of 16/16
1 Capita Selecta Belastingen Guus Ottenheijm Voordracht Probus 1 Maastricht 25 januari 2017 INLEIDING Mijn werkzame leven heb ik doorgebracht bij het Ministerie van Financiën, waar ik aan de ‘Belastingkant’ van het Ministerie werkte, en bij de Belastingdienst. Wellicht raak ik met ‘Belastingen’ bij velen een gevoelige snaar. Het is geen ‘populair’ onderwerp, anders dan om erover te mopperen. Dan moet ik toch zeggen dat zoals iedere medaille, ook deze twee kanten heeft. Behalve dat de straatlantaarns alleen maar branden doordat er belasting wordt geheven, vind ikzelf een enorm voordeel van de belastingheffing in Nederland dat ikzelf er altijd een redelijke boterham heb kunnen verdienen. Toen mij werd gevraagd om wat te vertellen over het aandachtsgebied waarin ik mijn professionele leven heb doorgebracht, heb ik mijn gedachten erover laten gaan hoe dat aan te pakken. Wat vertellen over waarmee je bezig bent geweest is wel te doen; wat vertellen over iets waarvan je deel bent geweest is heel wat lastiger. In de vooraankondiging heb ik geschreven dat ik wat wilde vertellen over mijn werk en de organisatie waarbij ik heb gewerkt, aan de hand van enkele concrete situaties waarmee ik te maken heb gehad. Vervolgens wilde ik wat zeggen over de veranderingen binnen de organisatie en recente ontwikkelingen daarin. Gaandeweg bedacht ik dat de beschrijving van opeenvolgende activiteiten van mijzelf en wijzigingen in de organisatie wellicht niet voor iedereen even aansprekend zouden zijn. Voor deze gelegenheid is het misschien interessanter om de tijd daarvoor wat te bekorten. In plaats daarvan kan ik beter eerst wat vertellen over de geschiedenis van de belastingheffing. Een onderwerp waarin nog wat mooie trivia aan de orde kunnen komen. Mijn voordracht is daarom als volgt opgebouwd: Ik vertel eerst wat over de geschiedenis van de belastingheffing vanaf het oude Egypte tot de huidige tijd. Dat gaat noodzakelijkerwijs in zevenmijlspassen en zonder compleet te zijn of te kunnen zijn. Hammurabbi van Mesopotamië en de Sovjet Unie komen niet aan bod. Vervolgens geef ik toch aan de hand van een enkele casus waarbij ik betrokken ben geweest wat insight over hoe heffing en (pogingen tot) ontgaan en ontduiking van l Inleiding l Geschiedenis van de belastingheffing in vogelvlucht l Heffing en (pogingen tot) ontgaan l Recente ontwikkelingen

Capita Selecta Belastingen · 2018. 5. 1. · Capita Selecta Belastingen Guus Ottenheijm Voordracht Probus 1 Maastricht 25 januari 2017 INLEIDING Mijn werkzame leven heb ik doorgebracht

  • View
    2

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of Capita Selecta Belastingen · 2018. 5. 1. · Capita Selecta Belastingen Guus Ottenheijm Voordracht...

  • 1

    CapitaSelectaBelastingen

    GuusOttenheijmVoordrachtProbus1Maastricht

    25januari2017

    INLEIDINGMijnwerkzamelevenhebikdoorgebrachtbijhetMinisterievanFinanciën,waarikaande‘Belastingkant’vanhetMinisteriewerkte,enbijdeBelastingdienst.Wellichtraakikmet‘Belastingen’bijveleneengevoeligesnaar.Hetisgeen‘populair’onderwerp,andersdanomerovertemopperen.Danmoetiktochzeggendatzoalsiederemedaille,ookdezetweekantenheeft.Behalvedatdestraatlantaarnsalleenmaarbrandendoordaterbelastingwordtgeheven,vindikzelfeenenormvoordeelvandebelastingheffinginNederlanddatikzelferaltijdeenredelijkeboterhamhebkunnenverdienen.Toenmijwerdgevraagdomwattevertellenoverhetaandachtsgebiedwaarinikmijnprofessionelelevenhebdoorgebracht,hebikmijngedachteneroverlatengaanhoedataantepakken.Watvertellenoverwaarmeejebezigbentgeweestisweltedoen;watvertellenoverietswaarvanjedeelbentgeweestisheelwatlastiger.Indevooraankondiginghebikgeschrevendatikwatwildevertellenovermijnwerkendeorganisatiewaarbijikhebgewerkt,aandehandvanenkeleconcretesituatieswaarmeeiktemakenhebgehad.Vervolgenswildeikwatzeggenoverdeveranderingenbinnendeorganisatieenrecenteontwikkelingendaarin.Gaandewegbedachtikdatdebeschrijvingvanopeenvolgendeactiviteitenvanmijzelfenwijzigingenindeorganisatiewellichtnietvooriedereenevenaansprekendzoudenzijn.Voordezegelegenheidishetmisschieninteressanteromdetijddaarvoorwattebekorten.Inplaatsdaarvankanikbetereerstwatvertellenoverdegeschiedenisvandebelastingheffing.Eenonderwerpwaarinnogwatmooietriviaaandeordekunnenkomen.Mijnvoordrachtisdaaromalsvolgtopgebouwd:IkverteleerstwatoverdegeschiedenisvandebelastingheffingvanafhetoudeEgyptetotdehuidigetijd.Datgaatnoodzakelijkerwijsinzevenmijlspassenenzondercompleettezijnoftekunnenzijn.HammurabbivanMesopotamiëendeSovjetUniekomennietaanbod.Vervolgensgeefiktochaandehandvaneenenkelecasuswaarbijikbetrokkenbengeweestwatinsightoverhoeheffingen(pogingentot)ontgaanenontduikingvan

    l Inleidingl Geschiedenisvandebelastingheffinginvogelvluchtl Heffingen(pogingentot)ontgaanl Recenteontwikkelingen

