of 74 /74
Maria Treben APTEKA PANA BOGA SPIS TRESCI Przedmowa do wydania polskiego 2 Przedmowa 3 CZĘŚĆ OGÓLNA 4 O właściwym zbieraniu, przechowywaniu i przygotowywaniu do użycia ziół leczniczych 4 Zbieranie 4 Suszenie 5 Przygotowywanie ziół do użycia 5 Herbatki ziołowe (Zaparzanie wrzątkiem lub napar wyciąg na zimno) 5 - Nalewka (Wyciąg) 5 - Świeży sok 5 - Papka ziołowa 5 - Ziołowy kompres parowy 6 - Maści i oleje 6 - Kąpiele ziołowe (Kąpiel całkowita i półkąpiel) 6 - Okład ze szwedzkich ziół 6 ZIOŁA LECZNICZE Z APTEKI BOGA 6 Widłak gożdzisty 6 Czosnek niedźwiedzi 7 Żywokost lekarski 9 Pokrzywa zwyczajna 10 Przetacznik leśny 12 Przywrotnik pospolity 13 Nawłoć pospolita 14 Tasznik pospolity 15 Lepiężnik różowy 16 Podbiał pospolity 17 Dziurawiec zwyczajny 17 Tatarak zwyczajny 19 Rumianek pospolity 20 Ślaz zaniedbany 21 Przytulia 23 1 Mniszek pospolity 24 Kukurydza 25 Jemioła pospolita 26 Orzech włoski 27 Rzepik pospolity 28 Nagietek lekarski 28 Szałwia lekarska 30 Szczawik zajęczy 30 Krwawnik pospolity 31 Pierwiosnka lekarska 32 Glistnik jaskółcze ziele 33 Babka lancetowata 34 Jasnota gajowiec 36 Macierzanka piaskowa (i Tymianek pospolity) 37 Wierzbownica drobnokwiatowa 38 Wierzbownica pomaga 38 Skrzyp polny 40 Zioła Szwedzkie (łącznie ze "Starym Rękopisem" i receptą na "Małe Zioła Szwedzkie") 42 Wino na serce (z receptą) 50 Herbatka mieszana dla całej rodziny 51 PORADY PRZY RÓŻNYCH CHOROBACH 52 Trądzik 52 Bóle poamputacyjne (Bóle fantomowe) 52 Brak apetytu u dzieci 52 Zwyrodnieniowe zmiany stawów, zapalenie stawów. staw biodrowy 52 Atonia pęcherza 53 Podrażnienie kątnicy 53 Hemofilia 53 Naczyniak jamisty 53 Poronienia 54 Zastrzał 54

Apteka Pana Boga.pdf

Embed Size (px)

Text of Apteka Pana Boga.pdf

  • Maria Treben

    APTEKA PANABOGA

    SPIS TRESCI

    Przedmowa do wydania polskiego 2Przedmowa 3CZ OGLNA 4O waciwym zbieraniu, przechowywaniu iprzygotowywaniu do uycia zi leczniczych 4Zbieranie 4Suszenie 5Przygotowywanie zi do uycia 5Herbatki zioowe (Zaparzanie wrztkiemlub napar wycig na zimno) 5- Nalewka (Wycig) 5- wiey sok 5- Papka zioowa 5- Zioowy kompres parowy 6- Maci i oleje 6- Kpiele zioowe (Kpiel cakowita i pkpiel) 6- Okad ze szwedzkich zi 6ZIOA LECZNICZE Z APTEKI BOGA 6Widak godzisty 6Czosnek niedwiedzi 7ywokost lekarski 9Pokrzywa zwyczajna 10Przetacznik leny 12Przywrotnik pospolity 13Nawo pospolita 14Tasznik pospolity 15Lepinik rowy 16Podbia pospolity 17Dziurawiec zwyczajny 17Tatarak zwyczajny 19Rumianek pospolity 20laz zaniedbany 21Przytulia 23

    1

    Mniszek pospolity 24Kukurydza 25Jemioa pospolita 26Orzech woski 27Rzepik pospolity 28Nagietek lekarski 28Szawia lekarska 30Szczawik zajczy 30Krwawnik pospolity 31Pierwiosnka lekarska 32Glistnik jaskcze ziele 33Babka lancetowata 34Jasnota gajowiec 36Macierzanka piaskowa (i Tymianek pospolity) 37Wierzbownica drobnokwiatowa 38Wierzbownica pomaga 38Skrzyp polny 40Zioa Szwedzkie (cznie ze "Starym Rkopisem"i recept na "Mae Zioa Szwedzkie") 42Wino na serce (z recept) 50Herbatka mieszana dla caej rodziny 51PORADY PRZY RNYCH CHOROBACH 52Trdzik 52Ble poamputacyjne (Ble fantomowe) 52Brak apetytu u dzieci 52Zwyrodnieniowe zmiany staww, zapalenie staww.staw biodrowy 52Atonia pcherza 53Podranienie ktnicy 53Hemofilia 53Naczyniak jamisty 53Poronienia 54Zastrza 54

  • Przetoki 54Kamienie ciowe 54Wypadanie macicy 55Schorzenia suchu spowodowane przezibieniemzama i jaskra 55Ppasiec 56Porost wosw - adniejszy 56Niedomagania serca i krenia 56Katar sienny 56zanik istoty kostnej (popularnie: zanik koci) 57Wole 57Rozedma puc 57Krwawienia miesiczne 57Stwardnienie rozsiane 57Nieprzyjemny oddech i oboony jzyk 59zanik mini 59Poty nocne 59Zapalenie macierzy paznokcia - 59Paznokcie, amliwe lub uszkodzone 59Neurolgiczne ble nerwu trjdzielnego 59Nerki = piasek moczowy i kamienie nerkowe 60Zapalenie nerek i roponercze 60Odmy albo obrzki wskutek nagromadzeniasi pynw w tkankach 60Stulejka 60Ra 60Uszkodzenie krgosupa 61Sen, niespokojny (u dzieci) 61Udar mzgu (zapobieganie) 61Udar mzgu (po udarze, z objawami paraliu) 61Czkawka 62

    PRZEDMOWA DO WYDANIA POLSKIEGOKsika Marii Treben "Gesundheit aus der Apotheke Gottes" ("Apteka Pana Boga"), ktra uzyskaa wielk popularno

    w wielu krajach i tumaczona bya dotychczas na 10 jzykw, ukazuje si obecnie w jzyku polskim.Jest ona popularnym, nieprofesjonalnym opracowaniem informujcym w przystpny sposb o moliwociach

    zioolecznictwa na podstawie pojedynczych przypadkw skutecznego dziaania zi obserwowanych przez autork, znan aus-triack propagatork zioolecznictwa.

    Sama autorka pisze w przedmowie, e jej informacje i wskazwki spotykay si z szeregiem zarzutw czynionych z rnychstron. Mona to zrozumie, gdy nie jest ona adnym autorytetem naukowym, a swoje spostrzeenia i rady opiera wyczniena bogatym dowiadczeniu, ktre stara si uczyni dostpnym dla szerszego ogu.

    Niewtpliwie naley wzi pod uwag, e opisywane pojedyncze przypadki pozytywnych wynikw leczenia zioowego,m.in., bardzo powanych schorze, nie mog by uoglniane. Mona jednak zaufa dowiadczeniu autorki w stosowaniu kuracjizioowych jako rodkw bd profilaktycznych, bd uzupeniajcych podstawow terapi.

    Ksika M. Treben opisuje 30 gatunkw rolin leczniczych oraz zachca do ich zbioru. Pord opisywanych gatunkwwprowadza kilka w Polsce mniej znanych i popularnych, jak gatunki przytulii (Galium), wierzbownic drobnokwiatow (Epi-lobium parviflorum), szczawik zajczy (Oxalis acetosella), obok znanych i uznawanych ju w medycynie gatunkw, jak rumianek,szawia, tymianek i inne. Przypisywane przez autork niektrym gatunkom rolin lecznicze waciwoci nie zawsze s zgodnez aktualnym stanem wiedzy. Dotyczy to np. jemioy, tasznika, a niektre gatunki mona uzna za kontrowersyjne (ywokost,lepinik) i w Polsce nie stosowane. Przy zachowaniu wszystkich zastrzee, o ktrych zreszt pisze autorka i autorzy tu-maczenia, nie mona jednak nie docenia tego bogatego zbioru dowiadcze autorki, ktry wzbogaca moliwoci terapeutyczne

    2

    Ze wyniki w szkole (u dzieci) 62"Nieuleczalna" uszczyca (Psoriasis) 62Drczka poraenna (choroba Parkinsona) 64Zaparcie stolca 64zawienie oczu 64Robaczyca 65Zanik dzise i rozchwiane zby 65Drenie koczyn 65Cukrzyca (Diabetes) 67PORADY PRZY ZOLIWYCH CHOROBACH 67Schorzenie trzustki. 67Schorzenie piersi 67Schorzenie jelit 67Choroby skry 68Schorzenie jder 69Schorzenie krtani. 69Schorzenie koci 69Marsko wtroby i schorzenia wtroby 69Biaaczka 69Schorzenie puc 70Schorzenie wzw chonnych 70Schorzenie odka 71Schorzenie nerek 71Schorzenie tarczycy 72Guzy 72Schorzenia podbrzusza (schorzenia jajnikw i macicy) 73Schorzenie jzyka 74Wana wskazwka 74Kiszenie 74Ryciny barwne 74,75,76.

  • klasycznej medycyny. W ksice M. Treben, ktr mona zaliczy do szerokiego zakresu medycyny naturalnej, spotykamy teelementy wpywu na sfer psychiczn czowieka, ktre le ju poza obszarem racjonalnej terapii.

    Popularny jzyk opracowania, nie zawsze zgodny Z terminologi medyczn, uatwia percepcj wielu opisw. Naley jednakpamita o podstawowej zasadzie lecznictwa: "primum non nocere" - "przede wszystkim nie szkodzi", a oznacza to, e leczeniewinno by oparte przede wszystkim o diagnoz lekarza i prowadzone pod jego kontrol. Daje zreszt temu wyraz sama autorkaw kocowej czci swego opracowania. Dlatego te, korzystaniu z bogatych dowiadcze autorki powinna towarzyszy rozwagai staa kontrola lekarska, zwaszcza jeeli chodzi o choroby powane i przewleke.

    Prof. dr Stanisaw Kohlmunzer

    PRZEDMOWAZ Pisma witego, Sy 38, 4:"Pan stworzy z ziemi lekarstwa,a czowiek mdry nie bdzie nimi gardzi".

    Pomimo i zdarzaj si do liczne ataki z rnych stron przeciwko mojej osobie i moim poradom zamieszczonym wksice "Apteka Pana Boga", to jednak otrzymanie wielu entuzjastycznych listw od osb zdrowych i chorych, od lekarzy i ter-apeutw, z kraju i z zagranicy, skonio mnie do tego, aby moj wiedz i najnowsze dowiadczenia z zioami leczniczymi przed-stawi Pastwu w nowym, poprawionym i poszerzonym wydaniu wspomnianej ksiki.

    W czasie, w ktrym dua cz ludzkoci oddalia si od naturalnego rodowiska, gdy wskutek niewaciwego stylu yciaatakuj nas grone choroby, powinnimy ponownie "odkry" nasze zioa lecznicze, ktrymi Pan Bg, przez sw dobro, obdarzanas od niepamitnych czasw. Ksidz Kneipp mwi w swoich ksikach, e "dla leczenia kadej choroby zostao stworzoneodpowiednie zioo!" Tak wic kady moe przysuy si swemu zdrowiu jeli tylko, przezornie i w odpowiednim czasie zbieraroliny i zioa z "Boej apteki", popija je w postaci herbatki codziennie lub przez okrelony czas kuracji, sporzdza ekstraktysuce do naciera lub okadw, i stosuje jako kompresy "parowe", dodatki do kpieli albo w innej jeszcze postaci. Decydujcsi na stosowanie kuracji rolinnych powinnimy zaczyna od zi czyszczcych krew, takich jak czosnek niedwiedzi, pokrzywazwyczajna, przetacznik leny, mniszek pospolity i babka. Takie kuracje, przeprowadzane dokadnie wedug zalece nie mognigdy zaszkodzi. Jeli pomimo kuracji nie uzyskuje si adnej poprawy lub tylko nieznaczne polepszenie stanu zdrowia istniejemoliwo, e w miejscu zamieszkania lub pracy wystpuj obszary zakce geopatycznych. W takim przypadku powinno sisprowadzi dowiadczonego rdkarza, aby wskaza miejsca wolne od promieniowania.

    Przy pierwszych objawach niedyspozycji, gorczce lub innych wyranych objawach choroby byoby jednak niewybaczalnymbdem nie zwrci si w odpowiednim czasie do lekarza, aby postawi diagnoz i udzieli porady. Jest te zrozumiae samo przezsi, e przebieg cikiej choroby i proces jej leczenia powinien pozostawa pod skrupulatn kontrol lekarsk.

    Z przebiegu XXV-go Midzynarodowego Kongresu Niemieckiej i Austriackiej Izb Lekarskich (powiconego ksztaceniukadr medycznych), ktry odby si w marcu 1980 roku w Badgastein koo Salzburga z udziaem 1500 lekarzy wynika, e rwniemedycyna oficjalna - akademicka zaczyna zwraca si ponownie w stron naturalnych rodkw leczniczych.

    Profesor dr Carl Alken z Uniwersytetu Krajowego Saary uzasadni wzrastajce zainteresowanie medycyny uzdrawiajcymisiami natury nastpujco: "Po II-giej Wojnie wiatowej lekarze stanli praktycznie prawie bezradni wobec grulicy i wobecniewydolnoci nerek. Wtedy nastpi przeom zwizany z wprowadzeniem antybiotykw - a dzi musimy ju boryka si znegatywnymi nastpstwami stosowania tego bogosawiestwa. Zostao to spowodowane czciowo zym wyborem rodkaleczniczego, a czciowo przepisywaniem zbyt duych dawek antybiotykw. Do tego dochodzi lawinowo narastajcy wzrost za-chorowa na grzybic wywoany przez zaburzenie normalnej rwnowagi biologicznej, naduywanie lekw i niekorzystne odd-ziaywanie rodowiska."

    Od lat ledz sympozja i kongresy lekarskie, ktrych przebieg i wyniki s take opisywane w codziennej prasie. Wieluwiadomych i odpowiedzialnych lekarzy ostrzega przed coraz wikszym naduywaniem tabletek. Szczeglnie czsto s pow-tarzane ostrzeenia przed niebezpieczestwami, jakie nios ze sob rodki przeciwblowe. Przez niezliczone rzesze ludzi s oneprzyjmowane bez kontroli lekarskiej i staj si nieraz sprawcami cikich uszkodze narzdw. Innym przykadem mog byrodki obniajce cinienie krwi, ktre stosowane przez dugi czas mog przyczyni si do powstawania raka piersi u kobiet, cozostao potwierdzone przez trzy, niezalenie od siebie pracujce grupy uczonych z Bostonu, Bristolu i Helsinek.

