Click here to load reader

Bajke s potpisom

  • View
    77

  • Download
    4

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Izbor bajki s predgovorom Radmile Jusović.

Text of Bajke s potpisom

  • Hans Christian AndersenOscar WildeIvana Brli MauraniIvo Andri

    Hans Christian AndersenOscar WildeIvana Brli} Ma`urani}Ivo Andri}ISS

    N 2303-5463

    [kolegijum poklanja ovu knjigu bajki iz lektire roditeljima, sa namjerom i `eljom da vi{e vremena provedu s djecom u ~itanju i da ~itaju}i otkriju djeci (a mo`da i sebi) za{to su pri~e i pjesme va`ne. Stoga izbor pet bajki prate korisna pedago{ka uputstva i analize svake ponaosob. Lektira narodu!

    1

  • [KOLEGIJUML E K T I R A

    1

  • [KOLEGIJUML E K T I R A

    1

    Izdava~:Mas Media Sarajevo

    Fond otvoreno dru{tvo BiH

    Za izdava~a:Emina [ukalo

    Dobrila Govedarica

    Urednik:Nenad Veli~kovi}

    Korektura:Sanja Juri}

    Dizajn:Asim \elilovi}

    DTP:Bori{a Gavrilovi}

    Slika na naslovnoj stranici:Halil Tikve{a, Stara Mlinica,

    bakropis i akvatinta, 62x50cm, 1975.

    Tira`:3000 primjeraka

    ISSN 2303-5463

  • BAJKES POTPISOMHans Christian Andersen

    Oscar WildeIvana Brli} Ma`urani}

    Ivo Andri}

    Sarajevo, 2014.

  • 7ZA[TO JE [email protected] ^ITATI

    17Hans Christian AndersenCAREVO NOVO RUHO

    23Oscar Wilde

    SRETNI PRINC33

    Ivana Brli} Ma`urani}RIBAR PALUNKO I NJEGOVA @ENA

    49Hans Christian Andersen

    MALA SIRENA

    5

    Sadr`aj

  • 75Ivo Andri}

    ASKA I VUK85

    RODITELJSKA [email protected]

    6

  • Mo ` e mo li be zre zer vno tvrdi ti da ~i ta nje izu mi re, a da se neza pi ta mo ko li ko smo do ra sli po tre ba ma da na{ nje dje ce, ra-zu mi je mo li nji ho ve na ~i ne ko mu ni ka ci je, i ka ko im mo ` e -mo po mo }i da una pri je de svo je spo so bnos ti ~i ta nja?Da na{ nja dje ca ni {ta ne ~i ta ju, ne za in te re so va na su za li te ra tu rui op sje dnu ta te hno lo gi jom i igri ca ma, re ~e ni ca je ko ju re do vno~u je mo od nas ta vni ka, ro di te lja i dru gih odra slih za bri nu tihza do bro bit no vih ge ne ra ci ja. Is ti ni to u do broj mje ri, li ce -mjer no u ve li koj. U eri te hno lo gi je i do mi na ci je vi zu el nihme di ja, pri ma mlji vih i ~es to fas ci nan tnih 3D, 4D... 7D, ~i nise da tra di ci onal no shva }e no ~i ta nje po ma lo gu bi bit ku nasvim me ri di ja ni ma i me |u svim ge ne ra ci ja ma.Pi ta nje je, ta ko |e, da li dje ca i mla di za is ta vi {e ne ~i ta ju, ilisu sa mo pro mi je ni li me dij i for mat u ko jem ~i ta ju. Ve }i na is -tra ` i va nja ko ja po ka zu ju da dje ca i mla di da nas sve ma njevre me na pro vo de s knji gom u ru ka ma, ne uzi ma ju u ob zir

    ZA[TO JE [email protected] ^ITATI

    7

  • ~i nje ni cu da dje ca ~i ta ju i ka da su na in ter ne tu, ka da gle da -ju te le vi zi ju, cha ta ju ili se do pi su ju sa svo jim pri ja te lji ma.I na uka i zdrav ra zum nam go vo re da je spo so bnost ~i ta nja,~i ta nje s ra zu mi je va njem, kri ti ~ko ~i ta nje kao i ~i ta nje iz za-do volj stva izu ze tno va ` no, i da je di rek tno po ve za no sobra zo vnim pos ti gnu }i ma i us pje hom u {ko li i `i vo tu. Po-je dnos tav lje no re ~e no, ako dje ca is tin ski ne sa vla da ju spo-so bnost ~i ta nja, i ako ne ~i ta ju sa la ko }om, ima }e ten den ci -ju da iz bje ga va ju sve akti vnos ti po ve za ne s ~i ta njem ko je sudi rek tna ve za sa svim sfe ra ma `i vo ta. Ne }e svi ko ji ~i ta jupos ta ti vrsni go vor ni ci ili pis ci, ali ~i ta nje os ta je pri mar nosred stvo sti ca nja zna nja i do las ka do in for ma ci ja, i mno govi {e od to ga, ~i ta nje je put spo zna je sa mo ga se be i svi je taoko se be. Za ra zli ku od vi zu el nih me di ja, ko ji u ve li koj mje -ri pa si vi zi ra ju gle da oce, ~i ta nje je akti van pro ces ko ji za hti -je va an ga ` man ~i ta oca, uklju ~u je niz mi sa onih pro ce sa,emo ci je, ma {tu, vi zu el ne sli ke.^i ta nje ra zvi ja em pa ti ju, so ci jal nu per cep ci ju i emo ci onal -nu in te li gen ci ju. Po ma ` e nam da bo lje ra zu mi je mo lju de,pre po zna mo svo ja i tu |a emo ci onal na sta nja, ~i ta nje nas~i ni osje tlji vi jim na stva ri oko se be. Po red to ga, ~i ta nje nampo ma ` e da uo bli ~i mo i bo lje izra zi mo sop stve ne mi sli i sta-vo ve, for mu li {e mo ar gu men te, obra zlo ` i mo svo je sta no vi -{te i, ne ma nje va ` no, ono je di rek tno po ve za no sa spo so -bnos ti ma pi sa nja i go vo ra.Su pro tno to me, dje ca ko ja ne ~i ta ju (po se bno ona ko ja ni -su ni ka da do bro sa vla da la te hni ku ~i ta nja, {to je i je dan odnaj va ` ni jih ra zlo ga za {to ne ~i ta ju) ima ju pro ble ma da sa -vla da ju gra di vo, ~e{ }e se osje }a ju frus tri ra ni ma jer ne mo -gu do bro izra zi ti svo ja osje }a nja i po tre be, ~e{ }e ima ju nis -ko sa mo po uz da nje i ma nje su us pje {na u {ko li.U tek stu ko ji sli je di go vo ri }e mo vi {e o to me ka ko mo ` e mopo mo }i dje ci da bo lje ~i ta ju, za vo le ~i ta nje, ~i ta ju s ra zu mi -je va njem i pro mi{ lja ju o pro ~i ta nom.

    8

  • Za {to je va`no da dje ca ot kri ju knji ge i ~ita nje od naj ra ni jeg uzras ta?Mno gi mi sle da obra zo va nje po ~i nje tek ka da di je te po |e u{ko lu. Ali spo so bnost ~i ta nja, i mno ge dru ge ne op ho dnevje {ti ne, di je te sti ~e mno go pri je prvog da na {ko le. Dje cako ja su izlo ` e na bo ga tim is kus tvi ma po ve za nim sa ~i ta njemkod ku }e, po }i }e u {ko lu spre mni ja da u~e ~i ta nje i pi sa nje(ako ga ve} ni su sa vla da la).Pi sme nost, u u`em smi slu te ri je ~i, po dra zu mi je va ~e ti riosno vne i po ve za ne vje {ti ne ~i ta nje, pi sa nje, go vor i ra zu-mi je va nje. Ne ka da se mi sli lo da su ove ~e ti ri vje {ti ne raz-dvo je ne i da se ra zvi ja ju pre ma odre |e nom sli je du. Na pri-mjer, mi sli lo se da dje ca prvo na u~e da ra zu mi ju je zik, a po -tom na u~e da go vo re, pa tek ka da to sa vla da ju, mo ` e te ihpo du ~a va ti ~i ta nju i pi sa nju. Zbog ova kvog ra zmi{ lja nja,for mal no opi sme nja va nje bi otpo ~e lo tek ka da bi dje ca po-la zi la u {ko lu i ka da su bi la spre mna za u~e nje. Ma lo pa` njeje po sve }i va no onim akti vnos ti ma ko ja sti mu li {u ra zvoj ni -za spo so bnos ti po ve za nih sa ~i ta njem i pi sa njem, kao i sa`e ljom i na vi kom dje ce da ~i ta ju od naj ra ni jeg do ba.U~e nje ~i ta nja i pi sa nja za po ~i nje od sa mog ro |e nja krozuza ja mnu ko mu ni ka ci ju dje ce i odra slih, ra zli ~i te igre, pri -~a nje i ~i ta nje pri ~a, stva ra nje je zi ~ki bo ga tog okru ` e nja isl. Sve ovo ne tra ` i mno go na po ra, ni ti je za to ro di te lji mapo tre bna ne ka po se bna obu ka.

    Za {to je va`no ~ita ti dje ci od ro|enja?^i ta nje ra zvi ja mo zak. Is tra ` i va nja o ra zvo ju moz ga ne su -mnji vo su do ka za la da su prve go di ne `i vo ta klju ~ne za cje-lo ku pan ra zvoj li ~nos ti. Mo zak dje te ta se ra zvi ja ta ko {to re -agu je i od go va ra na po dra ` a je iz oko li ne. Ka da ~i ta mo ma lojdje ci, mi di rek tno po ti ~e mo na pre do va nje, rast i ra zvoj nji-ho vog moz ga, a u~e nje ~i ta nja i pi sa nja su pri ro dna po slje di -ca sti mu la ci je moz ga, a ne di rek tnih akti vnos ti po u~a va nja.

    9

  • Naj ra ni ja po zi ti vna is kus tva po ma ` u dje ci da po ve ` u knji ges ro di telj skom lju bav lju, pa` njom i odo bra va njem. Za je dni -~ke akti vnos ti ~i ta nja i pri ~a nja pri ~a po ma ` u dje ci i ro di te -lji ma da se zbli ` e i u`i va ju u za je dni ~kim akti vnos ti ma. Ro-di te lji je su prvi i naj va ` ni ji u~i te lji ko ji po ma ` u dje te tu daste kne i za dr`i lju bav pre ma ~i ta nju to kom ci je lo ga `i vo ta.

    Za {to dje ca sve ma nje ~ita ju?Iako smo na osno vu ni za me |u na ro dnih is tra ` i va nja kon-sta to va li da da na{ nja dje ca ta ko |e ~i ta ju, ali da sve ma nje~i ta ju knji ge, ili ba rem ne ~i ta ju iz za do volj stva, is tra ` i va njao sta nju na po dru ~ju BiH ne pos to je. Is kus tvo iz pra ksenam po ka zu je da je spo so bnost ~i ta nja kod dje ce u BiH nanis kom ni vou a, po slje di ~no, i spo so bnost pi sa nja i go vo ra,odno sno ra zvi je nost vo ka bu la ra, spo so bnost mi{ lje nja iizra ` a va nja sop stve nih mi sli i sta vo va.Ra zlo ge za to mo ` e mo tra ` i ti u ni zu fa kto ra, a je dan od njihje i izos ta nak akti vnos ti ko je po ti ~u ra zvoj go vo ra u ra nomdje tinj stvu, ne ra zu mi je va nje i/ili ne do vo ljna po sve }e nostro di te lja ra zvo ju ~i ta ~kih spo so bnos ti i ` e lje za ~i ta njem koddje ce. Kul tu ra pri ~a nja pri ~a i ~i ta nja, u~es tvo va nje u akti -vnos ti ma i smi sle noj ko mu ni ka ci ji s odra sli ma sve se vi {egu bi, a za mje nju ju ga TV i dru gi me di ji. I sa mi ro di te lji svema nje ~i ta ju i pi {u, u ku }a ma ne ma dje ~i je i dru ge li te ra tu -re, pa dje ca odras ta ju u okru ` e nji ma ko ja im ne nu de mo -del i po ti caj. Po red to ga, za bri nu ti i pod pri tis kom da dje cane }e na u~i ti ~i ta ti i pi sa ti, ro di te lji po ne kad nas to je po u~i tidje cu slo vi ma na na ~in ko ji ni je pri mje ren uzras tu, ili ni jepo ti ca jan za dje cu.Do da tni pro blem je si gur no ne do vo ljna me to di ~ka ospo-so blje nost nas ta vni ka, pre ma lo pri li ka da dje ca vje ` ba ju ~i -ta nje, pro mi{ lja ju i raz go va ra ju o pro ~i ta nom. ^i ta nje seugla vnom svo di na oba ve zne le kti re, a za do volj stvo ko jepru ` a ~i ta nje se ne nje gu je u do vo ljnoj mje ri.

    10

  • Kao ra zlog za {to je ~i ta nje ne po pu lar na akti vnost dje ca naj -~e{ }e na vo de:Ono {to ~i ta ju u {ko li dje ci je ~es to do sa dno ili ne ra zu mlji vo.Mno gi na slo vi ko ji se nu de dje ci ne ma ju ni ka kvih do dir -nih ta ~a ka s nji ho vim `i vo ti ma i ako im u to me ne po mo -gne mo, dje ci }e bi ti te {ko da pro na |u ve zu s ra dnjom i kon-tek stom u ko jem se ra dnja odvi ja. Ono {to je bi lo za ni mlji -vo na ma ka da smo bi li dje ca, ne mo ra bi ti blis ko i ra zu mlji -vo da na{ njoj dje ci i mla di ma. Dje cu tre ba ohra bri va ti da ~i -ta ju ono {to ih za ni ma (re kla bih i po ci je nu lo {e ocje ne izle kti re, ako ba{ ta ko mo ra). Is to ta ko, ni je ni ma lo sve je dno{ta ~i ta mo. Bez ob zi ra da li se ra di o fi kci ji, stru ~nom tek stuili stri pu, od izu ze tnog je zna ~a ja da se dje ci po nu di kva li -te tna i vje ro dos toj na li te ra tu ra, naj bo lji pri mje ri umje tnos -ti pi sa ne ri je ~i. Mno go je knji ga, dje ~i jih sli ko vni ca i tek sto -va ko ji su ili pri mjer lo {e li te ra tu re ili pak vrve pre dra su -da ma i ste re oti pi ma ili na pros to ni su vri je dni tru da.Ne ma ju vre me na. Sve nas, pa i dje cu, za oku plja niz sva ko -dne vnih akti vnos ti, ~es to mno go pri ma mlji vi jih od ~i ta nja,uklju ~u ju }i me di je po put te le vi zi je ili in ter ne ta. Ne smi je -mo za bo ra vi ti i to da dje ca ima ju sve vi {e do ma }ih za da ta -ka i dru gih oba ve za ko je uklju ~u ju ~i ta nje, ali na ` a lost, ~es -to sa svrhom u~e nja na pa met ci je log tek sta ili ~i nje ni ca. Vre-me na za ~i ta nje iz za do volj stva, ra di za ba ve i u`it ka je za is -ta ma lo, pa je i dje ci i odra sli ma po tre ban svje sni na por i pu -no sa mo dis ci pli ne da bi se or ga ni zo va li i odvo ji li vri je me za~i ta nje. Da bi se to do go di lo, dje ci je po tre bna ru ti na, pa ro-di te lji tre ba ju is tra ja ti u to me da je dan pe ri od to kom da na,ma kar sa mo po la sa ta, bu de vri je me ka da svi os ta ve sve {tora de, smjes te se udo bno i ne {to ~i ta ju (strip, ma ga zin, knji -gu, sve je dno je va ` no je da je ova akti vnost po ve za na sosje }a jem u`i va nja). Sli ~nu stvar tre ba ra di ti i u {ko li, odva-ja ju }i re do vno ba rem pe tna es tak mi nu ta za ~i ta nje, ka da }esvi u`i va ti u to me da na ~as uplo ve u dru ga ~i ju stvar nost.