  • 2

    belastinginzijnwerkgingen.TotslotnogkortaandachtvoordeontwikkelingenbinnendeBelastingdienstendehuidigemoeilijkeperiodewaarindezezichbevindt.GESCHIEDENISVANDEBELASTINGHEFFINGINVOGELVLUCHTEGYPTE

    InEGYPTEbestondereensysteemvanGRONDBELASTING.Diegrondbelastinghingafvan/wasgerelateerdaandeoverstromingvandeNijl.VerderbestondenerverplichtingendiewetegenwoordigHERENDIENSTENzoudennoemen:burgers/onderdanenmoesteneenbijdrageleverenaandevereringvandefarao.Ofjediteenbelastingmoetnoemen?WATISBELASTING?VANDALE:eenverplichtegeldelijkebijdrageaandeoverheidwaartegenovergeenbepaaldetegenprestatiewordtgeleverd.[CieHofstra1990uitgebreider]Dezedefinitieisiniedergevaltoegesnedenopdemodernepraktijk.Datblijktuithetgebruikvandeterm‘geldelijkebijdrage’;deimplicieteaannameisdatalleafrekeningeningeldplaatsvinden.Betalingeninnaturaofindevormvanarbeidvallenhiernietonder,terwijldienetzogoedkunnenkwalificeren.Inhetverledenwerdendiversebelastingenzelfsstandaardinnaturageheven.Voordehuidigepraktijkvoldoetdedefinitieechterprima,alsweingedachtenhoudendat“geldelijke”betertussenhaakjeszoukunnenstaan.

    DeoverstromingvandeNijl,waarnahetlandwerdbewerkt

  • 3

    GRIEKENLANDindeoudheidInhetoudeGriekenland–endanhebikhetoverAthene–werdvanafde6eeeuwvChr(Solon,640–560vChr)belastinggehevenvolgenseensysteemwaarbijdebevolkinginvierbezitsklassenwerdonderverdeeld.Aandehandvandieindelingmoestbelastingwordenbetaaldenmaarwasookhetniveauvandeelnameaanhetpolitiekeenmaatschappelijkelevengeregeld.Solonwasdichterenpoliticus,eentegenwoordignietmeerzogebruikelijkecombinatie.

    TijdensdePeloponesischeoorlog(431–404vChr)ontstonderbehoefteaanextramiddelen.Erwerd(in428/427vChr)eenbelastinggeheven(eisphora),dievooreenbepaaldeperiodewerdgeheven.Belastwerdhetbezitboveneenbepaaldbedrag.Gevolgwasdatdebelastingwerdgedragendoorderijke/rijkereburgers.Dezebelastingwasdaarmeeeendirectebelastingmeteenzekereprogressie.WatdatbetrefteengelijkenismetdedoorSoloningesteldebelasting.ROMEOokinRomebegonnenbelastingenvaakalsincidenteleheffingenalsergeldnodigwasvooreenbepaaldproject.Later–406vChr–werdhetTRIBUTUMingesteldterbetalingvansoldijenandereoorlogskosten.Zewerdalleenaanburgersopgelegd,maarslechtsalsdeSenaatdatnodigoordeelde.Voordeheffingervanwerdendeburgersdoordecensorinvijfvermogensklasseningedeeld(tributumexcensu).AandehandvandieindelingwerdookbepaaldwelkerechtenjehadbinnenhetRijk.TevergelijkenmetdesituatiedieweeerderinGriekenlandzagen.Onzetermcensuskiesrechtishiervanafgeleid.Tot1887goldinNederlandhetcensuskiesrecht.Bijcensuskiesrechthebjestemrechtalsjeminimaaleenbepaaldbedragaanbelastingenbetaalt.Van1887tot1917goldinfeiteeenaangepastcensuskiesrecht.Naasthetbetalenvaneenbepaaldbedragaanbelasting,konmenopdiverseanderegrondenkiesrechtkrijgen,bijv.behaaldhebbenvanexamens,ontvangenbepaaldloon,bezitvaneenwoningenz.Pasin1917kwamhetalgemeenkiesrecht,zijhetslechtsvoormannen.TerugnaarRome:Wiegeenvermogenhadmoesteenhoofdgeld(tributumcapitis)betalen.Alsdetefinancierenveldtochtsuccesvolwas,metveeloorlogsbuit,konhettributumwordenterugbetaald.OmdatdeRomeinenmeestalsuccesvolwaren,werdhet

  • 4

    tributumlaterdefactoeenverplichteleningaandeStaat.In167vChr,werdeengeweldigeoorlogsbuitbinnengehaaldinMacedonië.HettributumwerdtoenafgeschaftvoorRomeinseburgersinRomeenItalië.Bewonersvandeprovinciemoestenechterwelbetalen.Speculatie:deenormeoorlogsbuitdiein167vChrinMacedoniëwerdbuitgemaaktwashetrestantvandegoudschattendieAlexanderdeGrote160jaareerderinPerziëhadbuitgemaakt.Diocletianus(244–311;keizer284–305)voerdeopvelegebiedenhervormingendoorinhetRomeinseRijk.EéndaarvanwasdeinstellingvanhetTRIBUTUMSOLI,eengrondbelastingo.b.v.fictievemaatstavendiewarengekoppeldaanhetbezitvanlandbouwgrond.Uitgangspuntwasdehoeveelheidgronddieiemandinééndagkonbewerkenmeteenspanossen:hetiugum(iugumbetekentoorspronkelijk‘juk’).Hetiugumwerdeenmaatgeachtvoorhetinkomendatjekonverwervenuitdegrond.Hierbijwerdechterwelrekeninggehoudenmetdekwaliteitvandegrond:vruchtbaregrondwerdzwaarderbelastdanmagere,drogeetc.grond.Hettributumsoliwashiermeeeenvroegevormvaneenbelastingnaardraagkracht.URINEBELASTING

