Er(r)go moje problemy ze sztuką współczesną

  • View
    212

  • Download
    0

Embed Size (px)

DESCRIPTION

O problematycznych - moim zdaniem (jako odbiorcy, filozofa i etyka) - tendencjach i zjawiskach, na ktore natrafić można w obszarze sztuki współczesnej.

Text of Er(r)go moje problemy ze sztuką współczesną

  • IsSN 1508-6305nakad 1000 egZ.

    Il2oI4

    konteksty ekokrytykj

    :N

    :-,^

    -9

    l or::-l 0-0I oo-cO:_vn--;H-o--r)O:*

    --[\---------6.

    ryzyko katastrofybi ol ogi a human,i stykinatura wyjtkutechno'l o gi a / percepcj aekopoetykajzyk przyrodyzywe two r zywa

    Tomasz Burz3ski Ewa Chudyba Karolina LebekDad Schauffler Tomasz Sikora "Ioanna SokoBaosz Stopel

    ERG)T.ll eorl a L Kul turai teratura

  • ER(R)Go

    Vari a kontynuacje antycypacje

  • Ewa Chudyba

    Mo; e prcblemy ze sz|JJkwspccze sn

    Wslp

    Poniszy tekst stanowi prb wyodrbnienia i namysu nadpewnymi proble-

    macznymitendencjami i zjawiskami, ktre zaobserwowa mona w obszarzesztuki wspczesnej itowarzyszcego jej dyskursu. Namys ten podejmuj jako

    - w pierwszej kolejnoci _ odbiorca, w drugiej - historyk filozofii, nauczycie|etyki i pedagog.

    Twierdzenie , e dziania artystyczne maj wymiar praktyczny, to truizm.Sensy, komunikaty i narracje geneTo]/ane ptzezwspoczesnych twrcw oddzia-

    ajnapsychik czowieka i dotycz go jako integralnej caoci, majc realnywpyw na sposb, w jaki postrzega on zarwno samego siebie, jak i otaczajcrzeczywisto. obecnie w instytucjach zwlzanych z kultur podejmuje si

    szereg dztmajcych na celu promowanie i oswajanie odbiorcw ze sztuk

    wspczesn. Rwnoczenie kryczn, adekwatn merytorycznie, a zarazemnieuprzedzon (ideologicznie nieuwarunkowan) refleksj nad treciami, ktrych

    jest ona nonikiem, czsto zastpuje ich niezaangazowaneryeferowanie. Efektem

    moe by upowszechnienie przekonania, e za,warty w dziele sztuki przekaz

    w aden sposb nie wpywa na jego warto, na to, z warto -bdnie - danegodzieasztuki by odbiorc. To wanie przyczyfla,dla ktrej interdyscyplinarna

    dyskusja na temat sztuki wspczesnej ,wykraczajcapoza teoretyczne rozwa-

    ania z zakresu estetyki, wydaje si potrzebna.

    Bez odpowiedzinapytanie ,,dlaczego" i ,po co", bezrefleksyjne ,,przysposa_bianie" odbiorcw do sztuki wspczesnej wicej bdzie miao wsplnego z in_

    doktrynacj nt z edukacj i tym bardziej naruszy niezwykle kruch, bo opartnazaufaniutelacj, ktraczy (a przynajmniej powinna) artyst z publicznoci.

    Szczeglnie, e niewszystkie zjawiska wystpujce w ramach sztuki wspcze_

    snej sprawiaj wraenietego zaufania godnych. Zadaniemponiszego tekstujest

    prba wskaz ania trzech takich problemac zny ch tendencji.

    Pierwsz znich_nawizujc do Ericha Fromma _ nzywamnekrofilityczn.Druga to proces emancypov/ania si sztuki wobec eki oraz generowanie w ob-szarz dziatwrczych wtrnych wobec niej i od niej za|enychpseudo-wartoci.

    Trzeciawie si z postpujc instrumentalizacj sztuki i anektowaniem jej

    l05

  • obszaru przez osoby, ktre s artystami nie dlatego, e twotz, ale tworz dla-

    tego, poniewa chclwaa si za Artyst co w konskwencji doprowadzado sytuacji, w ktrej sztuka macorazmniej wsplngo ztworzeniem.

    TenCerrcj a nekrofl lityczna

    Jak zdefi niowa tendencj nekrofi lityczn w obszar ze sztllki wspczesneji z,wizanego z nidyskursu? Wsplnym mianownikiem jej rnorodnych prze-jaww wydaje si by deficyt wraliwoci, szacunku i wyczucia orazbdcakonsekwencj tego braku skonno do uprzedmiotawiania otoczeniat.