    11

  • To je ne {to {to ra dim sam/a. Dje ca ima ju po tre bu da bu du uin te ra kci ji s os ta li ma, dru gom dje com ili odra sli ma. Evo ne-ko li ko ide ja za mo li te di je te da vam ne {to pro ~i ta dok vira di te ne {to dru go (mo gu vam pro ~i ta ti naj va ` ni je vi jes tiiz no vi na, ~i ta ti vam re cept dok vi ku ha te...); raz go va raj tes dje com o ono me {to ~i ta ju; omo gu }i te dje ci da ~i ta ju je dnidru gi ma, ili sta ri ja dje ca mla |i ma. I dje ca mo gu ~i ta ti na iz -mje ni ~no dio tek sta u pa ru, ta ko da je dno di je te ne {to pro -~i ta, a da ono ko je slu {a su mi ra tek st, pre pri ~a ga ili pos ta -vi pi ta nja. To je i do bar na ~in da po bolj {a mo ra zu mi je va njepro ~i ta nog.^i ta nje im je te {ko. Ka da dje ca ni su do bro sa vla da la vje {ti -nu ~i ta nja, ova akti vnost kod njih mo ` e iza zva ti an ksio -znost, {to za po slje di cu ima to da dje ca iz bje ga va ju ~i ta njekao akti vnost. Ne moj te ih tje ra ti, kri ti ko va ti nji ho vu vje {ti -nu ili im se pod smi je va ti. Naj bo lji na ~in je pri la go di ti te ` i -nu tek sta ovoj dje ci, omo gu }i ti po dr{ku stra ne vr{nja ka,pro na }i ono {to njih za ni ma i stal no ih ohra bri va ti.

    Ni je do vo ljno sa mo ~ita ti, tre ba ~ita ti s ra zu mi je va njem i kri ti~kiUprkos do mi na ci ji elek tron skih me di ja, ~i ta nje os ta je me dijo ko jem naj vi {e ovi si mo ka ko bi smo ste kli zna nje ili do bi liin for ma ci je. Ipak, ~i ta nje tek sta, le kci je iz ud`be ni ka, ili ne -kog dru gog izvo ra ne pre ta ~e se auto mat ski u no vo zna nje,ni ti do vo di do ra zu mi je va nja pro ~i ta nog, a sa mo ~i ta nje,bez in ter pre ta ci je, ne uti ~e na sti ca nje ili iz mje nu sta vo va iuvje re nja.I nas ta vni ci (a po ne kad i ro di te lji) ~es to in sis ti ra ju na ~i ta -nju i pre pri ~a va nju pro ~i ta nog, ali ne i na ~i ta nju s ra zu mi -je va njem, pa na kon ~i ta nja izos ta ju pi ta nja ko ja za di ru u sr`pro ~i ta nog, ko ja tra ` e od dje ce da do no se za klju ~ke, pro -mi{ lja ju, za uzi ma ju stav, ar gu men tu ju na te me lju pro ~i ta -nog.

    12

  • Ne ko li ko pra vi la u ~ita nju s dje com:Pri je ~i ta nja, dje cu je po tre bno za in te re so va ti za tek st, pri -~u, knji gu, a to mo ` e te u~i ni ti na mno go na ~i na. Mo ` e te imre }i za {to vi vo li te i pre po ru ~u je te tu knji gu, mo ` e te is pri -~a ti ne {to o kon tek stu, vre me nu i okol nos ti ma u ko jem jeknji ga nas ta la, o auto ru/ici, mo ` e te pos tav lja ti pi ta nja ko japo ve zu ju na slov i sa dr`aj knji ge s ` i vo tom dje te ta, i po mo -}i im da ra zu mi ju za {to bi njoj ili nje mu bi lo va ` no ili za ni -mlji vo da pro ~i ta ju taj tek st. Po ka ` i te en tu zi ja zam i pre maknji zi i pre ma ~i ta nju! Pos ta vi te ne ki iza zov, po ta kni te dje -~i ja pi ta nja i po mo zi te im da uvi de da }e ~i ta njem do }i dood go vo ra o ono me {to ih in te re su je.To kom ~i ta nja raz go va raj te s dje com o di je lu knji ge ko ji supro ~i ta li. Pi taj te ih {ta ih je doj mi lo, {ta mi sle za {to se ne {todo go di lo, ka ko bi oni pos tu pi li, {ta mi sle da }e se da lje do-go di ti. Za go li caj te nji ho vu ma {tu i in te re so va nje. Pro ~i taj -te i vi knji gu, ali ne moj te dje ci na me ta ti svoj stav ili mi{ lje -nje, ne go ih pi ta nji ma vo di te k to me da do no se i ar gu -men tu ju sop stve ne sta vo ve.Na kon ~i ta nja raz go va raj te s nji ma, pos ta vi te pro vo ka ti vnai in tri gan tna pi ta nja, po ka ` i te sla ga nje ili ne sla ga nje, po ve -`i te pro ~i ta no s dru gim do ga |a ji ma ili stva ri ma u `i vo tu.Po ta kni te dje cu da ne {to na pi {u na kon ~i ta nja pi smo au-to ru/ici ili li ku iz pri ~e, kra tak tek st s nji ho vim sta no vi {temo da toj te mi, pre po ru ku za knji gu ili tek st, ilus tra ci ju, dru -ga ~i ji kraj, svo ju pri ~u iz dru ge per spe kti ve...I ne za bo ra vi te sva ki dan bez knji ge je kao dan bez sun -ca! Lju bav pre ma ~i ta nju je naj ve }i dar ko ji mo ` e te po da ri -ti dje ci, dar ko ji }e ih gri ja ti, tje {i ti, uvi jek izno va uzbu |i -va ti, go li ca ti ma {tu, pro du blji va ti emo ci je, osna ` i va ti mi slii bes kraj no obo ga ti ti nji hov `i vot.

    13

  • Pri mje ri mo gu}ih pi ta nja za baj ku Dje voj~ica sa {i bi ca maEvo pri mje ra ne kih pi ta nja ko ja dje cu vo de od ana li ze sa -mog tek sta, k nji ho vom ra zu mi je va nju pro ~i ta nog i {i rimkon cep ti ma o ko ji ma go vo ri. Svi vje ro va tno zna te An der -se no vu baj ku Dje voj ~i ca sa {i bi ca ma. Pri sje ti te se o ~e mu go-vo ri i ka kve je osje }a je u va ma iza zva la. Ra zmi sli te za {to bibi lo va ` no ovu pri ~u is pri ~a ti dje ci.I fa za opi si va nje i ra zu mi je va nje tek staKa ko se sa da osje }a te? Za {to?[ta je u pri ~i os ta vi lo naj ve }i uti sak na vas?[ta mi sli te, za {to je dje voj ~i ca bi la sa ma na po lju, na hla dno }i?[ta mi sli te {ta se mo ` da do go di lo s nje nom maj kom i ocem?[ta su ra di li lju di u ku }a ma, s dru ge stra ne pro zo ra? Da lisu oni ne {to u~i ni li da joj po mo gnu? Za {to ni su?Ka da bis te ne kom pre po ru ~i li da pro ~i ta ovu pri ~u, {ta biste mu re kli? O ~e mu ova pri ~a go vo ri?II fa za li~no prei spi ti va nje po ve zi va nje sa `ivo tom dje te taDa li vi po zna je te ili ste ne ka da sre li ne ko di je te ko je `i vi usli ~nim uslo vi ma?[ta ste vi dje li? [ta ste po mi sli li? Ka ko ste se ta da osje }a li?Ka ko se tvoj `i vot ra zli ku je od `i vo ta dje voj ~i ce u pri ~i?[ta mi sli{ da bi ti ura dio/la na nje nom mjes tu?III fa za kri ti~ko ra zu mi je va nje uop {ta va nje pro ble ma[ta mi sli te, da li dje ca tre ba ju ra di ti? Za {to ne?[ta on da mo gu da ura de ako su si ro ma {ni?Ka ko se osje }a ju ro di te lji ko ji dje ci ne mo gu da ku pe osno-vne stva ri, hra nu, odje }u?Ko je njoj jo{ mo gao po mo }i?Da li mi ima mo stva ri ko je nam ne tre ba ju ili mi sli te da ku-pu je mo pre vi {e stva ri? Ka ko bi smo dru ga ~i je mo gli utro {i -ti no vac?Da li na si lje rje {a va pro ble me? Ka ko bi se pro ble mi mo glidru ga ~i je ri je {i ti? [ta bis te po ru ~i li ro di te lji ma?

    14

  • IV fa za tran sfor ma ci ja i akci ja uvje re nja i vri je dnos ti[ta svi mo ` e mo ura di ti da bi svoj dje ci bi lo bo lje?Ko to tre ba da ura di? [ta bis te im po ru ~i li?[ta mi sli te da bi toj dje ci naj vi {e po mo glo?Mi sli te li da vi ne {to mo ` e te ura di ti? [ta su va {i pri je dlo zi?

    Ko ra ci u ra zvo ju vje {ti na pi sme nos ti

    Ono ga tre nut ka ka da po mi sli te da ne ma do vo ljno vre me na za ~i ta nje pri -

    ~e pred spa va nje pod sje ti te se na tre nu tak ko li ko je krat ko dje tinj stvo va -

    {e k}er ke.

    Obe }a vam vam da }e i za dva de set go di na va{ te le vi zor jo{ uvi jek bi ti na

    is tom mjes tu... ali mo gu vam ta ko |e ga ran to va ti da za dva de set go di na

    va {a k}er ka ne }e vi {e bi ti va {a ma la dje voj ~i ca.

    Jim Tre le ase, The Re ad-Alo ud Han dbo ok

    Ra zvi ja nje vje {ti na ve za nih za pi sme nost otpo ~i nje u ra nojfa zi, od imi ti ra nja zvu ko va, pre ko pre po zna va nja je dnos -ta vnih ri je ~i, do to ga da dje ca pos ta ju akti vni ~i ta te lji i kre -ati vni pis ci:Od ro|enja do dvi je go di ne dje ca...Ek spe ri men ti {u sa je zi kom ta ko {to ispu {ta ju zvu ko ve ko jiimi ti ra ju to no ve i ri tam go vo ra odra slih (pri ~aj te s dje com,pje vaj te, imi ti raj te zvu ko ve i sl.).Odu {ev lje no slu {a ju ra zli ~i te zvu ko ve i ri me (bro ja li ce, je -dnos ta vne pje smi ce ko je tra ` e po kre te, ta p{a nje i sl.).Po ka zu ju in te res za knji ge ko je pri ka zu ju pre dme te, `i vo -ti nje i dru ge obje kte ko ji su im po zna ti.Po ~i nju na glas ime no va ti te pre dme te.U~es tvu ju u po dra ` a va nju gla sa nja `i vo ti nja ko je vi de uknji zi i dru gih zvu ko va.Od dvi je do tri go di ne...U`i va ju u slu {a nju pri ~a, ri ma i pje sa ma, i lis ta nju sli ko -vni ca.

    15

  • Ra zu mi ju mno go vi {e ne go {to mo gu re }i, pa ~i ta nje sti mu -li {e ra zvoj rje ~ni ka kod dje ce.Odu {ev lje ni su ka da go vo re, ka da ih slu {a ju i ka da od go -va ra ju na je dnos ta vna pi ta nja.U`i va ju u po kre ti ma ko je pra te ~i ta nje.Od tri do pet go di na...Mo gu i tre ba ju u~es tvo va ti u pro ce su ~i ta nja daj te im pri-li ku da pre dvi |a ju do ga |a je, ko men ta ri {u ra dnju ili ilus -tra ci je, da ju ko men ta re, pos tav lja ju pi ta nja...Va ` no je i ka ko ~i ta te za us tav ljaj te se na va ` nim di je lo vi -ma, na gla {a vaj te ih. Dje ca u~e da ko ris te fra ze iz pri ~e, ra-zu mi ju tok ra dnje i mo gu je pre pri ~a ti. Mi je njaj te ri je ~i, krajpri ~e...^i taj te dje ci do bre i ra zno li ke pri ~e, ri mo va ne pri ~e i pje-sme i sl. Igraj te se s dje com po ma ` u }i im da od glu me di je -lo ve pri ~e, na pra vi te kos ti me, sce nu...Dje ca u ovom uzras tu ve} otpo ~i nju s ~i ta njem i pi sa njem,prvo pre po zna ju }i ne ko li ko slo va (naj ~e{ }e svog ime na),uo~a va ju }i slo va u svom okru ` e nju, a on da ~i ta ju }i i pi {u -}i kra }e ri je ~i ohra bri te ih ali ih ne moj te tje ra ti. U ovomuzras tu dje ca u~e is klju ~i vo kroz igru i is tra ` i va nja.Pra vi te za je dni ~ke sli ko vni ce o `i vo ti nja ma, bo ja ma, ilus -truj te pje smi cu ili po zna tu pri ~u... Dje ca vo le da ~i ta ju {ta suna pi sa la i po ~i nju ra zu mi je va ti poj mo ve pi sac i ilus tra tor.

    Radmila Rangelov Jusovi}

    16

  • Pri je mno go go di na bio ne ki car, ko ji je na da sve ci je nio li-je pu, no vu odje }u, pa je sav svoj no vac tro {io sa mo na to,da se {to bo lje odje ne i na ki ti. Ni je ma rio za svo je voj ni ke,ni za ka za li {te, ni da se pro ve ze {u mom, je di no mu bi ja {edo to ga, da po ka ` e svo je no vo ru ho. Imao je po se bno ru hoza sva ki sat u da nu, pa ka ko se ina ~e ka ` e o kra lju, da vi je -}a u vi je }u, ta ko su za ovog ca ra lju di go vo ri li: Car je uodje vnoj so bi!U ve li kom gra du, gdje mu bi ja hu dvo ri, `i vje lo se ve omave se lo. Sva ki dan do la ` a hu mno gi stran ci, a je dno ga da nasti go {e dvo ji ca va ra li ca. Re ko {e, da su tkal ci i da umi ju tka -ti naj lje p{u tka ni nu, {to je ~o vjek mo ` e za mi sli ti. Ne sa moda su joj bo je i uzo rak izvan re dno li je pi, ve} ru ho, sa {i ve -no od te tka ni ne, ima to za ~u dno svoj stvo, da je ne vi dlji vosva ko me, tko je ne spo so ban za svo ju slu ` bu ili pak nei zre -ci vo glup.

