Click here to load reader

DYSKURS FEMINISTYCZNY W POPULARNEJ PRASIE yadda.icm.edu.pl/.../c/SaE_2014_2_2_158-172.pdf · PDF filedanie zostało przeprowadzone z użyciem metody analizy tekstu w dyskursie medialnym

  • View
    214

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of DYSKURS FEMINISTYCZNY W POPULARNEJ PRASIE...

SPOECZESTWO I EKONOMIA SOCIETY AND ECONOMICS 2(2) . 2014 ISSN 2353-8937

Weronika UrbaniukUniwersytet Ekonomiczny we Wrocawiue-mail: [email protected]

DYSKURS FEMINISTYCZNY W POPULARNEJ PRASIE KOBIECEJ

Streszczenie: Artyku opisuje wyniki badania, ktrego celem byo zaprezentowanie, w jaki sposb czasopismo ,,Wysokie Obcasy w swych tekstach ujmuje dyskurs feministyczny. Ba-danie zostao przeprowadzone z uyciem metody analizy tekstu w dyskursie medialnym. Tem teoretycznym jest teoria feminizmu.

Sowa kluczowe: dyskurs medialny, analiza tekstu w dyskursie medialnym, feminizm, prasa kobieca, ,,Wysokie Obcasy.

DOI: 10.15611/sie.2014.2.12

Pe, czyli kobieco, ale take msko (i wszystko to, co pomidzy),

to kategorie i relacje wadzy.

Magdalena roda

1. Wstp

Przyczynkiem do napisania niniejszego tekstu stao si zainteresowanie autorki obecnoci feminizmu w mediach oglnopolskich. Uwag badawcz skupiono na czasopimie skierowanym do kobiet.

Przegldajc kolejne tytuy prasy kobiecej, mona odnie wraenie, e s one powieleniem samych siebie. Wrd wielu tytuw pojawia si jeden, ktry sam sie-bie przedstawia jako czasopismo wyjtkowe, bo stojce gdzie pomidzy popularn pras kobiec a pras feministyczn. Badaniem objto wanie w tygodnik Wy-sokie Obcasy. Wyniki zaprezentowane w niniejszym artykule s fragmentem szcze-gowego badania jakociowego, jakie przeprowadzono w ramach pracy magister-skiej. Zaoonym celem badawczym jest analiza tekstw wpisujcych si w dyskurs feministyczny, publikowanych na amach Wysokich Obcasw. Przed rozpocz-ciem analizy postawiono nastpujcy problem badawczy: w jaki sposb wyobraa-ny, przedstawiany, reprezentowany i opisywany jest feminizm w Wysokich Obca-sach. Po wstpnej analizie materiau badawczego zrobiono zaoenie, e treci prezentowane w tygodniku Wysokie Obcasy s cile ze sob powizane i wpisu-

Dyskurs feministyczny w popularnej prasie kobiecej 159

j si w dyskurs feministyczny, jaki jest prowadzony w mediach: prasie, telewizji, radiu i Internecie. Rozwizanie problemu badawczego moe przyczyni si jedno-czenie do odpowiedzi na pytanie, czy tak postawione zaoenie jest trafne. W szcze-gowym raporcie z bada starano si dowie, kim s autor i adresat dyskursu, jaki jest kontekst oraz cele dyskursu feministycznego prezentowanego na amach Wy-sokich Obcasw. W niniejszym artykule starano si wymieni jedynie najwaniej-sze wnioski z badania.

2. Feminizm

Poszukujc treci feministycznych w dyskursie Wysokich Obcasw, warto na sa-mym pocztku odnie si do definicji feminizmu. Termin feminizm pochodzi od aciskiego sowa femina, co znaczy kobieta. W sowniku termin feminizm pojawi si po raz pierwszy w 1933 r. (Shorter Oxford English Dictionary), gdzie zosta zde-finiowany, jako obrona praw kobiet (advocacy of the claims od women)1. Najob-szerniejsz definicj feminizmu mona czerpa z socjologii, a sam ruch feministycz-ny uznawany jest za ruch spoeczny.