    Chciaabym teraz wycign pomocn rk do chorych i cierpicych ludzi i uatwi im powrt do zdrowia poprzezprzekazanie mojej wiedzy na temat siy leczniczej i dziaania waniejszych rolin, wzbogaconej dowiadczeniami z ostatnichdwu i p lat jakie upyny od ukazania si mojej ksiki "Apteka Pana Boga". Najwikszym sukcesem moe by wydostaniesi z beznadziejnej choroby o wasnych siach i z wasnej woli, dziki pomocy Boej, ktra przejawia si w leczniczej mocynaszych zi. Odzyskiwanie zdrowia i ponoszenie za nie odpowiedzialnoci podnosi godno ludzk w jej penym wymiarze ipomaga chorym opuci bezdroa ich chorego ycia. Cigle jestem zapytywana, skd u mnie ta znajomo zioolecznictwa.

    3

  • Nie mog na to udzieli precyzyjnej odpowiedzi. Jako dziecko spdzaam kiedy ferie u rodziny pewnego nadleniczego.Mogam tam realizowa swoje, daleko ponad wiek rozwinite, skonnoci do obcowania z natur, wczuwania si w ni i dowiad-czania jej. Tak wic ju jako dziecko poznawaam kad rolin i umiaam okreli jej nazw; jednake ich dziaanie jako zileczniczych pozostawao dla mnie jeszcze nie znane. Moja Matka, pena zachwytu zwolenniczka ksidza Kneippa i jego metod,staraa si oczywicie, nam dzieciom, zapewni dorastanie bez wpywu czynnikw chemicznych.

    Jako moda dziewczyna przeyam dwa zdarzenia, ktre wywary duy wpyw na moje ycie. Pewna 40-letnia wdowa,matka trojga dzieci, chora na biaaczk, jako nieuleczalnie chora zostaa wypisana ze szpitala. Lekarze dawali kobiecie tylko 3dni ycia. Jej siostra, w trosce o dzieci, ktre mogyby zosta sierotami, zawioza mocz chorej do zielarki w okolicach KarlovychVarw. Chocia przeraona kobieta powiedziaa:

    "Dopiero teraz przyjeda pani z t mierteln wod!" to jednak daa zioa, ktre skutecznie pomogy. Kliniczne badaniepo dziesiciu dniach nie wykryo adnych ladw biaaczki. Podobny przypadek zdarzy si w tym samym czasie pewnej 38-letniej matce czworga dzieci.Take w tym przypadku chodzio o biaaczk i lekarze nie dawali nadziei. Kobieta rwnie udaasi do zielarki, od ktrej otrzymaa porad i odpowiednie zioa. Przygotowywaa codziennie dzbanek z herbat zioow i ka-dorazowo, gdy bya w jego pobliu pia z niego porzdny yk. Mylaa: "jeeli mi to nie pomoe to na pewno nie zaszkodzi."Badania po dziesiciu dniach wykazay, e zostaa cakowicie wyleczona z biaaczki!

    Z tych przykadw wynika jak ogromne znaczenie ma to, aby przy schorzeniach uchodzcych za nieuleczalne, wypija wcigu dnia du ilo odpowiedniej herbaty zioowej. Od tej pory stao si dla mnie oczywiste, e nawet w zoliwych chorobachwanie zioa mog jeszcze przynie pomoc.

    W wito Matki Boskiej Gromnicznej w 1961 roku zmara moja zacna Matka. Od tego czasu miaam uczucie, jak gdybyco zmuszao mnie do zgbienia wiedzy o zioach leczniczych. Przychodziy nowe dowiadczenia, stopniowo rozwijaam mojznajomo zi leczniczych, wnikajc coraz bardziej w ich dziaanie.To byo tak jakby kierowaa mn jaka wysza sia, przedewszystkim Matka Boska, wielka ordowniczka wszystkich chorych, wskazujc waciw drog. Zaufanie Matce Boskiej, adoracjai modlitwy przed jej starym, piknym obrazem, ktry w niezwyky sposb dosta si w moje rce i sta si moj wasnoci, -to wanie pomagao mi w kadym wtpliwym przypadku podj waciw decyzj.

    Tak wic, staram si wskazywa ludziom nie tylko na zioa lecznicze i ich moc, lecz przede wszystkim na wszechmocStwrcy, w ktrego rkach spoczywa nasz los. U Niego szukamy pomocy i pocieszenia a w cikich chorobach pokornie inabonie szukamy zi z Jego apteki. To On prowadzi nas i obdarza, a nasze ycie przebiega wedug Jego woli!

    Koniecznie chciaabym jeszcze zaznaczy, e w kadym wzgldzie staraam si przedstawi wszystkie moje dowiadczeniaw formie uzupenionej i poprawionej ksiki tak, aby pomagay ludziom. Dalsze rozszerzenie tej materii wi z jedn prob:Prosz do mnie nie telefonowa i nie pisa listw! Nie przyjmuj rwnie wizyt! Bardzo dokadnie opracowany skorowidz po-moe Pastwu w doborze odpowiednich zi! Chciaabym take poleci ksik "Maria Treben's Heilerfolge" (listy i opisywyleczonych przypadkw)*, wydan w wydawnictwie W. Ennsthaler, Steyr, Austria.

    I jeszcze co: Nie prowadz sprzeday zi i nie przyjmuj na nie zamwie!Grieskirchen, w maju 1980 roku. MARIA TREBEN

    CZ OGLNAo waciwym zbieraniu, przechowywaniu

    i przygotowywaniu do uycia zi leczniczych:ZBIERANIE

    Podstaw zbierania zi leczniczych jest dobre ich poznanie. Jeeli ten warunek ju spenilimy, to musimy take pamitao tym, aby zbioru dokonywa w odpowiednim czasie, we waciwym miejscu i we waciwy sposb.

    Jak uczy dowiadczenie, najlepsze efekty lecznicze daj wieo zebrane zioa. S one szczeglnie niezbdne dla uzyskaniapozytywnych wynikw w przypadku leczenia cikich schorze. wiee zioa mona zbiera samemu od wczesnej wiosny, cza-sami ju od koca lutego, a do listopada wcznie. Niektre roliny, o ile zna si ich stanowiska, mona odszuka take podpokryw nien, w czasie zimy, (np. glistnik jaskcze ziele). Na zim naley zgromadzi odpowiedni, niezbyt duy zapas sus-zonych zi. W tym celu zbiera si je w okresie, w ktrym zawieraj one najwicej substancji czynnych.

    KWIATY naley zbiera na pocztku okresu kwitnienia.LICIE mona zbiera przed i w czasie kwitnieniaKORZENIE wykopuje si wczesn wiosn lub jesieni.OWOCE zbiera si w czasie, gdy ju s dojrzae.Naley przy tym stosowa si do nastpujcych wskazwek: Zrywa tylko roliny zdrowe, czyste i wolne od robactwa!

    4

  • Zbiera zioa w stanie suchym, w dni soneczne, kiedy rosa ju zniknie.Zi nie zbieramy z chemicznie nawoonych pl i k, na brzegach brudnych lub skaonych rzek, jezior, staww i strumieni,

    na nasypach kolejowych, na poboczach ruchliwych szos i autostrad oraz w pobliu zakadw przemysowych.CHRO PRZYROD! (Nie wyrywaj rolin razem z korzeniami, nie wyrzdzaj szkody!). Niektre roliny podlegaj

    ochronie. Jest wystarczajco duo rolin o takiej samej sile dziaania, a nie bdcych pod ochron (np. pierwiosnka yszczak moezastpowa pierwiosnk lekarsk). W czasie zbioru nie naley gnie kwiatw i lici, ani uywa plastykowych torebek i toreb.W przeciwnym wypadku zioa zaparz si, a wczasie suszenia sczerniej.

    SUSZENIEZebranych zi nie powinno si my przed suszeniem, mona natomiast drobno je pokroi. Surowiec rozkada si luno

    na ptnie, lub na niezadrukowanym papierze i suszy moliwie szybko w cieniu lub w przewiewnych, ciepych pomieszczeniach(poddasza). Czsto, w przypadku korzeni, kor lub czci rolin bogatych w sok wskazane jest suszenie w suszarniach ogrze-wanych sztucznie, przy czym temperatura nie powinna przekracza 35C. Korzenie, ktre powinny by najpierw dokadniewymyte, jemio, a take wierzbownic najlepiej jest pokroi przed suszeniem.

    Zioa gromadzone na okres zimy powinny by dobrze wysuszone, tak, aby si kruszyy. Do przechowywania zi najlepiejnadaj si naczynia szklane lub zamykane pudeka kartonowe. Naley unika pojemnikw plastykowych i puszek metalowych!Zioa naley chroni przed wiatem (stosowa pojemniki z barwnego szka; zielone s najbardziej odpowiednie). Naley robizapas zi tylko na jedn zim! W miar upywu czasu zioa trac bowiem swoje lecznicze waciwoci. A kady rok obdarzanas przecie now ich obfitoci.

    Przygotowywanie zi do uycia

    HERBATKI ZIOOWEZaparzanie wrztkiem lub napar: Przepisan ilo wieych, pokrojonych zi umieci w szklanym kubku lub innym

    niemetalowym naczyniu. Wod zagotowuje si i zalewa si ni przygotowane zioa. wiee ziele pozostawia si do nacigniciana bardzo krtko (wystarczy p minuty). Herbatka musi mie zupenie jasn barw: jasnot lub jasnozielon. Ziele suszonepozostawia si nieco duej do nacignicia (jedn do dwch minut). Tak przygotowana herbatka rzeczywicie suy zdrowiu,a take cieszy oczy swoim adnym wygldem.

    Korzenie zalewa si przepisan iloci zimnej wody, krtko zagotowuje i pozostawia na trzy minuty do nacignicia. Dzi-enn ilo herbatki wlewa si do termosu i pije porcjami w cigu dnia zgodnie z podanymi wskazwkami. Zwykle bierze sijedn kopiast yeczk do herbaty zi na 1/4 litra wody (1 szklanka), a w innych przypadkach naley postpowa wedugwskazwek podanych przy poszczeglnych rolinach.

    Wycig na zimno: niektre zioa (np.: laz, jemioa, tatarak) nie mog by zaparzane gorc wod poniewa, pod wpywemwysokiej temperatury, straciyby swoje waciwoci lecznicze. Herbatk z tych zi sporzdza si jako wycig na zimno.Wskazanprzy poszczeglnych rolinach ilo zi zalewa si zimn wod i odstawia na 8 do 12 godzin (najczciej na noc). Nastpniezlewa si wycig, krtko podgrzewa (tak aby by ciepy) i przechowuje dzienn porcj w termosie, ktry uprzednio przepukanogorc wod. Jednake, za najlepsz form stosowania rolin leczniczych uwaa si wycig na zimno zmieszany z naparem.Zioa nastawia si na zimno na noc biorc poow przepisanej iloci wody, rano cedzi si. Pozostao zi zalewa si terazgorc drug czci wody i znowu cedzi. Nastpnie miesza si wycig na zimno z naparem. Dziki takiemu przygotowaniuherbatki uzyskuje si substancje czynne, ktre rozpuszczaj si tylko w zimnej wodzie jak i te, ktre s rozpuszczalne w wodziegorcej.

    NALEWKA (WYCIG)Nalewki s wycigami, ktre uzyskuje si stosujc 38-40% wdk ytni lub owocow. Butelk lub inne dajce si zamkn

    naczynie napenia si luno zioami a po szyjk i zalewa wdk. Naczynie dobrze si zamyka i pozostawia w ciepym miejscu(okoo 20C) na 14 dni lub duej, czsta wstrzsajc, a nastpnie zlewa si wycig i pozostao wyciska. Nalewki stosuje siwewntrznie zaywajc krople rozcieczone herbat oraz zewntrznie do okadw i naciera.

    WIEY SOKwiee soki z rolin leczniczych zaywa si kroplami lub stosuje si je do delikatnego smarowania chorych miejsc. Do

    otrzymania soku uywa si sokowirwk, ktra rozdrabnia roliny i jednoczenie wyciska sok. Najlepiej jest codziennie przy-gotowa wie porcj soku. Soki mona przechowywa przez kilka miesicy w lodwce, w cile wypenionych i dobrzezamknitych maych buteleczkach.

    PAPKA ZIOOWAPapk sporzdza si rozcierajc licie i odygi wakiem do ciasta na drewnianej desce. Papk rozsmarowuje si na lnianej

    5

  • ciereczce i przykada na chore miejsce, zawizuje chustk i utrzymuje w cieple. Taki okad mona pozostawi na noc.

    ZIOOWY KOMPRES PAROWYW garnku zagotowa wod do wrzenia, umieci nad ni sito ze wieymi lub suszonymi zioami i przykry. Po pewnym

    czasie rozmoczone, ciepe zioa zawin w rzadko tkane ptno i przyoy na chore miejsce. Przykry wenian chustk i ob-wiza nastpnymi chustami. Nie mona dopuci do uczucia chodu. Bardzo skuteczne s kompresy parowe ze skrzypu. Kom-pres parowy trzyma si dwie godziny lub pozostawia na noc.

    MACI I OLEJECztery kopiaste garcie zi drobno pokroi. Rozgrza 500 g wieprzowego smalcu tak jak do smaenia kotletw. Zmiesza

    zioa z gorcym tuszczem, pozostawi na ogniu tak, aby troch skwierczay, zamiesza, zdj patelni z kuchenki, przykry iodstawi na noc do ostygnicia. Nastpnego dnia cao lekko podgrza, przecedzi przez lnian ciereczk i jeszcze ciepmas naoy do przygotowanych szklanek lub soiczkw.

    Oleje przygotowuje si w nastpujcy sposb:Butelk napenia si luno kwiatami lub zielem a po szyjk, zalewa wyciskanym na zimno olejem z oliwek na dwa palce

    ponad poziom zi lub kwiatw i pozostawia przez 14 dni na socu lub w pobliu pieca.

    KPIELE ZIOOWEKpiel cakowita: Odpowiednie zioa zalewa si na zimno na noc. Na jedn kpiel bierze si jedno pene wiadro (6 do 8

    litrw) zupenie wieych zi lub 200 g suszonych. Nastpnego dnia cao podgrzewa si i wlewa do wody przeznaczonej dokpieli. Kpiel powinna trwa 20 minut. Serce musi znajdowa si ponad wod. Po kpieli nie naley wyciera ciaa lecz owinsi rcznikiem lub paszczem kpielowym i pooy na godzin do ka.