    17

    Hans Christian AndersenCAREVO NOVO RUHO

  • To bi bi lo di vno ru ho po mi sli car. Ako ga bu dem no sio,znat }u, tko u mom car stvu ni je za mjes to, ko je za uzi ma.Mo }i }u ra za zna ti mu dre od glu pih! Ta mi se tka ni na mo raodmah ot ka ti! i da de onoj dvo ji ci va ra li ca mno go no va cakao ka pa ru da za po ~nu po sao.Oni pos ta vi {e dva tka la ~ka sta na: pri ~i nja hu se, kao da ra -de, ali ni su ima li po sve ni {ta u ra zbo ji ma. Bez oko li {a nja suza hti je va li naj fi ni ju svi lu, naj ~i{ }e zla to, i sve to stav lja li usvo ju tor bu, a ra di li na pra znim ra zbo ji ma do ka sno u no}.No, sad bih ve} htio zna ti, ko li ko su sat ka li! po mi sli car.Ali bi lo mu je mal ko ne obi ~no pri du {i, kad se sje tio, da oni,ko ji su glu pi ili ni ka ko ne od go va ra ju u svo joj slu ` bi, nemo gu vi dje ti te tka ni ne. Prem da je vje ro vao, da se za sa -mog se be ne mo ra bo ja ti, ipak je htio naj pri je po sla ti ko gadru gog, da tu stvar izvi di. ^i tav je grad znao, ka kvu ~u de -snu mo} ima ta tka ni na; svi bi ja hu ra do zna li, ho }e li se po-ka za ti lo {im ili glu pim nji hov su sjed.Po slat }u tkal ci ma svo ga sta rog, po {te nog mi nis tra! po-mi sli car. On }e naj bo lje vi dje ti, ka kva je tka ni na, jer on jera zu man, a nit ko u svo joj slu ` bi ni je bo lji od nje ga!I sta ri ~es ti ti mi nis tar u|e u dvo ra nu, gdje sje |a hu ona dvo-ji ca va ra li ca ra de }i na pra znim sta no vi ma.Bo ` e me o~u vaj! po mi sli sta ri mi nis tar i ra zro ga ~i o~i. Taja ni {ta ne vi dim! Ali ni je to izre kao.Va ra li ce ga za mo le, da do |e bli ` e, i za pi ta ju ga, zar ni je uzo-rak li jep, a bo je di vne. I po ka zi va hu na pra zan ra zboj, a ja -dnom sta rom mi nis tru go to vo is ko ~i {e o~i. No ni je mo gaoni {ta vi dje ti, jer ni ~eg i ne bi ja {e.Go spo de bo ` e! po mi sli on. Ta zar sam ja glup? To ne bihni ka da po mi slio, a i ne tre ba, da to it ko sa zna. Ta zar ja ni -sam spo so ban u svom zva nju? Ne, to ne ide, ja ne mo gu re -}i, da ne vi dim tka ni ne! Ni {ta ne ve li te! re }i }e je dan od tka la ca.

    18

  • Oh, iz vrsno! Upra vo pre kra sno! ka za sta ri mi nis tar gle-da ju }i kroz na o~a ri. Ti uzor ci, pa te bo je! Da, re }i }u ca ru,da mi se oso bi to svi |a! Ra du je mo se! pri hva ti {e oba tkal ca pa sta do {e na bra ja -ti po ime ni ce bo je i taj oso bi ti uzo rak, a sta ri mi nis tar do broslu {ao, da mo ` e to is to po no vi ti, kad se vra ti k ca ru. Ta ko jei u~i nio.Sad va ra li ce za is ka {e mno go no va ca, jo{ svi le i jo{ zla ta. Re -ko {e, da im to tre ba za tka nje, pa sve strpa {e u svo je d`e po -ve, a u tka la ~ki stan ne do |e ni je dna je di na nit, jer su i da -lje tka li na pra znim ra zbo ji ma.Car ma lo za tim po sla dru go ga ~es ti tog slu ` be ni ka, da vi di,ka ko na pre du je tka nje, i ho }e li tka ni na us ko ro bi ti go to va.S njim se zbi lo is to {to i mi nis trom: gle dao je i gle dao, alika ko ni ~e ga ni je bi lo osim pra znih ra zbo ja, ni je mo gao ni -{ta ni vi dje ti. Zar to ni je li je pa tka ni na? upi ta {e obo ji ca va ra li ca po ka -zu ju }i i obja{ nja va ju }i di van uzo rak, ko jeg uo p}e ni je bi lo.Glup ni sam! mi slio je ~o vjek. Da kle zna ~i, da ni sam spo-so ban za svo je do bro mjes to? To je zbi lja smi je {no! No nesmi jem do pus ti ti, da to dru gi za mi je te! Pa sta ne hva li ti tka-ni nu, ko je ni je vi dio, i uvje ra va ti ih, ka ko mu se svi |a ju teli je pe bo je i taj di vni uzo rak. Da, upra vo je pre kra sna! re ~e ca ru.Sve je u gra du go vo ri lo o di vnoj tka ni ni.Sad je i sam car htio da je vi di, dok je jo{ na tka la ~kom sta nu.S ~i ta vom pra tnjom oda bra nih mu ` e va, me |u ko ji ma bi ja -hu i ona dva sta ra slu ` be ni ka, ko ji su ve} pri je bi li on dje,ode car do one dvo ji ce lu ka vih va ra li ca, {to sa da tka hu izsvih svi la, ali bez ni ti i kon ca. Zar ni je pre kra sno? re ko {e ona dvo ji ca ~es ti tih slu ` be -ni ka. Ne ka va {e ve li ~an stvo izvo li po gle da ti. Ka kva liuzor ka, ka kvih li bo ja! pa po ka zi va hu na pra zan ra zboj,jer bi ja hu uvje re ni, da dru gi vi de tka ni nu.

    19

  • [ta! po mi sli car. Ja ne vi dim ni {ta! Pa to je stra {no! Zarsam glup? Ili ni sam spo so ban, da bu dem car? To bi bi lo naj -ve }e zlo, ko je bi me mo glo za de si ti! O, ba{ je li je po! re ~e car; izri ~em vam svo je naj vi {e pri -zna nje! pa kli ma {e za do vo ljno gla vom i pro ma tra {e pra-zan ra zboj. Ni je htio re }i, da ni {ta ne vi di.Sva pra tnja, ko ja je bi la s nji me, gle da {e i gle da {e, no ne us -pje da vi di vi {e ne go li os ta li. Svi re ko {e po put ca ra: O, ba{je li je po! pa mu sa vje to va hu, da ru ho od te no ve, di vnetka ni ne obu ~e prvi put za ve li ku po vor ku, ko ja se ubrzoima la odr`a ti. Ve li ~an stve no! Kra sno! Iz vrsno! i{lo je odus ta do us ta, i svi bi ja hu ta ko us hi }e ni.Car po di je li obo ji ci va ra li ca vi te {ki kri`, da ga no se u za pu -~ku, i na slov tkal ca-vi te za.Ci je lu no} uo~i da na, kad je ima la bi ti po vor ka, va ra li ce supro bdje le kraj {e sna est i vi {e upa lje nih svi je }a. Na rod jemo gao vi dje ti ka ko se `u re, da do vr{e ca re vo no vo ru ho.Pri ~i nja hu se, kao da ski da ju tka ni nu s ra zbo ja, re za hu ve-li kim no ` i ca ma po zra ku, {i va hu iglom bez kon ca i ko na -~no izja vi {e: Eto, odi je lo je go to vo!Car sa svo jim na jot mje ni jim dvor ja ni ci ma sam do |e ta mo.Va ra li ce po di go {e je dnu ru ku uvis, kao da ne {to dr`e, i go-vo ra hu: Evo hla ~a! Tu je ka put! Evo pla {ta! i ta ko re dom. La ko je kao pa u~i na! ^ o vjek bi po mi slio, da ne ma ni {ta nati je lu. Ali to i jest, {to vri je di. Da! Ta ko je! pot vrdi {e svi dvo ra ni, ali vi dje li ni su ni {ta,jer ni ~e ga ni je ni bi lo. Ne ka sa da va {e car sko ve li ~an stvo naj mi los ti vi je izvo liodlo ` i ti svo je ru ho! re ko {e va ra li ce pa }e mo vam obu }ino vo, ov dje pred ve li kim ogle da lom!Car ski nu sa se be sve ru ho, a va ra li ce se pre tva ra hu, kao damu ko mad po ko mad do da ju no vo, ko je su to bo ` e sa {i li;

    20

  • pa ca ra uze {e oko pa sa, kao da mu pri~ vr{}u ju sku te, a carse okre tao i vrtio pred ogle da lom. Bo ` e, ka ko do bro pris ta je! Ka ko li je di vno sa {i ve no! po-vi ka {e svi. Ka kva li uzor ka! Ka kvih li bo ja! To je dra go cje -no ru ho! Va ni su no sa ~i bal da hi na, {to }e se no si ti nad va {im ve li -~an stvom u po vor ci na ja vi vrho vni me {tar ce re mo ni ja. Eto, ja sam spre man! re ~e car. Pris ta je li mi do bro? Pase jo{ je dnom okre ne pred ogle da lom, a to je tre ba lo zna ~i -ti, da po mno pro ma tra svo ju odje }u.Ko mor ni ci, ko ji su ima li pri dr`a va ti mu sku te, pi pa hu ru ka -ma po po du, kao da ih di ` u, pa ko ra ~a hu dr`e }i ru ke u zra -ku, jer se ne usu |i va hu po ka za ti, da ni {ta ne vi de.I ta ko je car i{ao u po vor ci pod kra snim bal da hi nom, a svilju di po uli ca ma i pro zo ri ma go vo ra hu: Bo ` e, ka ko je ca re vo no vo ru ho sa vr{e no! Ka kvih li di-vnih sku ta! Pris ta je mu kao sa li ve no!Nit ko ni je htio pri zna ti, da ni {ta ne vi di, jer bi ti me po ka -zao, ka ko ni je za svo ju slu ` bu ili ka ko je ve oma glup. Ni je -dne se ca re ve ha lji ne ni su ta ko svi dje le. Ta on ne ma ni {ta na se bi! po vi ka ne ko di je te. Bo ` e, ~uj glas ne vi na dje te ta! re ~e otac. I je dan {ap ta {edru go me, {to je di je te re klo. Ne ma ni {ta na se bi! Ne ko di je te ka ` e, da car ne ma ni {tana se bi! Ne ma ni {ta na se bi! Po vi ka na po sljet ku sav puk.Shva tio to i car, jer mu se i sa mom ~i ni lo, da lju di ima ju pra -vo, a mi{ lja {e ot pri li ke ova ko: Sad ipak mo ram os ta ti u po-vor ci do kra ja! I za uze jo{ po no sni je dr`a nje.A ko mor ni ci i da lje no {a hu sku te, ko jih ni je ni bi lo.

    21

  • Vi so ko iznad gra da, na vit kom stu bu sta jao je kip Sre tnogPrin ca. Sav je bio po zla }en tan kim i di vnim lis ti }i ma zla ta.Umjes to o~i ju imao je dva sjaj na sa fi ra, a ve li ki crve ni ru binbli je {tao je na dr{ku nje go vog ma ~a.Za is ta, svi su mu se mno go di vi li. On je li jep kao vje tro kaz pri mi je ti je dan od grad skih vi -je }ni ka, ko ji je `e lio da bu de uva ` a van zbog svog umje tni -~kog uku sa sa mo {to ni je to li ko ko ris tan do da de bo je }ise da ga ne ki lju di ne bi sma tra li ne pra kti ~nim, a on to ustva ri ni je bio. Za {to ne mo ` e{ da bu de{ do bar kao Sre tni Princ? upi tamu dra maj ka svog sin ~i }a ko ji je pla kao za mje se com. Sre-tni Princ i ne po mi{ lja da zbog ne ~e ga pla ~e. Ja sam sre tan da u svi je tu ima ne ko ko je po tpu no sre tan mu mljao je ra zo ~a ra ni ~o vjek, gle da ju }i pre kra sni kip.

    Oscar WildeSRETNI PRINC

    23

  • Je dne no }i pre ko gra da je pre le tje la ma la las ta vi ca. Nje nesu dru ga ri ce pri je {est ne dje lja odle tje le u Egi pat, ali ona jeza ka sni la jer je za vo lje la naj lje p{u trsku. Ona ju je sre la ura no pro lje }e, kad je le tje la za ve li kom `u tom lep ti ri com nizri je ku i bi la o~a ra na nje ` nim stru kom pa se za us ta vi la da snjom po raz go va ra. Smi jem li da te vo lim? upi ta la je las ta vi ca, ko ja je vo lje -la da odmah pre |e na stvar, a trska joj se du bo ko po klo ni.Las ta vi ca je stal no obli je ta la oko nje, do ti ~u }i se kri li ma vo -de i pra ve }i sre brne ko lu ti }e. To nje no udva ra nje tra ja lo jeci je lo lje to. To je smi je {na lju bav cvrku ta le su os ta le las ta vi ce. Trska ne ma no va ca, a ima to li ku ro dbi nu i zbi lja, ri je ka jebi la pu na trsa ka. A kad je do {la je sen, sve su las ta vi ce odle-tje le.Kad su oti {le, las ta vi ca se osje ti usa mlje na i obo ` a va njetrske po ~e lo je da je za ma ra. Ona ni {ta ne go vo ri re ~e, a ja se bo jim da je nes ta la jer se ne pres ta no igra s vje trom. I zbi lja, kad god je vje tar du vao, trska se gip ko sa vi ja la. Do zvo lja vam da je ona ov dje kod ku }e nas ta vi las ta vi ca ali ja vo lim pu to va nje a mo ja pri ja te lji ca, pre ma to me, ta -ko |er mo ra da vo li pu to va ti. Ho }e{ li pu to va ti sa mnom? upi ta naj zad las ta vi ca trsku,ali trska stre se gla vi com; ona je to li ko bi la ve za na za svo judo mo vi nu. Ti si se sa mnom sa mo {a li la uzvi knu las ta vi ca. Ja pu-tu jem do pi ra mi da, zbo gom i odle tje.Le tje la je ci je li dan i u grad sti ` e no }u. Gdje }u da pre no }im? po mi sli ona.Ta da opa zi kip na vi so kom stu bu. Ja }u od sjes ti ov dje re ~e ona ovo je li je po mjes to nasvje ` em vaz du hu. I ona sle tje upra vo me |u no ge Sre tnogPrin ca.