    AlsjehetoverbelastingeninhetoudeRomehebt,magdeurinebelastingnietonvermeldblijven.KeizerVespasianuszatrondhetjaar70ingeldnoodenvoerdedeurinebelasting(oorspronkelijkaleens

    ingevoerddoorNero,maarlaterafgeschaft)weerin.Deurinebelastingwasnieteenbelastingopurineren,maarwerdgehevenvaneigenarenvanpubliekeurinoirs.Dezeverkochtendeurineaanleerlooiersentenbehoevevanhetbewerkenenwassenvanwol(tegelplateauVerviers;Tilburg).Titus,zijnzoon,maaktedenigrerendeopmerkingenoverhetheffenvanbelastingoverurine,waaropdeKeizervolgensdeoverleveringhemeenmuntonderdeneuszouhebbengeduwdmetdeopmerking:“Pecunianonolet.”Misschieneenapocriefverhaalmaarwelheelmooi.

    NATURAVeelbelastingen,vooralookindeperifereprovincie,werdeninnaturagehevenenvoldaan.ZoisbekenddatdeFriezen(Frisiï)belastingmoestenvoldoenindevormvanrunderhuiden.DiewerdendoordeRomeinengebruiktvoordefabricagevanschilden.Rondhetjaar25eisteOLENNIUS,eennieuweRomeinsebestuurder,datinhetvervolghuidenmoestenwordengeleverdvandekwaliteitendeomvangvanoerossen.Derunderenwarenechtereenstukkleinerdanoerossenenwildeoerossenwarenzeldzaam.ToendeFriezennietaandeopgelegde

  • 5

    verplichtingenkondenvoldoen,werdenzeeerstontdaanvanveeenlandenvervolgenswerdendevrouwenenkinderentotslaafgemaakt.Datresulteerdein28ineenopstand.DaarbijwerdenalseerstedebelastinginnersopgeknooptenvervolgensgingenzeachterOlenniusaan.Dieontkwam,vluchttenaarFlevumeenRomeinsfort.DeRomenenstuurdenhulpvanuitNijmegen(Noviomagus),waaropdeFriezenzichterugtrokkennaarhetBaduhenna-woud.DaarwerdendeRomeinenvernietigendverslagen;VolgensTACITUSsneuvelden900Romeinenendoodden400elkaar‘omdatzeverraadvreesden’.[FLEVUMwaswaarschijnlijkgelegenindebuurtvanVelzen;daarisindejaren80bijdeaanlegvandeVelsertunneleenfortopgegravendatisverwoest.Dedateringvandeverwoestingwordtopgrondvandiversevondstengesteldinhetjaar28][Baduhennawaswaarschijnlijkeenoorlogsgodinwaarvanweverderweinigweten]MIDDELEEUWEN

    Demiddeleeuwsemaatschappijwaseenstandenmaatschappijmetdeadel,degeestelijkheidenoverigen(inaanvangvoornamelijkboerenenlaterookambachtsliedenenandereburgers).Belastingenwerdenalleenbetaalddoorburgersboerenenbuitenlui.Adelengeestelijkheidwarenvrijgesteld.Erwarenalleenlokaleenopz’nbestregionalebelastingen.Nationalebelastingenkwamennietvoor.Voorzovereralbijdragenwarenvoordatwatmogelijkzoukunnenwordenaangeduidalshetnationaleniveau:namelijkdekeizerofkoning,kwamendievanregionaleheersersensteden.Naastdeplaatselijkeheerserhaddenookstedenheffingsbevoegdheid(destedenhaddendoorgaanseerstaandevorstbetaaldomdiebevoegdheidtekrijgen).Belastingenbestondenvooraluitaccijnzenopeerstelevensbehoeften,waarondernietalleenvoedingsmiddelenmaarbijv.ookbrandhout.Hetbijzondereaaneenaccijnsisdatdezewordtgehevenperhoeveelheidgoederen,nietoverdewaardedaarvan.Dat,samen