    Pkpiel (nasiadwka): Na jedn pkpiel bierze si tylko p wiadra wieych zi albo 100 g suszonych i postpuje wtaki sam sposb jak przy kpieli cakowitej.Woda do kpieli musi siga ponad nerki. Naley przestrzega wskazwek podanychdla poszczeglnych zi. Woda po kpieli cakowitej lub pkpieli moe by po podgrzaniu uyta jeszcze dwukrotnie.

    OKAD ZE SZWEDZKICH ZIW zalenoci od tego gdzie ma by przyoony okad, bierze si mniejszy lub wikszy kawaek waty lub ligniny, zwila

    si go preparatem zi szwedzkich i kadzie na chore miejsce, ktre uprzednio naley posmarowa smalcem lub maci nagi-etkow, aby zapobiec odtuszczeniu skry przez alkohol. Na wat mona pooy nieco wikszy kawaek plastykowej folii, abyuchroni bielizn i nastpnie obwiza ciep chust lub zabandaowa. Okad, w zalenoci od schorzenia oraz od cierpliwocichorego, trzyma si od dwch do czterech godzin. Okad mona pozostawi na noc jeeli nie jest to zbyt uciliwe dla pacjenta.Po zdjciu okadu, skr pudruje si. Jeeli mimo to u osb wraliwych wystpi podranienia, naley przykada okady na krt-szy czas lub na pewien okres przerwa ich stosowanie. Osoby o skonnociach alergicznych nie powinny stosowa folii plas-tykowej i tylko obwiza chore miejsce chustk. W adnym wypadku nie mona zapomnie o natuszczeniu skry przedprzyoeniem okadu! Jeeli wystpi swdzenie naley podranione miejsce posmarowa maci nagietkow.

    Przy stosowaniu tych okadw leenie w ku nie jest konieczne; z dobrze umocowanym okadem mona chodzi pomieszkaniu lub siedzie.

    ZIOA LECZNICZE Z APTEKI PANA BOGAWIDAK GODZISTY (Lycopodium clavaum)Ludowe nazwy widaka to babimr, czoga, kotun, niedwiedzia apa, morzybab, pas w. Jana, warkocznica, wczga.

    Widak jest podobn do mchu, wiecznie zielon rolin o czogajcych si pdach dugoci jednego do dwch metrwprzytwierdzonych do podoa delikatnymi, cienkimi korzonkami. Z pdw tych wyrastaj mikkie w dotyku, rozgaziajce siodyki dugoci siedmiu do dziesiciu centymetrw. S one podobne do pdw wrzoca alpejskiego, ale bardziej mikko igsto ulistnione. W lecie, czteroletnie roliny wyksztacaj tawe koski zawierajce zarodniki zwane te pyem widakowym.W homeopatii zarodniki stosuje si jako zasypk na otart skr.

    Widak jest rolin zawierajc rad. Mona go atwo odrni od mchw dziki dugim powrozowatym pdom i koskomz tymi zarodnikami. Ronie tylko w wystawionych na pnoc wysokopiennych lasach oraz na brzegu lasw na wysokociponad 600 metrw nad poziomem morza. Po wyciciu lasu (na porbach) rolina knie i ginie poniewa wystawiona nabezporednie dziaanie soca traci swoj ywotno.

    W Austrii, Niemczech, a take w Polsce widak jest pod ochron. Dlatego naley kupowa go w aptekach lub sklepach

    6

  • zielarskich. Due hurtownie zielarskie sprowadzaj widak z krajw pnocnych, co gwarantuje dobr jako surowca. Herbatkz widaka zaleca si gorco chorym na artretyzm i reumatyzm, nawet wtedy gdy wystpuj ju deformacje staww. Zalecanajest ona take w wypadkach chronicznego zaparcia i przy hemoroidach. Jednak osoby, ktre cierpi na biegunki powinnystosowa herbatk bardzo ostronie poniewa w przeciwnym razie mog wystpi skurcze jelit. Widaka nie mona nigdy go-towa lecz tylko zalewa si go wrzc wod. Herbatka ma take zastosowanie we wszystkich schorzeniach ukadu moczowegoi narzdw pciowych, w blach i schorzeniach jder, przy tworzeniu si piasku nerkowego i w kolce nerkowej.Widak jest nieza-stpiony w zapaleniu i marskoci wtroby oraz w wielu procesach nowotworowych tego narzdu. Pozwala rekonwalescentomszybko odzyska siy.

    M znanej mi starszej pani cierpia latami na cik nocn duszno, ktr leczono jako dychawic sercow. Chory czusi coraz gorzej a do dnia, w ktrym znowu poszed do lekarza.

    "Jeli natychmiast nie przestanie pan pracowa, umrze pan w cigu omiu dni!" powiedzia lekarz i poleci przewie godo szpitala w Grieskirchen. Od ony chorego dowiedziaam si, e ma on stwardnienie wtroby (marsko wtroby) w ostatnimstadium. Marskoci wtroby towarzyszy nocna duszno. Po pewnym czasie chorego w stanie beznadziejnym wypisano ze szpi-tala. ona, zgodnie z moj rad, kupia widak, ktry pomg bardzo szybko. Czy nie odbierzecie pastwo tego jako cud jelipowiem, e ju po wypiciu pierwszej szklanki herbatki z widaka ustpia straszna, nocna duszno, ktra drczya choregoprzez wiele lat.

    Jeeli wiecie, e kto z krgu waszych znajomych cierpi na marsko wtroby, nawet wtedy gdy przypadek jest beznadziejny,dodajcie choremu otuchy i zwrcie uwag na nasz widak, ktry zawiera rad i jest tak wany w przyrodolecznictwie. Nawet ci,ktrzy cierpi na zoliwe nowotwory wtroby, dziki widakowi, mog mie nadziej na popraw stanu zdrowia.

    Bdc w Grnej Austrii na wycieczce przyrodniczej z ma grup uczestnikw, zwrciam uwag towarzyszcemu mibotanikowi dr. Bruno Weinmeisterowi na lecznicze dziaanie widaka w przypadku marskoci wtroby i raka wtroby. Wodpowiedzi na to opowiedzia mi o nastpujcym zdarzeniu: Jako mody student wybra si z kilkoma przyjacimi w gry. Podrodze do schroniska znalaz w kosodrzewinie pd widaka, ktry z fasonem owin sobie wok kapelusza. Potem w schroniskujeden z kolegw mia bardzo bolesny skurcz stopy, tak, e noga wykrcia si od stawu kolanowego w nienaturalny sposb.Prbowano mu pomc, ale bezskutecznie. Gospodarz schroniska przynis wdk francusk, ktr uyto do masau, ale te bezrezultatu. Kierujc si intuicj, mody Weinmeister zdj pd widaka z kapelusza i okrci nim skrcon nog od dou do gry.Gdy noga momentalnie wrcia do waciwej pozycji pomyla, e by to przypadek. By moe, skurcz ustpiby i bez widaka.W drodze do domu narwa pen gar widaka dla gospodyni, u ktrej mieszka, a ktra cierpiaa na kurcze mini ydek.Widak uwolni j od tych dolegliwoci. Po latach Weinmeister opowiedzia o tym zdarzeniu lekarzowi specjalicie, od ktregodowiedzia si, e widak jest rolin zawierajc rad. Od tego czasu u wielu osb wyleczono kurcze stp i mini ydek stosujcpoduszeczki z widakiem. Pewn moj znajom skierowano do szpitala poniewa nie moga oddawa moczu. Koczyny grnebyy ju bardzo spuchnite. Po powrocie ze szpitala historia si powtrzya. Na szczcie miaam w domu zapas widakaponiewa moja, wwczas 86-letnia, teciowa cierpiaa w tym czasie na kurcze mini ydek. Moje przypuszczenie, e u znajomejprawdopodobnie nastpi skurcz pcherza moczowego potwierdzio si, gdy w dwie minuty po przyoeniu woreczka z sus-zonym widakiem w okolicy pcherza chora moga normalnie odda mocz. Woreczek z widakiem umieszczony w okolicypcherza nosia jeszcze przez kilka dni, i obrzki rk powoli znikny. Przez wiele lat chorowaam na nadcinienie. Jest ono na-jczciej spowodowane zaburzeniem funkcji nerek.Tak wic na noc przyoyam sobie woreczek wypeniony widakiem. Nastp-nego dnia cinienie spado z 200 na 165 mm Hg. Od tamtej pory, od czasu do czasu przykadam sobie na nerki woreczekwypeniony wieym widakiem. W wypadku kurczy mini ydek, widak zawija si w ciereczk i owija dookoa ydki. Monarobi take kpiele ng, a przy skurczach pcherza moczowego take pkpiele (patrz w: "Czci oglnej" - "Pkpiele").

    Czsto po ranach wojennych lub uszkodzeniach wypadkowych pozostaj blizny, ktre powoduj skurcze. Pewien inwalidawojenny mia na plecach blizn wielkoci doni. Blizna ta wci powodowaa bolesne skurcze, w wyniku ktrych wystpowaypoty na caym ciele. Ble dochodziy a do skry na gowie. Po 30 latach mki mogam tego czowieka uwolni od cierpieniazalecajc mu poduszeczki i kpiele z widaka.

    Zarodniki widaka, dostpne w niektrych aptekach jako likopodium, stosowane na odleyny u obonie chorych, poma-gaj w krtkim czasie zagoi rany. Otwarte rany posypuje si delikatnie zarodnikami. Najczciej ju po pierwszym zabiegu choryodczuwa ulg. (O innych sukcesach leczniczych osignitych dziki widakowi mona przeczyta w broszurze "Maria Treben'sHeilerfolge", ktra ukazaa si w wydawnictwie Wilhelm Ennsthaler, Steyr, Austria).

    Jeli jest si tak silnie zwizanym z zioami leczniczymi jak ja i stosujc je osiga si rezultaty graniczce z cudem, trudnonie myle o tym, e to Stwrca Wszechwiata ciele nam te roliny pod nogi. Niestety wielu ludzi potyka si o nie i depczelekkomylnie, nie odczuwajc wszechmocy niebios.

    Sposb uycia.- Przygotowanie herbatki: Wzi jedn pask yk herbacian widaka, zala 1/4 litra gotujcej wody i zostawi na krtko

    do nacignicia. Pi ykami 1 szkalnk dziennie rano, na czczo, p godziny przed niadaniem. W wypadku marskoci wtroby i7

  • zoliwych nowotworw pije si dwie szklanki dziennie.Poduszeczki z widakiem: Woreczek wypenia si suszonym widakiem (biorc 100g. 200g. lub 300g. w zalenoci od wielkoci

    miejsca objtego kurczami) i przykada na noc na bolce miejsce. Poduszeczka zachowuje swoje dziaani przed rok.Pkpiel: - Patrz cz oglna.

    CZOSNEK NIEDWIEDZI (Allium ursinum)Kada wiosna niesie z sob now nadziej na soce i ciepo.Wewntrznie jestemy znowu radoni, pogodni i peni zapau,

    cieszymy si pierwsz zieleni i wiergotem ptakw i przyjmujemy to wszystko caym sercem jako serdeczny podarunek Stwrcy.Otoczeni now, wspania zieleni powinnimy rozpocz wiosenn kuracj oczyszczajc ukad pokarmowy i cay organizm,ktra doprowadzi do polepszenia stanu zdrowia i odwieenia organizmu, co jest nie do pogardzenia.

    Pomocny jest tu przede wszystkim czosnek niedwiedzi, zwany rwnie czosnkiem lenym lub czosnkiem cygaskim,ktry naley do pierwszych zwiastunw wiosny. ywozielone, lancetowate, lnice licie, podobne do lici konwalii, wyrastajz podunej cebuli okrytej biaymi, przezroczystymi uskami. Gadki, jasnozielony pd z biaym, kulistym kwiatostanem ma do30 cm wysokoci. Czosnek niedwiedzi ronie tylko na bogatych w prchnic, wilgotnych kach, w cienistych i wilgotnychdolinach rzek, pod krzewami, w liciastych i grskich lasach. Jego silny, czosnkowy zapach czuje si zanim jeszcze dostrzee sirolin. Zapach ten, wykluczajcy z ca pewnoci pomylenie lici czosnku niedwiedziego z limi konwalii lub trujcego zi-mowitu, spowodowa, e rolina nazywana jest rwnie dzikim czosnkiem.

    Wczesn wiosn w wielu nadrzecznych lasach na tle ciki wida wiee, zielone licie czosnku niedwiedziego.Wyrastajone w kwietniu i w maju, czasami nawet wczeniej. Kwiaty pojawiaj si jednak dopiero w poowie maja i w czerwcu. W rolinietej drzemie potna moc lecznicza i powiada si, e nawet niedwiedzie po nie zimowym szukaj jej, aby oczyci odek, jelitai krew. Czosnek niedwiedzi ma w zasadzie waciwoci naszego czosnku pospolitego lecz jego dziaanie lecznicze jest znaczniesilniejsze. Dlatego te jest szczeglnie przydatny w wiosennych kuracjach oczyszczajcych i przynosi popraw w chronicznychchorobach skry. W wiosennych kuracjach oczyszczajcych i regenerujcych stosuje si wiee licie poniewa po wysuszeniutrac one swoje lecznicze waciwoci. Licie pokrojone na mae kawaki kadzie si na chleb, drobno posiekane dodaje si jakoprzypraw (nie gotowan) do codziennej zupy, posypuje si nimi ziemniaki, dodaje do knedli i innych potraw, ktrych smakzazwyczaj poprawia si natk pietruszki. Licie mona przyrzdza rwnie jak szpinak lub saat. Podane w wikszych ilociachmaj piekcy smak i dlatego, gdy s przygotowywane tak jak szpinak, powinny by mieszane z limi pokrzywy.

    Mode licie zbiera si w kwietniu i w maju, a wic jeszcze przed kwitnieniem, cebule zbiera sie pnym latem i jesieni.Cebule czosnku niedwiedziego mog by stosowane tak samo jak czosnek pospolity. Osoby o wraliwym odku powinny zaladrobno pokrojone licie i cebule ciepym mlekiem, pozostawi na dwie do trzech godzin, a nastpnie pi uzyskany napj ykami.

    Aby przez cay rok korzysta z waciwoci leczniczych czosnku niedwiedziego naley sporzdzi z niego nalewk (patrz:"Sposb uycia"). Nalewk t zaywa si codziennie po 10 do 12 kropli z niewielk iloci wody. Krople te pomagaj zachowadoskona pami - zapobiegaj zwapnieniu ttnic i lecz wiele innych dolegliwoci.