    24

  • Imam zla tnu spa va }u so bu re ~e ti ho, raz gle dav {i una oko -lo i spre mi se da spa va; ali ~im je uvu kla gla vi cu pod kri la,pa de na nju ve li ka kap vo de. ^u dno va to! vi knu na ne -bu ni gdje ni obla ~i }a, zvi jez de su po tpu no ja sne i sjaj ne, aipak pa da ki {a. Kli ma je u sje ver noj Evro pi za is ta stra {na.Trska je mno go vo lje la ki {u, ali to je bi la sa mo nje na se bi ~nost.Za tim pa de i dru ga kap. Ka kva je ko rist od ovog ki pa kad ne mo ` e ni ki {u da za -dr`i? re ~e ona mo ra }u da po tra ` im ne ku do bru stre hu i odlu ~i da le ti da lje.Ali pri je ne go {to je ra {i ri la kri la, pa de tre }a kap i ona po gle -da go re i ugle da... O! [ta je ugle da la?O~i Sre tnog Prin ca bi le su pu ne su za ko je su se spu {ta le niznje go ve zla tne obra ze. Nje go vo li ce bi lo je na mje se ~i ni ta -ko li je po da je ma la las ta vi ca bi la ve oma dir nu ta. Ko si ti? upi ta ona. Ja sam Sre tni Princ. Za {to on da pla ~e{? upi ta las ta vi ca. Po tpu no si meskva sio. Kad sam bio `iv i imao ljud sko srce od go vo ri kip ni -sam znao {ta su su ze, jer sam `i vio u pa la ~i bez bri ge, u ko -ju `a lost ni je mo gla da stu pi. Po da nu sam se igrao sa svo-jim dru go vi ma u vrtu, a uve ~e sam vo dio ko lo u ve li kojdvo ra ni.Oko vrta je bio po di gnut ogro man zid, ali ja ni ka da ni samupi tao {ta je iza nje ga, oko me ne je bi lo sve ta ko li je po. Mo -ji su me dru go vi zva li Sre tni Princ, i ja sam stvar no bio sre-tan ako je sre }a u ras ko {i. Ta ko sam `i vio i ta ko sam i umro.A sa da, po {to sam mrtav, oni su me pos ta vi li ta ko vi so ko damo gu da vi dim svu ru go bu i bi je du u mom gra du, pa iakoje mo je srce od olo va, ja ne mo gu dru k~i je ne go da pla ~em. [ta! Zar on ni je sav od zla ta? po mi sli las ta vi ca u se bi. Bi -la je isu vi {e u~ti va da bi gla sno mo gla da is ka ` e svo ja za pa -`a nja.

    25

  • Da le ko odav de nas ta vi kip ti him i zvon kim gla som da le ko odav de u je dnoj uli ~i ci sto ji si ro ma {na ku }a. Je danje pro zor otvo ren i kroz taj pro zor mo gu da vi dim `e nu ka -ko sje di za sto lom. Nje no je li ce mr{a vo i iznu re no. Ru kesu joj gru be i crve ne, izbo de ne od igle, jer je ona kro ja ~i ca.Ona ve ze cvje to ve na svi le noj ha lji ni za naj ljup ki ju od kra-lji ~i nih dvor skih da ma ko ju }e ona obu }i za dvor ski bal. U}o {ku so be u kre ve ti }u le ` i bo les tan njen sin ~i}. Ima gro z-ni cu i tra ` i na ran ~e. Nje go va maj ka ne ma ni {ta {to bi muda la osim vo de iz ri je ke, a on pla ~e. Las to, las ta vi ce, ma lalas to, ho }e{ li joj odni je ti ru bin s dr{ka mog ma ~a? Mo je suno ge pri~ vr{}e ne za pos to lje, pa se ne mo gu kre ta ti. Me ne o~e ku ju u Egip tu od go vo ri las ta vi ca. Mo je sudru ga ri ce ve} odle tje le do Ni la i pri ~a ju s ve li kim lo to so -vim cvje to vi ma. Us ko ro }e po }i da spa va ju u gro bni ci Ve li -kog fa ra ona. On tu le ` i sam u svom sku po cje nom sar ko fa -gu, umo tan u `u to pla tno i bal za mo van ra znim mi ri si ma.Oko nje go vog vra ta je la nac od svi je tlo ze le nog }i li ba ra, aru ke su mu kao uve lo li{ }e. Las to, las ta vi ce, ma la las to mo lio je Kra lje vi} zar ne }e{os ta ti sa mnom je dnu no} i bi ti moj gla snik? Onaj je dje ~akto li ko `e dan, a nje go va je maj ka ta ko `a lo sna. Ja ni sam si gur na da vo lim dje ~a ke od go vo ri las ta vi ca. Pro {log lje ta kad sam sta no va la kraj ri je ke bi la su ta mnodva zlo ~es ta dje ~a ka, mli na re vi si no vi, ko ji su se uvi jek ba-ca li na me ne ka me njem. Oni me, na ra vno, ni ka da ni su po-go di li; mi las ta vi ce le ti mo vrlo brzo, a osim to ga, ja sam po-ri je klom iz po ro di ce po zna te po svom brzom le tu: no ipakje to bio znak ne po {to va nja.Sre tni Princ je iz gle dao ta ko `a los tan da ga je ma loj las ta -vi ci bi lo `ao. Ov dje je vrlo hla dno re ~e ona ali ja }u sto bom os ta ti jo{ je dnu no} i bi }u tvoj gla snik. Hva la ti, ma la las to re ~e Princ.

    26

  • Ta ko je las ta vi ca is ko pa la ve li ki ru bin iz bal ~a ka Prin ~e vog ma -~a i odle tje la, dr`e }i ga u klju nu, iznad grad skih kro vo va.Pre le tje la je to ranj sa bor ne crkve, na ko me su bi li izva ja nive li ki an |e li od bi je log mer me ra. Pre le tje la je i pa la ~u i ~u -la zvu ke gla zbe. Di vna dje voj ka iza {la je na bal kon sa svo-jim dra gim. Ka ko su di vne zvi jez de re ~e joj on ka ko jedi vna no} lju ba vi! Ja se na dam da }e mo ja ha lji na bi ti na vri je me go to va zadvor ski bal od go vo ri ona na re di la sam da mi se na njojizve zu cvje to vi, ali kro ja ~i ce su ta ko li je ne.Pre le tje la je ri je ku i vi dje la svje ti ljke obje {e ne na jar bo li mala |a. Pre le tje la je i Ge to i ugle da la sta re trgov ce ko ji su seme |u so bno cje njka li i va ga li no vac na ba kar nim va ga ma.Naj zad sti ` e do one si ro ma {ne ku }i ce i po gle da unu tra.Dje ~ak je gro zni ~a vo ka{ ljao na svom kre ve tu, a nje go va jemaj ka za spa la. Bi la je ta ko umor na. Las ta vi ca ule tje unu trai po lo ` i ve li ki ru bin na sto po red `e ni nog na prstka. On danje ` no oble ti ne ko li ko pu ta oko kre ve ti }a, le pr{a ju }i kri li maiznad dje ~a ko vog ~e la. Ka ko mi je hla dno re ~e dje ~ak si gur no }e mi bi ti bo lje, i pa de u pri ja tan san.Las ta vi ca on da odle tje na trag Sre tnom Prin cu i is pri ~a mu{ta je u~i ni la. ^u dno je to pri mi je ti ona ali me ni je sa -da sa svim to plo, iako je ta ko hla dno. To je za to {to si u~i ni la je dno do bro dje lo re ~e Princ. Ma -la las ta vi ca po ~e o to me da ra zmi{ lja, a on da za spa. Nju jera zmi{ lja nje odu vi jek uspav lji va lo.Ka da je osva nuo dan, ona je odle tje la do ri je ke i oku pa lase. Ka kva ne obi ~na po ja va re ~e pro fe sor na uke o pti ca -ma kad je pre la zio pre ko mos ta. Las ta vi ca zi mi! O to meje na pi sao du ga ~ak ~la nak u mje snim no vi na ma. Sva ko jetaj ~la nak za pa zio, a u nje mu je bi lo to li ko stra nih ri je ~i daga ni ko ni je ra zu mio. No }as pu tu jem u Egi pat re ~e las ta vi ca, odu {ev lje na svo-jim pla nom. Po sje ti la je sve ja vne spo me ni ke i du go sje di -

    27

  • la na vrhu crkve nog tor nja. Kud god je do {la, vrap ci su cvr-ku ta li i go vo ri li je dan dru go me: Ka kav ugle dan stra nac,a to je nju ve oma ve se li lo.Kad je iza {ao mje sec, odle tje la je na trag Sre tnom Prin cu. Ima{ li ka kvu po ru ku za Egi pat? upi ta ga ona. Upra -vo kre }em! Las to, las ta vi ce, ma la las to re ~e Princ zar ne }e{ samnom os ta ti jo{ je dnu no}? ^e ka ju me u Egip tu od go vo ri las ta vi ca. Su tra }e mo jedru ga ri ce odle tje ti do Dru gog vo do pa da. Tu se vo de ni konjva lja izme |u ro go za, a na ve li kom pri jes to lu od gra ni ta sje -di bog Me mnon. On ci je le no }i gle da u zvi jez de i kad za svi-je tli zvi jez da Da ni ca, on sa mo je dnom kri kne od ve se lja ion da za {u ti. O po no }i `u ti la vo vi si la ze na oba le ri je ke dase na po je. Nji ho ve su o~i kao ze le ni sma ra gdi, a nji ho va jeri ka ja ~a od ri ke vo do pa da. Las to, las ta vi ce, ma la las to re ~e Princ da le ko iza gra davi dim mla dog ~o vje ka u pot krov lju. Gla vu je spus tio na stopo kri ven pa pi rom, a po kraj nje ga sto ji po su da s ki tom uve-lih lju bi ~i ca. Nje go va je ko sa sme |a i ku dra va, usne su muru me ne kao nar, a ima kru pne, sa nji ve o~i. On nas to ji daza vr{i ko mad za di re kto ra po zo ri {ta, ali mu je hla dno i nemo ` e da pi {e da lje. U pe }i ne ma va tre, a mla di} je izne mo -gao od gla di. Os ta }u s to bom jo{ je dnu no} od go vo ri las ta vi ca ko ja jeza is ta ima la do bro srce. Ho }u li i nje mu odni je ti je dan ru -bin? Na `a lost, ne mam vi {e ru bi na re ~e Sre tni Princ sve {tomi je pre os ta lo, jo{ su mo je o~i. One su na prav lje ne od sku-po cje nih i ri jet kih sa fi ra, ko ji su pri je hi lja du go di na do ne -se ni iz In di je. Izva di je dno oko i odne si mu ga. On }e ga pro-da ti dra gu lja ru i ku pi ti hra ne i drva, pa }e do vr{i ti ko mad. Dra gi Prin ~e re ~e las ta vi ca to ne mo gu u~i ni ti i po ~eda pla ~e.

    28

  • Las to, las ta vi ce, ma la las to re ~e joj Princ u~i ni to ka koti na re |u jem.Ta da las ta vi ca izva di Prin ~e vo oko i odle tje do stu den to veso bi ce. Unu tra je u{la pri li ~no la ko, jer je u kro vu bi lo mno -go ru pa. Pro vu kla se kroz je dnu i u{la u so bu. Mla di je ~o -vjek po krio gla vu ru ka ma, ta ko da ni je ~uo le pr{a nje pti -~jih kri la, i kad je po di gao o~i, ugle dao je kra san sa fir po lo -`en na uve le lju bi ~i ce. Po ~e li su da me ci je ne uzvi kne on ovo je dar od ne kogobo ` a va oca. Sa da mo gu da do vr{im svoj ko mad. Iz gle -dao je ta da po tpu no sre tan.Slje de }eg da na las ta vi ca odle tje do pris ta ni {ta. Spus ti se najar bol ve li ke la |e i po sma tra {e mor na re ka ko iz vla ~e u`e -tom ve li ke san du ke iz ma ga ci na. Ho-o-ruk! vi ka li sukad bi se ko ji od san du ka po di gao. Idem u Egi pat vi ka -la je las ta vi ca, ali se na nju ni je ni ko oba zi rao i kad je iza {aomje sec, ona se vra ti Sre tnom Prin cu. Do {la sam da ti ka ` em zbo gom re ~e las ta vi ca. Las to, las ta vi ce, ma la las to re ~e Princ zar ne }e{ samnom os ta ti jo{ je dnu no}? Zi ma je od go vo ri las ta vi ca us ko ro }e ov dje bi ti sni je -ga i mra za. U Egip tu gri je to plo sun ce, ze le ne su pal me, akro ko di li le ` e u bla tu i li je no za gle da ju oko li nu. Mo ji dru-go vi gra de gni jez da u hra mu Bal be ka, a crve ni i bi je li go lu-bo vi po sma tra ju ih i je dan dru gom gu ~u. Dra gi Prin ~e, jamo ram da te os ta vim, ali ja te ni ka da ne }u za bo ra vi ti i upro lje }e }u ti do ni je ti dva kra sna dra gu lja umjes to onih ko -jih si se ti odre kao. Ru bin }e bi ti pur pur ni ji od crve ne ru ` e,a sa fir }e bi ti plav kao ve li ko mo re. Do lje na trgu re ~e Sre tni Princ sto ji dje voj ~i ca sa {i bi -ca ma. [i bi ce su joj pa le u bla to i po kva ri le se. Njen }e je otactu }i ako ku }i ne do ne se ne {to nov ca i ona }e pla ka ti. Ne mani ci pe la ni ~a ra pa, a gla vi ca joj je ne po kri ve na. I{ ~u paj mii dru go oko i po daj joj ga. Njen je otac ne }e tu }i.

    29

  • Os ta }u s to bom jo{ ovu no} re ~e las ta vi ca ali ja ne mo -gu da ti izva dim i dru go oko. Bio bi po tpu no sli jep. Las to, las ta vi ce, ma la las to re ~e Princ u~i ni ka ko ti na -re |u jem.Ta da las ta vi ca is klju va Prin cu i dru go oko i po le tje s njim.Spus ti se do dje voj ~i ce i spus ti dra gulj na dlan nje ne ru ke. Ka kav je to ta ko li jep ko ma di} sta kla us kli knu dje voj ~i -ca i sva ra do sna otr~a ku }i.Las ta vi ca se vra ti Sre tnom Prin cu. Sa da si ti sli jep re ~eona ja }u s to bom os ta ti za uvi jek. Ne, ma la las to od go vo ri Princ ti mo ra{ da otpu tu je{ uEgi pat. Ja }u s to bom os ta ti za uvi jek po no vi las ta vi ca, i za spakod Prin ~e vih no gu.Po sli je to ga, po ci je li bi dan sje di la na Prin ~e vom ra me nu ipri ~a la mu sve {to je vi dje la u stra nim ze mlja ma. Pri ~a la muje o crve nim ro da ma ko je sto je u du gim re do vi ma na oba-la ma Ni la i klju no vi ma hva ta ju zla tne ri bi ce; o Sfin gi ko ja jesta ra kao sam svi jet, `i vi u pus ti nji i zna sve; o trgov ci mako ji po la ga no ko ra ~a ju po red svo jih ka mi la i no se u ru ka -ma bro ja ni ce od }i li ba ra; o kra lju Mje se ~e vih pla ni na ko ji jecrn kao abo nos i obo ` a va ve li ki bi ljur; o ve li koj ze le noj zmi -ji ko ja spa va u pal mi, a dva de set sve {te ni ka je hra ni me de -nim ko la ~i ma; o pi gme ji ma ko ji plo ve pre ko ogro mnog je-ze ra na ve li kim lo to so vim lis to vi ma i uvi jek ra tu ju s lep ti -ri ma. Dra ga ma la las to re ~e Princ ti mi pri ~a{ o di vnim stva-ri ma, ali od svih stva ri naj di vni ja je pa tnja lju di. Ne ma ve -}e taj ne od bi je de. Le ti iznad mog gra da, ma la las to, i is pri -~aj mi sve {to bu de{ vi dje la.I las ta vi ca je le tje la iznad ve li kog gra da i vi dje la ka ko se bo-ga ta {i za bav lja ju u svo jim di vnim ku }a ma, dok pro sja ci sje -de pred nji ho vim ka pi ja ma. Le tje la je u us ke mra ~ne uli ~i -ce i vi dje la bli je da li ca iz gla dnje le dje ce, ko ja su tu po gle da -