    1. Standenmaatschappij:adel,geestelijkheidenvolk

    2. Adelengeestelijkheidbetaaldengeenbelasting

    3. Alleenlokale/regionalebelastingen

    4. HeffingdoordeplaatselijkeHeerenlaterookdoorsteden

    5. Vooralaccijnzenopeerstelevens-behoeftenenbijv.Brandhout

    6. Accijnswordtgehevenperhoe-veelheid,nietnaargelangdewaarde

    7. Drukkenzwaaroplaagsteinkomens

    8. Ooknunogaccijnzen,somsnaarwaarde

  • 6

    metdeomstandigheiddatvooraleerstelevensbehoeftenwerdenbelast,betekendedatbelastingenrelatiefhetzwaarstedruktenopdelaagsteinkomens,delaagsteklasse,zomenwil.ACCIJNZENNUAccijnzenkennenweooknunog,bijv.opdrank,rookwarenenbenzine.Zoalsgezegdwordteenaccijnsgehevenperhoeveelheid.DeaccijnsopeenflesMoëtetChandonisevenhoogalsopeenflesmethodeChampenoisevanhetzelfdealcoholpercentage.Tegenwoordigwordtoverigensbijenkeleproducten(bijv.sigaretten)welaccijnsgehevenalspercentagevandewaarde.BELASTINGPACHTERSTegenwoordigvindtaccijnsheffingopbepaaldeproducten–iniedergevalofficieel–medeplaatsomhetgebruikdaarvanteontmoedigenIndemiddeleeuwenwashetenigedoelgeldophalen.Demaatschappijwasonvoldoendeadministratiefgeorganiseerdomingewikkeldebelastingenteheffen.Hetbelastenvaneerstelevensbenodigdheden,zakendieiedereenregelmatignodighad,wasdezekerstewegomeenenigszinsconstanteinkomstenstroomtebewerkstelligen.Deheffingzelfverliepviabelastingpachters.Deoverheid/deHeerverpachttedebelastingheffingaandemeestbiedende.Dezemoestmaarzorgendathijvoldoendeophaaldeomuitdekostentekomenenwatovertehouden.Indepraktijkleiddeditregelmatigtotonfrissetoestandenvanregelrechteafpersing.SPAANSEOVERHEERSING;REFORMATIE

    IIn1517nageldeLutherzijnstellingenaandekerkdeurinWittenberg.Dedaaropvolgendegodsdiensttwistenleiddenondermeertotdebeeldenstorm,diedeNederlandenin1566aandeed.PhilipsIIvanSpanjewaswoedendoverdedeopkomstvanhetprotestantisme,maarvooralookoverdevernielingenaankerkenenkloostersin1566.HijstuurdeFernandoAlvarezdeToledonaardeNederlandenomdeordeteherstellenenduidelijktemakenwiedebaaswas.DezeHERTOGVANALVAkwamhieraanin1567enGINGgelijkaandeslag.Hijsteldeeenbijzondererechtbankin,deRaadvanBeroerten.Dezemoestliedendiebetrokkenwarengeweestbijdeongeregeldhedenvonnissen.

  • 7

    DETIENDEPENNING/80-JARIGEOORLOGUiteraardhadookAlvageldnodigenhijsteldedriebelastingenin:1. deHonderdstePenning:eeneenmaligebelastingvan1%overalleroerendeen

    onroerendezaken.2. DeTwintigstePenning:eenbelastingvan5%overdeverkoopprijsvan

    onroerendezaken(vergelijkbaarmetdeoverdrachtsbelasting).3. DeTiendePenning:eenomzetbelastingvan10%overdeverkoopprijsvan

    roerendezaken(voedsel,kleding,enz.).DezebelastingwasgebaseerdopdeinSpanjegehevenAlcabala.

    Omdiverseredenenleiddendezebelastingentotgroteweerstand.IndeeersteplaatswashetgebruikdateenHeereennieuwebelastingalleenhiefviaeenbedeofverzoek.Hetrauwelijksopleggenwasduseenbruskerenvanwatwerdbeschouwdalsgewoonterecht.BovendiengolddenieuwebelastingvoorheelSpaans-Nederland.Daarmeewerddegevoeldezelfstandigheidvandeverschillendegewestendoorkruist.VooraldeTiendePenningstuitteopgroteweerstand.Behalvedathetveelgeldgingkosten,wasdevreesdatdeNederlandenalshandelsnatiezoudenwordenbenadeeldinhunconcurrentiepositie.UiteindelijkisdeTiendePenningnooitgeheven.Deheffingwerddoordestedengedurendetweejaarafgekochtvooreenvastbedrag.NadeinnamevanDenBrielin1572werddebelastingdoorAlvaafgeschaft,maarhetkwaadwasalgeschied:watvolgdewasdeTachtigjarigeOorlog.GOUDENEEUW;REPUBLIEKDERVERENIGDENEDERLANDENtot1800InfeitealgedurendedeTachtigjarigeOorlogontstonddeRepubliekderZevenVerenigdeNederlanden.Vaneencentralebelastingheffingwasnoggeensprake.

    CONVOOIENENLICENTENDeenigecentralebelastingenwarendeconvooienenlicenten,hetbesttevergelijkenmetin-enuitvoerrechten.Convooienwarenoorspronkelijkbetalingendieredersmoestendoenaandemarinevoordebeschermingdiedeschepengenotentegenvijandenenzeerovers.Laterwerddievergoedingookgevraagdalsergeenbegeleidendeoorlogsschepenwaren.

  • 8

    Licentenwareneenvergoedingdiemoestwordenbetaaldvoorhetrechtommetdevijandtehandelen.Tenslottewasgeldverdienenbelangrijkerdanoorlog.Beideheffingenwerdengeïnddoordemarine.DECENTRALEHEFFING/HAARDSTEDENGELD

    Totheteindevande18eeeuw/deNapoleontischeTijd,werdenerverderalleenplaatselijkeenregionalebelastingengeheven.Naastdeaccijnzenopeerstelevensbehoeftendiewealeerderzagen,werdenerookbelastingengehevendiewarengerelateerdaandewelstandvandeburgers.EenvoorbeelddaarvanishetHAARDSTEDENGELDofSCHOORSTEENBELASTING.Debelastingbeoogdedewaardevanhetbezittebelasten.Deeenvoudigstemanieromdiewaardetebenaderenwaskennelijktellenhoeveelhaardstedeneenwoninghad.Bijhuurpandenbetaaldenhuurder

    enverhuurderiederdehelft.Bijleegstandkonjedeschoorsteendichtmetselenenwasgeenbelastingverschuldigd.OverigenswerdinDrentheeenbepaaldeperiodehethaardstedengeldgehevenopbasisvanhetaantalpaarden.Ikweetnietofdatalgemeenwasofalleentenaanzienvanboeren.AANSPREKERSOPROER

