Anna ?· Prace Henryka Poddębskiego pozwalają stworzyć interesujący album fotograficzny, pokazujący…

Embed Size (px)

Text of Anna ?· Prace Henryka Poddębskiego pozwalają stworzyć interesujący album fotograficzny,...

Anna Lewicka

Album kielecki z fotografii HenrykaPoddbskiegoRocznik Muzeum Narodowego w Kielcach 28, 95-128

2013

Rocznik M uzeum N arodow ego w K ielcach

Tom 28, K ielce 2013

A N N A LEWICKA

ALBUM KIELECKI Z FOTOGRAFII HENRYKA PODDBSKIEGO

W zbiorach Dziau Historii Muzeum Narodowego w Kielcach znajduj si negatywy znakomitego fotografika, przedstawiciela tzw. fotografii krajoznawczej, Henryka Pod- dbskiego (1890-1945)'. Artysta urodzi si w Chrzstowie (obecnie dzielnica Koniecpola). Po mierci ojca w 1900 roku wraz z rodzestwem i matk zamieszka w Warszawie. Zgin w 1945 roku w obozie Veihingen koo Stuttgartu, w ktrym znalaz si po upadku powstania warszawskiego.

Po ukoczeniu Szkoy Handlowej Warszawskiego Zgromadzenia Kupcw pracowa w znanym wydawnictwie i ksigami Jana Gebethnera, gdzie pozna wielu intelektualistw i spoecznikw dziaajcych w utworzonym w 1908 roku Polskim Towarzystwie Krajoznawczym2.

Fotografi zainteresowa si, ogldajc przygotowywane do druku i sprzeday karty pocztowe oraz albumy ze zdjciami. W roku 1912 wstpi do Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego i zosta staym uczestnikiem wycieczek krajoznawczych. By wieloletnim sekretarzem Komisji Fotograficznej PTK, ktra sporzdzaa archiwum zdj i opracowywaa materiay ikonograficzne kraju. Poddbski rozpocz dokumentacj fotograficzn krajobrazw, zabytkw i osobliwoci turystycznych dla zbioru Towarzystwa oraz na wasny uytek. Dla dziaaczy i czonkw PTK fotografia krajoznawcza penia rol narzdzia pracy dokumentacyjnej i owiatowej, a Poddbski - obok innego synnego w owym czasie artysty fotografika Jana Buhaka - stworzy interesujcy dokument fotograficzny swej epoki.

Polskie Towarzystwo Krajoznawcze zarekomendowao Poddbskiego w 1925 roku do inwentaryzacji ikonograficznej kraju, na zlecenie Referatu Turystyki Ministerstwa Robt Publicznych, kierowanego przez Mieczysawa Orowicza, wybitnego krajoznawc, autora przewodnikw. Referat mia obowizek m.in. rozwijania turystyki oraz uzdrowisk, widzc w tej dziedzinie przyszo kraju. Organizowano zatem wyprawy fotograficzne w celach dokumentacyjnych, sporzdzano sprawozdania z obserwacji pe-

1 M. Florczak, M isje fotograficzne H enryka P oddbskiego (cz. I). Rys historyczny, pocz tk i dzia a lnoci, Dagerotyp, t. 17, s. 59-86, Warszawa 2008; M. Florczak, M isje fo tograficzne H enryka P oddbskiego - o d W ileszczyzny p o lsk, o d P om orza p o H uculszczyzn (cz. II) Dagerotyp, t. 18, s. 95-111, Warszawa 2009.

2 J. Pazdur, D zieje K ielc 1864-1939, Wrocaw 1971, s. 71.

96 Anna Lewicka

netrowanych terenw. Powstao wwczas wiele negatyww przedstawiajcych krajobrazy, zabytki oraz pomniki historyczne, widoki zabudowy miejskiej i wiejskiej, osobliwoci przyrody, sceny z ycia i pracy miejscowego ludu3.

Henryk Poddbski duo podrowa, podejmowa samodzielne wyprawy w mao rozpoznane regiony kraju, przygotowywa materia ilustracyjny do czasopism, wykadw prowadzonych przez czonkw PTK i do ekspozycji na wystawach fotograficznych krajowych oraz zagranicznych, na ktrych zdobywa najwysze nagrody. Jego fotografie ukazyway si najczciej w Tygodniku Ilustrowanym i na amach oficjalnego pisma PTK Ziemia, drukowano je take na kartach pocztowych.