    30

  • la na crne uli ce. Ispod lu ka mos ta le ` a la su dva dje ~a ka ugr~e vi tom za grlja ju nas to je }i da se ta ko uza ja mno za gri ju. Mi smo ta ko gla dni go vo ri li su oni. Vi tu ne smi je te le -`a ti vi knuo im je stra ` ar i oni su iza {li na ki {u.Ona je ta da odle tje la na trag i is pri ~a la Prin cu {ta je sve vi-dje la. Ja sam po kri ven di vnim zla tom re ~e Princ. Mo ra{ gaski da ti lis ti} po lis ti} i no si ti mo jim si ro ma si ma. @i vi lju diuvi jek mi sle da ih zla to mo ` e usre }i ti.Las ta vi ca je ki da la lis ti} po lis ti} ~is tog zla ta sve dok Sre tniPrinc ne pos ta de ta man i siv. Lis ti} po lis ti} ~is tog zla ta onaje no si la si ro ma si ma, a dje ~i ja li ca pos ta la su ru me ni ja. Dje -ca su se igra la na uli ci i ve se lo smi ja la. Mi sa da ima mohlje ba uzvi ki va li su.Ta da do |e sni jeg, a po sli je sni je ga mraz. Uli ce su iz gle da lekao da su iz gra |e ne od sre bra, to li ko su se si ja le i bli je {ta -le. Du ga ~ke le de ni ce kao kris tal ni bo de ` i vi si le su sa stre hana ku }a ma. Lju di su se umo ta va li u krzna, a ma li dje ~a cino si li su crve ne ka pe i kli za li se po le du.Ja dnoj ma loj las ta vi ci bi lo je sve hla dni je i hla dni je, ali onani je htje la da na pus ti Prin ca. Ve oma ga je za vo lje la. Ku pi laje mrvi ce is pred pe ka re vih vra ta kad pe kar to ne bi vi dio inas to ja la da se za gri je le pr{a ju }i kri li ma.Na kra ju je shva ti la da mo ra umri je ti. Ima la je sa mo to li kosna ge da jo{ je dnom uzle ti Prin cu na ra me na. Zbo gom,dra gi Prin ~e {a pnu on da ho }e{ li mi do zvo li ti da te po-lju bim u ru ku? Ja sam sre tan {to }e{ naj zad otpu to va ti u Egi pat, ma la las -to re ~e Princ os ta la si ov dje i su vi {e du go. Ali ti me mo -ra{ po lju bi ti u us ta, jer ja te vo lim. Ja ne idem u Egi pat od go vo ri las ta vi ca ja pu tu jem uze mlju smrti. Smrt je ses tra sna, zar ne?I ona po lju bi Prin ca u us ta i mrtva pa de kraj nje go vih no -gu.

    31

  • U tom tre nut ku u unu tra{ njos ti ki pa za ~u se ~u dno va ti pra-sak, kao da je ne {to pre pu klo. U stva ri, to je bi lo olo vno srceko je je prslo na dva di je la. Zbi lja, bio je stra ho vit, o{tarmraz.Ra no izju tra, gra do na ~el nik je {e tao trgom u dru{ tvu grad-skih vi je }ni ka. Kad su bi li po red pos to lja, gra do na ~el nik jepo gle dao kip. Bo ` e moj, ka ko ja dno iz gle da Sre tni Princ re ~e on. Vrlo ja dno us kli knu {e vi je }ni ci, ko ji su se uvi jek sla ga lis gra do na ~el ni kom. Za tim se po pe {e da ga bo lje raz gle da -ju. Ru bin mu je spao s ma ~a, ne ma ni nje go vih o~i ju, a ni jevi {e ni zla tan re ~e gra do na ~el nik u stva ri, go to vo li ~i napro sja ka! Li ~i na pro sja ka sa gla si {e se grad ski vi je }ni ci. Eno i mrtve pti ce kraj nje go vih no gu! nas ta vi gra do na -~el nik. Zbi lja je vri je me da iz da mo pro glas da je pti ca maza bra nje no da ov dje umi ru a grad ski pi sar je smjes ta za-bi lje ` io taj pri je dlog.Us ko ro su ski nu li kip Sre tnog Prin ca. Kad vi {e ni je li jep,ni je vi {e ni ko ris tan re kao je pro fe sor es te ti ke na uni ver -zi te tu.Kip su pre to pi li u ve li koj pe }i, a gra do na ~el nik je odr`aosje dni cu grad skog vi je }a da bi se do ni je la odlu ka {ta }e seura di ti s me ta lom. Sva ka ko, mo ra mo da ima mo dru gi kip re ~e on a to }e bi ti moj kip. Ne, ve} moj re ~e sva ki od grad skih vi je }ni ka i po ~e {eda se sva |a ju. Jo{ su se sva |a li kad sam ih po slje dnji putslu {ao. ^u dna je ovo stvar re kao je nad zor nik ra dni ka u to pi -oni ci. Ovo slo mlje no srce ne to pi se u pe }i.Da li je znao da je to slo mlje no srce i ma la mrtva las ta vi canaj vre dni je bla go u gra du?

    32

  • I.Do zlo grdio ri ba ru Pa lun ku nje gov bi je dni `i vot. @i vio onsam na pus to me mor sko me kra ju i hva tao po vas dan ri bena ko {ta nu udi cu, jer se za mre ` e u ono me kra ju jo{ ni jezna lo. A {to mo ` e{ da uhva ti{ na udi cu! Ka kav li je ovo bi je dni `i vot? go vo rio Pa lun ko sam se -bi, {to da nas uhva ti{, to ve ~e ras po je de{ i ni ka ko ve ra-dos ti ne ma za me ne na ovo me svi je tu.Bi ja {e pak do ~uo Pa lun ko, da ima de po svi je tu bo ga tih `u -pa na i ga va na sil ni ka, {to `i ve u slas ti i las ti, u zla tu i u ras -ko {i. Uvrtio si da kle Pa lun ko u gla vu, ka ko bi i on je dnomta ko vo bo gat stvo vi dio i u njem po ` i vio. Za to se on za re -kne, da }e tri da na sje di ti u svom ~u nu na mor skoj pu ~i ni,a ri ba hva ta ti ne }e, ne bi li mu ovaj za vjet po mo gao.Ta ko Pa lun ko sje di tri da na i tri no }i u svom ~u nu na mor-skoj pu ~i ni tri da na sje di, tri da na pos ti, tri da na ri be ne

    Ivana Brli} Ma`urani}RIBAR PALUNKOI NJEGOVA @ENA

    33

  • hva ta. Kad tre }i dan is tom po ~e lo svi ta ti, al se iz mo ra iz di -gne sre brn ~un, na njem zla tna ve sla, a u ~u nu, kao kra lje -vna ja sna, sto ji bli je da Zo ra-dje voj ka. Tri da na ~u vao si ` i vot mo jim ri bi ca ma, a sad re ci, {to `e -li{ da ti do bro u~i nim? pro go vo ri Zo ra-dje voj ka. Po mo zi mi iz ove bi je de i pus to ga `i vo ta. Eto po vas danse pre bi jam uz ovaj pus ti kraj. [to da nas na hva tam, to ve -~e ras po je dem, te za me ne ni ka ko ve ra dos ti ne ma na ovo -me svi je tu re ~e Pa lun ko. Idi ku }i, na }i }e{, {to ti tre ba re ~e nje mu Zo ra-dje voj -ka. Ka ko re kla, ta ko pro pa la sa sre brnim ~u nom u mo re.Po ` u rio Pa lun ko na oba lu pak do svo je ku }e. Kad on do ku -}e, ali pred nje ga izi |e si ro ta dje voj ka, sva umor na od da-le ko ga ho da ona mo iz za gor ja. Re ~e dje voj ka: Eno mi ma -ti umrla, ni ko ga na svi je tu ne mam, uzmi me za `e nu, Pa-lun ko.Ne zna sa da Pa lun ko, {to da ura di. Je li ovo, bo lan, sre }a,{to mi je {a lje Zo ra-dje vi ca? Vi di Pa lun ko, da je ono bi je -dna si ro ti nja kao i on, al opet se bo ji, da ne bi kri vo u~i nio isvo ju sre }u proi grao. Za to pris ta ne i uze onu si ro tu za ` e nu.A ona, ka ko bi la umor na, le ` e i spa va {e do dru go ga da na.Je dva Pa lun ko do ~e kao dru go ga da na, da vi di, ka ko va }eono sre }a da nas ta ne. Al dru go ga da na ni je ni {ta bi lo, ne gokad Pa lun ko uze udi ce, da ide u ri bu, `e na ode u pla ni nu,da be re lo bo du. Vra tio se uve ~er Pa lun ko, vra ti la se `e na, teuz ri bu i ne {to lo bo de ve ~e ra li. E, ako li je ovo sva sre }a,on da sam i bez to ga mo gao bi ti po mi sli Pa lun ko.Kad pro {la ve ~e ra, sje la `e na uz Pa lun ka, da mu kra ti vri je -me, da mu pri ~a pri ~e. Pri ~a ona o ga va ni ma i car skim dvo-ri ma, o zma je vi ma {to bla go ~u va ju i o kra lje vni {to u vrtubi ser si je a alem `a nje. Slu {a Pa lun ko, sve mu srce od ra do-s ti poi gra va. Za bo ra vio Pa lun ko bi je du svo ju tri bi go di -ne ova ko slu {ao gdje mu pri ~a. Al se jo{ vi {e obra do vao Pa-lun ko, kad se do mi slio: Ovo je `e na vi lin ska, po ka zat }e

    34

  • mi put do bla ga zma je va ili do vrta kra lje vne. Tre ba sa moda se strpim, da je ne oja dim.^e ka Pa lun ko dan za da nom pro la zio, pro {la go di na, pro -{le dvi je. Ve} im se i si nak ro dio na zva li ga Vlat kom ma -lim. Al ono u stva ri je dna ko os ta lo: Pa lun ko ri bu hva ta, a`e na se ob dan po pla ni ni za lo bo dom pre bi ja, uve ~er ve ~e -ru va ri, a za ve ~e rom di je te nu na i Pa lun ku pri ~e pri ~a. Svelje p{e ona pri ~a, a sve te ` e ~e ka Pa lun ko, dok mu je dne ve -~e ri ne do grdje lo, te kad se `e na ras pri po vi je da la o go le -mom bo gat stvu i ras ko {i Kra lja Mor sko ga, sko ~i gnje vanPa lun ko, {~e pa `e nu za ru ku i re ~e: Sa da vi {e okli je va nja ne ma, ne go ti me ne su tra na uran -ku vo di do dvo ro va Mor sko ga Kra lja.Upla {i la se `e na, gdje je Pa lun ko ona ko sko ~io. Re ~e onanje mu, da ne zna, gdje su dvo ri Mor sko ga Kra lja, ali Pa lun -ko ja ros tan izbi je `e nu i za pri je ti joj, da }e je ubi ti, ne oda limu taj nu vi lin sku.Sad spo zna si ro ta `e na, da ju je Pa lun ko dr`ao za vi lu, te seras pla ~e i re ~e: Ni sam ja, bo lan, vi la, ne go sam si ro ta `e na, ko ja ~a ro li jane znam. A {to te bi pri ~am, to mi srce ka zu je, da te ra zo -no dim. Jo{ se vi {e na ovo ra zja rio Pa lun ko, gdje se ta ko va -rao za dvi je du ge go di ne, te gnje van za po vje di `e ni, da su -tra pri je zo re po |e sa dje te tom mor skim `a lom na de snustra na, a Pa lun ko }e po }i na li je vu i da se ne vra }a ju, dokne na |u pu ta do Mor sko ga Kra lja.Kad u zo ru, al pla ~e `e na i mo li se Pa lun ku, da se ne ras ta -ju. Tko zna, gdje }e ko je od nas nas tra da ti na ovom ka-me ni tom `a lu go vo ri la ona. Al Pa lun ko opet na srnuo nanju, te ona on da uze di je te i ode pla ~u }i, ku da joj mu` za-po vje dio. Pa lun ko pak ode na dru gu stra nu.I{la ta ko `e na sa dje te tom, ma lim Vlat kom, i{la za se dmi cu,i{la za dvi je. Ni gdje ne na la zi la pu ta do Mor sko ga Kra lja.Umo ri la se ve} ja dni ca kru to te je dno ga da na za spa la na

    35

  • ka me nu uz mo re. Kad se pro bu di, ali nes ta lo ~e da, ne ja ko -ga Vlat ka.Ko li ko se upro pas ti la, uko ~i le joj se su ze na srcu, a od ve li -ke joj se `a los ti pre ki nu la ri je~, te ona oni je mje la.Vra ti la se si ro ta nje mi ca uz oba lu mor sku i sti gla ku }i. Su-tra dan do {ao i Pa lun ko. Ne na {ao pu ta do Mor sko ga Kra-lja, vra tio se ja ros tan i bi je san.Kad on u ku }u, al ne ma ~e da Vlat ka, a ` e na ni je ma. Ne mo -`e da mu ka ` e, {to se slu ~i lo, ne go sva pro pa la od tu ge.Ta ko od onog da na u njih bi lo. @e na ni ti pla ~e, ni ti ku ka, ne -go ni je ma po ku }i ra di i Pa lun ka dvo ri, a ku }a ti ha i pus takao grob. Za ne ko vri je me po dno si Pa lun ko ovu `a lost, alon da mu sa svim do ja di lo: gdje se bi ja {e naj bo lje po na daoras ko {i Kra lja Mor sko ga, tu mu do {la ova bi je da i ne vo lja.Ri je {i se, ele, Pa lun ko, te se je dnog ju tra opet po ve ze namo re. Na mo ru tri da na sje di, tri da na pos ti, tri da na ri be nehva ta. Kad tre }i dan, pred njeg izi |e Zo ra-dje voj ka.Pri ~a njoj Pa lun ko, {to se slu ~i lo i po tu ` i se: Go ri je ovo jad ne go li pri je bi ja {e. Nes ta lo dje te ta, `e nani je ma, ku }a pus ta. Da svi snem od ja da!Ne re ~e ni {ta na ovo Zo ra-dje voj ka, ne go upi ta Pa lun ka: [to si za ` e lio? Jo{ }u ti je dnom po mo }i.Al u Pa lun ka sa mo je dna lu da pa met, te ka ko si bi ja {e upi-ljio u gla vu, da se na gle da i na u`i je bo gat stva Kra lja Mor-sko ga, ta ko i ne za tra ` i, da mu se ~e do vra ti, ni ti da mu `e -na pro go vo ri, ne go se mo li Zo ri-dje voj ci: Haj de mi, svi je tla Zo ro-dje vi ce, po ka ` i put do Mor sko -ga Kra lja. I opet ni {ta ne re ~e Zo ra-dje voj ka, ne go li je poupu ti Pa lun ka: Kad o mla dom mje se cu sta ne dan svi ta ti, ti sje dni u ~un,~e kaj vje tra i oti |i vje trom pre ma is to ku. Odni jet }e te vje-tar do os trva do Bu ja na, do ka me na do Ala ti ra. Ta mo }u tedo ~e ka ti i put }u ti do Mor sko ga Kra lja po ka za ti.Ode Pa lun ko ra dos tan ku }i.