    Czosnek niedwiedzi dziaa bardzo korzystnie na odek i jelita, jest bardzo przydatny w ostrych i chronicznychbiegunkach, take wtedy gdy towarzysz im wzdcia i kolki, ale rwnie w zaparciach spowodowanych wewntrznymi skurczamilub zwiotczeniem jelit. Robaki, nawet glisty, wychodz po pewnym czasie, po zayciu czosnku niedwiedziego. Wraz z polep-szeniem si czynnoci jelit znikaj dolegliwoci, ktre wystpuj u ludzi starych lub osb przejadajcych si, a spowodowane sbezczynnoci lub przepenieniem jelit. Ustpuj dolegliwoci sercowe i bezsenno, wywoane zaburzeniami odkowymi, atake zawroty gowy uczucie ucisku w gowie i duszno, ktre maj swoj przyczyn w zwapnieniu ttnic i nadcinieniu. Nad-cinienie powoli ustpuje. Wino z czosnku niedwiedziego (patrz: "Sposb uycia") jest cudownym lekiem dla wszystkichstarych ludzi u ktrych flegma zalega w pucach, i powodujc trudnoci w oddychaniu. Nawet przy zadawnionym kaszlu flegmarozpuszcza si i duszno ustpuje. Take w przypadku grulicy i obrzkw puc, na ktre czsto cierpi starzy ludzie monaten lek poleca. wiee licie czyszcz take nerki i pcherz, przyspieszaj wydalanie moczu. Trudno gojce si rany pos-marowane wieym czosnkiem goj si szybko. Nawet w schorzeniach naczy wiecowych obserwuje si popraw. Czosnekniedwiedzi jest niedostatecznie cenionym rodkiem oczyszczajcym krew, ktry jest przede wszystkim skuteczny w przypadkuchronicznych stanw zapalnych skry. Szwajcarski znawca medycyny naturalnej, zielarz - ksidz Kunzle, szczeglnie wychwalat rolin piszc:

    "Oczyszcza ona cae ciao, usuwa niezdrowe substancje, polepsza krew, niszczy trujce zwizki. Wiecznie niedomagajcyludzie np. z wypryskami i krostami, o bladej i mczystej cerze, skrofuliczni i zreumatyzowani powinni ceni czosnek niedwiedzijak zoto. adne inne ziele na ziemi nie oczyszcza tak skutecznie odka, jelit i krwi. Modzi ludzie rozkwitaliby dziki niemujak szpalery r i wyrastali jak jodowe szyszki w socu!". Ksidz Kunzle podaje dalej, e zna pewn rodzin, ktrej czonkowiechorowali cay rok, leczyli si, cierpieli na wysypk i liszaje, wygldali tak blado, jak gdyby ju leeli w grobie, ale po dugotrwaymprzyjmowaniu tego wspaniaego daru Boego cakowicie wyzdrowieli i czuli si dobrze.

    8

  • Sposb uycia.- Jako przyprawa: wiee licie czosnku niedwiedziego posieka drobno jak szczypiorek i posypywa nim chleb, zupy, sosy,

    saaty, i potrawy misne.Nalewka z czosnku niedwiedziego: Drobno okrojonymi limi lub cebulami napenia si luno butelk po szyjk, zalewa 38-

    40% ytniwk lub inn wdk, pozostawia na socu w ciepym miejscu na 14 dni. Zaywa si 4 razy dziennie po 10 15 kropli wniewielkiej iloci wody..

    Wino z czosnku niedwiedziego: - Pen gar drobno pokrojonych lici zagotuje si krtko z 1/4 biaeg wina, sodzi do smakumiodem lub syropami i pije w cigu dnia powoli ykami.

    YWOKOST LEKARSKI (Symphytum officinale)*W tradycji ludowej znany jest jako "kosztywa" i "ywy gnat". ywokost naley do niezastpionych i najlepszych zi, ktre

    natura ma dla nas w pogotowiu. Ronie na mokrych kach, miedzach, w wilgotnych rowach i wzdu rzek. Rolin t znajdu-jemy rwnie przy potach i na osypiskach, kwitnc cae lato. Licie s szorstkie i bardzo ostro zakoczone. Wieloletnie ko-rzenie, z zewntrz ciemnobrzowe do czarnych, wewntrz s biae do tych, maj grubo kciuka, po rozciciu s w dotykuluzowate, wrcz maziste i tuste.

    Korzenie sigaj gboko w gb gleby i dlatego ywokost jest trudny do wyplenienia. Korzenie wykopuje si wiosn lubjesieni. Naley mie w tym celu ostro zakoczony szpadel. Ziele zbiera si przed i w czasie kwitnienia. ywokost w Niemczechnazywany jest m.in., czarnym korzeniem i nie naley go myli z wymordem, czarnym korzeniem, ktry uprawiany jest tylkow ogrdkach warzywnych i stosowany w kuchni. Nalewka z ywokostu, ktr mona przygotowa samemu, kryje w sobiews-paniae moliwoci lecznicze.

    Cierpicy na reumatyzm i obrzk staww, ktrzy latami byli leczeni wszystkimi wspaniaymi metodami i nie zostaliwyleczeni, szybko uzyskuj pomoc stosujc nalewk z ywokostu.

    Kobieta, ktra ju prawie nie moga posugiwa si prawym ramieniem (poniewa staw ramienny by prawie nieruchomyi lekarz orzek ju bezwad) zastosowaa si do mojej rady i codziennie nacieraa staw i rami nalewk z ywokostu. Czua jakjej dolegliwoci zmniejszaj si z dnia na dzie. Dzisiaj staw ma normaln ruchliwo, a ona moe zajmowa si gospodarstwemdomowym. Take zaparzone licie ywokostu przykadane jako ciepa papka na unieruchomione koczyny pomagaj szybko,jeeli dolegliwoci spowodowane s przecieniem, zwichniciem, skrceniem lub te udarem mzgu.

    Ciotka mego ma zostaa na ulicy potrcona przez motocyklist. Ze zamaniem stawu biodrowego przewieziono j doszpitala, gdzie staw gwodziowano. Po wyzdrowieniu opucia szpital. Gwd mia by usunity po roku. Jednak ciotka nieodczuwajc adnych blw i mogc si normalnie porusza nie zgosia si na przewidziane, po upywie roku, badania.Wszystkowydawao si by w najlepszym porzdku a do dnia, w ktrym wystpiy trudne do zniesienia ble. Usunito wic gwd istwierdzono, e nastpio ropne zapalenie koci. Zastrzyki na krtko umierzay ble, nie wyleczono jednak zapalenia. W tymstanie ciotka przyjechaa do nas w odwiedziny; by to obraz ndzy i rozpaczy. Bez przesady mog powiedzie, e ciepe okadyze zmielonych korzeni ywokostu pomogy w cigu jednej nocy. Nastpnego dnia chora moga ju siedzie i lee nie odczuwajcblu. Poniewa w sklepie zielarskim mona byo kupi tylko drobno pokrojone korzenie, roztropna ciotka dosuszya je wpiekarniku i zmielia w starym mynku do kawy (w tym celu mona te wykorzysta mynek do maku). Robia okady z papki(recepta w"Sposobie uycia") dopty, dopki nie odczuwaa ju adnych dolegliwoci.

    Take wypukoci kostek na rkach i stopach znikaj po zastosowaniu okadw z papki. Mielony korze ywokostu jestobecnie dostpny w wielu aptekach. Zwracam szczegln uwag na to, e nawet przy poraeniu poprzecznym rdzenia krgowegookady z papki przyrzdzonej ze sproszkowanego korzenia ywokostu mog przynie ulg. Ciepe okady pomagaj take wowrzodzeniu ylakowatym podudzi, reumatycznym steniu mini, guzkach dnowych, guzach, blach karku, w przypadkubolesnych kikutw poamputacyjnych, a nawet w zapaleniu okostnej.

    Z korzeni mona take przygotowa herbatk, ktr stosuje si wewntrznie w zapaleniu oskrzeli, dolegliwociach prze-wodu pokarmowego, krwawieniach odkowych i zapaleniu opucnej. W cigu dnia pije si ykami dwie do czterech szklanek.W przypadku wrzodw odka poleca si herbatk mieszan ze 100 g korzeni ywokostu, 50 g kwiatw nagietka i 50 g rdestuptasiego (patrz: "Sposb uycia"). Jeszcze raz wspomn o nalewce z ywokostu. Okady z tej nalewki polecane s przy ranachzewntrznych i wewntrznych, wszelkiego rodzaju uszkodzeniach, zmiadeniach, krwawych wylewach i zamaniach koci.

    Licie ywokostu stosuje si nie tylko do przykadania, ale take jako dodatek do kpieli cakowitych w chorobach reumaty-cznych, dnie, blach kostnych, zaburzeniach ukrwienia i uszkodzeniach dysku midzykrgowego. W przypadku zaburzedopywu krwi w nogach, w wypadku ylakw oraz w uzupeniajcym leczeniu po zamaniach koci stosuje si pkpiele z y-wokostu.

    W niektrych okolicach Austrii i Niemiec licie ywokostu zanurza si w ciecie na omlety i wypieka. Substancje czynnetej roliny leczniczej su w ten sposb caej rodzinie.

    9

  • SPOSB UYCIAHERBATKA Z KORZENI: 2 yeczki do herbaty drobno pokrojonych korzeni zalewa si 1/4 litra zimnej wody, rano lekko

    podgrzewa i cedzi. Pi ykami.HERBATKA MIESZANA (przy wrzodach odka): Wzi kopiast yeczk do herbaty zmieszanych zi na 1/4 litra

    wody, zala wrztkiem i zostawi na trzy minuty do nacignicia. W cigu dnia pi ykami 3 do 4 szklanek ciepej herbatki.PRZYKADANIE PAPKI: Dobrze wysuszone, drobno zmielone korzenie szybko wymiesza w filiance na papk z bardzo

    gorc wod i kilkoma kroplami oleju jadalnego. Naoy papk na lnian ciereczk i ciep pooy na chore miejsce, obwiza.PRZYKADANIE LICI (wieych): wiee, umyte licie rozwakowane wakiem do ciasta, przyoy na chore miejsce i

    obwiza.PRZYKADANIE LICI (zaparzanych): Licie ywokostu zaparzy gorc wod i ciepe przykada.DODATEK DO KPIELI: 500 g wieych lub wysuszonych lici ywokostu zala na noc ok.5-cioma litrami zimnej wody. Nastpnego dnia ogrza cao do zagotowania i uzyskany pyn dola do wody kpielowej (patrz:

    pod "Kpiele" w "Czci oglnej").DODATEK DO PKPIELI: Tak jak do kpieli, uywajc 200 g lici.NALEWKA YWOKOSTOWA: Korzenie ywokostu dobrze umyte i wyszorowane szczotk poci na mae kawaki i

    napeni nimi cile butelk a po szyjk. Zala ytniwk lub dowoln wdk owocow i pozostawi przez 14 dni na socu lub wpobliu pieca. Wdka musi zakrywa korzenie.

    MA YWOKOSTOWA: 4 do 6-ciu wieych, umytych korzeni ywokostu poci na cienkie kawaki, krtko przesmayz okoo 250 g czystego smalcu i pozostawi na noc. Nastpnego dnia cao ogrza, przecedzi przez ciereczk i wycisn do reszty.Natychmiast przeoy do maych, czystych naczy i przechowywa w lodwce. Ma ywokostowa moe by stosowana zamiastokadw z papki. Przy opatrywaniu ran u ludzi i zwierzt ma ta jest niezastpiona!

    WINO YWOKOSTOWE: 2-5-ciu wieych, umytych korzeni naley drobno pokroi i zala na 5 do 6-ciu tygodni jed-nym litrem prawdziwego biaego wina. Doskonay rodek przy schorzeniach puc.

    POKRZYWA ZWYCZAJNA (Urlica dioica)Pewien lekarz w wykadzie radiowym podkreli, e pokrzywa naley do najbardziej wartociowych rolin leczniczych

    jakie znamy. Gdyby ludzie wiedzieli jak ma ona moc lecznicz, nie uprawialiby niczego innego oprcz pokrzywy. Niestety,wiedz o tym tylko nieliczni. Pokrzywa, poczynajc od korzeni, poprzez odygi i licie a po kwiaty, ma waciwoci lecznicze.Ju w staroytnoci cieszya si duym powodzeniem. Albrecht Durer (1471-1528) namalowa anioa, ktry z pokrzyw wdoni wzlatuje do tronu Najwyszego. Szwajcarski ksidz Kunzle, w swoich pismach, zwraca uwag na to, e pokrzywa dawnoju byaby wytpiona gdyby nie chronice j waciwoci parzce. Owady i zwierzta ju dawno spowodowayby jej wyplenienie.

    Kiedy miaam okazj doradzi pewnej matce siedmiorga dzieci, ktra od czasu urodzenia ostatniego dziecka, cigle miaawypryski, aby pia herbatk z pokrzywy. W krtkim czasie wypryski znikny, ustpiy jednoczenie ble gowy, ktre miaarwnie od czasu porodu. Pokrzywa pomaga w przypadku tworzenia si piasku nerkowego, a ja uwaaam, e nerki tej kobietyod ostatniego porodu nie byy w porzdku i dlatego doradziam jej t herbatk. Z chorobami nerek czsto id w parze silne blegowy. W bardzo krtkim czasie zarwno wypryski jak i ble gowy ustpiy. Poniewa wypryski maj najczciej jakwewntrzn przyczyn, naley je leczy od wewntrz zioami oczyszczajcymi krew.