    Hetkwamregelmatigvoordatstedengeldgebrekhaddenennieuweinkomstenzochten.Datgebeurdedandooreennieuweheffingtebedenken.In1696introduceerdeAmsterdameennieuwebelastingopbegraven.Naarverluidkwamhetideedaarvooruiteenprijsvraag.Diewasuitgeschrevenomeenbelastingtebedenken.DewinnaarwaseenEngelsman,JosephKerby,dieinAmsterdamwoonde.Weliswaarwerderviaeenklassenstelselrekeninggehoudenmetde

  • 9

    koopkrachtvandeburgers,maardetegenstandwasenorm.Hetgeruchtgingdatarmen–voorhenwashetgratis–alsoudvuilzoudenbehandeld.ZijzoudenineenwittekistmethetwapenvanAmsterdamerop,wordenbegraven.Deprotestenliepenuitdehandenerwerdendiversehuizengeplunderd.O.a.datvandekapiteinvandeSchutterij,MartinusSpaaroog.Inzijnhuisontbrakennaafloop90schilderijen,o.a.vanJanSteen,Wouwerman,VanOstadeenRuisdael.SpaaroogwassuppoostbijdeBankvanLening.Uiteindelijkwerdhetprotestmethardehandneergeslagen.TwaalfoproerkraaierszijnopgehangeneneenaantalisverbannennaarSuriname.Indehele17een18eeeuwvondendiverseoproerenplaats,meestaltegenaccijnzen.Daarbijmoestenbelastingpachtershetregelmatigontgelden.MeerdaneensvaardigdendeStatenvanHollanddanookeenVerbodophetmolesterenvanbelastingpachtersuit.Opovertredingstonddedoodstraf.FRANSETIJD

    IndeFransetijdwerdenveleNederlandseinstitutiesvernieuwd.erkwameencentraalbestuur,wetgevingwerdnaarFranseleestvernieuwdenin1806introduceerdetetoenmaligeMinistervanFinanciën,IsaacGogel,eennieuwalgemeenbelastingstelsel.Debelastingprivilegesvooradelengeestelijkheidwerdenafgeschaft.HeelbelangrijkwasookdatGogeleencentraalambtelijkapparaatinsteldeomdebelastingenteinnen.JezouhemdeVadervandeBelastingdienstkunnennoemen.DRAAGKRACHTGogelvondhetbelangrijkombelastingteheffennaardraagkracht.Eenechteinkomstenbelastingwasernogniet.Erwerdvoordeheffingaangeslotenbijzichtbarebezittingen.Daarbijwerdeenonderscheidgemaakttussen

    noodzakelijkebezittingenenhogerbelasteluxegoederen.Huisraadenmeubilairwastoteenbedragvanfl500vrijgesteld.Luxe-bezittingenwarenvolledigbelast.Denkdaarbijbijv.aankoetspaarden,waaiers,parasolsenpruiken.Ookhethebbenvaneendienstbodenwerdalsluxebeschouwdenbelast.Afgezienvandebelastingeninde17een18eeeuwdieopdeeenofanderewijzehetvermogenbeoogdentebelasten,wasditvoorheteerstsindsdeoudheiddatstructureelwerdgekekennaarhetrelatieveverschilinmogelijkhedentotbelastingbetalentussenarmenenrijken.Bovendienmoestenvoorheteerstdeadelengeestelijkheidbelastingbetalen.

  • 10

    KONINKRIJKNEDERLAND

    NahetvertrekvandeFransenkwamereenbelastingstelseldatwasgebaseerdophetsysteemvanGogel.Hetstrevenwasomeenverschuivingtebewerkstelligenvanindirectenaardirectebelastingen.Doortegenwerkingvandiversekantenduurdehettot1870totdeaccijnzenopeerstelevensbehoeftenwerdenafgeschaft.PIERSON;HEFFINGOVERDEINKOMSTENIn1892kreegMinisterPiersontweewettenaangenomenwaarbijdeinkomstenuitbedrijf,looneninkomstenuitvermogenwerdenbelast.Deadministratievemogelijkhedenomdieinkomstenvasttestellenwarennogbeperkt.Daaromwerdveelmetfictiesgewerkt.Deinkomstenuit

    vermogenwerdenbelastmeteenfictiedieveellijktoponzehuidigevermogensrendementsheffing.Alleendetarievenwarenwatanders.Hetrendementwerd–netalsnu–gesteldop4%vandevermogenswaarde.Hettariefwasvervolgens2,5%tot3,75%.Debelastingbedroegdaardoor1promilletot1,5promillevandevermogenswaarde.Komdaarnumaarom.MINISTERTREUB;HEFFINGOVERDEINKOMSTEN+APARTEVERMOGENSBELASTING

    In1914kwamereennieuwewetwaarinzoweldeinkomstenuitbedrijf,inkomstenuitarbeidalsinkomstenuitvermogenwerdenbelast.DebelastingwerdgehevenvolgenshetBRONNENFICTIESTELSEL.Erwerdgekekenofjeop1mei(hetbeginvanhetbelastingjaar)eenbronvaninkomenhad.Wasdatzo,danwerdhetinkomenvastgesteldophetbedragdatdiebroninhetjaardaarvoorzouhebbenopgeleverd.

    Daarnaastwerdereenapartevermogensbelastingingevoerd.RIJWIELBELASTINGIndetijddateenfietsalleenwasweggelegdvoorwelgesteldenwerdereenaparterijwielbelastingingevoerd(1897).In1919werddebelastingafgeschaft,maarin1924doorCOLIJNheringevoerd.Colijnbetreurdedestap,maardezewasnoodzakelijkvanwegedetreurigestaatvandeschatkist.Alsbewijsdaterwasbetaaldmoestjejaarlijkseenfietsplaatjekopendatopdefietsmoestzijnbevestigd.Indecrisisjarenkondenwerklozeneengratisplaatjekrijgen,maardaarzateengatin.Metdatplaatjemochtjeopzondagnietfietsen.In1941schaftendeDuitsersderijwielbelastingdefinitiefaf.