    36

  • Kad bi lo o mla do me mje se cu, al on ni {ta `e ni ne go vo ri ne -go ra no zo rom u ~un sje da, vje tra ~e ka i ode vje trom pre -ma is to ku.No si vje tar ~un i na ne se ga do mo ra ne zna no ga, do os trvado Bu ja na. Pli va buj no os trvo kao ze le ni vrt. U njem buj natra va i tra ti na, u njem lo za vi no va, u njem man du la ras -cvje ta na. Na sred os trva dra gi ka men, bi jel go ru }i ka menAla tir. Pol ka me na nad os trvom `a ri, po la pod os trvom umo re svi je tli. Tuj na os trvu na Bu ja nu, na ka me nu na Ala-ti ru, sje di Zo ra-dje voj ka.Li je po Zo ra-dje voj ka Pa lun ka do ~e ka la, li je po ga upu ti la.Po ka za la mu, gdje do os trva na mo ru pli va ko lo mlin sko, aoko ko la Mor ske Dje vi ce igre igra ju. Jo{ ga li je po na u~i la,ka ko }e se ko lu na mo li ti, da ga spus ti do Kra lja Mor sko ga,a da ga ne pro gu ta ju ja zi mor ski.Jo{ mu re ~e Zo ra-dje voj ka: Ve li kog }e{ se do bra i ras ko {i na u`i va ti u Kra lja Mor sko -ga, al znaj: na ze mlju ne mo ` e{ da se vra ti{, jer su tri stra-ho vi te stra ` e pos tav lje ne. Je dna va lo ve di ` e, dru ga vje tarvi je, a tre }a mu nje kri ` a.A Pa lun ko ra dos tan u ~un sje da i po ve ze se do ko la mlin-sko ga, mi sle }i u se bi: Ne zna{, Zo ro-dje vi ce, {to je bi je da na ovo me svi je tu. Ne -}u se lje ze mlje za ` e lje ti, gdje os tav ljam pus tu ne vo lju!On do ko la mlin sko ga, a oko ko la Mor ske Dje vi ce pus to -pa {ne igre igra ju. U val ro ne, po mo ru se go ne, ko se im sepo va lu ras te ple, sre brne im pe ra je tre pe re, a ru me na im seus ta smi ju. I po ko lu sje da ju i oko ko la mo re za pje nju ju.Do plo vi ~un do ko la mlin sko ga, a Pa lun ko, ka ko ga Zo ra-dje vi ca u~i la, ta ko u~i nio: di gnuo ve slo nad mo re, ka ko gane bi mor ski ja zi pro gu ta li, te ova ko mlin skom ko lu pro go -vo rio: Ko lo vrta na vrta, ili do ja za mrtvo ga, ili do Kra lja Mor-sko ga.

    37

  • Kad Pa lun ko ovo izre kao, {i knu {e Mor ske Dje vi ce kao sre-brne ri bi ce, oku pi {e se oko ko la, uhva ti {e se bi je lim ru ka maza `bi ce te za vrtje {e ko lo za vrtje {e ga hi tro, vrto gla vo.U~i ni se vir u mo ru, u~i ni se vir stra ho vit, vir du bok, ute gnuvir Pa lun ka, za kru ` i Pa lun kom kao ta na nom {i bi com i spu -{ta ga do sil nih dvo ro va Kra lja Mor sko ga.Jo{ Pa lun ku u u{i ma {um mor ski i pus to pa {ni smi jeh Mor-skih Dje vi ca, ali ve} se on na {ao na kra sno me pi jes ku, na si -tno me pi jes ku od su ho ga zla ta.Ogle dnu se Pa lun ko i kli knu:E, ~u da mi di vno ga, ~i ta va po lja na od zla tno ga pi jes ka!Ono sa mo mi sli Pa lun ko, da je po lja na, ko li ka je, ali ono bi -la ve li ka dvo ra na Kra lja Mor sko ga. Oko dvo ra ne sto ji mo -re kao mer mer ni zi do vi, nad dvo ra nom sto ji mo re kao svodsta kle ni. Od ka me na od Ala ti ra pla vo svje tlo kao pla va mje -se ~i na. Ovje si le se nad dvo ra nom gra ne od bi se ra, uz di glise po dvo ra ni sto lo vi od ko ra lja.A na kra ju, na dru gom kra ju, svi ra le gdje svi re i si tni pra-por ci gdje bi ju, ona mo u zla tno me pi jes ku u`i va i po ~i vaKralj Mor ski. Pru ` io se u zla }a ni pi je sak, sa mo vo luj sku gla -vu po di gao ukraj nje ga plo ~a od ko ra lja, iza nje ga `i vi caod zla ta.[to ono tan ke svi ra li ce brzo i ta na no svi re, a si tni pra por cistre lo ho tno bi ju, {to se ono sja ja i ras ko {i blis ta ovo li kosre }e i bla ` en stva ne bi ja {e Pa lun ko mi slio da gdje god imana svi je tu!Po ma hni tao Pa lun ko od pus te ra dos ti, u~i ni lo mu se, kaoda se vin ca na ki tio, zai gra lo mu srce, plje snuo u dla no ve,po trkao po zla tno me pi jes ku ko hi tro no go di je te, pre ba ciose po dva, po tri pu ta, kao lu di de ran ~i}.Vrlo se ovo svi dje Mor sko mu Kra lju. U Mor sko ga Kra lja te -{ke no ge pre te {ke, a jo{ te ` a gla va vo luj ska. Na smi ja se gro-ho tom Mor ski Kralj, te ka ko u zla tno me pi jes ku po ~i va, ta -ko oko nje ga pi je sak pr{i od smi je ha.

    38

  • Ba{ si mo m~e la ko no go re ~e Mor ski Kralj i ski ne vrhuse be gra nu bi se ra te Pa lun ka da ri va. Za po vje di za tim Mor-ski Kralj, te izni je le vi le po mor ki nje na zla tnim pla dnji maje la bi ra no ga i pi }a me de no ga. Bla gu je Pa lun ko uz Mor sko -ga Kra lja na plo ~i od ko ra lja, ele, u ~as ti naj ve }oj.Kad Pa lun ko odru ~ao, pi ta nje ga Kralj Mor ski: Je si li jo{ ~e ga za ` e lio, mo m~e?A {to zna de da za ` e li bi je dna si ro ti nja, ko ja jo{ ni ka da do -bru ni je pri vi ri la? Ne go ka ko Pa lun ko bio gla dan od da le -ka pu ta, to se on sla bo na jeo je la bi ra ni jeh i pi }a me de no -ga, pa za to re ~e Mor sko me Kra lju: Ba{ kad me pi ta{, Kra lju Mor ski, za ` e lio sam, da mi je do -bar pla danj va re ne lo bo de. Za ~u dio se ovo me Kralj Mor ski,al se on da do sje tio te se na smi jao i Pa lun ku go vo rio: E, bra te moj, dra ga je u nas lo bo da, dra ` a ne go bi ser i bi-ser njak, jer je od nas da le ko do nje. Al kad si ba{ za ` e lio,po slat }u vi lu pre ko mor ku, do ni jet }e ti iz kra ja lo bo de. Alti se me ni jo{ tri pu ta pre ba ci.Ka ko je Pa lun ko ra dos tan, ni {ta ovo ni je nje mu te {ko. Ska -~e on na no ge la ga ne, a ono se brzo pri ku pi {e i po mor ki njei si tna ~e ljad u dvo ra nu, da ovo ~u do vi de.Za le ti se Pa lun ko po zla tno me pi jes ku, pre ba ci se vje {to je -dan, pa dva, pa tri pu ta kao vje ve ri ca, a Mor ski Kralj i sva~e ljad gro ho tom se na smi ja li toj vje {ti ni.Al se naj sla |e na smi ja lo ne ko di je te ne ja ~ko, a bio to kraljma li, {to ga od igre i obi jes ti se bi po mor ki nje za kra lji le. Sje -di mla di kralj u zla tnoj ko li jev ci, u svi le noj ko {u lji ci. Po ko-li jev ci bi ser ni pra por ci, a dje te tu u ru ci zla tna ja bu ka.Kad se Pa lun ko pre ba cio, a ma li se kralj ona ko slat ko na-smi jao, ogle dnu se Pa lun ko na nje ga. Po gle dnu ma lo ga kra-lja pre ne ra zi se Pa lun ko: ono je si nak nje gov ne ja ki, Vla-t ko ma li.Ele, pri sje lo ovo Pa lun ku odmah. Ne bi ni sam mo gao po-mi sli ti, da bi mu ova ko brzo pri sje lo!

    39

  • Smrknu se Pa lun ko onim ~a som ra zje dio se, te kad se ma -lo ra za brao, po mi sli: Gle ga, de ran ~i }a, ku da se dje nuo, da kra lju je u igri i obi-jes ti, a ma ti mu kod ku }e od tu ge oni je mje la.Ki van je Pa lun ko, ne mo ` e da gle da ni se be ni si na u ovimdvo ri ma; al ne smje de ni {ta da re ~e, ka ko ga ne bi od dje-te ta ras ta vi li. Za to se on u~i ni slu gom u svo ga si na, Vlat kama lo ga, mi sle }i:Os tat }u kad god na sa mu s dje te tom, spo me nut }u di je tena oca i maj ku, ute }i }u s nji me, odni jet }u prko nji cu si na,vra ti ti se s nji me k ma te ri.Ta ko mi slio Pa lun ko te je dno ga da na do ~e kao, os tao na sa -mu s dje te tom te ma lo me kra lju pri {a pnuo: Haj de sin ko,sa ocem da ute kne mo.Al Vlat ko bi ja {e ~e do sa svim ne ja ~ko, te ka ko je du go podmo rem bo ra vio, ta ko oca ve} i za bo ra vio. Na smi ja se on,na smi ja se ma li kralj, mi sli on: {a li se Pa lun ko te Pa lun kano ` i com gur nuo: Ni si ti otac moj, ti si ona lu da, {to se pred Mor skim Kra-ljem pre ba cu je.Uje de ovo za srce Pa lun ka, od srd`be bi svi snuo. Ode on ta -ko i ras pla ~e se od gor ko ga je da. Oku pi la se oko nje ga ~e ljadKra lja Mor sko ga, te ova ko je dan dru go me go vo ri li: E, ovo mo ra da je ve li ki vel mo ` a na ze mlji bio, kad uovo li koj ras ko {i pla ~e. Du {e mi, bio sam is ti kao i Kralj Mor ski. Imao sam di je -te, {to mi se u bra du pe nja lo, `e nu, {to mi ~u da ka zi va la a lo bo de, bra te, ko li ko ho }e{, ne tre ba{ se ni pred kim pre-ba ci va ti! go vo ri oja |en Pa lun ko.^u di se ~e ljad ovo li ko mu go spod stvu te pu {ta ju Pa lun ka,da tu gu je za svo jom sre }om. A Pa lun ko os ta slu gom u ma-lo ga kra lja. Uga |a sin ku sva ko ja ko, mi sli: pre go vo rit }u gaka ko god, da sa mnom ute kne. A ma li kralj sva kim da nomobje sni ji i pus to pa {ni ji, te {to vi {e da ni pro tje ~u, to di je teza ve }u lu du Pa lun ka dr`a {e.

    40

  • II.Dok ovo ta ko bi ja {e, do tle `e na Pa lun ko va u ku }i sa mo va -la i tu go va la. Prve ve ~e ri na ognji {tu oganj po dr`a va la i ve -~e ru va ri la, a kad Pa lun ka ni je do ~e ka la, on da oganj za pu-s ti la i vi {e ga ni je pa li la.Sje di si ro ta nje mi ca na pra gu, ni ti ra di, ni ti spre ma, ni ti pla -~e, ni ti ku ka, ne go se ubi ja ja dom i ~e me rom. Ni ti mo ` e dau ko ga upi ta sa vje ta, kad je ni je ma, ni ti mo ` e mo rem po }iza Pa lun kom, kad je od tu ge pre klo nu la.Kud }e, da kle, ja dna, ne go je dnog da na ode u da le ko za-gor je, gdje joj je maj ka le ` a la sa hra nje na. Ta ko ona nad gro-bom ma te ri nim sta la, a pred nju iza |e li je pa ko {u ta.Pro go vo ri ko {u ta ni je mim je zi kom: Ne moj da sje di{ i da se ubi ja{, k}e ri mo ja, jer bi ti srcepu klo, a ku }a bi ti se ra spa la.Ne go ti sva ke ve ~e ri Pa lun ku ve ~e ru spre maj, a iza ve ~e retan ku ku dje lju ra zrje {uj. Ne do |e li Pa lun ko, a ti u zo ruuzmi nje go vu ve ~e ru i me ka nu ku dje lju i jo{ po ne si tan kedvoj ni ce, pa po |i u kr{. Ta mo u dvoj ni ce svi raj, zmi je i zmi -ji }i }e ve ~e ru izjes ti, a ga le bo vi ku dje ljom gni jez da obla ga -ti.Do bro k}er ka sve ra zu mje la, {to joj ma ti go vo ri la, i ta ko u~i -ni la. Sva ke ve ~e ri ve ~e ru spre ma, iza ve ~e re ku dje lju ra z-rje {u je. Ne vra }a se Pa lun ko, uzi ma `e na u ra nu zo ru dvoj-ni ce, izno si u kr{ ve ~e ru i ku dje lju. Ka ko ona u dvoj ni ce svi -ra, ta na no u de snu svi ra lu svi ra, ta ko izla ze iz kr{a zmi je izmi ji }i. Ve ~e ru bla gu ju, `e ni ni je mim je zi kom za hva lju ju.A kad u li je vu svi ra lu pre bi ra, do li je }u ga le bo vi i ga le bi }i,ku dje lju u gni jez da ra zno se, a `e ni za hva lju ju.Ova ko `e na ra di la sva kim da nom i ve} se mje sec tri pu tapo vra tio, a Pa lun ka sve je dna ko ne ma.Opet te {ka tu ga obrva ja dnu nje mi cu, te ona ode opet nagrob ma te rin.I{e }e pred nju ko {u ta, a `e na joj ni je mim je zi kom go vo ri la:

    41

  • Evo, maj ko, sve sam ta ko ura di la, al Pa lun ka ni ka da! Me -ni do ja di lo ~e ka nje. Il da sko ~im u mo re, il da se ra zbi jem osti je nu? K}e ri mo ja, re ~e ko {u ta, ne moj da bu de{ ne vje ra. Lju tumu ku mu ~i tvoj Pa lun ko. A ti slu {aj, ka ko }e{ mu po mo }i. Une zna no me mo ru ima lu bin ve li ki, na lu bi nu zla tna pe ra ja, nape ra ji zla tna ja bu ka. Uhva ti{ li na mje se ~i ni lu bi na, ola k{at}e{ ja de tvom Pa lun ku. Al do mo ra ne zna no ga tre ba pro }i tripe }i ne od obla ka: u je dnoj zmi ja ori ja {ka, maj ka svi ju zmi ja,mo re di ` e i va lo ve pra vi; u dru goj pti ca ori ja {ka, maj ka svi jupti ca, bu ru ra zma hu je; u tre }oj zla tna p~e la, maj ka svi ju p~e -la, mu nje kri ` a i izvo di. Po |i, k}er ko, do mo ra ne zna no ga, ni -{ta ne po ne si do li udi ce i ta na nih dvoj ni ca, a na |e{ li se u te -{koj ne vo lji, ti otpo ri svoj de sni ru kav, bi je li ne ru blje ni.Upam ti la k}er ka, dru gog da na ~un uze la, oti snu la se na mo -re de be lo, a ni {ta ne po ni je la do li udi ce i tan kih dvoj ni ca.Lu ta i tu ma ra mo rem, dok je mo re ne na ne se do je dnog mje-s ta, a ta mo na mo ru tri stra ho tne pe }i ne od te {kog obla ka.Na ula zu prve pe }i ne gla vu di gla zmi ja gro zo vi ta, maj kasvi ju zmi ja. Stra {na gla va sav ulaz za tvo ri la, a ti je lom se upe }i ni is pru ` i la te ta mo ori ja {kim re pom oma hu je, mo remu ti i va lo ve di ` e.Ne smi je `e na ni bli zu ~u do vi {tu, ne go se sje ti la svo jihdvoj ni ca te u de snu svi ra lu sta la pre bi ra ti. Ka ko svi ra, ta kosa kra ja da le ka, kr{e vi ta, hi te, pli va ju zmi je i zmi ji }i. Do pli -va {e, do hi ta {e zmi je {a ro li ke i si tni zmi ji }i, te se mo li li zmi -ji stra ho vi toj: Pu {taj, maj ko na {a, `e nu, da pro |e ~u nom kroz pe }i nu.Ona je na ma ve li ko do bro u~i ni la, gdje nas je sva ke zo rena hra ni la. Kroz pe }i nu je pu {ta ti ne mo gu, jer mi da nas va lja ve lomo re di }i od vra ti stra {na zmi ja. Ali ako vam je do brou~i ni la, do bro }u joj i vra ti ti: il joj vo lja te ` ak gru men zla ta,il joj vo lja {est ni za bi se ra?