    Pokrzywa jest najlepsz oczyszczajc i krwiotwrcz rolin lecznicz. Poniewa ma ona take korzystny wpyw natrzustk, herbatka pokrzywowa obnia poziom cukru we krwi. Herbatka leczy take choroby i zapalenia drg moczowych,chorobowe zatrzymanie moczu. Jest szczeglnie polecana w kuracji wiosennej rwnie ze wzgldu na posiadane waciwociprzeczyszczajce. Od czasu gdy wiem jakie waciwoci lecznicze ma pokrzywa, stao si moim zwyczajem przeprowadzanieczterotygodniowych kuracji pitnych; pij herbatk z modych pdw na wiosn i jesieni kiedy po drugim koszeniu traw znowupojawiaj si wszdzie mode pdy pokrzywy. Rano na czczo, p godziny przed niadaniem wypijam jedn szklank, a potemjedn do dwch szklanek pij ykami w cigu dnia.Take herbatk przed niadaniem naley pi po yku, aby wzmc jej korzystnedziaanie. Czuj si po takiej kuracji niewypowiedzianie dobrze i za kadym razem mam uczucie, e mog trzykrotnie wicejzrobi ni zwykle. Od lat ja i moja rodzina nie potrzebujemy adnych lekw, a ja czuj si sprycie i modzieczo. Herbatkazreszt smakuje cakiem niele. Pije si j bez cukru. Czue matki mog jednak domiesza troch rumianku lub mity dlapoprawienia smaku.W lecznictwie ludowym zaleca si herbatk z pokrzywy w czasie jednotygodniowej kuracji pitnej przeciwkoschorzeniom wtroby i drg ciowych, chorobom ledziony, nawet guzowi ledziony, w zwyrodnieniu luzowym odka inarzdw oddechowych, przy skurczach i wrzodach odka, wrzodach jelita, chorobach puc. Aby nie straci cennych substancjiherbatk przygotowuje si zalewajc ziele wrztkiem (nie gotujc). Zapobiegawczo pije si tylko jedn szklank dziennie przezcay rok. W chorobach wirusowych i bakteryjnych, pokrzywa jest rwnie wspaniaym pomocnikiem. Po osigniciu pewnegowieku w organizmie czowieka zmniejsza si zawarto elaza. Z tego powodu wystpuj stany znuenia i wyczerpania, czowiekczuje si staro i mniej sprawnie. W tym przypadku zawierajca elazo wiea pokrzywa moe by stosowana z bardzo dobrym

    10

  • skutkiem. Pomaga nam ona w pokonaniu tego niekorzystnego stanu. Po kuracji pokrzywowej czowiek stosunkowo prdkoczuje si fizycznie lepiej, powraca energia i siy twrcze, rwnie wygld zewntrzny widocznie si poprawia. Pewnego razuprzysza do mnie moda kobieta z Urfahr, anemiczna, cierpica na schorzenia odka i drg ciowych. Trwaym objawemtowarzyszcym byy silne ble gowy. Zaleciam jej herbatk pokrzywow. Po pewnym czasie przypadkowo spotkaam j znowu.Niezmiernie szczliwa opowiedziaa mi jak prdko pokrzywa jej pomoga. Wszyscy w jej rodzinie stali si zwolennikami tegoziela. Przy obrzkach pokrzywa pomaga dziki silnemu dziaaniu odwadniajcemu. Dziki zawartym w niej substancjom kr-wiotwrczym pomaga te w blednicy, niedokrwistoci, anemii i innych powanych chorobach krwi. W poczeniu z innymizioami, pokrzywa jest skutecznie stosowana take w biaaczce (patrz: rozdzia "Biaaczka"). W wypadku jakichkolwiek alergii(w tym kataru siennego) herbatk z pokrzywy naley pi przez duszy czas. Pokrzywa zmniejsza skonno do przezibie ipomaga w chorobach artretycznych i reumatycznych. Pewna pani z Eichstatt leczya si przez trzy lata z powodu bolesnej rwykulszowej. W cigu p roku, po szeciu kpielach pokrzywowych, z 200 g ziela kada, wszystkie ble ustpiy.

    Jaki czas temu poznaam kobiet w wieku okoo 50 lat, ktra z powodu rzadkich wosw musiaa nosi peruk. Resztkiwosw w ten sposb zupenie zmarniay. Zaleciam jej mycie gowy odwarem ze wieej pokrzywy i dodatkowo jeszczeodwarem z korzeni pokrzywy. Skorzystaa z mojej rady i byo wida jak z tygodnia na tydzie stan jej wosw poprawia si iodrastay one gsto. Szczeglnie dobroczynna, dla kadego rodzaju wosw, jest nalewka pokrzywowa, ktr bardzo atwomona przygotowa samemu z korzeni pokrzywy wykopanych wiosn lub jesieni (patrz: "Sposb uycia" - "Mycie gowy" i"Nalewka pokrzywowa").

    Sama codziennie masuj t nalewk skr gowy; nawet w podr i na wykady zabieram nalewk ze sob. Rezultat jestwidoczny: skra gowy jest czysta, nie ma upieu, wosy s puszyste, gste, spryste, o piknym poysku.

    Take przy zweniu naczy pokrzywa doskonale pomaga. Niektrym ludziom cierpicym na to schorzenie mogaby byoszczdzona amputacja ng, gdyby w odpowiednim czasie moczyli stopy stosujc korzenie pokrzywy (patrz: "Sposb uycia").Kady skurcz, obojtnie skd dochodzcy, wskazuje na zaburzenie w dopywie krwi.W tym przypadku polecane jest obmywaniei kpiele w odwarze pokrzywy. Tak samo postpujemy w przypadku zwenia naczy wiecowych. Grn cz ciaa pochylasi nad wann i letnim odwarem z pokrzywy obmywa si okolice serca, jednoczenie lekko masujc.

    Pewna 51-letnia kobieta z Bawarii przez 28 lat cierpiaa na przetok i w cigu tego czasu miaa trudne do opisania dolegli-woci. Wezwany na konsultacje profesor uzna, e operacja jest niebezpieczna poniewa przetoka znajduje si na twarzy, przykoci jarzmowej.W 1978 owa nieszczliwa osoba zwrcia si do zielarza, ktry okaza jej przede wszystkim wiele zrozumienia.Zaleci surowe potrawy, surwki i terapi oddechow. Cierpienie stao si znoniejsze jednak przetoka nie goia si. W marcu1979 chora zacza zbiera pierwsze, mode pokrzywy i pia codziennie trzy szklanki herbatki, kadorazowo z dodatkiem jednejherbacianej yeczki szwedzkich zi. Pisze ona: "Po dokadnie 14 dniach moja przetoka policzkowa zagoia si i nie czuamzupenie blu. I tak jest do dzisiaj" (28.11.1979). Zawsze z radoci dowiaduj si o tym, jak wielu ludzi osobicie dowiadczyoleczniczego dziaania pokrzywy. Niedawno napisaa do mnie pewna kobieta, e przez wiele miesicy pia herbatk z pokrzywy.Mimo cikiej codziennej pracy opucio j uczucie wyczerpania i znuenia, a take znikn, sprawiajcy bl a po udo, ropiejcynagniotek, ktrym nie zaja si z powodu przecienia prac. Podobnie znikn grzyb paznokciowy, na ktrego operacyjneusunicie w szpitalu nie moga si zdecydowa.Tak wiele moe pomc dobra, oczyszczajca krew i krwiotwrcza pokrzywa, oktrej nigdy za wiele mwi. Inna z kolei kobieta napisaa do mnie, e dziki pokrzywie wyleczya si z utrzymujcych silatami, drczcych wypryskw. Takie listy s jasnymi chwilami w moim yciu. Przekonuj mnie o tym, e nasze dobre zioaniezawodnie pomagaj, gdziekolwiek s zastosowane.

    Kiedy przyszed do mnie paczc starszy mczyzna. Przed trzema laty zachorowa na gryp. Od tego czasu jego moczby ciemnobrzowy, a on cierpia na trudne do zniesienia ble gowy. Nie pomagay ani liczne tabletki, ktre mu przepisywano,ani zastrzyki (ostatnio nawet w okolice gowy). Przeciwnie, ble gowy byy coraz silniejsze, a on by bliski popenieniasamobjstwa. Podtrzymywaam go na duchu i poradziam wie pokrzyw. Mia wypija dwa i p litra herbatki, rozdzielonena cay dzie. Po czterech dniach powiedzia mi przez telefon, e ble gowy cakowicie ustpiy. Jaki czas pniej przez swojon powiadomi mnie, e czuje si zdrowszym ni przed gryp. Stosujcie take Pastwo wiee, mode pdy pokrzywy szczegl-nie wiosn i przy ich pomocy przeprowadcie kuracj oczyszczajc! Bdziecie zdumieni korzystnymi skutkami.

    Pewna siostra z zakonu Elbietanek w Klagenfurcie zastosowaa si rwnie do moich rad i bya zdumiona rezultatami.Wystpujce w okolicy brzucha i krzya, nie dajce si wyleczy plamy, ktrym towarzyszyo silne swdzenie, znikny wkrtkim czasie dziki zastosowaniu herbatki pokrzywowej i diety wtrobowej.W innym, podobnym przypadku herbatka pokrzy-wowa rwnie szybko pomoga. Cytuj fragment listu jaki otrzymaam z Deliach w Karyntii: "Serdeczne Bg zapa za nieoce-nion pomoc, ktrej doznaam dziki pani radom. W trakcie trwajcej 19 lat choroby przebywaam w wielu szpitalachneurologicznych w caej Austrii. aden lekarz nie by w stanie powiedzie co mi waciwie dolega, a tym bardziej pomc. Przezjeden tydzie piam herbatk z pokrzywy i jakby za spraw cudu choroba ustpia, tak jak gdyby wcale jej nie byo." Z przy-toczonych przykadw wida jak szybko mog pomc nasze zioa. Oczywicie jedna szklanka dziennie nie pomaga i w cikichchorobach naley wypija ykami co najmniej dwa litry zi w cigu dnia.

    11

  • Pewna kobieta zajmujca si biznesem powiedziaa mi, e wyjedajc na wycieczk lub w podr subow zabiera ze sobtermos z herbatk pokrzywow. Jest przekonana o korzystnym dziaaniu tej herbatki, ktra nie tylko najlepiej gasi pragnienie,ale rwnie odwiea i usuwa wszelkie zmczenie.

    A teraz jeszcze jedna szczeglna wskazwka:Przy rwie kulszowej, lumbago, zapaleniu nerww rk i ng muska si lekko bolce miejsca wie pokrzyw. Na przykad

    przy rwie kulszowej muska si zupenie wolno zewntrzn stron nogi od kostki a do biodra, a std wewntrzn stron a dopity. Powtarza si to dwa razy i na zakoczenie muska si od biodra w d poprzez poladki. Podobnie postpuje si w wypadkuinnych bolcych miejsc. Po czym skr przypudrowuje si.

    Jake nie dzikowa Bogu za to, e dziki Jego asce mamy tak cudownie dziaajc rolin? W naszych pospiesznych cza-sach ludzie przechodz obok niej nie zauwaajc jej, sigaj raczej po leki przeciwblowe, ktre s zaywane w nadmiarze. Aczsto naprawd pomc mog tylko nasze dobre, ale niestety popadajce w zapomnienie zioa.

    Na zakoczenie chciaabym przytoczy jeszcze jedno zdarzenie, ktre zrobio na mnie due wraenie. W naszym maymmiasteczku poznaam star kobiet, ktra opowiedziaa mi, e lekarz stwierdzi u niej silne rozrastanie si raka odka. Zpowodu zaawansowanego wieku nie moga zdecydowa si na operacj. Wtedy kto poradzi jej, aby pia herbatk z pokrzywy.Codziennie chodzia do ogrodu, gdzie wzdu potu rosy pokrzywy i za kadym razem przynosia ich gar do domu. Gdy popewnym czasie posza do lekarza, ten zapyta j zdumiony: "Czy daa si Pani zoperowa? Ale przecie nie wida adnej blizny".Niepodane nowotworzenie tkanek znikno zupenie i stara kobieta moga w zdrowiu cieszy si jesieni ycia.

    Ale nie naley dopuci do tego, by sprawy zaszy tak daleko. Nigdy nie utworzy si nic zoliwego, jeli nie tylko bdziemyczci nasz dobr pokrzyw, ale w regularnych odstpach czasu korzysta z jej cudownej mocy pijajc herbatk.

    A teraz jeszcze jedna dobra rada: Ju dzisiaj rozpocznijcie Pastwo kuracj pokrzywow. Suszone zioa mona kupi wkadej aptece lub sklepie zielarskim. Wprowadcie znowu nasze dobre zioa do swoich domw. Wiosn, zaopatrzeni w noycei rkawiczki wyruszcie na ono natury! Wasnorczne zbieranie pokrzyw to prawdziwa przyjemno. Dowiadczenie uczy, eim szybciej bd one uyte, tym wikszy bdzie efekt leczniczy. Pomylcie te o zapasach na zim; w tym celu najlepiej jest zry-wa majowe pokrzywy. Cieszcie si, e sami moecie co zrobi dla wasnego zdrowia. Czytelnik z Westfalii pisze:

    Mj ssiad stosuje pokrzywy take do tpienia robactwa i szkodnikw w ogrodzie. Du ilo pokrzyw umieszcza w 300litrowym pojemniku na wod (oczywicie mona namoczy rwnie mniejsz ilo) i pozostawia na duszy czas do wyu-gowania. Nastpnie podlewa t pokrzywow wod wszystkie roliny w ogrodzie i w ten sposb chroni je przed robactwem, niestosujc adnych rodkw chemicznych. Nawet marchew nie jest atakowana przez robaki! Zdarza si te tak, e niektrzyrolnicy rodkami do zwalczania chwastw spryskuj pokrzywy rosnce na skraju lasw i k odlegych od szos i innych rdezanieczyszcze. W ten sposb szkodliwe dla ludzi substancje trafiaj do nieskaonych lenych zaktkw. Nie zwaa si na to,e opryski niszcz take ptaki i owady. Coraz mniej rolnikw zadaje sobie trud, aby pokrzywy skosi. Oto jak my ludzie stalimysi zalepieni.

    SPOSB UYCIAHERBATKA: 1 kopiast yeczk do herbaty bierze si na 1/4 litra wody, zioa zala wrztkiem, pozostawi na krtko do

    nacignicia.NALEWKA Z POKRZYWY: Korzenie wykopane wiosn lub jesieni umy szczotk, drobno pokroi i napeni nimi butelk

    a po szyjk. Zala 38-40% ytniwk i pozostawi na 14 dni w ciepym miejscu.KPIEL NG: Po dwie kopiaste donie dobrze oczyszczonych i umytych korzeni oraz wieych pokrzyw (odygi i licie) zala

    5 litrami wody i pozostawi na noc, a nastpnego dnia zagrza do zagotowania. Uy tak gorcy roztwr jak tylko da si wytrzymai moczy w nim stopy przez 20 minut. Zi nie odcedza i pozostawi w wodzie. Kpiel po ponownym podgrzaniu moe by uytadwa lub trzy razy.

    MYCIE GOWY: 8 do 10 penych garci wieych lub suszonych pokrzyw zala wod w 5 litrowym garnku i na maympomieniu ogrza do zagotowania. Zostawi na 5 minut do nacignicia. Jeli stosuje si korzenie, to wtedy 4 pene garcie zalewasi zimn wod i pozostawia na noc, nastpnego dnia podgrzewa si do wrzenia i pozostawia na 10 minut do nacignicia. Do myciagowy powinno si w tym wypadku uywa myda do prania.

    "Bg da nam ask, a szczeglnie temu, kto owocnie z niej korzysta"

    PRZETACZNIK LENY (Veronica officinalis)Gdy w swoim czasie Rzymianie opanowali tereny zamieszkae przez Germanw, dowiedzieli si od miejscowej ludnoci

    o bardzo przez ni cenionej rolinie leczniczej, mianowicie o przetaczniku. Uwaany by za "podstaw leczenia wszystkichniedomaga" i dzisiaj jeszcze w tradycji ludowej nazywany jest "zdrowie wiata".

