Ali Jakupi - Marketingu Nderkombetar

Embed Size (px)

Text of Ali Jakupi - Marketingu Nderkombetar

Prof. Dr. Ali JAKUPI

Marketingu Ndrkombtar

Prishtin, 2008

Prof. Dr. ALI JAKUPI

MARKETINGU NDRKOMBTAR

Prof. Dr. Ali JAKUPI Marketingu Ndrkombtar autori

KREU IX MODELET STRATEGJIKE PR ZGJEDHJEN E TREGJEVE T HUAJA 1. Heterogjeniteti i tregut botror do treg jasht tregut vendor e ka domethnien e tregut t huaja. Meq secili treg ka trreitorin dhe sovranitetin e vet, duhet kuptuar se e ka edhe tregun e vet, t shtrir n nj mjedis t caktuar, ku jan t pranishm dhe veprojn dimensionet e ndryshme, si dhe konsumatort paraqesin fokusin kryesor t interesimit t ndrmarrjeve. Bazuar n faktin se n bot ekzistojn m shum se 200 shtete, pa hezitim konkludohet se funksionojn m shum se 200 tregje. Kto t gjitha jan pjes t nj sistemi t prbashkt, pra, t tregut botror. Tregjet nuk jan t njjta, as nga aspekti i resurseve, i konsumtaorve dhe i konkurrencs. Me heterogjenitein e tregjeve, prkatsisht t tregut botror, nnkuptohet laryshia e faktorve t mjedisveve, ku prfishet faktori demografik, ekonomik, juridik, sociokulturor e tjer. Sa her t vshtrohet struktura heterogjene e tregut botror, duhet t merren parasysh dimensionet e mjediseve. Kulturat, baza ekonomike, e shfaqur nprmjet fuqis blerse, ofertat dhe krkesat, konkurrenca, jan tregues q e thellojn heterogjenitetin e tregut. Shikuar historikisht, tregu botror kurr nuk ka qen homogjen. Edhe n kohn nismtyare, kur kan filluar transkacionet n mes t shteteve, kan ekzistuar dallime n ekonomit e vendeve, n nivel t zhvillimit dhe n struktur. Ndrkaq, me zhvillimin e gjithanshm ekonomikdhe shoqror, ndrvarshmrit n kuadrin e tregut botror bhen gjithnj e m t theksuara. sht kjo pasoj e kmbimit sa m t madh joekuvivalent. Ky fenomen e shton ndrvarshmrin npr vendet e ndryshme n bot. Bota qysh m hert ka marr kahe diferencuese tzhvillimit. Jan vn n disproporcion hemisferat veri jug (1, f.....), ku n pikpamje t zhvillimit sikur dominon veriu, ndrsa jugu karakterizohet me prapambeturi dhe mangsi t mirqenies materiale e jetsore. N kt mnyr, sot e ksaj dite, n bot sht i pranishm numri numr m i madh i t varfrve n krahasim me numrin m t vogl t t pasurve. N mjesiet ku shtimi i popillsis shnon norm t t lart, treguesit ekonomik jan m t vegjl. N vendet dhe rajonet me zhvillim m t lart ekonomik, faktori demografik shnon shtim m t limituar. Heterogjenitetin e trgfeut botror e bn m reflektuesecuria shprpjestuese e faktorit ekonomik ndaj faktorit demografik. Kjo do t thot se shtimi i faktorit ekonomik dhe atij demografik bhen n kahe t kundrta. N nj situat t till disfavorizuese pr pjesn m t madhe t popullsis dhe favorizuese pr pjesn m t vogl t popullsi n bot, e krijojn politikat e investimeve, prkatsisht alokimi i investimeve, t cilat jan pron e t pasurve. Nga prizma e 2