    42

  • Ne pre va ri se vjer na `e na na bi ser i zla to, ne go ova ko zmi -ji ni je mim je zi kom go vo ri la: Ja sam do {la ra di ma le ne stva ri, ra di lu bi na iz mo ra ne-zna no ga. Ako sam ti do bro u~i ni la, ti me pu {taj kroz pe }i -nu, zmi jo stra ho vi ta. Pu {taj, maj ko na {a pri hva ti le zmi je i zmi ji }i, eto ko-li ke nas je hra ni la, ko li ke ot hra ni la. A ti le zi, maj ko na {a, papro spa vaj mal ko, a mi }e mo za te be mo re di za ti.Ne mo ga {e zmi ja odo lje ti ono li koj svoj ti, a bi la ona `e ljnasna od ti su }u go di na. Pus ti da kle `e nu kroz pe }i nu, pa seon da po pe }i ni pru ` i te stra {na za spi. Pri je ne go li za spi,zmi ja ma i zmi ji }i ma na lo ` i: Do bro mi mo re po di gni te, dje co mo ja, dok ja ma lo po ~i -nem.Pro {la ni je ma `e na kroz pe }i nu, os ta le zmi je i zmi ji }i u pe -}i ni. Umjes to da mo re bur ka ju, a oni mo re ta ` e i smi ru ju.Is plo vi la `e na, sti gla do dru ge pe }i ne, a u dru goj pe }i ni pti -ca ori ja {ka, maj ka svi ju pti ca. Na ula zu stra ho vi tu gla vu is -pru ` i la i gvoz de ni kljun ra zva li la, a go le ma kri la po pe }i niras kri li la i kri li ma ma {e, vi hor ra zma hu je.La ti la se `e na dvoj nic te u li je vu svi ra lu pre bi ra. Do le tje {esa kra ja si vi ga le bo vi i si tni ga le bi }i te se stra {noj pti ci mo li -li, da pus ti `e nu sa ~u nom kroz pe }i nu, jer je nji ma ve li kodo bro u~i ni la, gdje im je sva kim da nom ku dje lju ste ra la. Ne mo gu da je pu {tam kroz pe }i nu, jer da nas mi va lja si -lan vi hor po di gnu ti. Ne go ako vam je do bro u~i ni la, ve }e }ujoj do bro vra ti ti. Dat }u joj ` i ve vo de iz klju na gvoz de no ga,da joj se `i va ri je~ po vra ti.Ele, ovo te {ko bi lo ja dnoj `e ni nje mi ci, gdje bi ja {e to li ko po -`e lje la, da joj se `i va ri je~ vra ti! Al ona vjer na os ta de te pti -ci ova ko go vo ri la: Ni sam do {la ra di svo je ga do bra, ve} ra di ma le stva ri: ra -di lu bi na iz mo ra ne zna no ga. Ako sam ti do bro u~i ni la, a time ne kroz pe }i nu pu {taj.

    43

  • Na mo li li ga le bo vi maj ku-pti cu i jo{ je upu ti li, da ma lo nasa nak le gne, a oni }e za nju vi hor ra zma ha ti. Po slu {a la maj -ka-pti ca svoj tu svo ju, ovje si la se gvoz de nim ~a por ci ma ope }i nu te za spa la.A ga le bo vi i ga le bi }i, mjes to da vi hor di ` u, a oni vi hor ta ` ei smi ru ju.Ta ko ni je ma `e na dru gu pe }i nu pre plo vi la i do tre }e do la -zi la.U tre }oj pe }i ni zla tna p~e la. Na ula zu se zla tna p~e la uzli-je ta la: kri ` a ognje ne mu nje i grom ke gro mo ve. Tu tnji mo -re i pe }i na, zve ~e mu nje po obla ku.Stra va uhva ti `e nu, gdje se na {la sa ma u ovoj gro zo ti. Ali seona svog de snog ru ka va do sje ti la, bi je li ru kav ne ru blje niispo ri la, na zla tnu p~e lu nji me oma hnu la te p~e lu u ru kavuhva ti la.Uti hnu le na mah mu nje i gro mo vi, a zla tna se p~e la sta la`e ni mo li ti: Pu {taj me ne, `e no, na slo bo du. Ne {to }u te, `e no, na u~i -ti. Gle di ta mo na mo re {i ro ko: ve li ku }e{ ra dost ugle da ti.Po gle da la `e na na mo re {i ro ko: upra vo bi lo sun ce na uran -ku, za ru me ni le se ne bes ke vi si ne, za ru me ni lo se mo re od is -to ~i, a iz mo ra ta man se iz di gao ~un sre brni. U ~u nu kaokra lje vna bli je da i ja sna Zo ra-dje voj ka, a uz nju di je te ne-ja ko u svi le noj ko {u lji, sa zla tnom ja bu kom. Ono Zo ra-dje -voj ka ma log kra lja ju trom po mo ru {e ta la.Pre po zna la `e na sin ka iz gu blje no ga.E, ~u da pre ~u dno ga, {to je mo re {i ro ko, da ga ni je ma ti sve -ga obu hva ti la, {to je sun ce vi so ko, da ga ni je ma ti ru komdo hva ti la.Zas tre pi la ona od pre ve li ke ra dos ti, dr{}e ona kao ta na naja si ka. Il bi ru ke za dje te tom pru ` i la? Il bi za njim mi lo us -kli knu la? Il bi naj bo lje za njim do vi je ka gle da la!Plo vi sre bren ~un po mo ru ru me no mu, u da lji ni se ~u nakiz gu bio, u mo re ~u nak uro nio, a je dva se maj ka pre nu la.

    44

  • Ja }u te be pu ta na u~i ti pro go vo ri `e ni zla tna p~e la.Do }i }e{ do ma log kra lja, do sin ka tvo ga, s njim }e{ u sre -}i bo ra vi ti. Al me pri je pu {taj na slo bo du, da ja kri ` am pope }i ni mu nje, i ne moj mi pe }i nom pro la zi ti.Pe ~al gor ka ja dnu maj ku obrva la, obrva la i uz drma la. ^e dosvo je bi ja {e ugle da la, `e lju svo ju `e ljko va nu uo~i la uo~i -la, ugle da la a ne ogrli la, ne izlju bi la! Uz drma la pe ~al `e nu:il }e bi ti Pa lun ku vje ra il ne vje ra? Il }e p~e lu pus ti ti i sin -ku svo me do }i, il }e pe }i nom pro la zi ti do mo ra ne zna no -ga, po lu bi na ve li ko ga?Ka ko ju je pe ~al uz drma la, ta ko joj se su ze od srca ot ki nu -le, ta ko joj se `i va ri je~ po vra ti la, te ona `i vom ri je ~i p~e ligo vo ri la: Ne pe ~a li me, zla tna p~e lo! Ne pu {tam te na slo bo du, jerja mo ram kroz pe }i nu pro }i. Ja sam svo je ~e do opla ka la i usrcu svo me po ko pa la. Ni sam amo do {la ra di sre }e svo je,ve} ra di ma le stva ri: rad lu bi na iz mo ra ne zna no ga.Ta ko `e na go vo ri la, u pe }i nu uplo vi la. U pe }i ni po ~i nu la, u~un ku oda hnu la, ta mo no }i i mje se ~i ne ~e ka la.E, moj ro de, {to se ono da nas mo re ti ho u~i ni lo, a u zra kubu ra po ~i nu la, gdje u je dnoj pe }i ni spa va zmi ja stra ho vi ta,u dru goj pti ca ori ja {ka, a u tre }oj `e na izmo re na!Ta ko ti ho da nak pro la zio, ta ko ve ~er do la zi la ta ko mje se -~i na si nu la. Kad mje sec vi so ko na ne bo, a `e na o po no }i umo re ne zna no za plo vi la te na sred mo ra udi cu spus ti la.

    III.Za po vje di uve ~er ma li kralj Pa lun ku, da mu no }as sple tedo bre vo |i ce od svi le. Su tra }u te ra nom zo rom pod ko li -ca pre za ti, da me vo zi{ po zla tno me pi jes ku.Ele, pre vr{i lo ovo Pa lun ku. Gdje se do sad krio pred Zo rom-dje voj kom, kad bi ju trom pod mo re si la zi la, to }e ga su traugle da ti, gdje ga sin pod ko la upre ` e.

    45

  • Spa va sva ~e ljad, spa va Mor ski Kralj, spa va kra lji} obi je sni sam Pa lun ko bu dan: vo |i ce ple te. Kru to ple te, kao da jene {to smi slio. Kad spleo, ja ke bi ja hu ono uzi ce, pa re ~e Pa-lun ko: Ni sam ni ko ga pi tao, dok sam lu do ra dio, ne }u lje ni sa -da, gdje sam se pa me ti do zvao.Ta ko re kao, ti ha no po {ao do ko li jev ke, gdje mu si nak tvrdospa va {e, pro vu kao uzi ce kroz `bi ce od ko li jev ke, sve zao ko-li jev ku se bi na le |a te po {ao da ute kne sa si nom.Ti ho Pa lun ko pro la zio zla }a nim pi jes kom pro {ao sil nudvo ra nu ko pros tra nu po lja nu, pro {u ljao se zla tnom `i vi -com, ra zma knuo gra ne od bi se ra. A kad do {ao, gdje sto jimo re ko zi do vi, ni {ta ne okli je va Pa lun ko, ne go za pli va umo re sa dje te tom.Da le ko je, tu ` na tu go, od Kra lja Mor sko ga do svi je ta bi je -lo ga! Pli va Pa lun ko, pli va; al {to mo ` e ja dan ri bar pre pli -va ti, gdje mu le |a jo{ pri ti snuo ma li kra lji} sa zla tnom ja bu-kom i nje go va ko li jev ka od zla ta. Kao da se mo re nad nji -ma sve vi {e i te ` e po di ` e!Kad je Pa lun ko ve} po sve izne mo gao, a ono jo {te osje tio:kvrcnu lo ne {to o zla tnu ko li jev ku, za pe lo ne {to o `bi ce ko-li jev ci. Ka ko za pe lo, ta ko lju to hi tro po te za ti sta lo. Sad sam ti se ja dan sa `i vo tom opros tio sam se bi Pa-lun ko go vo ra {e. Ovo me mor ska ne man na zu bu no si.Al to ne bio zub mor ske ne ma ni, ve} bi la ko {ta na udi ca, apus ti la je `e na Pa lun ko va.Kad ` e na osje ti la, da je udi ca za pe la, a ona ra do sna svu sna gusku pi la, vu ~e i po te ` e, ka ko ne bi ve li kog lu bi na iz gu bi la.Kad bli ` e do vu kla, iz di gle se iz mo ra naj pri je zla tne `bi ceod ko li jev ke. @e na na mje se ~i ni do bro i ne pre po zna la, ne -go odmah po mi sli la: Eto zla tne pe ra je na lu bi nu.Pa on da se po ka za lo di je te sa zla tnom ja bu kom. Opet `e nami sli: Ovo je zla tna ja bu ka na pe ra ji. A kad naj po sli je izi -{la iz mo ra gla va Pa lun ko va, ra do sno `e na us kli knu la:

    46

  • A ovo je gla va ve li ko ga lu bi na!Ve se lo kli knu la, sa svim k se bi do vu kla. A kad sa svim bli zudo vu kla e, ro de moj ro |e ni, tko bi znao li je po is ka za ti, ka -ko im je od pre ve li ke ra dos ti bi lo, gdje se ova ko u ~u nu sa-s ta do {e sve tro je, a na mje se ~i ni, usred mo ra ne zna no ga!Ne go vre me na gu bi ti ne smi ju, tre ba pro }i pe }i ne, dok seni su stra ` e u pe }i ni pro bu di le. Pa uhva ti {e ve sla te po ve -zo {e hi tro, {to im sna ga da je.Ali eto ja da izne na da! Ka ko je ono ma li kra lji} svo ju maj kuugle dao, odmah se za nju do sje tio. Za grli lo di je te maj ~i cuobje ma ru ~i ca ma ispa de mu ja bu ka od zla ta. Pro pa de ja-bu ka u mo re, pro pa de do dna mor sko ga, do dvo ro va Kra-lja Mor sko ga, ba{ na ra me Kra lju Mor sko me.Pro bu di se Mor ski Kralj, ru knu lju ti to. Sko ~i iz sna sva ~e -ljad po dvo ra ni. Odmah opa zi li, da je nes ta lo ma log kra lji -}a i slu ga na nje go va. Po di go {e po tje ru za nji ma. Is pli va lena mje se ~i nu Mor ske Dje vi ce, po le tje le u no} la ke pre ko -mor ke, po sla li hi tre sko ro te ~e, da pro bu de stra ` e u pe }i ni.Ali ~un ve} bio kroz pe }i ne pro {ao, te se da la po tje ra za ~u -nom. Ve sla ju Pa lun ko i nje go va `e na, ve sla ju {to im sna gada je, a za nji ma pus ti la se haj ka: {i ba ju za nji ma Mor skeDje vi ce, le te za ~u nom hi tre pre ko mor ke, va lja se za nji mamo re uzbur ka no, ma {e, vi je bu ra sa obla ka.Sve se bli ` e oko ~u na haj ka skla pa la ne bi joj ute kla ni naj-bo lja bro di ca, ka mo li ma li ~u nak na dva ve sla! Du go hrli~u nak pred po tje rom, ali upra vo, kad se bi je li dan po mo lio,sklo pi la se sa svih stra na gro za oko ~u na.Pre kri lio vi hor ~u nak, sti gli ga {u mni ta la si, sple le se oko~un ka u vi je nac Mor ske Dje vi ce. Lju lja, lju lja vi je nac oko~un ka, pro pu {ta ju Mor ske Dje vi ce stra ho tne ta la se, ne pro -pu {ta ju ~un ka sa ta la som. Pi {ti, prska mo re i vje tri na.Sti snu la Pa lun ka stra va od pro pas ti, pak u smrtnoj stis ci po-vi kao: Oj po mo zi, ja sna Zo ro-dje voj ko!