    W pewnym starym zielniku przeczytaam, e rwnie Rzymianie przekonali si o jego silnych waciwociach leczniczych.Gdy pragnli znajomemu lub przyjacielowi powiedzie wyjtkowy komplement, mwili, e ma on tak wiele zalet jak wychwalanyprzetacznik.

    12

  • Przy tej okazji przypominam sobie mczyzn, ktry pewnego dnia mwi mi, o wysokim poziomie cholesterolu we krwi.Z tego powodu lea kilka razy w szpitalu. Doradziam mu, aby pi herbatk z przetacznika, dwie szklanki dziennie. Wielkabya moja rado gdy p roku pniej opowiada mi o zdumieniu lekarzy, ktrzy w trakcie niedawno przeprowadzonych badanie stwierdzili podwyszonego poziomu cholesterolu.

    Przetacznik leny, ktry wedug niemieckiej tradycji ludowej oprcz okrelenia "zdrowie wiata" nosi jeszcze nazwy: "mskastao", "podstawa zdrowia" i "wowe ziele", lubi such gleb i ronie w lasach, na zrbach, wzdu ywopotw, potw, zaroli,w rowach, przy drogach, na skraju lasw. Ma owosione, poce si odygi z maymi, pikowanymi, srebrzycie poyskujcymilimi.

    Przechodz one w prosto wzniesione jasnoniebieskie lub fioletowe kwiatostany. Dotknite licie atwo opadaj i stdpochodzi okrelenie "mska stao". Pora kwitnienia, od maja do sierpnia. Zbiera si kwiatostany. Najlepiej dziaaj te roliny,ktre rosn na skraju lasw i pod dbami.

    Przekazana nam przez tradycj rolina jest ulubionym dodatkiem do herbatek oczyszczajcych krew, a stosowana razemze wieo zebranymi, szczytowymi czciami pdw pokrzywy pomaga w leczeniu chronicznej egzemy. Poleca si j te przydokuczliwym widzie starczym. Osoby osabione i wraliwe dobrze toleruj j jako lek odkowy o agodnym dziaaniu, jed-noczenie pobudzajcy trawienie. Zwyrodnienie luzowe odka i zaburzenia jelitowe rwnie ustpuj po jej zastosowaniu.

    Szczegln uwag chciaabym zwrci na to, e przetacznik ma wspaniae dziaanie lecznicze w wypadku nerwowociwynikajcej z przemczenia prac umysow. Jedna szklanka herbatki wypita wieczorem przed snem, dziki swemu uspokaja-jcemu dziaaniu dokonuje prawdziwych cudw. Szwajcarski ksidz Konzle poleca picie wieczorem tej uspokajajcej herbatkiludziom, ktrzy intensywnie pracuj umysowo. Pozwala ona zachowa dobr pami, usuwa uczucie zawrotw gowy. Prze-tacznik zmieszany z selerem usuwa neurasteni jak rwnie melancholi. Nawet przy taczce i piasku w nerkach, reumaty-cznych i artretycznych blach koczyn przetacznik dziaa wspaniale. Pewien ksidz donosi mi: "Wystpujce u mnie silne lukipamiciowe znikny niespodziewanie po 14 dniach picia herbatki z przetacznika i skrzypu (zmieszanych w rwnych ilociach,dwie szklanki dziennie). Przed t kuracj w trakcie kaza brakowao mi sw. Byem niepewny i nerwowy. Zioa pomogy miniewiarygodnie szybko." Przy zadawnionym, suchym zapaleniu oskrzeli przetacznik dziaa bardzo skutecznie. Jako herbatkprzeciwkaszlow stosuje si mieszank zawierajc rwne czci miodunki (w tradycji ludowej zwanej Ja i Magosia), podbiau,babki lancetowatej i przetacznika, sodzi si j miodem lub zalewa zioa wrztkiem, w ktrym rozpuszczono kandyzowanycukier.

    W czasie taczki, przy schorzeniach wtroby i ledziony polecam nastpujc mieszank: 50 g korzeni mniszkalekarskiego, 25 g kwiatw podrnika, 25 g marzanki wonnej i 50 g przetacznika. Zioa dobrze wymiesza. W cigu dniawypija ykami dwie szklanki nieosodzonej herbatki (bra jedn kopiast yeczk do herbaty zi na 1/4 litra wody). Z kwit-ncych rolin mona rwnie sporzdzi wiey sok, ktry poleca si przy dugotrwaych schorzeniach skrnych, przede wszys-tkim przy wypryskach (recepta podana jest w "Sposobie uycia"). Codziennie pije si dwie do trzech yeczek soku.

    Poniewa przetacznik w starych ksikach zielarskich wychwalany jest jako ziele leczce rany, polecam go w jtrzcych si,trudno gojcych si ranach, szczeglnie na podudziach (w okolicy piszczeli). Rany przemywa si najpierw odwarem; potem nanoc kadzie si okad nasczony wieo zaparzon herbatk i owija tak, aby pozostawa ciepy. Cierpicy na schorzenia reumaty-czne i artretyczne powinni raz wyprbowa nalewk z przetacznika, ktr atwo mona sporzdzi samemu (patrz: "Sposb uy-cia"). Nalewk t uywa si zewntrznie do naciera, a do wewntrz zaywa si trzy razy dziennie po 15 kropli z odrobin wodylub herbaty. Kadego roku pijcie koniecznie przez pewien czas herbatk ze wieo zebranego przetacznika. Nie tylko zmniejszaona zwapnienie ttnic, ale take mu zapobiega i daje nam, dziki dziaaniu oczyszczajcemu krew, nowe siy witalne. Std mojaproba: Wecie sobie do serca t rad.

    SPOSB UYCIAPRZYGOTOWANIE HERBATKI:1 pen yeczk do herbaty zi wzi na 1/4 litra wody, zala wrztkiem, pozostawi

    na krtko do nacignicia.WIY SOK;.wiee kwiatostany umy i z wilgotnych wycisn sok w domowej maszynce do sokw. Sokiem napeni ma

    butelki, przachowywaw lodwce.NALEWKA: Pene dwie donie kwitncego, drobno pokrojonego ziela zala 1 litrem 38-40% ytniwki i pozostawi na socu

    lub w pobliu pieca przez 14 dni.HERBATKA MIESZANA: Pen yeczk herbacian zi bra na 1/4 litra wody, zala wrztkiem, pozostawi do nacig-

    nicia.

    PRZYWROTNIK POSPOLITY (Alchemilla vulgaris)Przywrotnik pospolity w tradycji ludowej zwany jest paszczem Matki Boskiej lub najlepszym przyjacielem kobiet. Ronie

    przede wszystkim na brzegach lasw, przy drogach, na zboczach gr i wilgotnych kach w grskich okolicach. Ma pkoliste,7 do 9-klapowe licie, mocn, niezbyt wysok odyg i niepozorne tozielone kwiaty, ktre mona oglda od kwietnia do lipca,

    13

  • a take pniej. W niektrych okolicach Niemiec na Boe Ciao plecie si z niego wianuszki i zdobi nimi gow Zbawiciela wdomowych otarzykach. Licie przywrotnika czsto pasko przylegaj do ziemi i zwaszcza wczesnym rankiem widoczne s narodku blaszki liciowej kropelki rosy poyskujce jak pery. Na wysokoci ponad tysica metrw spotyka si przywrotnik alpejski,ktry ronie rwnie dobrze na wapieniu, jak i na granicie. W okresie kwitnienia z obu rolin zbiera si cae ziele, a pniej tylkolicie i suszy si surowiec na poddaszu. Niemieckie nazwy przywrotnika wskazuj, e jest to rolina lecznicza stosowana przedewszystkim przez kobiety. Od pocztku chrzecijastwa przywrotnik powicony jest Pannie Marii.

    Przywrotnik przynosi ulg nie tylko w zaburzeniach miesiczkowych, upawach biaych, chorobach podbrzusza i dolegli-wociach okresu przekwitania, lecz take stosowany cznie z krwawnikiem pospolitym, korzystnie wpywa na miesiczk napocztku okresu dojrzewania pciowego. U modych dziewczt przywrotnik i krwawnik (zmieszane w jednakowych ilociach)reguluj cykl miesiczkowy w tych przypadkach, w ktrych nie nastpuje to mimo stosowania lekw przepisywanych przezlekarza. Przywrotnik ma dziaanie cigajce i gojce, uywany jest take jako rodek moczopdny i wzmacniajcy serce, stosujesi go rwnie w wypadku gorczki przyrannej, ropiejcych ran i zaniedbanych wrzodw. Herbatk z przywrotnika poleca sijako jeden z najlepszych rodkw do pukania ust po usuniciu zbw. Jam ustn pucze si wielokrotnie i rana goi si w cigujednego dnia. Przywrotnik usuwa osabienie mini i koczyn oraz pomaga w niedokrwistoci.

    Pomocny jest w przypadku ran poporodowych, atonii podbrzusza po cikim porodzie, a w skonnoci do poronie w celuwzmocnienia wizade macicznych. Kobiety te powinny pi herbatk z przywrotnika od trzeciego miesica ciy. Przywrotnikjest rodkiem uniwersalnym we wszystkich chorobach kobiecych, a stosowany razem z tasznikiem pomaga nawet w wypadaniumacicy i przepuklinie pachwinowej. W obu wymienionych przypadkach w cigu dnia pije si ykami cztery szklanki herbatkiz przywrotnika, ktr jeli to moliwe przygotowuje si ze wieo zebranego ziela. Ponadto masuje si odpowiednie miejscanalewk z tasznika (patrz: "Tasznik pospolity" w czci "Sposb uycia"). W wypadaniu macicy nalewk wciera si zewntrznieod pochwy w gr podbrzusza. W tym wypadku dodatkowo stosuje si pkpiele z krwawnika (100 g ziela na jedn kpiel, wcigu tygodnia bierze si trzy kpiele, poniewa woda z jednej porcji zi, po podgrzaniu, moe by uyta jeszcze dwa razy).

    Nasi przodkowie stosowali przywrotnik wewntrznie i zewntrznie jako ziele na rany, w epilepsji i w przepuklinach. Aoto cytat z bardzo starej ksiki zielarskiej: "Czowiek z przepuklin niezalenie czy mody czy stary, powinien dwie garcie przy-wrotnika gotowa w miarce wody tak dugo jak gotuje si jajko na twardo, a potem pi." We wspczesnej medycynie ludowejprzywrotnik znw zajmuje waciwe miejsce. Podkrela to szczeglnie szwajcarski ksidz Kunzle: "Dwie trzecie wszystkichkobiecych operacji byoby zbdnych w wypadku wczeniejszego i duszego stosowania tego ziela, poniewa leczy ono wszystkiestany zapalne podbrzusza, gorczk, poparzenia, ropne wrzody i przepukliny. Kada poonica powinna pi przez 8 do 10 dnido duo herbatki z przywrotnika. Niejedno dziecko miaoby jeszcze matk, niejeden niepocieszony wdowiec on, gdybyznay one ten dar Boy.

    Stosowany zewntrznie zgnieciony i przykadany, goi rany, nakucia, nacicia. Dzieci, ktre mimo dobrego wyywienia majsabe minie, wzmocni si dziki cigemu piciu tej herbatki".

    Przywrotnik rosncy w wyej pooonych miejscach, z powodu srebrzycie poyskujcej spodniej strony lici ma ludownazw niemieck "srebrny paszczyk". Jest on szczeglnie polecany w otyoci. Picie dwch do trzech szklanek herbatki dziaabardzo korzystnie. Pomaga ona take przy niespokojnym nie. Rwnie cukrzycy powinni pi j czsto. Aby wzmocni sabowitedzieci kpie si je w wodzie z dodatkiem przywrotnika. Na jedn kpiel bierze si okoo 200 g zi (patrz: w "Czci oglnej"pod "Kpiel cakowita").

    W poczeniu z tasznikiem, przywrotnik pomaga przy zaniku mini i innych cikich, nieuleczalnych chorobach mini,o czym pisaam w rozdziale "Tasznik pospolity". Ta wartociowa rolina lecznicza jest rwnie stosowana w stwardnieniurozsianym. Otrzymaam te wiadomo, e picie herbatki z przywrotnika i zewntrzne jej stosowanie do obmywania sercaspowodowao w krtkim czasie istotn popraw w przypadku uszkodzenia minia sercowego. Nasz Stwrca w swojej askawocistworzy zika przeciw wszystkim chorobom; nigdy nie zdoamy Mu wystarczajco za to podzikowa.

    SPOSB UYCIAHERBATKA: 1 kopiasta yeczka na 1/4 litra wody; naley tylko zala zioa wrztkiem i pozostawi na krtko do nacig-

    nicia.PRZYKADANIE ZI: Odpowiedni ilo wieego ziela przepuka, rozgnie wakiem do ciasta i przykada.DODATEK DO KPIELI: Na jedn kpiel cakowit bierze si 200 g suchego ziela lub kilka garci wieego, umieszcza w

    wiadrze i zalewa zimn wod na noc, podgrzewa cao nastpnego dnia i dolewa pyn do wody do kpieli (patrz: take "Czoglna" pod "Kpiel cakowita").

    NAWO POSPOLITA (Solidago virga - aurea)W tradycji ludowej znana take jako zota rzga, zota dziewica, zotnik, gowienka czerwona. T rolin lecznicz spo-

    tykamy na brzegu lasw, w rowach, na nasypach i na porbach lenych. Krzaczasta odyga z tymi kwiatami ma wysoko okoo80 cm. Kwiaty zbiera si w okresie od lipca do padziernika. Stosuje si je w schorzeniach jelit i krwawieniach jelitowych.

    14

  • Przede wszystkim jednak nawo jest wysoko ceniona jako doskonay lek w schorzeniach nerek.Kwiaty i licie nawoci maj dziaanie chodzce, a poniewa rolina dziaa odwadniajco jest polecana przy wszelkich

    chorobach nerek i pcherza. Wielki szwajcarski znawca medycyny naturalnej, ksidz Kunzle, w swoich pismach, opowiada o45-letnim mczynie, ktry ciko chorowa na nerki i jego stan cigle si pogarsza. W kocu musiano mu usun jednnerk. Druga nerka rwnie ropiaa i nie funkcjonowaa prawidowo. Chory zacz leczy si nawoci.

    Zmiesza jednakowe iloci nawoci przytulii oraz jasnoty gajowca i dziennie pi ykami trzy do czterech szklanek herbatkiz tej mieszanki zioowej, w wyniku czego choroba zupenie ustpia. Jak twierdzi nastpio to w cigu 14 dni.

