of 57 /57

Click here to load reader

4-Podjela saobraćajnih elemenata

Embed Size (px)

Text of 4-Podjela saobraćajnih elemenata

2011/2012

1

2

Dok prirodni elementi mogu pogodovati razvoju saobraaja ili u krajnjem sluaju onemoguiti odvijanje saobraaja o odreenom dijelu svijeta, drutveni elementi javljaju se kao osnovni nosilac saobraajne djelatnosti.Drutveni elementi direktno utjeu na pojavu i razvoj saobraaja, dok niz drugih elemenata djeluje najee na saobraaj posrednim putem.

3

Drutveni faktori su vrlo brojni. U njihovoj biti stoji uvijek ovjek, misaono bie, koje je tom svojom sposobnosti glavni pokreta preobrazbe zemljine sadanjice.

4

Znaajniji drutveni faktori su:

- ekonomski, - povijesni, - drutveno-politiki, - znanstveni-tehnoloko-tehniki, - vojni, - demografski i - naseobeni faktori.5

Po svojoj znaajnosti svakako se ekonomski elementi izdvajaju od ostalih. Privreda i saobraaj uzajamno su vrsto povezani do te mjere da se i saobraaj smatra jednom privrednom granom. Postoji opi kauzalni* odnos izmeu privrede i saobraaja koji govori: to je privreda razvijenija to e biti razvijeniji i saobraaj.

6

* Kauzalni odnos koji pokazuje vezu izmeu uzroka i posljedice, uzrono povezan (kauzalna veza); uzroan

7

Stepen privredne i saobraajne razvijenosti u svijetu je upravo proporcionalan. Konkretno, zemlje u razvoju koje u usporedbi s industrijskim zemljama Zapada imaju daleko slabije razvijeniju privredu, imaju daleko slabije razvijen i saobraaj.

8

Saobraaj je ukomponiran jednim svojim dijelom u proizvodni proces, pa je i normalno da proizvodnja vrlo znaajno utjee na razvoj saobraaja.Svoju punu privrednu zaposlenost dobiva u industriji kao savremenom i vladajuem obliku proizvodnje savremenog svijeta.

9

Saobraaj djeluje u svim fazama industrijskog naina proizvodnje.U pripremnoj fazi glavni su mu zadaci doprema sirovina i radne snage do preraivakih kapaciteta.

10

U fazi industrijske prerade sirovina u finalne proizvode saobraaj ima nezamjenjivu ulogu unutranjeg transporta, prostorno povezujui meufaze prerade.U fazi otpreme glavni su zadaci saobraaja su prijevoz zaposlenih kuama i transport gotovih proizvoda u potroake prostore.

11

Poljoprivredna proizvodnja vrila je veoma slab utjecaj na saobraaj.Moderna poljoprivredna proizvodnja ne moe se i nazvati poljoprivrednom proizvodnjom, ve industrijskim nainom proizvodnje na zemljitu, pa se ponaa prema saobraaju uvelike kao industrijska djelatnost.

12

Rudarski lokaliteti utjeu na organizaciju odreenog vida saobraaja zbog otpreme rude prema sreditima prerade. Zbog leita rudae izgraeni je niz drumskih i eljeznikih komunikacija, a organizirani su i pomorski pravci za prijevoz ugljena.Danas je najznaajniji vid transporta prijevoz nafte.

13

I samu industriju je teko analizirati kao jednoznani faktor koji djeluje na saobraaj jer je i ona vrlo sloena. Neke industrijske djelatnosti imaju poseban znaaj za razvoj saobraaja. Npr. uzmimo strojogradnju ija podgrana, industrija vozila, proizvodi saobraajna sredstva.

14

Kako se sve vie grana drutvena podjela rada, tako i saobraaj dolazi sve vie u zavisnost od veeg broja industrijskih djelatnosti. Praktiki, nema industrije koja bar jednim svoji dijelom ne utjee ne razvoj saobraaja.

15

Graevinarstvo je vrlo znaajna grana djelatnosti o kojoj ovisi osobito saobraaj na kopnu, a zatim na vodi i u vazduhu. Gradnja kvalitetnih drumskih komunikacija je jedan od brojnih preduslova za razvoj modernog drumskog saobraaja.

16

Graevinska djelatnost svoj utjecaj na saobraaj ostvaruje preko gradnje saobraajne infrastrukture, odnosno saobraajno-infrastrukturnih objekata. Zanatska djelatnost brine o sposobnosti svakodnevnog djelovanja ili odvijanja saobraaja.

17

Trgovaka djelatnost stoji u najuoj vezi s saobraajem od vremena njenog postanka.Odnos uslunih ugostiteljsko-turistikih djelatnosti i saobraaja je mnogostruk i uzajaman. Bez ugostiteljske djelatnosti praktino je nezamislivo odvijanje saobraaja. Ugostiteljski objekti su locirani na saobraajnim punktovima, raskrsnicama ili uz saobraajnice.