Anna Titkow w Encyklopedii socjologii pisze, e skonstruowanie definicji fe-minizmu, ktra obejmowaaby wszystkie znaczenia i konotacje tego terminu, jest niemoliwe. Moliwe jest natomiast zaproponowanie minimum definicyjnego femi-nizmu2. Po pierwsze, jest to przekonanie, e pozycja kobiet i mczyzn w spoe-czestwie jest efektem dziaa spoecznych, a nie biologicznych czynnikw3. Po drugie twierdzenie o niesprawiedliwoci aktualnej sytuacji i szans kobiet. Wresz-cie trzecim komponentem jest uznanie koniecznoci podejmowania dziaa zmie-rzajcych do zmiany sytuacji i statusu kobiet4.

Feminizm to ideologia, na ktrej opiera si ruch feministyczny. Zakada ona, e na wszystkich paszczyznach ycia spoecznego dominacja mczyzn jest zwizana z istnieniem stosunkw patriarchalnych. Ruch feministyczny dy do ich likwidacji i gosi program rwnego uczestnictwa kobiet i mczyzn w yciu prywatnym, przez upowszechnienie partnerskiego podziau rl w rodzinie, a take w yciu publicznym oraz program likwidacji barier prawnych, ekonomicznych, kulturowych i zwiza-nych z nimi stereotypw mylenia, ograniczajcych udzia kobiet i sprawowanie przez nie na rwni z mczyznami funkcji kierowniczych w przemyle, nauce, kul-turze, polityce, Kociele. Dziaalno grup feministycznych, adresowana do kobiet, szerokiej opinii publicznej i orodkw wadzy, ma na celu zmian mentalnoci spo-ecznej, norm zwyczajowych i przepisw prawnych5.

1 A. Titkow, haso: feminizm, [w:] Encyklopedia socjologii, t. I, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1998, s. 213.

2 Tame. 3 Tame.4 Tame, s. 213-214.5 Nowa encyklopedia PWN, PWN, Warszawa 1995, s. 330.

160 Weronika Urbaniuk

Literatura powicona tematyce feministycznej najczciej wyrnia dwa okre-sy w historii feminizmu: feminizm pierwszej i drugiej fali. Z pierwsz fal najcz-ciej kojarzona jest Mary Wollstonecraft, ktra w 1792 roku opublikowaa ksik pod tytuem The Vindication of the Right of the Women Woanie o prawa kobiety. Wystpia w niej gwatownie przeciwko systemowi stosunkw spoecznych, a zwaszcza systemowi ksztacenia, ktry powodowa, e kobieta bya traktowana jako jednostka niesamodzielna, zdolna do egzystencji jedynie przy boku mczyzny. Wollstonecraft domagaa si rwnie penej rwnoci praw politycznych dla kobiet6. Dziaaczki pierwszej fali ruchu kobiet nazyway siebie emancypantkami, od aci-skiego sowa emancipare oswobodzi, uwolni7. Kwestia podziau rl spoecz-nych, opartego na podziale pciowym, zostaa poruszona przez Margaret Mead w ksice Sex and Temperament in Tree Primitive Societes (Pe i temperament w trzech pierwotnych spoeczestwach)8. Wreszcie w 1949 roku zostaa wydana ksika Simone de Beauvoir Druga pe.

Feminizm drugiej fali to okres, ktry rozpocz si wanie od idei wyraonych przez Mead, Beauvoir i Woolf. Feministki drugiej fali, poza podtrzymywaniem po-stulatw pierwszej fali, dyy do rwnouprawnienia na rynku pracy oraz zajmowa-y si kwestiami aborcji i kobiecej seksualnoci. Znaczc rol w powstawaniu dru-giej fali przypisuje si Betty Friedan, ktra w pracy zatytuowanej Mistyka kobiecoci stwierdzia negatywny wpyw ograniczenia roli kobiet do bycia gospody-niami domowymi i matkami na ich samowiadomo9. Ponadto wanym tematem stao si budzenie wiadomoci kobiet, namawianie ich do rozrniania ycia pry-watnego i publicznego, dlatego hasem wanym dla drugiej fali byo: the personal is political10 to, co osobiste, jest polityczne.

Czasami w literaturze wyrnia si take trzeci fal feminizmu, nazywan post-feminizmem. Charakteryzuje j krytyka wystpowania w imieniu wszystkich kobiet. Reprezentantki trzeciej fali koncentroway si na rnicach, jakie wystpuj pomi-dzy kobietami pochodzcymi z rnych ras, kultur, religii czy narodowoci; podkre-lay wielo koncepcji kobiecoci i to, e ich tosamo moe by rnorodna11.