    Nawo stosowana razem z przytuli i jasnot bia lub jasnot gajowcem skutkuje nawet w wodonerczu, marskoci nerek,gdy konieczna jest dializa i podczenie do "sztucznej nerki". W takich przypadkach stosujc leczenie zioami osignam pozy-tywne rezultaty.Tak byo np. z 52-letnim mczyzn od lat cierpicym na nieuleczaln marsko nerek, ktrego lekarze "spisaliju na straty". Z powodu choroby by na wczeniejszej emeryturze. Gdy wszed do mnie po schodach na pierwsze pitro byzasapany i cay spocony, bezsilnie opada na fotel ciko dyszc. Pijc dziennie trzy szklanki herbatki z wyej podanej mieszankiju po upywie niecaego tygodnia poczu si wyranie lepiej. Stosowa on wszystkie zioa wieo zebrane ze stanu naturalnego.Po trzech tygodniach nie dokuczay mu ju adne dolegliwoci.

    Wszystkie psychiczne przeycia odbijaj si na nerkach. Dlatego po wstrzsie psychicznym, czy to bdzie naga mierkochanego krewnego czy inny nieszczliwy wypadek, zawsze ucierpi nasze nerki. Nawo jest rolin lecznicz, ktra bardzodobrze wpywa na ycie uczuciowe czowieka. Dlatego przeywajc rozczarowania i inne psychiczne obcienia koniecznienaley pi herbatk z nawoci. Dobry Anio zi leczniczych "stoi blisko nawoci". Przeywajc silne wstrzsy uczuciowe od-czuwamy uspokajajce dziaanie tej roliny w podobny sposb jak kojce gaskanie rk. Ju sam widok nawoci na tle krajobrazudziaa na nas uspokajajco. Powinnimy by wdziczni za to, e wiemy gdzie w pobliu ronie to przynoszce pociech ziele.

    SPOSB UYCIAHERBATKA: Jedna kopiasta yeczka nawoci na 1/4 litra wody; zala gorc wod, zostawi na krtko do nacignicia.

    Gdy herbatka ma by przyrzdzona z podanej wyej mieszanki zi, bierze si rwnie jedn kopiast yeczk do herbaty zi i przy-gotowuje w ten sam sposb.

    TASZNIK POSPOLITY (Capsella bursa - pastoris)Ta cenna rolina lecznicza wystpuje pospolicie przy drogach, na kach, ugorach, w rowach, na nasypach i jest powszechnie

    uwaana za dokuczliwy chwast. Gdziekolwiek przetrznie si kopczyk ziemi - szczeglnie w pobliu zabudowa - wyrasta tamtasznik prawie w cigu jednej nocy.

    W tradycji ludowej tasznik znany jest pod nazwami: kaletka pasterska, kaszka, sumki pastusze, toboki pastusze, bydelnik.Nieregularnie zbkowane licie tworz ryczk - podobnie jak u mniszka lekarskiego. odyga osiga wysoko do 40 cm. Porakwitnienia: od maja do listopada. Drobne brudnobiae kwiaty tworz baldacho-grono, ktre wydua si w groniasty owocostan;na cienkich odykach wisz mae, sercowate uszczynki, skrzaste w dotyku. Kury szczeglnie lubi te sercowate owoce. Gdytylko nieg zaczyna si topi i ustpuj mrozy nasz tasznik pojawia si znowu zielony i wiey.

    Herbatk z tasznika, pit po dwie do trzech szklanek dziennie, stosuje si z duym powodzeniem we wszystkich rodzajachkrwawie, np. w krwawieniach z nosa, odka, jelit i macicy. W wypadku nie dajcych si zatamowa krwawie z ran, odwarz tasznika dziaa zdumiewajco skutecznie.

    W wypadku nadmiernego krwawienia miesiczkowego pije si przez osiem do dziesiciu dni przed rozpoczciemmiesiczki po dwie szklanki herbatki dziennie, zaparzonej w iloci: kopiasta yeczka tasznika na szklank. Herbatka ta maznaczenie w regulowaniu miesiczki w okresie dojrzewania pciowego. W okresie klimakterium kada kobieta powinna pidziennie po dwie szklanki herbatki przez cztery tygodnie, nastpnie zrobi trzy tygodnie przerwy, a potem ten cykl powtarza.Przy krwawicych hemoroidach robi si mae, delikatne lewatywy, pkpiele lub przemywania letnim odwarem z tasznika.Matki, ktre w czasie karmienia maj obrzmiae piersi powinny przykada sobie ciepy, umieszczony midzy chustkami wieytasznik podgrzany w sicie umieszczonym nad par. Przy krwawieniach nerek poleca si picie dwch szklanek dziennie herbatkiprzygotowanej z tasznika i skrzypu zmieszanych w rwnych czciach. Nasz tasznik - podobnie jak jemioa - jest rolin reg-ulujc krenie i poleca si go zarwno przy wysokim jak i przy zbyt niskim cinieniu krwi. W przeciwiestwie do jemioy,ktr przygotowuje si na zimno, przez noc, herbatk z tasznika zaparza si. Pije si codziennie po dwie szklanki do czasu akrenie unormuje si. Rwnie dobre dziaanie lecznicze jak jemioa ma tasznik w krwawieniach macicy. W tym przypadkuherbatk pije si take przez pewien czas.

    We wszystkich chorobach mini szkieletowych ta cenna rolina lecznicza jest szczeglnie pomocna. Interesujce jest, ew prawie adnej wspczesnej ksice zielarskiej nie znajduje si niczego na ten temat. Przed kilkoma laty pewien starszy panpodarowa mi przepikn ksik z wyjtkowo oryginalnymi sztychami i rysunkami. Ale jak to czsto bywa, gdy dni wypeniones prac od witu do nocy, zdoaam tylko jeden raz przejrze t ksik. A kiedy koo pnocy zerwaam si ze snu; czuamsi tak, jak gdyby kto lekko potrzsn moim ramieniem. Przesza mi przez gow myl: "Ju od p roku masz t ksik i ani

    15

  • razu gbiej si ni nie zainteresowaa!"Wstaam wic rano, wziam ksik i usadowiam si z ni wygodnie w pokoju. Otworzyam ksik i natychmiast

    wpado mi w oczy kilka linijek: "Gdy przy zaniku mini nic ju nie pomaga zastosuj: tasznik drobno pokrojony, zalany wdkzboow i przez 10 dni stojcy w pobliu pieca lub na socu, wcieraj kilka razy dziennie, a do wewntrz zaywaj 4 szklankiherbatki z przywrotnika pospolitego w cigu dnia". I tak jak gdyby tylko o to mi chodzio - w tym momencie nie zdawaamsobie z tego sprawy - aby przeczyta tych kilka linijek, zamknam ksik, odstawiam j na miejsce, pooyam si do kai wkrtce zasnam. Kilka dni pniej miaam telefon z Wiednia: "Czy moe mi pani pomc? Mam 52 lata, jestem z zawodupielgniark, od dwch lat na wczeniejszej emeryturze. Z powodu zaniku mini jestem zupenie bezradna!"

    Doradziam jej zastosowanie powyszej recepty i po trzech tygodniach kobieta ta przyjechaa do mnie zdrowa doGrieskirchen. Wtedy dowiedziaam si, e owego dnia, gdy zbudziam si koo pnocy, odbywaa ona pielgrzymk do MatkiBoskiej w San Damiano we Woszech.

    W drodze powrotnej, w autobusie pewien pasaer widzc jej chorob i nieporadno odesa j do mnie. Wkrtce wzmoc-nia si na tyle, e moga powrci do zawodu pielgniarki.

    A oto inny telefon, tym razem ze Steyr w Grnej Austrii: "Mam 62 lata. Z powodu zwiotczenia zwieracza odbytu miaemw zeszym roku wypadnicie odbytnicy i byem operowany. W tym roku jesieni rzecz si powtrzya; miaem dzie i noccige nieprzerwane ble od ppka do bioder, tak jakby kto mnie piowa pi. Lekarze w szpitalu nie zdecydowali si napowtrn operacj, nic nie mona byo wicej zrobi." Natychmiast pomylaam o zesanym przez Boga taszniku, doradziampicie 4 szklanek dziennie herbatki z przywrotnika, ktry stosowany wewntrznie wzmacnia minie, a zewntrznie doradziamwcieranie nalewki z tasznika, ktr take dodaje si 3 razy po dziesi kropli do herbatki z przywrotnika. Aby przetrzymadziesi dni potrzebnych na przygotowanie nalewki z tasznika, poleciam okady ze szwedzkich zi. Moje zaskoczenie byotrudne do opisania, gdy po pewnym czasie zadzwonia do mnie ona chorego mwic, e wszystkie dolegliwoci ustpiy.Wypadanie odbytnicy cofno si zupenie, minie zwieracza funkcjonuj znw normalnie, a drczce ble w biodrach ustpiyju drugiego dnia po rozpoczciu kuracji. Poniewa przy telefonie byam zupenie zaskoczona i zaniemwiam z wraenia,ona przyjechaa do mnie dwa dni pniej, aby podzieli si radoci. Mona tylko powiedzie: Oto jak pomagaj zioa z aptekiPana Boga! Kto dokonuje takich cudw? Jest to jedynie aska Stwrcy!

    Pewna kobieta z Dolnej Austrii, z miejscowoci w pobliu Karlstein pisze: "Kiedy po wykadzie poprosiam o rad wsprawie przepukliny pachwinowej. Miaa ona okoo dziesiciu centymetrw dugoci i trzy do czterech centymetrw szerokocii wysokoci. Zanim zastosowaam nalewk z tasznika robiam okady ze szwedzkich zi. Potem rozpoczam wcieranie w tomiejsce nalewki z tasznika i piam codziennie 4 szklanki herbatki z przywrotnika. Poniewa jako wiejska gospodyni nie mogamsi oszczdza a by to czas niw - przy pracy nosiam gorset. Po dwunastu dniach nie wida ju byo przepukliny, ale ciglejeszcze odczuwaam ble. Po dwch miesicach ble rwnie ustpiy. Przepuklin zdoaam wyleczy bez operacji."

    Nieyjcy ju lekarz dr Erich Rohling, byy kierownik sanatorium uzdrowiskowego w Mittenwald koo Garmisch wGrnej Bawarii, ktry kiedy mnie odwiedzi i przeczyta powyszy list by wyranie pod wraeniem tego przypadku. Powiedzia,e z lekarskiego punktu widzenia przepuklin pachwinow mona wyleczy tylko operacyjnie. Stosowane do wewntrz czteryszklanki herbatki z przywrotnika, a zewntrznie nalewka z tasznika do wciera pomagaj take przy wypadaniu macicy. W tymwypadku wcieranie naley zaczyna od pochwy i kontynuowa w kierunku podbrzusza. Zwracam szczegln uwag na to, enalewka musi by przygotowana ze wieego tasznika. Przy takich cikich schorzeniach mini tylko wiee zioa pomagajszybko i pewnie.

    SPOSB UYCIAHERBATKA: 1 kopiasta yeczka ziela na 1/4 litra wody, zala wrztkiem, zostawi na krtko do nacignicia.PKPIEL: Patrz w: "Czci oglnej" w rozdziale "Pkpiele"OKAD "PAROWY": Cztery garcie ziela tasznika, jeli to moliwe wieego; wsypa na sito i zawiesi nad par. Dobrze

    "przeparowane" zioa umieci w rczniku i przykada.NALEWKA: wiee ziele tasznika, licie, odygi razem z kwiatami i owocami, drobno pokroi i napeni nimi luno flaszk

    a po szyjk, nala na to 38 do 40% ytniwki lub wdki owocowej (zioa musz by przykryte). Pozostawi przez 14 dni na soculub w cieple.

    LEPINIK ROWY (Petasites officinalis)Lepinik rowy ronie na brzegach rzek i strumieni, w rowach i na skraju lasw. Jest to rolina znacznie wiksza od pod-

    biau nalecego do tej samej rodziny. Jego licie wielkoci kapelusza s lekko zbkowane i od spodu szaro filcowate. Brudnobiae,bladorowe, koszyczkowate kwiatostany wyrastaj gsto na grnej czci odygi. Jeszcze przed kwitnieniem zbiera si korzenie,ktre maj dziaanie przeciwgorczkowe i z tego powodu w czasie wystpujcych epidemii dumy cieszyy si wielkimpowaaniem. Napotn herbatk stosuje si w czasie gorczki, w dusznoci, w dnie i w padaczce. W cigu dnia naley wypijamaymi ykami jedn lub dwie szklanki takiej herbatki.

    16

  • Due, wiee licie mona przykada zarwno w wypadku skrce, zwichni i otarcia stp, jak i przy wszelkichoparzeniach oraz trudno gojcych si wrzodach i ranach.

    SPOSB UYCIAHERBATKA: 1 pen yeczk pokrojonych korzeni zalewa si 1/4 litra wody i pozostawia na noc, rano podgrzewa si (nie

    gotuje!) i cedzi.OKADY: wiee, umyte licie zgniata si i przykada w cigu dnia. Zabieg naley powtarza wielokrotnie.

    PODBIA POSPOLITY (Tussilago tartara)Na przedwioniu, gdy na kach i stokach nie wida jeszcze wiosennej zieleni i ledwie dostrzega si niemiae pcznienie

    wierzbowych kotek, jako pierwsze wyrastaj te kwiatostany podbiau.Kpki kwiatw podbiau wyrastaj na wilgotnej glebie, nagich skarpach, wirowiskach, nieuytkach i osypiskach znacznie

    wczeniej przed pojawieniem si lici. Pszczoy i owady zbieraj z nich pierwszy pokarm. Podbia ronie tylko na ilastych, glini-astych glebach i jest niejako wskanikiem tych gleb. Kwiaty podbiau s pierwszymi, ktre moemy zbiera na zapas na zim.Dziki waciwociom przeciwzapalnym i rozrzedzajcym luz, kwiaty podbiau mona z powodzeniem stosowa w zapaleniuoskrzeli, nieytach krtani i garda, w dychawicy oskrzelowej i zapaleniu opucnej, a nawet w pocztkowych stadiach grulicypuc.W przypadku dugotrwaego kaszlu i mczcej chrypki naley pi kilkakrotnie w cigu dnia bardzo gorc herbatk z pod-biau mieszan z miodem.

    Pniej w maju, gdy wyrosn licie, z gry zielone a od spodu srebrzystobiae, kutnerowate, zbieramy je i dodajemy do zupi wiosennych saatek poniewa zawieraj witamin C. Licie zawieraj wicej substancji czynnych ni kwiaty. Do przygotowaniaherbatki stosuje si mieszank lici i kwiatw.