18

Turizam direktno utjee na razvoj putnikog saobraaja. Saobraaj za potrebe turizma vri prijevoz turista, za dopremanje turistikih potronih dobara, za izgradnju turistikih objekata, za kompletno opremanje turistikih mjesta, itd.Bez razvijenog saobraaja nema razvijenog turizma.

19

Bez razvijenog saobraaja nema razvijenog turizma.20

Izuzetno je bio specifian odnos turizma i PT saobraaja. Turizam je pokret okupljanja ljudi s turistikim destinacijama s vrlo velikim brojem jedinki u kratkom vremenu u turistikoj sezoni.Zbog toga se u turistikim mjestima u turistikoj sezoni javljao enorman broj zahtjeva za koritenjem usluga PT saobraaja.

21

Saobraaj u cjelini, kao i njegove grane u razliitim dobima istorije, bio je na razliitom stepenu razvoja. Utvreno je da je saobraaj u cjelini i pojedinano po granama bio razliitog oblika.S obzirom na istorijsku dimenziju, saobraaj je bio sve razvijeniji od istorijskih vremena prema sadanjici.

22

U pojedinim istorijskim vremenima preferirani su pojedini oblici saobraaja.

Tako je npr. u starom vijeku prevladavao karavanski kopneni saobraaj, zatim pomorska obalska plovidba i lokalni rijeni saobraaj.23

itav saobraaj je imao lokalan karakter.

U kasnom srednjem vijeku razvija se znaajnije pomorski saobraaj, koji se postepeno i udaljava od obale, da bi negdje na kraju prerastao u globalni svjetski saobraaj.

24

U novom vijeku saobraaj neobino brzo buja. Razvijaju se nove saobraajne grane: eljeznica, vazduni saobraaj i telekomunikacije. Saobraajni uslovi su upravo u novom vijeku neobino pogodovali razvoju masovnog saobraaja.

25

Drava kao jedan od najznaajnijih elemenata u drutveno-politikom ustrojstvu svijeta ima vrlo izrazit utjecaj. Ona je organizator izgradnje saobraajnica, a odreenim zakonskim normativima regulira direktno razvoj saobraaja, kako u globalu tako i pojedinano po granama.

26

Drava je najei i najvei financijer u izgradnji saobraajne infrastrukture.Vrlo je karakteristian odnos dva razliita tipa dravnog ureenja prema saobraaju: - centralistikog i - decentralistikog.

27

Centralistika drava tei da organizira u biti saobraaj koji se podreuje vodeem drutvenovojno-politikom centru.Decentralistiko ureenje ima decentraliziranu mreu saobraajnica.

28

Drutveno-politiki sistemi, takoer utjeu na razvoj saobraaja; poevi od rodovske zajednice, preko robovlasnikog, feudalistikog i kapitalistikog do socijalistikog drutvenog ureenja.Osobito se negativno odraava drutveno-politiki element u onom sluaju kad postoji dominacija odreene drave nad tuim teritorijem.

29

Nauni i tehniki progres je jedan od bitnih elemenata koji omoguuju razvoj saobraaja u cjelini. Nedvojbeni je dokazana korelacija izmeu stepena razvijenosti saobraaja i nauno-tehnikotehnolokog spoznajnog nivoa. Odreenom vremenu i prostoru pogoduje odreena vrsta saobraaja.

30

U vremenu razvoja drutva-horde i rodovskog ureenja nauno-tehniki spoznajni nivo bio je nizak. Adekvatno tome bili su razvijeniji i skromniji oblici saobraaja. Prijenos tereta se odvijao preko lea ovjeka. U kasnijoj fazi dolaze u saobraaj domae ivotinje. Razvojem proizvodnih odnosa u robovlasnikom sistemu razvija se nauno-tehnoloka spoznaja.

31

U robovlasnikom sistemu razvijao se naunotehniki stupanj i pojavila su se prva vozila, brodovi i kola (zaprege). U srednjem vijeku prvo dolazi do zastoja u razvoju nauno-tehnike misli pa i u saobraaju. Tek u drugom dijelu dolazi od oslobaanja naunotehnike misli i novih tehnikih naprava koji omoguuju brzi razvoj saobraaja (kompas, kormilo, isl.).

32

U novom vijeku javlja se industrijski nain proizvodnje s nizom tehniko tehnolokih noviteta to izaziva pravu revoluciju u razvoju saobraaja (lokomotiva, prvi parni brod, automobil, avion, helikopter).

33

Znanstevni i tehniki progres uzima sve veeg maha i upravo je on jedan od bitnih elemenata koji omoguuju bri razvoj saobraaja u cjelini, a u odreenom vremenu i prostoru naroito pogoduje odreenim vrstama saobraaja (npr. danas avionskom i drumskom saobraaju) te sistemu masovnog komuniciranja.

34

Vojne potrebe odreenog teritorija jedne drave igraju vrlo znaajnu ulogu nekada i presudnu prilikom opeg usmjeravanja saobraaja i odreivanja pravaca izgradnje infrastrukture.Jo su putevi u Rimu graeni zbog vojnih potreba. Svaka zemlja nastoji izgraditi za vojne potrebe kvalitetnu infrastrukturu, a da osigura pokretljivost svoje vojske.