Zainteresowanie artysty Kielecczyzn zaowocowao objazdami po tym terenie w 1914 oraz w 1936 roku, kiedy to wyruszy na wycieczk w towarzystwie Mieczysawa Orowicza. Podr po wojewdztwie kieleckim trwaa od 25 do 28 lipca. Pierwszego dnia fotografowano Kielce i okolice, wykonano negatywy przedstawiajce oglny widok miasta, zabytki architektury, przemys i folklor. W nastpnych dniach pracowano w miejscowociach pooonych w poudniowej czci wojewdztwa.

Crka Poddbskiego Krystyna Kukiea, tak pisze o nim w relacji do Magorzaty Florczak: Ojciec mj, urodzony na Ziemi Kieleckiej, do ktrej chtnie wraca w swoich wyprawach fotograficznych, by pod urokiem wspaniaego krajobrazu Gr witokrzyskich, Puszczy Jodowej, pofadowanego wzgrzami terenu'4.

Kolekcja kielecka liczy 27 negatyww szklanych, wykonanych wielkoformatowym aparatem na klisze szklane 13x18 cm oraz 478 negatyww maoobrazkowych na klisze celuloidowe 24x36 mm, wykonane aparatem marki Leica. Negatywy kupiono do zbiorw muzeum w 1977 roku od crki autora.

Wrd negatyww bonowych, wykonanych 25 lipca 1936 roku, 69 egzemplarzy powicono Kielcom i okolicy. Zesp MNKi/Mat/H/257/1-69 Negatywy bonowe: Widoki Kielc przedstawia: dwadziecia jeden uj - kopalni w kamienioomie na Wzgrzu Kadzielnia; sze - basenu na Stadionie; sze Rynku; pi klatek filmu zajmuje - Dom Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego im. Marszaka Jzefa Pisudskiego; pi - Wzgrze Karczwka i klasztor; cztery - widoki placu Panny Marii; cztery - wizerunki Katedry z Ogrjcem i dzwonnic; dwa - ujcia symbolicznego grobu Wojciecha Bartosa Gowackiego5 na cmentarzu katedralnym; cztery zdjcia - paacu biskupw krakowskich; cztery - parku miejskiego; trzy kadry - ulicy biskupa Wadysawa Bandurskiego; dwa - ulicy Henryka Sienkiewicza; jeden negatyw - kocioa pw. Podwyszenia Krzya witego (potocznie nazywanego kocioem w. Krzya) i po jednej klatce - widoku z drogi na wzgrza oraz pejza z rzeczk.

Prace Henryka Poddbskiego pozwalaj stworzy interesujcy album fotograficzny, pokazujcy Kielce w latach 30. XX wieku. W lad za ich kolejnoci w albumie mona poprowadzi spacer po miecie. Warto go zacz od urokliwego parku miejskiego,

3 T. Wgrowski, M ieczysaw O row icz na szlakach G r witokrzyskich , K ielce 2011, s. 7-15.4 K. Kukiea-Poddbska, M oje w spom nienie o Ojcu, w: K resy w fo togra fii Henryka Poddbskiego.

Lublin, 2010, s. 14. 5 Polski Sownik Biograficzny, t. 8, Wrocaw 1959-1960, s. 128, haso G owacki ( Bartos, Bartosz,

Kuman) Wojciech: ...Celem nagrodzenia G ow ackiego za okazane m stw o [w bitwie pod Racawicami], a rwnoczenie d la zach cen ia innych chopw do suby wojskowej, 8. IV. p odczas uroczystoci krakowskich Kociuszko aw an sow a go do stopn ia oficerskiego. N a Wawelu nastpio zaw ieszen ie s z a r f na piersiach i m ianowanie g o chorym G renadierw Krakowskich. W zwizku z nom inacj p rzysz a zm iana nazw iska z B artosa na G owacki.