    Moj prb s charaktery zow ania tej tendencj i zap o cztkow a w izy ta w ka-towickiej galerii Sektor na wernisau ,,Sygnatur wojny" (1 wrzenia 2009 roku),

    zbiorowej wystawy prezerftljcej prace wspczesnych artystw, ktrzy podej-mowali w nich temat drugiej wojny wiatowej. Otwarciu ekspozycji towarzyszywykad Agnieszki Kos -,,pisarki, krytyczki sztuki, fotografki i naukowczyni'2

    - powicony kobiecej orkiestrze w Auschwitz.Podczas wykadu prelegentka po-wiedzia (przytoczohawypowied nie jest dokadnym cytatem, oprcz jednego

    sowa), e nie uwiadamiaa sobie cakowicie tragedii obozowej orkiestry kt-rej czonkinie sukceq,wnie wysyane byy do gazuizastpowanprzznastpne,dopki sobie tego nie,,rozrysowaa". A kiedy sobie rozrysowaa, to wysyanie i tozastpowanie, dramat ujawni si jej w caej peni. To ,,rozrysowywanie" czyjej

    mierci - w ktrym szacunek dla ofiar i ich cierpieniaptze1tryazroszczeniemhiper-namacalnoci i swego rodzaju wiwisekcj, ktra wicej ma wsplnegoz celehr dramatu z jego ukazaniem - nie dawao mi spokoju.

    ,,Rozrysowujc" mier wcale nie ujmujemy lepiej istoty za-przeciwnie, tra-cimy j z oczv. Tak bardzo, nie widzimy juz nic niestosownego nie tylkow ,,rozrysowywaniu", ale i w posugiwaniu si figur Auschwitz jako jeszcze

    1. Na tak uprzedmiatawiajc, woln od empatii narracj natrafi mona w artykule Mo-niki Bakke powiconym bioartowi - kierunkowi sztuki wspczesnej, ktrego przedstawicieleprzyBorzeniuswoich dziewykorzysaljrylvez:wierztairywekomrki. W aykule zamieszonymna portalu Obieg zwierzta, ktrymi posuguj si artyci Bakke nazywa ,,ywymi, obiektami",piszcjednoczenie o specyficznych problemach, najakie ,,naraeni" s odbiorcy i kuratorzyeksponujcy tego typu dziea (prby tozwaenia caej sytuacji z perspektywy ,,ywego obiektu 'w artykule brak): ,;wprowadzenie w obszar sztuki ywych obiektw pocigazasobspecyficznekonsekwencje dla galerii, [.,.] kuratorw, pracownikw obsugi jak i samych zwiedzajcych. Poja-wia si tu bowiem moliwo karmienia obiektw artystycznych przez publiczno odwiedzajcwystaw, ale take wymusza na kuratorach, czy obsudze ekspozycji decyzj o ich umierceniu ',(Monika Bakke, Bio art - sztuka in yivo i in vitro - tekst dostpny na stronie porta|u Obieg.

    2. Agnieszka Gajewska, Wielkopolski Sownik Pisarek Q1.07 .20|4).

    1C6

  • jednym rodkiem sucym poetyckiej stylizacji. Bo nie umim inaczej okre-li sformuowania ,,pasterka k odgrodzonych drutem kolczastym"3, jakiew Wielkopolskim Sowniku Pisarek zawiera nota autorstwa Agnieszki Gajewskiejpowicona Agnieszce Kos. Znajdziemy tam rwnie stwirdzenie, e dlatejostatniej ,,archiwum Auschwitz to kolejne wazne msce na mapie jej wyobrazni'a.W moim odczuciu zestawienie ,,Auschwitz" z,syobtani'' jest znacznymnad-uzyciem, bo mier ludzi, ktrych tam mordowano bya realna, nie wyobraona.

    By,,rozrysowa" czyj mier nie mona jej przeywac *trzeba odci siod niej napaszczynie emocjonalnej. Tendencja nekrofilityczna to tryumf uprzed-

    miotowienia w wymiarze formalnym i martwoty w aspekcie treci - charak-terystyczna dla niej jest fascynacja mierci, kalectwem, cierpieniem, tyfIl,co wynaturzon i wszelkimi objawami upadku, a rwnoczenie odrzucenietego, copikne, szlachetne czywzniosezaliczanychdo sferykiczu. Wnarracjinekrofilitycznej prawdziwe moe by tylko to, co ze.