Prof. Dr. ALI JAKUPI MARKETINGU NDRKOMBTAR gabimeve t qllimshme t tilla mund t shqyrtohen, mund t vshtrohen shkaqet q ndikojn n disproporcione n zhvillim, n mnyrn dhe n standardin jetsor. Prfitimet q alokohen t nj numr m i volg i investuesve, n mas t caktuar e deformojn dhe e zvoglojn e fitimin vetjak. Konstatimi n fjal mund t kt mbshtetje n faktin se n mjediset ku ekzistojn resurse natyrore, faktori demografik i ln pas dore, sa do q sht famoz n numr, nuk sht absorbues i volitshme i ofertave q plasohen n tregjet prkatse, t tyre. Mungesa e fuqis blerse sht faktor limitues, q ndikon n disa drejtime: n konsum t varfr dhe n moszhvillim t tregut. Duke mos e prfill kt fakt, t pasurit, veprojn me ligje paksa egoiste, pa shtrirje t gjer t politikave dhe pa synime q me nj fitim m t vogl n periudha t shkurtra kohore, n kohzgjatjet tjera e kompenzojn ate q nuk e kan arritur. Investimet, realisht, jan sinonim i shprndarjes s bruto produktit vendor npr vende t ndryshme n bot. Nga politikat e ktilla ndodhin disproporcione t mdha t GDP-s, por edhe t treguesve tjer dhe t popullsi n relacione botrore. Ekspertt botror, shkenca dhe eksperienca aktualisht nuk kan dhn prgjigje t duhura pr gjendejen e sotme t heterogjenitetit botror. Teoretikisht jan dhn konstatime t mirfillta, naliza t qndrueshme, ndonse nuk jan gjetur mjete strategjike pr t ndryshuar pozicionet e ekonomive npr vende t caktuara. T dhnat statistikore, institucionet kompetente, individt e shquar i vlersojn drejt relacionet e zhvillimit npr mjedise t ndryshme, i vejn n spikam kushtet dhe faktort ndikues, porse ende nuk gjenden forca q heterogjeniteti i tregut t shndrrohet sadopak n trsi me lemente sadopak homogjene. Pr t prcaktuar nivelin e heterogjenitetit t tregut botror, nuk sht i mjaftueshm vetm faktori ekonomik dhe ai demografik, por edhe nj vister i faktorve tjer, q nuk jan asgj tjetr prve dimensionet e mjediseve ndrkombtare. T kuptuarit mir t atyre faktorve, mundson shkoqitjen, nanizn e nevojshme edhe t nivelit t heterogjenitetit t tregut t huaj. Heterogjeniteti i tregut botror sht si sht, ndonse ka mundsi t ndryshoj n t mir t zvoglimit t ksaj shkalle t padeshirueshme, t ndryshimit t pozicioneve t shtetetve, nga t varfrat t radhiten n vendet e zhvilluara. Tr problematika sht me tipare dinamike, q do t thot se ardhmeria e tregut botrore do t psoj ndryshime,. N kahe t prmirsimit t shum pjesve t tij. Globalizimi ka prmas logjike q disa shtje t rndsishme n zvoglimin e shkalls s heteriogjenitetit, kushtimisht nse realiteti i sotm kuptohet mir dhe n saje t ksaj gjendje ndrtohen strategji t nevojshme, t cilat shpijn deri t ndryshimi i situatave. Shkalla e diferencave t heterogjenitetit t tregut botror, mund t matet me indikatorin e GDP-s, pr katsisht me GDP per capita. Shetetet q kan arritur nvel t lart e q jan n ekspansion e sipr , paraqesin modelin e t zhvilluarave dhe mundsit reale se si mund t arriehn rezultate n zhvillimin ekonomik dhe n mirqenien njerzore. Tendencat faktike jan impozante dhe t mbshteteura. Defektet n gjendjet e prgjithshme, ku prfshihen edhe vendet e prparuara, jan prezente n pamundsit pr ndryshimin e gjendjeve t t pazhvilluarve, duke i shfrytzuar me racionalitet resurset, teknoklogjit e sofistikuara dhe metodat e ashtuquajtuara t ekuilibrimit. T t gjith faktort gjendet dika pozitive, prandaj, nevojat parqiten n sfern e aktivizit t tyre. Heterogjeniteti i tregut botror do t jet i shfaqur edhe n periudhat q vijn. Edhe nn supozimin se politikat pr investime t jen sa m t drejta dhe funksionale, me nj parashikim se pjesa drrmuese e shteteve do t shnojn zhvillim m dinamik,

