Arteterapia – rzecz o terapeutycznej zabawie sztuką Dla rozwoju

  • View
    212

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of Arteterapia – rzecz o terapeutycznej zabawie sztuką Dla rozwoju

  • Arteterapia rzecz o terapeutycznej zabawie sztuk

    /Kilka refleksji na temat zaj artystycznych dla uczniw oddziaw edukacyjno terapeutycznych realizowanych w

    Specjalnym Orodku Szkolno Wychowawczym w Supsku/

    Dla rozwoju dziecka ogromne znaczenie ma moliwo tworzenia. Tworzenie jest

    biologiczn potrzeb dziecko, ktrej zaspokojenie warunkuje optymalny rozwj. Zdaniem

    A. Maslowa (1990) twrczo sprzyja realizacji istotnych potrzeb psychicznych, np.:

    wyraania siebie, ekspresji, poczucia wasnej wartoci i znaczenia, przey estetycznych i

    urzeczywistnienie.

    Wspczeni teoretycy twierdz, e sztuka stanowi podstaw do wszelkich dziaa

    wychowawczych i estetycznych oraz moralnego rozwoju czowieka (...) (Konieczna, 2004,

    s.9). Wszelkiego rodzaju twrczo artystyczna - plastyczna, literacka, muzyczna daje

    nam okazj do przeycia radoci szczeglnego rodzaju. Uatwia wyraanie siebie, swoich

    myli i nastrojw, czasem trudnych do zwerbalizowania w zwyky sposb. Pozwala

    przey satysfakcj z wasnych dokona, wzmacnia wiar w siebie i poprawia samoocen.

    Jest te po prostu przyjemnoci, relaksem, zabaw.

    W przypadku osb upoledzonych umysowo w stopniu umiarkowanym lub

    znacznym, dla ktrych wyraanie sowami przey i dozna jest niezwykle trudne,

    moliwo wypowiedzenia si w innej formie jest niezwykle wana i potrzebna. Twrcza

    aktywno wspiera stymulacj procesw poznawczych, emocji, motywacji, woli dziaania i

    funkcjonowania spoecznego. Ma warto rehabilitacyjn i stanowi szans rozwoju

    osobowego kadego czowieka, take nie w peni sprawnego (Krzemiska, Marteny 1996).

    A zatem, mona przyj, e stanowi ona rodek i drog do zmiany w funkcjonowaniu

    osoby z niepenoprawnoci, umoliwia podnoszenie jakoci jej ycia.

    M. Grzegorzewska uwaaa twrczo za jeden z zasadniczych elementw procesu

    rewalidacji. Zdaniem J. Doroszewskiej (1981, s. 490) () wielki bd popeniaj ci, ktrzy

    uwaaj twrczo za przywilej dostpny tylko jednostkom o wyszym poziomie

    1

  • rozwojowym. Rwnie zasadne wydaj si stwierdzenie, e () tworzy moe kady i

    kady nosi w sobie co uczucia, emocje, dowiadczenia ktre moe twrczo w jakiej

    formie wyrazi. Kady take posiada wewntrzne potrzeby wyraania si i moe osign

    okrelone efekty (Hulek 1992, s. 95).

    Oddziaywanie przez sztuk w rewalidacji osoby z niepenosprawnoci moe by

    realizowane w formie edukacji artystycznej, wychowania estetycznego bd arteterapii

    terapii poprzez twrczo.

    W toku prowadzonych przeze nas zaj z zakresu arteterapii dla dzieci z

    niepenosprawnoci intelektualn staraymy si wyzwala aktywno twrcz dzieci,

    stwarza okazj do podejmowania przez uczestnikw rnorodnych form ekspresji,

    angaujc w ten sposb funkcje motoryczne, sensoryczne, emocjonalne oraz poznawcze.

    Takie dziaanie suyo wielostronnej stymulacji, kompensacji i korekcji zaburzonych

    procesw psychicznych dziecka z niepenosprawnoci.