    47

  • Iz di gnu la se iz mo ra Zo ra-dje voj ka. Pa lun ka ugle da la, al nepo gle da la, ma log kra lji }a po gle da la, al ne da ri va la a vjer-noj `e ni hi tar dar da ri va la: ru bac ve ze ni i iglu pri ba da ~u.Od rup ca se bi je lo ja dro po di gnu lo, a od igle kor mi lo sestvo ri lo. Na pe lo se na vje tru ja dro, ko je dra ja bu ka, a `e nauhva ti la tvrdom ru kom za kor mi lo. Ra zbio se vi je nac oko~un ka, si je va ~u nak pre ko si njeg mo ra, kao zvi jez da pre kone ba pla vog! Le ti ~u dno ~u do pred stra ho vi tom po tje rom {to je haj ka ja ~a, to vi {e mu po ma ` e: {to je vi hor br`i, to br`i~un pred vi ho rom, {to je mo re br`e, to br`i ~un po mo ru.Uka za la se u da lji ni oba la kr{e vi ta, na oba li ku }i ca Pa lun -ko va, a pred ku }i com bi je li prud po lo ` i ti.Kad se oba la uka za la, odmah haj ki sna ga osla bi la. Bo je sekra ja vi le pre ko mor ke, za os ta ju od oba le Mor ske Dje vi ce,na pu ~i ni os ta ju vi hor i ta la si, a sam ~u nak le ti ra vno dooba le ka no di je te u maj ~i no kri lo.Na le tio ~u nak do oba le, pre le tio pre ko bi je log pru da, uda-rio o hri di nu. Ra zbio se ~u nak o hri di nu, po to nu lo ja dro ikor mi lo, pro pa la u mo re zla tna ko li jev ka, ute kla p~e la zla-to kril ka a Pa lun ko sa `e nom i dje te tom na {li se na pru dupred svo jom ku }i com.E, kad one ve ~e ri lo bo de ve ~e ra li, {to je bi lo, sve za bo ra vi -li. Pa da ni je za one dvoj ni ce, nit ko ne bi ovo ve} pam tio.Ne go tko god u dvoj ni ce du ne, to mu kru pna svi ra la du di oPa lun ku ova ko:^u do lu do Pa lun ko, Na dno mo ra pro pao, Lju tog ja da do pao.A si tna svi ra la `e nu spo mi nje:Si ni, si ni, zo ri ce, Evo no ve sre }i ce; Da je tri put po to plje na, Izba -vi je vjer na `e na.Ta ko {i rom svi je ta pri ~a ju dvoj ni ce.

    48

  • Da le ko na pu ~i ni mor skoj vo da je ta ko mo dra, kao {to su la-ti ce naj lje p{eg ra zli ~ka, a bis tra po put naj ~i{ }eg pro zir ca, alije i ve oma du bo ka, du blja ne go {to ije dno si dro mo ` e do -se }i; mno go bi crkve nih tor nje va va lja lo nas ta vi ti je dan nadru gi, da bi sa dna mor skog do se gli vo di na po vr{je. A nadnu mo ra bo ra ve mor ske vi le ili si re ne.Ne moj te mi sli ti, da on dje ne ma ni {ta do pus ta bi je la pi jes -ka! Ni ka ko! On dje vam ras te naj ~u dni je drve }e i bi lje, {to jeta ko gip ko u sta blji ci i li{ }u, da se odmah po vi ja, ba{ kao daje `i vo, ~im se vo da ma i ma lo uzbi ba. Sva ko ja ke ri be, ma -le i ve li ke, kli ze i pro mi ~u izme |u gra nja, upra vo kao {to ipti ce u nas go re pro li je }u zra kom.Na ovo me mjes tu, gdje je mo re po naj du blje, uz di ` u se dvo -ri, u ko ji ma sto lu je kralj po dmor skog svi je ta: sti je ne su imod ko ra lja, vi so ki {i ljas ti pro zo ri od naj ~i{ }eg jan ta ra, a krovod sa mih {ko ljki, {to se ras tva ra ju i skla pa ju, ka ko se ve}

    Hans Christian AndersenMALA SIRENA

    49

  • vo da zi ba. Di vo ta ih po gle da ti, jer je u sva koj {ko ljci sjaj nibi ser: je dno je di no ova kvo zrno bi lo bi naj ve }i sjaj u kru nika kve kra lji ce.Onaj kralj na mor sko me dnu bi ja {e ve} mno go go di naudov cem, pa je dvo ri ma uprav lja la sta ri ca mu maj ka. Bi lato umna `e na, no po no sna na svoj vi so ki rod, te je sto ga ino si la dva na est os tri ga na re pu, dok su os ta le si re ne ple-me ni ta ro da smje le ima ti sa mo {est. Ina ~e bi la vri je dna sva -ke hva le, po gla vi to sto ga, {to je ve oma vo lje la ma le kra lje -vne, svo je unu ke. Bi ja {e ih {est, sve kra sne po izbor dje voj -ke, no naj mla |a bi la po naj lje p{a: ko ` a joj nje ` na i pro zir napo put ru ` i ne la ti ce, o~i mo dre kao naj du blje mo re, no, po -put os ta lih mor skih vi la, ni ona ne ima |a {e no gu, ne go jojse ti je lo za vr{a va lo pre la ze }i u ri blji rep.Po cio dan dje ca se igra hu do lje na dvo ri ma, u ve li kim dvo-ra na ma, gdje je iz sti je na ra slo `i vo cvi je }e. Ve li ki se jan tar -ni pro zo ri otva ra hu, pa im do la ` a hu ri be, kao {to na makroz otvo re ne pro zo re uli je }u las ta vi ce; no ri be pli va leupra vo do ma lih kra lje vna, ko je ih mi lo va hu, a ri be uzi ma -hu je lo iz nji ho vih ru ku.Is pred kra ljev skih dvo ra ste rao se ve li ki vrt s ognje no-ru -me nim ta mno mo drim drve }em, vo }e se sja lo po put zla ta,a cvi je }e pre li je va lo u `ar kim bo ja ma, ka ko god se sta blji kepo vi ja hu i lis to vi po mi ca hu. Tlo bi ja {e od naj si tni jeg pi jes -ka, ali mo dro kao sum por ni pla men. Na da svim tre pe ri lone obi ~no mo dro svi je tlo kao da i ni si na mor skom dnu:pri je bi po mi slio, vi so ko si u zra ku, gdje je i pod to bom inad to bom sa mo ne bes ko pla ve tni lo. Za ti ha vre me na mo -glo se vi dje ti sun ce, ko je se uka zi va lo po put ka kva pur pur -na cvi je ta, {to iz svo je ~a {ke izli je va svu onu svje tlost.Sva ka ma la kra lje vna ima {e svo je mjes tan ce u vrtu, gdjemo ga {e po mi loj vo lji ko pa ti i sa di ti. Je dna je svo jim cvje t-nim li je ha ma da la oblik ki ta, dru goj se svi |a lo, da joj je ku -ti} na lik na ma lu si re nu, no naj mla |a svoj vrti} zao kru ` i la,

    50

  • da bu de okru gao po put sun ca, a i cvi je }e joj bi lo jar ko i ru-me no kao sun ce.Bi la ona ne obi ~no di je te, ti ho i za mi{ lje no; dok bi se os ta leses tri ce ki ti le naj ~u dni jim stvar ca ma, {to bi ih uzi ma le izpo to nu lih bro do va, njoj osim nje zi na ru me na i `ar ka cvi -je }a, {to pod sje }a {e na sun ce bi ja {e naj mi li ji li jep mra mor -ni kip, {to pri ka zi va {e kra sna dje ~a ka; kip bio is kle san u bi-je lu, ~is tu ka me nu, a na mor sko je dno do spio pri li kom ne -kog bro do lo ma. Ma la je si re na kraj ki pa za sa di la po put ru -`e ru me nu `a lo snu vrbu, {to je di vno uzra sla te svi ja la svo -je svje ` e gra ne nad ki pom i spu {ta la ih sve do mo dro gapje{ ~a nog tla, gdje se uka zi va la lju bi ~as ta sje na, {to se, ba{kao i gra ne, ne pres ta no po mi ca la; ~i ni lo se, kao da se vr{cisa vi ja ju, da cje lu nu ko ri je nje.Ne bje {e za ma lu si re nu, ve }e ra dos ti do li {to god ~u ti o oni -ma go re, o lju di ma. Sta roj ba ki, va lja lo ne pres tan ce pri po -vi je da ti sve, {to je zna la o bro do vi ma i gra do vi ma, o lju di -ma i `i vo ti nja ma. Na da sve se ma loj kra lje vni u~i ni lo ne obi -~nim i kra snim to, {to go re na ze mlji i cvi je }e mi ri {e jerna mor sko me dnu ni je mi ri sa lo {to su on dje {u me ze le nei {to se ri be, ko je se ta mo vi de me |u gra njem, mo gu gla-som jav lja ti te pje va ti to li li je po, da ih je mi li na slu {a ti. Bi -ja {e za pra vo ri je~ o pti ~i ca ma, a ba ka ih na zi va {e ri ba ma,ka ko bi ma le si re ne mo gle ra zu mje ti, jer jo{ ni kad pti ca nevi dje {e. ^im ko ja od vas na vr{i pe tna es tu go di nu ka za la im ba -ka do pus tit }u joj, da izro ni mo ru na po vr{je, da za mje -se ~i ne sje dne na sti je ne i gle da ve li ke bro do ve ka ko onu daje dre; odan de }e vi dje ti {u me i gra do ve.Dru ge go di ne naj sta ri ja ses tra na vr{i pe tna est lje ta. Ka kosu ses tre bi le sve je dna od dru ge za go di nu mla |a, to je naj-mla |oj va lja lo jo{ ~i ta vih pet go di na ~e ka ti, da se uzmo gneoti snu ti sa dna mor skog i po gle da ti, ka ko je u nas. No ses -tre me |u so bom obe }a {e, da }e je dna dru goj pri ~a ti, {to bu -

    51

  • de vi dje la i {to joj se za to ga prvog izlas ka u~i ni naj lje p{im jer im ba ka ni iz da le ka ni je dos ta na pri ~a la: ta bi lo je to li -ko to ga, {to one ho ti ja hu zna ti.Ni je dna od njih ni je to li ko ~e znu la, da vi di gor nji svi jet, ko-li ko ba{ naj mla |a, ko ja ima {e naj du lje na to ~e ka ti i ko ja bi -ja {e ona ko ti ha i za mi{ lje na. Mno gu je i mno gu no} pros -ta ja la kraj otvo re na pro zo ra gle da ju }i go re kroz ta mno mo -dru vo du, ko jom pli va hu ri be pra }ka ju }i re pom i ra zma -hu ju }i pe ra ja ma. Mo ga {e vi dje ti mje sec i zvi jez de, no ~i nja -hu joj se sa svim bli je dim, a kroz vo du jo{ i zna tno ve }im,ne go {to su u na {im o~i ma. A kad bi ispod njih pro ma knu -la ka kva sje na na lik na crn oblak, zna la je, da je to ili kit, {tonad njom pli va, ili pak brod s mno go lju di, ko ji, da ka ko, ni -su ni slu ti li, da do lje sto ji kra sna ma la si re na i svo je bi je leru ke pru ` a pre ma ko lum bi nji ho va bro da.Naj sta ri joj da kle kra lje vi ni bi ja {e pe tna est go di na, pa je sa -da smje la izro ni ti, izi }i mo ru na po vr{je.Kad se vra ti la u du bi ne, nje zi nu pri ~a nju ne bi ja {e kra ja nikon ca. Naj lje p{e je od sve ga, ka za ona, za mje se ~i ne le ` a tina pje{ ~a nu pru du po sred ti ha mo ra te pro ma tra ti ve li kigrad na su sje dnoj oba li, gle da ti ka ko mu se svje tla kri je se,kao da sto ti ne zvi jez da tre pe re, slu {a ti gla zbu i bu ku, {tro-pot ko la i gla so ve ljud ske, gle da ti mno ge crkve ne tor nje vei {i ljke, slu {a ti zvu ke, {to se ru ne sa zvo ni ka... Upra vo sto -ga, {to ni je mo gla ona mo, naj vi {e je za tim ~e znu la.O, ka ko li je sve to naj mla |a ses tra slu {a la! Kad je uve ~ersta ja la uz otvo ren pro zor i gle da la kroz ta mno mo dru vo du,mi{ lja {e na ve li ki grad i na svu onu bu ku i vi ku, pa joj seu~i ni, da zvo nja va s da le kih zvo ni ka ~ak do nje do pi re.Dru ge go di ne do pus ti ba ka dru goj ses tri, da izro ni iz vo dei da pli va, ka mo ho }e. Ona izi |e upra vo kad je sun ce za la -zi lo, i taj joj se pri zor u~i nio naj lje p{im. Bi ja {e kao da se svene bo pre kri lo sa mim zla tom, obla ci ta ko li je pi, da im onane mo ga {e kra so te opi sa ti: ru me ni i lju bi ~as ti sus ti za li je -

    52

  • dni dru ge i nad njom plo vi li, no jo{ br`e od njih, po put ka -kve dru ge, bi je le ko pre ne, le tje lo ja to bi je lih la bu do va, pre-le tje lo pre ko vo de i nes ta lo ona mo, gdje bi ja {e sun ce; i onaza pli va u ono me smje ru, ali sun ce odje dnom uto nu, ru ` i -~as ta sja ja nes ta s po vr{ja vo de nog, a ru men sta de ga snu tina obla ci ma.Do go di ne tre }a ses tra izro ni na svi jet. Ta je bi la od svih naj-smje li ja, pa je sto ga za pli va la uza {i ro ku ri je ku, {to se u mo -re izli je va. Vi dje la je kra sne ze le ne bre ` u ljke s vi no vom lo -zom, pro la zi la po kraj dvo ra ca i se os kih dvo ro va, {to se po-ma lja hu iz di vnog {um skog ze le ni la; pti ce su po svu da pje-va le, a sun ce ta ko gri ja lo, te joj ~es to va lja lo u vo du za ro ni -ti, da ohla di vru }e li ce. U ne kom je ma lom za lje vu nai {lana ci je lu sku pi nu ljud skih ma li {a na: sa svim go li {a vi tr~a huna oko lo i pljus ka hu po vo di; i ona se htje de s nji ma poi gra -ti, ali se dje ca pres tra {i {e te po bje go {e, a na to is ko ~i ma lacrna `i vo ti nja bio je to pas, sa mo ga ona ni kad pri je ni jevi dje la te sta de na nju ta ko stra {no la ja ti, da se upla {i la ipo bje gla na {i ro ko mo re. Ni ka ko ne mo ga {e za bo ra vi ti di-vnih {u ma, ze le nih bre ` u lja ka i ljup ke dje ~i ce, {to pli va hupo vo di, prem da ne ima hu ri bljeg re pa.^et vrta ses tra ni je bi la ta ko smi ona; os ta la je na sred div ljegmo ra ne mi ~u }i da lje. Pri po vi je da {e, ka ko je upra vo on djenaj lje p{e: vi di{ na mi lje una oko lo, gle da{ na da le ko oko se -be, a nad vo dom ne bo po put sta kle na zvo na. Vi dje la je bro-do ve, ali sa mo iz da le ka: ~i nja hu se kao ga le bo vi, ve se li sedel fi ni pre me ta hu u vo di, a ve li ki ki to vi {trca hu vo dom