6YHXأ¾LOLأ£WHX=DJUHEX Filozofski fakultet Odsjek za psihologiju husband, high self-esteem, high self-efficacy,

  • View
    0

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of 6YHXأ¾LOLأ£WHX=DJUHEX Filozofski fakultet Odsjek za psihologiju husband, high self-esteem, high...

  • Sveučilište u Zagrebu Filozofski fakultet

    Odsjek za psihologiju

    PRIKAZ KOGNITIVNOG MODELA TUGOVANJA NAKON

    SMRTI DVOJE DJECE

    Diplomski rad

    Borna Habijanec

    Mentorica: dr. sc. Nataša Jokić-Begić, red. prof.

    Zagreb, 2014

  • SADRŽAJ

    SAŽETAK

    1. UVOD ........................................................................................................................................ 1

    • Tugovanje i smrt djeteta ....................................................................................................................... 1 • Biopsihosocijalni model ....................................................................................................................... 2 • Konstruktivizam .................................................................................................................................. 3 • Kognitivna teorija................................................................................................................................. 5 • Traženje smisla..................................................................................................................................... 8

    2. CILJ ............................................................................................................................................. 9

    3. METODOLOGIJA...................................................................................................................... 9

    4. PRIKAZ SLUČAJA .................................................................................................................... 11

    5. REZULTATI I RASPRAVA ...................................................................................................... 12

    • Reakcije na gubitke tijekom procesa tugovanja i ishodi tugovanja promatrani kroz biopsihosocijalni model ...................................................................................................................... 13

    • Kognitivni čimbenici - utjecaj traumatskih događaja na temeljne kognitivne sheme .......................... 16 • Učinak traženja smisla i religioznosti na prilagodbu pri tugovanju ..................................................... 23 • Metodološka ograničenja i preporuke za daljnja istraživanja .............................................................. 28

    6. ZAKLJUČAK ............................................................................................................................. 30

    7. LITERATURA............................................................................................................................ 32

    PRILOG A – KOGNITIVNI MODEL ........................................................................................... 38

    PRILOG B – TRANSKRIPTI INTERVJUA.................................................................................. 39

  • Prikaz kognitivnog modela tugovanja nakon višestruke smrti djece Presentation of the cognitive model of grief following the deaths of two children

    Borna Habijanec

    SAŽETAK

    Istraživanja su pokazala da je smrt djeteta jedan od najtežih gubitaka u životu čovjeka te da uzrokuje tugovanje od kojeg se ne može u potpunosti oporaviti. Višestruke smrti djece imaju još snažnije učinke na mnoga područja života. Cilj ovog istraživanja bio je utvrditi psihosocijalne čimbenike koji su igrali ulogu u procesu tugovanja i prilagodbi jedne majke na gubitke dvoje djece i smrtonosnu bolest trećega. Istraživanje je provedeno metodom dubinskih, polustrukturiranih intervjua s tugujućom majkom. Teme intervjua su uključivale opće podatke o životu majke, detaljne priče o svakom djetetu i njenom odnosu s njima, opise njenih psihičkih stanja uslijed raznih stresnih događaja, načine nošenja sa smrtima djece te majčina vjerovanja i stavove o životu i smrti. Dobiveni rezultati pokazuju da je majčina prilagodba na gubitke bila uspješna. Ishodi tugovanja na psihološkom i socijalnom planu su pozitivni, dok se na biološkom (zdravstvenom) planu uočavaju manje smetnje. U nekim područjima života majke došlo je do posttraumatskog rasta. Identificirano je nekoliko zaštitnih čimbenika pri tugovanju: primjerena socijalna podrška, blizak odnos s mužem, visoko samopoštovanje, visoka samoefikasnost, pozitivna temeljna vjerovanja, optimizam i religioznost. Istražena su majčina temeljna vjerovanja u sklopu kognitivne teorije. Doznajemo da su nakon gubitaka temeljna vjerovanja o sebi i budućnosti ostala pozitivna, ali su vjerovanja o svijetu negativnija. Identificirane su kognitivne strategije suočavanja koje omogućavaju dobru prilagodbu. Utvrđeni su načini nalaženja smisla u gubitku: razgovori s bliskim ljudima o gubicima, želja za daljnjim životom radi žive djece i traženje smisla kroz religioznost. Specifična vjerovanja koja su pomogla naći smisao uključuju vjeru u zagrobni život, vjeru u Božji plan i Božju dobrotu.