  • 11

    NIEUWEREGELINGINGEVOERDDOORDEDUITSERSIn1941voerdendeDuitserseennieuwefiscaleregelingin.Dezewerdnietneergelegdineenwetmaarineenbesluit.Voortaanzoudendereëleinkomstenwordenbelast.Daarbijwordtuitgegaanvanhetzgn.BRONNENSTELSEL:Belastwordenalleendeopbrengstenvaneeninkomensbron,nietdebronzelfofdewaardeveranderingenvandebron.Omditsysteemteverduidelijkenwordtvaakgebruikgemaaktvanhetvoorbeeldvandeappelboom.Volgensdebronnentheoriewordendevruchtenvandeboom,deappels,belast.Nietechterdegroeivandeboomzelf(diedaardooreenvolgendjaarmeerappelsoplevert)enooknietdeopbrengstvandeverkoopvandeboom.Onzehuidigewetgevingborduurtdaaropnogsteedsvoort.Daarnaastbleefdevermogensbelastingvan1914gehandhaafd.LIEFTINCKNadeoorlogwaserkortetijdeenextrabelastingdiebeoogdeoorlogswinstenendewinstenvanzwarthandelenz.tebelasten.LieftinckvoerdeeensaneringvanhetNederlandsegeldwezendoor(hettientjevanLieftinck;26september1945).Alhetoudepapiergeldwerdongeldigverklaardenmenmoesteenverklaringgevenoverhoemendatverkregenhad.Alsmengeengoedeverklaringhad,werdhetonverklaardedeelalswinstuitzwarthandelbeschouwd.WETIB1964In1964kwamereenlangvoorbereidenieuweWetib1964.QuasystematiekisdezehetzelfdealshetBesluitopdeinkomstenbelastinguitdeTweedeWereldoorlog.Eenbelangrijketoevoegingwasdezgn.anticumulatieregeling.Dezebepaaldedathettotalebedragaaninkomsten-envermogensbelastingniethogerkonzijndaneenbepaaldpercentagevanhetinkomen.Indejarenwaariniktemakenkreegmetbelastingenwasdat80%.Eenastronomischpercentageindezetijd.Bedenkdathettoptariefindeinkomstenbelastingtoen72%was.TEKORTKOMINGENINDEWETIB1964Bijdetweemeestvoorkomendebelastingbesparendeconstructiesindiejarenwerdgebruikgemaaktvanhetsysteemvandebronnentheorieenvandeanticumulatieregeling.INKOMENVANAARDLATENWIJZIGENBinnendebronnentheoriezijninkomstenbelastenvermogenswinstenonbelast.InplaatsvanaandelenKoninklijkeOliemetbelastdividendtekopen,konjebeteraandelenkopenineenbeleggingsmaatschappijdiebelegdeinaandelenOlieendiegeendividenduitkeerde.Diebeleggingsmaatschappijmoestwelvennootschapsbelastingbetalen,maardiewasminderdandehelftvanhettoptariefindeinkomstenbelasting.Deindividuelebeleggerhaaldevervolgenszijnwinstbinnendoorwaardestijgingvandeaandelen.Inhetalgemeenhadditsysteemtotgevolgdataandelenvanechtebedrijvendiegeenofweinigwinstuitkeerden,fiscaalaantrekkelijkwaren:dividendwordtomgezetinwaarde-aangroei.

  • 12

    ANTICUMULATIEREGELINGVooraldirecteur-aandeelhoudershebbendemogelijkheidaftezienvansalarisuitdeeigenBV.Zeverliezendaardoorniets,omdathetnietuitgekeerdesalarisbinnendeBVoppot.Zonderinkomenwasgeeninkomstenbelastingverschuldigd.Doordeanticumulatieregelingwaserbovendiengeenvermogensbelastingverschuldigd.Hetmooisteisnatuurlijkdatdoordecombinatievanbeidedeuiteindelijktebetalenvermogensbelastingookvermindert.GUUSOTTENHEIJM:BINNENKOMSTBIJDEBELASTINGDIENSTIkbenin1979alsadjunct-inspecteurbegonnenbijdeBelastingdienst.DeBDzelfwaszeerhiërarchischverticaalgeorganiseerd;deorganisatiewasstrakeninvelevoorschriftenvastgelegd.Tegelijkertijdwasermetbetrekkingvandeinhoudvanheteigenlijkewerk,hetbeoordelenvandeingediendeaangiftenenhetopleggenvandeaanslagen,eenenormevrijheid.DeInspecteursteldedeaanslagvast,zostondindeWet.Zolangdatopeenfaireenteverdedigenmanierbinnenwetenjurisprudentiegebeurde,haddemedewerkerdaarineengrotebeoordelingsvrijheid.Hettoezichtwaszoalswenuzeggen:verticaal.Mensendiendenhunaangiftein.Diewerdenallemaalbeoordeeldengecorrigeerdalsdatnodigwas.Devoorlichtingbestonduiteentoelichtingbijhetaangiftebiljet.Voorderestmoestjehetmaaruitzoekenmetaldannietprofessionelehulp.Gingerwatfoutdanwerdenboetesopgelegd.In1981benikovergestaptnaarhetMinisterievanFinanciën.Opdeorganisatiedaarvangaiknietverderin.Ophetministeriebenikbegonnenbinnende“belastingkant”vanhetministerie.Daarwerdhetfiscalebeleidinzakedeinkomsten-envennootschapsbelasting“beheerd”.DatbetekendeondersteuningvandeBD,uitvoerenvanfiscaletakendiebijwetaandeMinister(=Stas)warenopgedragen,beantwoordenvanKamervragen,vanbrievengerichtaandeStas,voerenvanbesprekingenmetgrotepartijeninzakekwestiesvanlandelijkbelangenz.Ookcassatieprocedureswerdendaargedaan.AMERICANLANDPROGRAM–RienkKramer

