIZSTAN 1881 Ylnda Krgzistan arlk Rusya egemenliine ilk giren Trk topluluu oldu. Krgzlar SSCB kurulduktan sonra da bu devletin egemenliini kabul etmitir. 1990da yaplan Cumhurbakanl seimini Askar Akayev kazand. Krgzistan 1991 ylnda bamsz oldu. 2005 ylnda Askar Akayevin yerine Kurmanbek Bakiyev devlet bakan seildi. 30. Ekonomik hayat: lke ekonomisi tarm ve madencilie dayaldr. Turizm faaliyetleri son yllarda etkili olmaya balamtr. Trkiye Krgzistan likileri: Trkiye,Krgzistan ilk tanyan devlettir. 1997de eitime balayan Trk-Krgz Manas niversitesi ilikilere olumlu yansmtr. Krgzistan BDT,BM ve AGTe yedir. Cengiz Aytmatov nemli edebiyatlardandr. 31. ZBEKSTAN 1924te SSCBye baland. II. Dnya Savanda Almanlarla ibirlii yaptklar iddiasyla Ahska(Mehet) Trkleri Stalin tarafndan Krgzistan,Kazakistan ve zbekistana srlmtr. Ahska Trkleri 1989da zbekistann bamszln savunan Birlik Halk Cephesine kar knca taraflar arasnda atmalar kmtr. 32. Gorbaov atmalar bitirmek amacyla zbekistan Komnist Partisi liderliine slam Kerimovu getirdi. slam Kerimov SSCB kart politika izleyerek zbekeyi resmi dil ilan etti. 1991de bamszln ilan eden bu devlette slam Kerimov hala cumhurbakandr. 33. Trkiye-zbekistan likileri Trkiye 16 Aralk 1991de zbekistan tand. Gnmzde ok sayda zbek renci Trkiyede eitim grmektedir. 34. TRKMENSTAN 1924te SSCB egemenliine girmitir. SSCB Trkmenistan sanayisi iin hammadde kayna olarak grmtr. SSCB dneminde ve bamszlk dneminde Trkmenistann tek egemen gc Trkmenba nvanl Saparmurad Niyazovdur. 1991de bamsz olan bu devletin gnmzdeki devlet bakan Gurbanguli Berdimuhammedovdur. 35. Ekonomik Hayat Orta Asyada pirin retiminde 2. sradadr. Ekonomisinin