35

Vojska mnoge dionice radi sama, pa tako i u izgradnji saobraajnih sredstava i sistema ulae velika sredstva. Vojska mora nuno pratiti i ak unaprjeivati saobraaj zbog svog osnovnog zadatka, da se nae u svakom trenutku na pravom i najpotrebnijem mjestu.

36

Ona mora da odreenim tehnikim saobraajnim napravama bude spremna adekvatno odgovoriti svakoj agresiji. Za vojne potrebe svaka zemlja nastoji izgraditi kvalitetne komunikacije. Dobro razvijen saobraaj osigurava veliku pokretljivost vojnih efektiva.

37

Vojska je zainteresirana za sve vidove saobraaja, a naroito za one koji su od vitalne vanosti za ivot zemlje. Lokacija vojnih efektiva, ljudi i sredstava redovito je na ili uz saobraajne raskrsnice ili u blizini glavnih komunikacija.

38

ovjek je jedini putnik u saobraaju, a sve ostalo je teret.

ovjek ( stanovnitvo) javlja se kao faktor razvoja saobraaa i to: - kao subjekt - nosilac saobraaja kao djelatnosti - kao objekt - kao putnik u saobraaju

39

Stanovnitvo se javlja kao objekt u saobraajnoj djelatnosti, prije svega preko ukupnog broja i prostornog rasporeda populacije, a zatim i preko migracije. Stanovnitvo kao objekt saobraaja treba promotriti s obzirom na njegovu strukturu: spol, dob, socijalno-ekonomska obiljeja, pismenost, kvalifikacijska struktura i niz drugih karakteristika.

40

to je vei broj stanovnika, to stanovnitvo postaje znaajniji objekt saobraajne djelatnosti.

Ono nije pravilno rasporeeno, pa se saobraaj razvija jae u prostorima vee koncentracije stanovnitva.Primjer su zapadna obala Europe, istona obala Azije i istona obala Sjeverne Amerike.

41

Posebnu ulogu u razvoju saobraaja igra migriranje stanovnitva, kretanje iz stalnog mjesta boravka.

Migriranje stanovnitva javlja se u veem obimu tek u industrijskom drutvu, gdje se mjesto rada redovito ne poklapa s mjestom stanovanja.

42

Industrijski ovjek je prisiljen da se kree s obzirom na drutvenu podjelu rada i veliku gustou stanovnitva.

.

43

Migriranje stanovnitva je jae u prostorima veih koncentracija stanovnitva, a izraeno je osobito preko dnevnog kretanja radne snage, pa je i saobraaj, osobito putniki, vie razvijen u tim prostorima.

44

Stanovnitvo kao subjekt saobraaja treba promatrati prema njegovoj strukturi:- spol - personalni nositelji saobraajne djelatnosti uglavnom su mukarci - dob - postoji zakonom propisana dob kada neka osoba moe biti nosioc saobraajne djelatnosti, a isto tako postoji i dobna granica za starije osobe.

45

- socijalna struktura - ekonomski status, pismenost i kvalifikacija utjee na sposobnost personalnih nosioca saobraajne djelatnosti, kao i na sam saobraaj- obrazovna struktura - nia u odnosu na druge djelatnosti

46

Nain ivota stanovnitva je jedan od faktora koji utjee na razvoj saobraaja. Primitivne sredine sa sesilnim* nainom ivota, sigurno da nisu mogle jae utjecati na razvoj saobraaja. Razvijene drutvene zajednice utjeu jae na razvoj saobraaja.

47

*sesilni nain ivota koji se vrsto dri najednom mjestu, priljubljen, vezan

48

Naselje je vrlo stara ljudska tvorevina koja slui za boravak i rad ovjeka i najizrazitiji je oblik vezivanja ovjeka za prostor. Saobraaj se kao organizirani vid premoivanja prostora javlja tek s naseljem kad je ovjek odustao od stalnog pokretanja u prostoru i stabilizirao se na jednom mjestu. Upravo se saobraaj zato i javlja kao nuan oblik povezivanja dva ili vie odvojenih naselja.

49

Naselja se meusobno razlikuju po veliini po izgledu i po funkciji.Obimniji je saobraaj u veim naseljima i u njima se vri i vei utjecaj na razvoj saobraaja. Povezivanje dvaju velikih naselja je rentabilnije, jer postoje vee koliine robe i vei broj putnika.

50

Po stupnju i pravcu djelovanja na saobraaj razlikujemo dvije vrste naselja:

- gradove i - sela

51

Gradovi su vea naselja s preteno nepoljoprivrednim djelatnostima u kojima je razvijeniji i koncentriraniji saobraaj. Gradska naselja razlikuju se po veliini, izgledu i funkciji (zvjezdasti tip, izdueni tip, radijalni, luki i u znaku T, isl.

52

53

54

55

Litoralizacija - proces ekonomskog aktiviranja priobalja (ob. uz selidbu stanovnitva iz zalea na obalu)

56

[email protected]