    Ikzalingaanopéénkwestiedieindejarenzeventigentachtiglandelijknogalaandachtheeftgetrokken.DefiscaalgeïndiceerdebeleggingeninAmerikaansvastgoedviahetAmericanLandProgramvanRienkKamer.RienkKamerbrachteindjarenzeventigviazijnorganisatieALPbeleggingeninAmerikaansvastgoedopdemarkt.Hijkochtwinkelcentraenlatervooralland

  • 13

    diehijperprojectverkochtaanNederlandsebeleggers.Daarbijleverdehijookfinancieringvoorhetgrootstedeelvandekoopsom.Nietsmismee,zoujezeggen.Bijnaderebeschouwingwashetechtereenconstructieombelastingteontwijkenen–zoalsdeHogeRaaduiteindelijkbesliste–belastingteontduiken.Ikzalproberenaandehandvaneenvoorbeeldduidelijktemakenwatergebeurde.Aankoopparticipatie $96370Contanteaanbetaling $5782Lening $90588Afsluitprovisielening(lening) $10170Renteeerstejaar $10925Contantdeelhiervan $2683Lening $8242à $8242Beheerskosten $3000Administratiekosten $3000Kosten(lening) $6000à $6000Aanvullendelening $24412à $24412Totalelening $115000Aftrekgeclaimdvoor:Afsluitprovisie $10170Rente $10925Beheerskosten $3000Administratiekosten $3000Totaalgeclaimd $27095 belastingvoordeelbijtarief 50% 70% $13547 $18967Totaalcontantbetaald$5782+$2683=$8465à $8465 $8465Nettoopbrengstconstructieeerstejaar $5082 $10502Indevolgendejarenginghetvergelijkbaar.Deafsluitprovisievervielweliswaar,maardeanderekostenliepenop.Persaldowerdzodanigmetkostenencontantebetalingengeschovendatverhoudingsgewijsvergelijkbarebelastingvoordelenwerdenbehaald.Hetbelastingvoordeelzaterindateroppapierzeerhogekostenwerdengecreëerd,terwijldedaadwerkelijkebetalingrelatiefzeerkleinwas.Decruxvanhetheleverhaalwasdatalleleningenzgn.non-recourseleningenwaren.Deterugbetalingsverplichtingwascontractueelbeperkttotdewaarde/deopbrengstvanhetonroerendegoed.Hetprojectuitditvoorbeeldhadeenlooptijdvanzevenjaar.Doordebijboekingenvanrente,decontantebetalingenendeprovisiediebijverkoopvanhetprojectnogwasverschuldigd,moestdeverkoopprijsminimaalruim$390000bedragen(meerdanvier

  • 14

    maalde“aankoopprijs”,dieopzichzelfalwasopgeblazent.o.v.dewerkelijkewaarde)omquittetespelen.Gevolg:hetonderpanddeederhelemaalniettoe.IndeTweedeKamerheeftdetoenmaligeStasdevergelijkinggebruiktdatjedezelfdeconstructiekuntopzettenmeteenbusmetlucht.Ergaatnietsandersovertafeldanpapier.Jeweetvantevorendatna7jaardegrondwordt“teruggeleverd”endeconstructiewordtafgesloten.Toenikophetministeriekwamwasdegecoördineerdebestrijdingnetbegonnen.DeBDhadinmiddelsopdrachtgekregendeaftrekpostenteschrappenendebezwaarschriftenaantehouden.Samenmeteencollegahebikbijbetrokkeninspecteursgegevensverzameld.Allereersteeninventarisatievanalleprojecten,vervolgenseenoverzichtvandebeschikbarestukkenperproject(deenebelastingplichtigehaddezestukken,devolgendedie,enz.).Uiteindelijkzijnwevoortweeprojectenwaarvanwedemeestegegevenshadden,gaanprocederen.Begin1985kregenwetenprincipalegelijkvandeHogeRaad.Belangrijkleerpuntuitdiearrestenwasdatwevoldoendegegevensmoestenhebbenomtelatenziendatdeorigineleverkoopprijsalvelemalendewaardevanhetonroerendegoedwasendathetonvoorstelbaarwasdatzevenjaarlaterdiewaardenogeensviermaalzohoogzouzijn.Toenwashetzaakomvandeprojectenwaarvanwenogsteedsonvoldoendekondenbewijzendatdeleningnooitzouwordenafgelostmeergegevenstekrijgen.Daarvoorbenikvoorjaar1985meteencolleganaardeVSgeweest,waarweinsamenwerkingmetdeAmerikaanseFIODendeFBIgegevenshebbenverzameldoverdeandereprojectenenvragendaaroverhebbenachtergelaten.Nadatdelaatstegegevensbinnenwarenzijninhethelelanddebezwaarschriftenafgedaan,waarnaernogtot1990procedureshebbengelopen.Waaromnogzolang?Erwarenveelbelastingplichtigendieblevenstellendathunzaak,hun‘belegging’,echtanderswas.TOTSLOT;DEHUIDIGESITUATIEIkhebnogopdiverseanderedirectiesophetministeriegewerkt,waaronder4,5jaaropdeDirectiewetgevingindeperiodewaarindenieuweWetIB2001totstandkwam.Daarnabenikin2002overgestaptnaareenprojectgroepbinnendeBelastingdienstdiezichbezighoudtmetdefiscaliteitvanlevensverzekeringenvoorbelastingplichtigendielevensverzekeringenhebbenafgesloten:deKennisgroepVerzekeringsproducten.Daarhebiktotafgelopendecembergewerkt.SindseenjaarofzeszetdeBDsterkinopeenanderemaniervan‘handhaven’.Nietmeerbijvoorkeurviahetoudeverticaletoezicht,metsanctiesachterafalserietsnietgoedisgegaan,maarviawatwordtgenoemdhorizontaaltoezicht.Horizontaaltoezichtsteuntophetuitgangspuntdatburgers,bedrijveneninstellingenmogenwordenaangesprokenophuneigenverantwoordelijkhedenendatBelastingdienstenbelastingplichtigeneenwederzijdsbelanghebbenbijhettotstandbrengenvaneenvertrouwensrelatie.Voorparticulierenleidtditerbijv.toedatersnelnabinnenkomstvandeaangiftewordtgekekenoferverschillenzijntussendeaangifteendebeschikbarecontra-informatie.Alsdiewordengeconstateerdkaneenbriefwordengestuurdmethetverzoekdeaangiftenogaantepassen.Doorverderzoveelmogelijkbekendeinfointevullen,hooptmenfoutentevermijdeneenmeercompliancevandekantvandeburgertebevorderen.