Rosemarie Putnam Tong, systematyzujc myl feministyczn, wyrnia dodat-kowo nastpujce nurty: feminizm liberalny, radykalny, marksistowski i socjali-styczny, psychoanalityczny i kulturowy, egzystencjalny, postmodernistyczny, wielo-kulturowy i globalny oraz ekofeminizm12. Ograniczenia objtociowe niniejszego artykuu nie pozwalaj jednak na charakterystyki poszczeglnych nurtw.

6 A. Antoszewski, Feminizm, [w:] A. Antoszewski, R. Herbut (red.), Leksykon politologii, Wydawnictwo Atla 2, Wrocaw 2003, s. 105-106.

7 B. Szlachta (red.), Sownik spoeczny, Wydawnictwo WAM, Krakw 2004, s. 308. 8 Tame, s. 309.9 Tame. 10 S. Gamble (ed.), The Routledge Companion to Feminism and Postfeminism, London, New York

1999, s. 291. 11 B. Szlachta (red.), wyd. cyt., s. 310. 12 R.P. Tong, Myl feministyczna, prze. J. Mikos, B. Umiska, Wydawnictwo Naukowe PWN,

Warszawa 2000.

Dyskurs feministyczny w popularnej prasie kobiecej 161

Feminizm w Polsce

Pocztki polskiego feminizmu sigaj XVIII wieku i kojarzone s z czasami walki o niepodlego pastwa, Najpierw niepodlego kobiety potem13, tak same o sobie mwiy wczesne feministki. W latach 1830-1850 pod przewodnictwem Narcyzy michowskiej dziaao wane dla historii polskiego feminizmu stowarzy-szenie Entuzjastek, stawiajce sobie za cel zwikszenie swobody stylu ycia kobiet, rozwj intelektualny i patriotyczny. michowska namawiaa kobiety do wyzwolenia si z ucisku instytucjonalnego i wyzbycia si cech poddaczych, takich jak stawianie siebie w pozycji sabszych.

Jeli chodzi o czasopisma, w ktrych podejmowana bya tematyka walki o rw-nouprawnienie, warto wspomnie o takich tytuach, jak: Bluszcz, wit, Nowe Sowo, Przedwit oraz bardziej radykalny Ster. Najwiksze znaczenie miay jednak Wiadomoci Literackie, pismo o wydwiku liberalnym, owieceniowymi, nowoczesnym. Pisali w nim Tadeusz Boy-eleski, Irena Krzywicka, Zofia Na-kowska, Maria Pawlikowska oraz Wanda Melcer.

Obecnie polski ruch feministyczny to okoo 350 stowarzysze, fundacji i organi-zacji zarejestrowanych w Orodku Informacji rodowisk Kobiecych. Pierwsza orga-nizacja, ktra otwarcie nazwaa siebie feministyczn, to zaoone w 1981 roku Pol-skie Stowarzyszenie Feministyczne14. Najwaniejszymi, najprniej dziaajcymi i jednoczenie najczciej rozpoznawanymi s: eFKa z Krakowa, Centrum Praw Kobiet z Warszawy, Federacja na rzecz Kobiet i Planowania Rodziny, Stowarzysze-nie Kobiet KONSOLA i Fundacja Orodek Informacji rodowisk Kobiecych OKa. Wiele grup przybiera pozainstytucjonalny charakter i dziaa cyklicznie, np.: marco-we Manify15. Wanym elementem skadowym polskiego ruchu feministycznego s uczestniczki i suchaczki seminariw organizowanych w ramach gender studies na studiach podyplomowych dotyczcych kulturowej tosamoci pci w Warszawie, Krakowie oraz innych duych miastach, gdzie funkcjonuj uniwersytety.

Nad zasadnoci istnienia ruchu feministycznego w Polsce oraz nad jego kondy-cj dyskutuje wiele kobiet socjologw zajmujcych si tematyk emancypacyjn i rwnociow. Wiele z nich krytykuje kobiecy ruch, zarzucajc mu, e dziaa jedynie na zasadzie fundacji pomagajcych kobietom w trudnych sytuacjach. Ponadto, we-dug Katarzyny Rosner, jest on skupiony w maych grupkach16

Search related