    Prace,ktrewobszarzesztukiwspczesnejmonalznazawyraztendencjinekrofilitycznej:

    1. koncentruj si na aspektachrzeczywistoci, ktre zawiadczaj o brzy-docie i ndznej kondycji wiata i czowieka - nigdy o jego heroizmieczy walce,w ktrej si nie poddaje, cho przecierwnie one maj racjbytu. Co wicej, zjawiskom bd czynnociom neutram, ktre nic samew sobie nie znacz- takim jak chociaby obieranie ziemniakw - na-dajzowtogi charakter. Sam fakt obierania ziemniakw - wbrew temu,co chciaa wykaza Julita Wjcik obierajca jew Zachcie - nie dowodzijeszcze bycia dyskryminowanyml, a moe stanowt wyraz miocido rodziny, dla ktrej chcemy przygotowa obiad. Nie musz obieraziemniakw, by dowiadcza dyskryminacji, takjak fakt wykonywaniatej czynnoci jeszcze nie wiadczy o moim ponieniu. Problematyczrrozwizanaz opisanym powyej dzieem szfuki nie ogranicza si - moimzdaniem - do zafszowywania rzeczywistoci, ktrego rdo stanowinieumiejtno odrfuieniaprzejawu od istoty, ale obejmuje rwnie fakt,

    e artystka najpierw tak zinterpretowaa sytuacj (tu: obieranie ziemnia-

    kw), by przekona odbiorcw, e s tej sytuacji ofiarami, a nastpniesama siebie postawia w roli zbawcy,ktry ztej wasnorcznie utkanejnarracji-opresji ich wyzwala. Tak prometejsk interpretacj znajdziemyw wypowiedzi profesor Marii Poprzckiej, historyka sztuki, ktra o obie-raniu ziemniakw w Zaccie powiedziaa: ,,nedna gospodyni domowa

    Gajewska, Wielkopolski Sownik Pisarek.Gajewska, Wielkopolski S ownik Pisrek.

    1o?

    J4

  • mogapoczusiusatysfakcjonowanl,eto,,corobinacodzie,cojestjej udrk, moZettafi do narodowej instucji kultury"s;

    2. stawiaj wiatu pesymistyczn diagnoz i nie dopusz czaj odniej od-*""ri", W tym,

    " *

    ""o*ieku niskie, szukaj usprawiedliwienia,

    tropi czy wrczgeneruj zo nip: 10, by si mu przeciwstawi, ale

    by byo - zgodnie'z,u*d'samospeniajcego si proroctwa - potwier-

    dzeniem ptzyitych a priori przez ichtwrcw zaoh, O Santiago

    i"rr"" -ii.punrtim artyc, ktrego jedna z prac polegaa na tym,

    e prostytutkom,,"at"Z"io"ym od narkotykw zapaci rwnowarto

    ,,diikli heroiny po to, by mc wytatuowa na ich plecach fragment

    linii prostej -uias,Biaikowski, krytyk i estetyk, w tekcie opliko-

    wanym w portalu Obieg, napisa: "bynajmniej nie popenia (on) swoich

    grzechw po to, eby ii,"nie wyczn odpowiedzialno, Wrczprzeciwnie, pokazuje jak wszyscy - tazem z piszcymte 1owa -

    jeste-

    s_y * nie uwik. i

  • ktorzy wyrzdzajcierpienie, nie zrobi one wrazenia, .. Problematycznajest tu rwnie postawa samych twrcw, ktrzy nie tylko si cierpieniuprzyg|daj, a|e jeszcze wjaki sposb na nim pasoytuj, kreujc z niegoswoj sztuk. W ich dzieach jak w zwierciadach odbija si zwielokrot-nione i wzmocnione zo,tak, e zaczyna si wydawa, e jest go wicej,niZ jest i e jest nieco bardziej naturalne ni to, co zm nie jest.

    Podsumowuj c - narracjanekrofilityczna w obszarze sztuki wspczesnej znie-ksztcarzeczywisto, sprowadzajc j do tego, co ze, odbiera czowiekowidum, szacunek do samego sobie i nadziej. Kusi go zem jako wygodn formusprawiedliwienia. Kae mu zapomnie, e w kadej chwili -bezwzgldlna wszystko - moe powiedzie ,,nie" i e jest zdolny do wszystkiego - zarw-no do za, jaki do tego, co dobre. Niewtpliwie tendencja nekofilityczna sztukiwspczesnej nie wyczerpuje. Ale jest w niej silnie obecna i - co tu ukrywa- silnie pfomowana.

    Sztuka pozaCobrerrr I zem czyllproblem d_ru