  • 15

    Voorondernemersleidtditertoedatwordtgekekenofadministratie,interneprocessenenexternecontrolezodanigzijndatalserduidelijkheidisdatdieprocessenzijngevolgd,inbeginseldeaangiftezondernaderevragenwordtgevolgd.Daartoewordenconvenantenafgeslotenwaarineenaantalregelsen‘omgangsvormen’wordenafgesproken.Bijhetmkb-bedrijfverlooptditnietrechtstreeksmaarviadeaccountant/adviseur.Verlengstukdaarvanisdatsteeksproefsgewijzewelwordtgecontroleerdenhartigwordtgesprokenalserwordtgeconstateerddatdeafsprakennietwordennageleefd.Verdermoetenondernemersdienietmeedoenwelgoedwordengecontroleerd,omdatandersdeanimobijdeondernemersdiewelmeedoensnelafneemt.Aanhetheleproceszijnnamelijkdenodigekostenvandeadviseurverbonden.Ongeveervanafhetjaar1990isdeBelastingdienstomdepaarjaargereorganiseerd;bijnaeenpermanentereorganisatie.Daarbijzijnveelzakengewijzigdengemoderniseerddiedatzekerbehoefden.Vanafzoongeveerdetweedereorganisatiezijnerechterbijiederereorganisatiezakenmisgegaandieuiteindelijkhebbengeleidtoteencascadevanproblemen.Alsikmebeperktotwatikmevandelaatstepaarjaarkanherinneren,komikbijv.ophetvertrekvanStaatssecretarisWeekersdriejaargeleden.NaeerdertezijngeconfronteerdmetdeBulgarenfraudeisWeekersuiteindelijkgestruikeldoverproblemenbijdeuitbetalingvantoeslagen.Overdiezelfdeproblematiekwas6jaardaarvóóraldetoenmaligeDG,JennyThunnissen,gestruikeld:zijmoestwegivmdeproblemenmethetICT-systeemvoorhuur-enzorgtoeslag.OverigensisJennyThunnissendegenegeweestdieveelideeënheeftdoorgevoerddielaterblekenniettewerkenenmoestenwordenteruggedraaid(bijv.zelfsturendeteams).IndieperiodemaarversneldnadeopvolgingvanWeekers(doorstasWiebes),zijnersteedswildereplannenopgetuigdomdeBD‘omtegooien’,waarbijmeerenmeermensenwerdenbinnengehaalddiegeenfeelinghaddenmethetwerkendewerkvloerensomsdedaindaaroveruitstraaldenenzelfsuitspraken.Hetlaatstehoogtepuntisdeingezettereorganisatiewaarbij5000mensendeBDmoetenverlaten(1/6dedeelvandebezetting)ondergelijktijdig‘slimmergaanwerken’.Hetdaarbijgehanteerdeontslagplanwas–voorafduidelijktezien–inadequaat.Werktslimmerwerken?Wasdaternietvaakal?KunjejealsnieuweDGpermitterenomvoorhetvertrekkenvan5000mantetekenenzonderhetplanzelftehebbendoorgenomen?Kunjealsstaszeggen:daarvanhebiknooitwatgeweten?Overdereorganisatie(vertrekken5000man)endeontslagregelingisdestasinmiddelsinhetnajaarindeTweedeKamerduchtigaandetandgevoeld.Waarschijnlijkisdaaroverhetlaatstewoordnognietgezegd.IniedergevalisdeBDdaarna‘ondercuratele’gesteldeniseenaparteSGaangetrokkenomdeBDtecontroleren.

  • 16

    OokheeftinmiddelsdeVHMF(VerenigingvanHogereenMiddelbareambtenarenbijhetministerievanFinanciën)opuitnodigingvandeVasteCievoorFinanciënmetdieCiegesproken.BegindezemaandisdeDG(vorignajaardoordestaslosgeweektbijdemarechaussee)opgestapt.Zeersneliseennieuwebenoemd:hrUijlenbroek.HijwasDGVastgoedenbedrijfsvoeringRijkbijBiZa.Opnieuwprobeertmendeproblemenoptelossenmeteenmanager.Totslot:Ikwerkal34jaaralsauteurmeeaanElsevierBelastingAlmanak.Ikhebhiereenpaarexemplarenvoordeliefhebbers.