    Podczas codziennej pracy z dzieckiem o specjalnych potrzebach edukacyjnych nabyymy

    przekonania, e sama niepenosprawno nie uniemoliwia podejmowania dziaa

    twrczych. Cz. Kosakowski (2003, s. 66-67) wyjania take, e () niepenosprawno

    nie jest rwnoznaczna z brakiem sprawnoci w ogle. Drog jest wic zaakceptowanie

    czynne ogranicze i traktowanie ich jako jednego z wyznacznikw, warunkw ycia

    osoby.

    Wykorzystanie sztuki oraz samego procesu twrczego do celw terapeutycznych

    ma bogat histori i wspczenie jest coraz czciej wykorzystywane w pracy z osobami

    dowiadczajcymi rnorodnych trudnoci, dysfunkcji, w tym i dzieci z

    niepenosprawnoci intelektualn. Terapia sztuk, zwana nieraz kulturoterapi (W. Szulc

    1993) czy estezjoterapi (F. Czajkowski 1989) w szerokim znaczeniu obejmuje

    choreoterapi, muzykoterapi, biblioterapi, a take dziaania terapeutyczne za

    2

  • porednictwem teatru, filmu oraz sztuk plastycznych (malarstwo, grafika, rzeba, itp.) (F.

    Czajkowski 1989; L. Hanek 1990; W. Szulc 1993; A. Radzik 2001).

    Wszelka dziaalno twrcza w oddziaywaniach leczniczych z uyciem sztuki, czy to

    bierna percepcja, czy czynny udzia w dziaalnoci kulturalnej, wasna twrczo

    artystyczna sigaj do () najprostszych sposobw autoekspresji, do ktrych zdolny

    jest kady z nas niezalenie od wieku, stanu zdrowia i zdolnoci intelektualnych(M.

    Piszczek 2002, s.95). Terapia poprzez sztuk peni rone funkcje terapeutyczne, pozwala

    odreagowa przeycia emocjonalne, umoliwia zmian postaw i zachowa, pozwala

    poprawia relacje z innymi ludmi. Jak podkrela F. Czajkowski (1989, s.23) suy

    twrczemu rozwojowi czowieka, a take sprzyja lepszemu samopoznaniu, samorealizacji,

    zgodnie z zaoeniami psychologii humanistycznej Maslowa.

    Na rwnie istotny aspekt obcowania ze sztuk osb niepenosprawnych zwraca uwag M.

    Czerwiska. Jej zdaniem to doskonaa technika spoecznego bytowania, () uatwiajca

    partycypacj w yciu grupy, spoeczestwa, a take moe sta si zawodem,

    przyczyniajcym si do niezalenoci finansowej (Czerwiska 2002, s.53).

    Reasumujc cz teoretyczn artykuu, chciaybymy stwierdzi, e przypisywane

    arteterapii zadania: korekcyjne, edukacyjne, wychowawcze, rekreacyjne, profilaktyczne

    uprawniaj do traktowania jej jako metody rewalidacyjnej.

    Odnoszc si do praktyki naleaoby zacz od tego, skd pojawi si pomys na

    zajcia z arteterapii. Zrodzi si on z zainteresowa uczniw, ich chci tworzenia.

    Umieszczenie tych zaj pord tylu propozycji dziaa terapeutycznych wynikao z

    faktu, i dostrzeono w nich wieloaspektowo oddziaywa i szeroki zakres uzyskiwanych

    efektw.

    W ten oto sposb, przez okres trzech lat realizowaymy zaoenia i zadania zawarte w

    autorskim programie Arteterapia terapia poprzez sztuk. Zajcia miay form

    3

  • pozalekcyjnych, cotygodniowych spotka /w wymiarze 2 godz. lekcyjnych/. Dziaania

    skierowane byy do grupy dzieci z rnymi typami niepenosprawnoci, zaburzeniami w

    zachowaniu, zaburzeniami w rozwoju psychoruchowym uczniw zespow edukacyjno

    terapeutycznych. W toku pracy uksztatowaa si staa pitnastoosobowa grupa

    uczestnikw.