    Ključne riječi: tugovanje, smrt djeteta, biopsihosocijalni model, traženje smisla

    ABSTRACT

    Research has shown that the death of a child is one of the heaviest losses in human

    experience and that it causes a grief process from which one can't fully recover. Deaths of multiple

    children have even stronger effects on many aspects of life. The goal of this research was to explore

    the psychosocial factors in the grieving and adaptation process of a mother to the loss of two

    children and a terminal disease of the third child. This research was conducted using in-depth,

    semi-structured interviews with the bereaved mother. The interviews included the following topics:

    general data about the mother, detailed stories about each child and her relationship with them,

    descriptions of her mental states during various stressful events, ways of coping with the deaths of

    the children, and mother's beliefs and attitudes toward life and death. The results indicated that the

    mother successfully adjusted to her losses. Grief outcomes in the psychological and social sphere

    are positive, though some minor difficulties are present in the biological (health-related) sphere.

    Several protective factors were identified: adequate social support, close relationship with the

    husband, high self-esteem, high self-efficacy, positive core beliefs, optimism and religious belief.

    Post-traumatic growth was observed in some aspects of the mother's life. The mother's core beliefs

    were explored within the context of cognitive theory. Core beliefs about the self and the future

    remained positive after the losses, but beliefs about the world have become more negative.

    Cognitive strategies of coping were identified. The following ways of finding meaning in the losses

    were found: conversation about the losses with close people, desire to continue living for the sake

    of the living children, and finding meaning through religion. Specific beliefs that helped in finding

    meaning include the belief in afterlife, faith in God's plan and in God's benevolence.

    Keywords: grief, death of a child, biopsychosocial model, search for meaning

  • 1

    1. UVOD

    Tugovanje i smrt djeteta

    Svi doživljavamo gubitke. Izgubiti možemo ljubavnog partnera, okolinu na koju

    smo navikli, dragi predmet, samopouzdanje, člana obitelji, vjeru u Boga i još štošta

    drugo. Nakon gubitaka slijedi proces tugovanja.

    Tugovanje je „proces tijekom kojeg osoba emocionalno, duhovno, tjelesno i

    misaono prihvaća gubitke, različite smetnje, razočaranja i smrt“ (Ward, 1993, prema

    Arambašić, 2005, str. 191). Često je praćeno postepenim prihvaćanjem stvarnosti

    gubitka, osjećajima boli, ljutnje i dezorijentacije, traženjem novog identiteta,

    promjenom vjerovanja te traženjem smisla u gubitku.

    Ne stvaraju svi gubici jednake smetnje u životu osobe, niti svi ljudi jednako

    reagiraju na iste vrste gubitaka. Općenito je teško predvidjeti u kojoj će mjeri određeni

    gubitak pogoditi osobu. Ipak, iznimka od tog pravila je smrt djeteta.

    Rahe (1979) kaže da su najopasniji događaji koji mijenjaju život oni koji

    iziskuju od ljudi da naprave velike prepravke svojih pretpostavki o svijetu, oni čije će

    posljedice biti trajne i neponištive te oni koji se dogode iznenada pa nema vremena za

    pripremu. Takvi su događaji često praćeni pojavom psihičkih poremećaja. Smrt djeteta

    uvijek uključuje velike prepravke te trajne i neponištive posljedice.

    Odnosi s djecom najdublji su odnosi u čovjekovom životu. Smrt djeteta jedan je

    od najrazornijih gubitaka koje čovjek može doživjeti i uzrokuje teže i dugotrajnije

    tugovanje od gubitka roditelja ili supružnika (Fulton i Owen, 1971; Middleton i sur.,

    1998). Odnos s djetetom uvijek uključuje iznimno jaku emocionalnu vezu, čak i kad se

    to izvana tako ne čini (Arambašić, 2005).

    Tugovanje zbog smrti djeteta duboko je iz mnogih razloga. Taj gubitak je

    neprirodan jer narušava očekivanja roditelja da bi trebali umrijeti prije svog djeteta.

    Djeca nastavljaju obiteljsku lozu te roditelji zbog svoje djece imaju osjećaj da su

    besmrtni (Rando, 1985). Također, roditeljstvo je razvojno postignuće koje