3

Prof. Dr. ALI JAKUPI MARKETINGU NDRKOMBTAR megjithat, n rruzullin toksor sht e pamundur (madje e panevojshme) t homogjenizohet shumka. Kulturat, religjionet, resurset, kushtet klimatike, releviore, religjionet, tradita, do t ruajn si me gjelozi dallimet q ekzistojn n mes kombeve, popujve, grupacioneve, klasave. Globalizimi mund t konsiderohet nj proces i pashmangshm, n nj an, dhe nj test i nj periudhe t caktuar, pr t ln shenja t ndryshimit, nga anan tjetr. Me fjal tjera, heterogjeniteti i tregut botror, ka tendaca t homogjenizimit, por me intensitetet t diefenecuara. Krkesa n tregje t ndryshme tregon qart se barierat psikolgjike, pr blerje t produkteve me origjin nga vende t ndryshme, m nuk paraqesin ndonj faktor serioz limitues. Mirpo n arsenalin e faktorve n mjedise dhe tregje gjithnj do t ngelin elemente dhe premisa me karakter difencues, q shprun n favoret e heterogjenitetit t tregut botror.

2. Zgjedhja e tregjeve t huaja Ndrmarrjet posa marrin vendim pr t hyr n tregjet ndrkombtare, duhet n t njjtn koh, po ashtu, t vendosin : - pr cilin ose cilat tregje t orientohen dhe, - t zgjedhin tregun (tregjet) e synuara. Natyrisht, ky prcaktim nuk sht e natyrs ad-hoc, por, paraprakisht zhvilohen aktivitete t nevojshme, q kan t bjn me identifikimin, komparacionin n mes tregjeve, konkurrencn, si dhe mundsit reale q i ka vet ndrmarrja. N kontekstin krkimor prfshihen gjrat preliminare, t cilat m pastaj detajizohen mundsisht sa m mir, me qllim t zbardhjes s problemeve q jan prezente, ose q mund t paraqiten n mjedisin ku jan prkufizuar tregjet e zgjedhura. N punn e br paraprgatitore dalin n shesh shum shanse potenciale, t cilat e trimrojn ndrmarrjen pr t vazhduar edhe m tutje proceset e filluara. N t njjtn koh, mund t shfaqen shum rreziqe dhe paqartsi. Problemet reflektohen n repertoarin e aktiviteteve krkimore n suazat e krkimeve t tregjeve t huaja. Paralelisht me kte, pikrisht, nga kto krkime u gjendet fija e zgjidhjes s problemeve. Informacionet jan parakusht pr identifikimin dhe seleksionimin e tregjeve. Seleksionimi bhet nprmjet krahasimeve n mes t tregjeve, pr t vn raport real n mes krkesave n treg dhe ofertave q ndrmarrja sht n gjendje ti plasoj n tregjet prkatse. Sipas Kigenit (Keegan), informacionet dhe t dhnat q prdoren jan materiali riprodhues themelor pr ekspertt e marketingut ndrkombtar (2, f...) Weller thekson (3, f.....): Eksportuesit duhet t paguajn, qoft pr gabimet e bra, ose pr krkimet e tregut, me ka mundsohet ikja nga gabimet. N strategjin e zgjedhjes s tregjeve t huaja sht e pranishme qasja iniciale e planifikimit, ku prfshihen: 1. produktet q destinohen pr shitje n tregjet e huaja dhe, 2. n cilat vende. sht e kuptueshme se vendimet nuk jan rrjedhoj e ndonj emocioni, asti. Ato paraqesin nj pun sistematike, duke filluar nga tendencat e ndrmarrjes, synimeve t saj, krkimeve, grumbullimit dhe prpunimit t informacioneve, deri t marrja e vendimeve pr llojet konkrete t produkteve q do t orientohen n tregjet e zgjedhura t huaja. Produktet e destinuara pr treg t huaj duhet t jen t adresuara pr tregun konkret, pr t cilin jan br dhe bhen vijimisht krkime t nevojshme, sistematike e kontinuele. Me

4

Prof. Dr. ALI JAKUPI MARKETINGU NDRKOMBTAR kt nnkuptohet se duhet t ekzistoj harmoni n mes qasjeve krkimore dhe zgjedhjs s tregjeve t huaja. Njohja dhe zgjedhja e tregjeve t huaja jan parakushte pr marketing ndrkombtar t suksesshm. Marketingu ndrkombtar i prcakton qasjet n saje t hulumtimeve, si dhe krahas planifikimit t aktiviteteve t marketingut, planifikohen edhe aktivitetet e sektorve tjer t ndrmarrjes, prkatsisht arrihet deri t plan