    Podejmowana przez nie aktywno miaa na celu z jednej strony realizacj zada

    artystycznych na miar wasnych moliwoci kadego z dzieci, ale przede wszystkim

    zada pozaartystycznych.

    Zajcia miay charakter interdyscyplinarny, zarwno tematyka oraz formy spotka

    byy niezwykle bogate i rnorodne. Obejmoway: sztuk plastyczn, terapi manualn,

    dziaania parateatralne z elementami dramy, terapi ruchem muzykoterapi z

    elementami choreoterapii, biblioterapi oraz zajcia ceramiczne. Ze szczeglnym

    naciskiem na zajcia teatralne, w ramach ktrych znalazy si: zabawy muzyczno

    ruchowe, zajcia zwizane z czytaniem literatury i poezji, przygotowanie i prezentacje

    spektakli, relaksacj z elementami automasau, wiczenia dykcyjne, elementy terapii

    logopedycznej.

    Na podstawie prowadzonych obserwacji, kart oceny postpw dziecka

    stwierdziymy, i aktywno podejmowana przez dzieci przyczyniaa si do rozwoju

    kompetencji poznawczych, emocjonalnych i spoecznych.

    W zakresie kompetencji poznawczych aktywno twrcza (artystyczna) przyczynia si do:

    rozwoju sprawnoci i zdolnoci, a w tym przypadku do doskonalenia spostrzegania i

    odbierania wrae, procesw pamici i mylenia, koncentracji uwagi oraz

    koordynacji wzrokowo ruchowej;

    wyzwalania motywacji do uczenia si;

    nabycia przez osoby nowych sprawnoci i umiejtnoci, zarwno w zakresie

    4

  • dziaa artystycznych, jaki i ycia codziennego;

    usprawnienia narzdu artykulacyjnego: wzbogacenie sownictwa, poprawa

    wymowy, waciwe budowanie wasnej wypowiedzi, wyraanie swoich przey,

    pobudzenie aktywnoci do komunikowania si podejmowania, inicjowania i

    podtrzymywania kontaktu z innymi osobami;

    zdobycia nowych wiadomoci z zakresu literatury, poezji, sztuki;

    pobudzania wyobrani i kreatywnoci w trakcie przygotowa wystpw

    scenicznych;

    aktywno twrcza i zwizane z ni sytuacje pozaartystyczne zwikszay orientacj

    w rzeczywistoci i powodoway popraw zaradnoci osobistej.

    W zakresie kompetencji emocjonalnych:

    zajcia artystyczne bdce rdem rnorodnych przey dostarczay uczestnikom

    wielu korzyci duchowych: satysfakcj, zadowolenie, spokj, odprenie;

    podejmowana aktywno twrcza sprzyjaa przeamywaniu barier emocjonalnych,

    strachu i niemiaoci chociaby przed wyjciem na scen oraz redukcji lku w

    relacjach z innymi;

    w czasie zaj z zakresu arteterapii uczestnicy zdobywali orientacj w sposobie

    wasnego przeywania i reagowania; czciej wyraali wasne emocje;

    uczestnictwo w zajciach dawao badanym poczucie przynalenoci do grupy i

    pozwolio nawiza wizi uczuciowe midzy poszczeglnymi osobami, zdoby

    zaufanie i poczucie bezpieczestwa;

    podejmowana aktywno penia zarwno funkcj ekspresyjn, jak rwnie

    katarktyczn

    zajcia twrcze przyczyniay si do poprawy kondycji psychicznej oraz znacznie

    wzbogacay ycie emocjonalne osb badanych.

    5

  • W zakresie nabywania kompetencji spoecznych:

    w ramach zaj i aktywnoci zwizanej z terapi poprzez sztuk osoby badane

    wyrabiay w sobie podane cechy i zachowania spoeczne;

    podejmowana aktywno motywowaa do aktywnego dziaania w zakresie

    uczestnictwa w yciu spoecznym;