    Lekarze-przyrodolecznicy, od staroytnoci a po ksidza Kneippa, traktuj podbia z niezmiennym uznaniem. wiee,umyte licie roztarte na papk i przyoone na klatk piersiow pomagaj w wypadku kadego cikiego schorzenia puc, w ry,w uszkodzeniach tkanek z niebieskoczerwonymi obrzkami, a nawet w zapaleniu kaletki maziowej. Dziaanie tych okadw zpapki jest zdumiewajce. Okady z mocnego odwaru z lici podbiau stosuje si na skrofuliczne wrzody. W przewlekym za-paleniu oskrzeli z napadami i dawic dusznoci, powinno si wdycha kilkakrotnie w cigu dnia pary podbiau zarwno zkwiatw jak i z lici. W krtkim czasie przynosz one du ulg. Opuchnite stopy powinno si czsto kpa w odwarze z licipodbiau. Syrop, ktry moemy sporzdzi z lici podbiau jest skuteczny w schorzeniach puc i nieycie oskrzeli. W glinianymgarnku lub soiku na ogrki ukada si na przemian warstwy lici i surowego cukru dopeniajc gdy osid. Nastpnie penenaczynie przewizuje si dwiema lub trzema warstwami mocnego pergaminu lub celofanu i wstawia do doka wykopanego wzacisznym miejscu ogrodu. Cao przykrywa si desk i zasypuje ziemi. Rwnomierna temperatura wspomaga procestworzenia si syropu.

    Po omiu tygodniach wykopuje si garnek lub soik i zagotowuje uzyskany syrop raz lub dwa razy. Po ozibieniu zlewasi go do mniejszych butelek o szerokich szyjach.Tak uzyskany syrop jest nasz najlepsz ochron w okresie zimy i grypy. Za-ywa si go po yeczce. W dolegliwociach astmatycznych i przewlekych bronchitach, take tych ktre wystpuj u palaczy,dobrze suy picie. wiosn dwch do trzech yeczek herbacianych wieo wycinitego z lici podbiau soku zmieszanego z fil-iank rosou lub ciepego mleka. Przy zapaleniu y mona na chore miejsce przyoy roztarte licie podbiau zmieszane zewie mietan i lekko obwiza. Kiedy bol uszy pomaga wkraplanie do nich wieo wycinitego soku z lici.

    HERBATKA WYKRZTUNA:Aby przygotowa rozrzedzajc luz herbatk wykrztun naley zmiesza jednakowe iloci kwiatw i lici podbiau, kwiatw

    dziewanny, miodunki i lici babki lancetowatej. Dwie yeczki herbaciane tej mieszanki zala 1/4 litra wrzcej wody. Dziennienaley wypi ykami trzy szklanki ciepej herbatki osodzonej miodem.

    HERBATKA: 1 kopiast yeczk kwiatw, a pniej kwiatw i lici zmieszanych w jednakowych ilociach zala 1/4 litrawrzcej wody i zostawi na krtko do nacignicia.

    OKAD: Przykada si wiee licie roztarte na papk.INHALACJE: Stoow yk kwiatw i lici zala wrztkiem i wdycha par pod rcznikiem. Zabieg powtarza wielokrotnie

    w cigu dnia.KPIEL STP: Dwie pene garcie lici podbiau zala odpowiedni iloci wrzcej wody; pozostawi na krtko do nacig-

    nicia; czas moczenia ng 20 minut.WIEY SOK: Sok wyciska si w sokowirwce ze wieych, umytych lici.SYROP I HERBATKA MIESZANA NA KASZEL I CHRYPK: Sposb przygotowania podano powyej w tekcie.

    DZIURAWIEC ZWYCZAJNY (Hypericum perforatum)Ronie na miedzach, przy drogach, na skraju lasu, na wzgrzach i kach; kwitnie od czerwca do wrzenia. "witojaskie

    ziele" to polska ludowa nazwa tej roliny, a nazwy niemieckie to m.in., "Boa krew", "Krew w. Jana", "ziele ran naszego Pana",17

  • "ziele aski Boej". Te ludowe okrelenia przekonuj o duym znaczeniu dziurawca jako roliny leczniczej.Dziurawiec ma 25 do 60 cm wysokoci, sztywn, gazist odyg, zocistote kwiaty zebrane w baldachogrona. Aby

    rozpozna go bez adnych wtpliwoci naley rozgnie rozwinity kwiat; wypynie czerwony sok. Kwitnce ziele zbiera si naherbatk i kpiele, a do sporzdzenia oleju dziurawcowego wykorzystuje tylko kwiaty.

    Stare wierzenie ludowe kojarzy balsamiczny, krwistoczerwony sok z kwiatw dziurawca z krwi i ranami naszego Zbaw-iciela. W samej rzeczy, olej dziurawcowy jest najlepszym olejem na rany, dziaa znieczulajco, przeciwzapalnie i gojco. Jednaz legend o zielu majcym tak wspaniae ludowe nazwy, mwi: "Ulubiony ucze Chrystusa zasmucony mierci Pana sta podkrzyem i pieczoowicie zbiera roliny zroszone wit krwi, aby podarowa je pobonym wyznawcom jako najcenniejszpamitk. W tajemniczy sposb czerwony sok dziurawca wywouje wraenie, jak gdyby kropla krwi naszego Zbawiciela yaukryta w czerwonym barwniku zocistotych kwiatw.

    W dzie w. Jana, symbol witej siy wiata i ciepa, dziurawiec, rozkwita w swoim caym, wspaniaym kwiatowymprzepychu.W dawniejszych czasach dziewczta splatay z tego ziela wianki i kto w tym witecznym czasie taczy, musia nositaki wianek ze witojaskiego ziela zwany "koron w. Jana". W t tajemnicz noc rzucano na wod gazki dziurawca i modepanny patrzc na "odywanie" zwidych kwiatw wryy sobie czy znajd w nastpnym roku konkurenta.

    W Grnej Austrii chopi starym zwyczajem wkadali ziele midzy dwie kromki chleba i dawali bydu, aby zwierzta byychronione przed chorobami. Szkoda, e obyczaj ten jest pielgnowany tylko w nielicznych pobonych, chopskich rodzinach.

    Wszystko co zostao powiedziane powyej wiadczy o tym, e dziurawiec od dawien dawna cieszy si wielkimpowaaniem. Herbatk z dziurawca stosuje si przy uszkodzeniach nerww i dolegliwociach nerwowych wszelkiego rodzaju,w urazach spowodowanych uderzeniem i po podwigniciu. Jest ona take wspaniaym lekiem przeciwko biegunce.

    Rwnie nerwobl nerwu trjdzielnego mona zwalczy pijc dziennie dwie do trzech szklanek herbatki z dziurawca iprzez duszy czas nacierajc bolce miejsca olejem dziurawcowym. Okrelan jako "Arnika nerww" nalewk z dziurawcamona przygotowa samemu i stosowa z dobrym skutkiem w schorzeniach nerwowych, zapaleniach nerww, nerwicach,bezsennoci i neurastenii. Nalewk t stosuje si zewntrznie do naciera, a wewntrznie zaywa dziennie po 10-15 kropli wyce stoowej wody.

    Dziurawcem mona skutecznie leczy zaburzenia mowy, niespokojny sen, napady histerii, lunatyzm, jak rwnie moczenienocne i depresj. Moje dowiadczenia wskazuj na to, e w tych wszystkich schorzeniach oprcz zaywania herbatki dowewntrz, skutecznie mog pomc pkpiele z ziela dziurawca.W tygodniu bierze si jedn pkpiel, a nastpnie sze kpieling. Taka kuracja jest polecana we wszelkiego rodzaju objawach pochodzenia nerwowego. Dziewczta w okresie dojrzewaniapowinny przez pewien czas pi dziennie po dwie szklanki herbatki z ziela dziurawca; wspomaga ona rozwj eskich narzdwpciowych i pomaga usun nieregularnoci w wystpowaniu miesiczki.

    Bardzo cenionym rodkiem zielarskim jest olej dziurawcowy. Nie powinno go zabrakn w adnym domu. Mona goatwo sporzdzi samemu (patrz "Sposb uycia"). Zachowuje on swoje waciwoci lecznicze przez okres dwch lat.

    Stosuje si go z powodzeniem przy otwartych ranach wieych, zranieniach, wylewach krwawych, obrzkach gruczow,jako rodek kosmetyczny przeciw szorstkiej skrze twarzy. Jest ponadto skutecznym rodkiem do naciera przy blach plecw,minioblu ldwiowym (lumbago), rwie kulszowej i reumatyzmie. Aby mie pod rk dobry, domowy rodek na ranyoparzeniowe i poparzenie wrztkiem, kwiaty dziurawca zalewa si olejem lnianym. Tak przygotowany olej mona rwniestosowa przy oparzeniach sonecznych.

    Niemowlta, ktre maj ble brzucha uspokajaj si prdko po posmarowaniu brzuszka olejem dziurawcowym. Znamwiejsk gospodyni, ktra leczy wszystkie zranienia, take u zwierzt domowych, olejem dziurawcowym. Pewien rolnik miark bardzo pokaleczon przez maszyn rolnicz. Dziki przykadaniu oleju dziurawcowego wszelkie ble szybko ustpiy, arany goiy si bez kopotu. Inny z kolei rolnik wyleczy olejem dziurawcowym ciko zranion nog swego konia.

    U omioletniej dziewczynki lekarz stwierdzi powikszenie wzw chonnych brzucha. Pod wpywem zimna z zewntrzlub wewntrz odczuwaa ona ble brzucha, w kocu ble wystpoway kadego dnia, szczeglnie z rana. Matka dowiedziawszysi z mojej ksiki, e olej dziurawcowy moe by stosowany z dobrym skutkiem w obrzku gruczow, nacieraa nim brzuchdziecka za kadym razem, gdy dziewczynka narzekaa na bl. Po krtkim czasie wszystko ustpio.

    SPOSB UYCIAHERBATKA: 1 kopiast yeczk do herbaty ziela zala 1/4 litra wrzcej wody i zostawi na krtko do nacignicia.OLEJ DZIURAWCOWY: Zebranymi w soneczny dzie kwiatami napeni luno niewielk butelk a po szyjk i zala do-

    brym olejem z oliwek. Olej musi przykrywa kwiaty. Dobrze zamknit buteleczk pozostawi na kilka tygodni na socu lub wpobliu pieca. Po pewnym czasie olej stanie si czerwony. Przescza si go przez ciereczk, wyciska pozostao i przechowuje wbutelce z ciemnego szka. W celu przygotowania oleju do stosowania na oparzenia mona uy olej lniany zamiast oleju z oliwek.

    NALEWKA DZIU RAWCOWA: 2 pene garcie kwiatw zebranych w soneczny dzie zalewa si 1 litrem wdki i po-zostawia na socu lub w cieple na trzy tygodnie.

    PKPIEL: Wiadro pene ziela dziurawca (odygi, licie, kwiaty) zalewa si zimn wod i zostawia na noc. Przed kpiel18

  • cao ogrzewa si a do wrzenia i wlewa do wody do kpieli. Czas kpieli 20 minut (patrz "Cz oglna", "Pkpiele").

    TATARAK ZWYCZAJNY (Acorus calamus)Tatarak jest rolin bagienn wystpujc zwykle przy brzegach staww, jezior, bajorek i wd stojcych. W przybrzenym

    mule znajduj si poziomo czogajce si kcza, z ktrych wyrastaj liczne mieczowate licie dugoci do 1 m. Paska odygadwiga pozornie boczn, zielonkaw do brunatnotej, stokowat kolb kwiatostanow. Kcze ma grubo kciuka, dugodo 1 m, w stanie wieym ma aromatyczny, gorzko-ostry smak. Po wysuszeniu smak staje si agodniejszy. Kcze zbiera siwczesn wiosn lub pn jesieni. Kcze tataraku stosuje si z powodu jego wzmacniajcych waciwoci w oglnym osabieniunarzdw trawiennych, we wzdciach odka i jelit jak rwnie w kolkach. Pomaga ono take przy powikszeniu wzwchonnych i dnie. Kcze przyczynia si bardzo do rozgrzania i odflegmienia odka i jelit. Mona je zaleca rwnie w osa-bieniu przemiany materii i czynnoci jelit, jak rwnie w niedokrwistoci i obrzkach. Osoby bardzo chude, ktre straciy nawadze mimo dobrego odywiania si, powinny pi herbatk z kcza tataraku i od czasu do czasu bra kpiel z dodatkiemtataraku. Tatarak usuwa brak aknienia, pomaga w uszkodzeniach nerek i jest dobrym rodkiem oczyszczajcym cae ciao.Herbatka pomaga nawet dzieciom z celiaki, ktra obecnie wystpuje coraz czciej.

    Powolne ucie kcza przez palaczy moe doprowadzi do odzwyczajenia si od palenia. Osabione oczy wzmocni si,jeeli bdzie si smarowa zamknite powieki wieo wycinitym sokiem z kcza tataraku. Sok naley pozostawi na kilkaminut, a nastpnie zmy zimn wod.

    Kilkakrotnie mogam pomc, zalecajc przy odmrozinach i innych odmroeniach ciepe kpiele tatarakowe. Kcza zalewasi na noc zimn wod, nastpnego dnia ogrzewa do zagotowania. Pozostawia na pi minut do nacignicia. Chore miejscekpie si przez 20 minut w troch ochodzonym, niezbyt gorcym odwarze. Mona go ogrzewa jeszcze czterokrotnie iponownie stosowa. Kpiele te pomagaj take przy zimnych doniach i stopach, ale w tym przypadku musz by one takgorce, jak tylko to moliwe.

    36-letni mczyzna nie mg przyj do si po usuniciu guza wtroby. W odstpach czteropiciotygodniowych wys-tpoway napady gorczki. Pacjenta przewieziono z Linzu do kliniki w Wiedniu. Jego teciowa opowiedziaa mi z bezradntrosk o beznadziejnym schorzeniu zicia. Pojawiy si ju guzki jelit, ktre wywoyway wysok gorczk. Take w tym przy-padku pomogo kcze tataraku. Oczywicie, e przy tak cikim schorzeniu herbatk naley pi przez wiele tygodni jeli niemiesicy.

    Podczas wdrwki z Weissenbachtal do Postalm poznaam maestwo z Bad Ischl, ktre z ciko wyadowanymi ple-cakami szo pod gr. Chcieli spdzi kilka beztroskich dni w schronisku. Na jednym z postojw doczyam si do nich idowiedziaam si co nastpuje:

    Mczyzna dobrze po pidziesitce, liczcy 1,85 m wzrostu od roku chud coraz bardziej nie znajc jednak przyczynyschorzenia. Gdy way ju tylko niewiele ponad 48 kg, wszed wraz z towar