A lbum k ie leck i... 97

II. 1. Park. Pomnik Stanisawa Staszica.

powstaego za czasw D yrekcji Gw nej Grniczej i Stanisaw a Staszica6, ktrego pom nik stoi przy gwnej alei (II. 1). W m iecie pami o tym czoow ym reformatorze i uczonym polskiego owiecenia, za oycie lu S zk o y Akadem iczno -G m iczej w K ie lcach bya i pozostaje nadal yw a. Z in icjatyw y prezydenta W adysaw a Garbiskiego w 80. rocznic m ierci Staszica w kie leckim parku, odsonito pierw szy w kraju pom nik tego wybitnego naukowca. Projekt przygotow a architekt Stanisaw Szpakow ski, zw i zany z K ie lcam i od 1901 roku7. eliw ne popiersie8 postaci w surducie z Orderem O ra Biaego um ieci na postumencie w centrum pkolistej kamiennej aw y z oparciem. W okresie m idzyw ojennym odbyw ay si tu uroczystoci patriotyczne. N a pocztku w ojny monument zosta zdemontowany, a w padzierniku 1939 roku harcerze ukryli popiersie. Po 1945 wadze kie leckie z le c iy konserwacj pomnika, ktry pow rci na swoje dawne miejsce.

Idc gwn alej w kierunku zachodnim m ijam y pseudogotyck w ieyczk zw an plotkark (II. 2). O krga baszta z arkadowym otworem, przykryta stokow ym dachem, posadowiona jest na murze odgradzajcym park od posesji z neogotyckim paacykiem Tom asza Z ie li sk ie g o 9. Ten m alow niczy zaktek miasta, podobnie ja k dzi, by

6 Park miejski pooony jest w centrum miasta, na stoku Wzgrza Zamkowego. Cz zachodni parku zajmuje staw. Teren nalea do folwarku biskupiego, w skad ktrego wchodzi ogrd kuchenny. Dobra biskupw przeszy na skarb pastwa w 1789 roku, a gdy utworzono w Kielcach Dyrekcj Grnicz i Sd Grniczy, znalazy si pod zarzdem tych instytucji. Grnictwo zajo budynki oraz ogrd kuchenny. Po przeprowadzce Dyrekcji Grniczej do Warszawy w 1826 roku, Rada Administracyjna Krlestwa Polskiego zezwolia na oddanie ogrodu na uytek publiczny. W 1830 roku rozpocztoporzdkowanie i urzdzanie parku oraz budowanie wok niego ogrodzenia. Dla upikszenia ustawiono w nim figury kamienne i wazony sprowadzone z Jdrzejowa, a w 1906 roku, park uwietniono pomnikiem Staszica, zob.: J.L . Adamczyk, J. Szczepaski: Park miejski w Kielcach, Kielce 1983.

7 Biaogon, przewodnik historyczny, Kielce, b.r.w., s. 39-43.8 Popiersie eliwne okazao si za mae w stosunku do zaoenia architektonicznego, zastpiono je

wikszym marmurowym. eliwne W. Grabiski przekaza do zbiorw muzeum PTK. Wpisano je 13 padziernika 1908 do Inwentarza przedmiotw, stanowicych wasno Kieleckiego Oddziau Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego pod nr 2, na stronie 1, a obecnie widnieje w inwentarzu Dziau Historii Muzeum Narodowego w Kielcach, nr inw. MNKi/H/269.

9 Tomasz Zieliski (1802-1858) - naczelnik powiatu kieleckiego od 1846 roku przez kilkanacie lat

98 Anna Lewicka

II. 2. Park. Baszta plotkarka. Za murem paacyk z pawilonem oraz neogotyck wie.

II. 3. Park.W dali figura iw. Jana Nepomucena.

za czasw Poddbskiego atrakcj dla mieszkacw i odwiedzajcych Kielce turystw. Przy pobliskim stawie zwraca uwag wysoki postument z kamienn figur w. Jana Nepomucena, stojcego na kuli. Autorstwo jej przypisuje si kieleckiemu rzebiarzowi, Jakubowi Korneckiemu10. Ta rokokowa rzeba z 1777 roku (jedna z dwch podobnych), pochodzi z dziedzica klasztoru Cystersw w Jdrzejowie11. Fotografik wykona dwa

pracy dba o estetyk miasta, opiekowa si zabytkami. By mecenasem artystw, kolekcjonerem dzie sztuki, posiada du bibliotek. Wydzierawi od rzdu posesj, dawniej nalec do biskupich budynkw gospodarczych, ssiadujc z parkiem miejskim, gdzie stworzy dom - muzeum. Bogate zbiory Zieliskiego ulegy rozproszeniu po bezpotomnej mierci kolekcjonera, zob. np. I. Jakimowicz, Tomasz Zieliski kolekcjoner i m ecenas, passim, Wrocaw - Warszawa - Krakw - Gdask