Giao trinh KT nong nghiep

  • View
    2.600

  • Download
    18

Embed Size (px)

Transcript

Chng 1 Nhp mn kinh t nng nghipI. V tr ca nng nghip trong nn kinh t quc dnNng nghip l mt trong nhng ngnh kinh t quan trng v phc tp. N khng ch l mt ngnh kinh t n thun m cn l h thng sinh hc - k thut, bi v mt mt c s pht trin nng nghip l vic s dng tim nng sinh hc - cy trng, vt nui. Chng pht trin theo qui lut sinh hc nht nh con ngi khng th ngn cn cc qu trnh pht sinh, pht trin v dit vong ca chng, m phi trn c s nhn thc ng n cc qui lut c nhng gii php tc ng thch hp vi chng. Mt khc quan trng hn l phi lm cho ngi sn xut c s quan tm tho ng, gn li ch ca h vi s dng qu trnh sinh hc nhm to ra ngy cng nhiu sn phm cui cng hn. Nng nghip nu hiu theo ngha hp ch c ngnh trng trt, ngnh chn nui v ngnh dch v trong nng nghip. Cn nng nghip hiu theo ngha rng n cn bao gm c ngnh lm nghip v ngnh thy sn na. Nng nghip l ngnh sn xut vt cht c bn gi vai tr to ln trong vic pht trin kinh t hu ht c nc, nht l cc nc ang pht trin. nhng nc ny cn ngho, i b phn sng bng ngh nng. Tuy nhin, ngay c nhng nc c nn cng nghip pht trin cao, mc d t trng GDP nng nghip khng ln, nhng khi lng nng sn ca cc nc ny kh ln v khng ngng tng ln, m bo cung cp cho i sng con ngi nhng sn phm ti cn thit l lng thc, thc phm. Nhng sn phm ny cho d trnh khoa hc - cng ngh pht trin nh hin nay, vn cha c ngnh no c th thay th c. Lng thc, thc phm l yu t u tin, c tnh cht quyt nh s tn ti pht trin ca con ngi v pht trin kinh t - x hi ca t nc.

X hi cng pht trin, i sng ca con ngi ngy cng c nng cao th nhu cu ca con ngi v lng thc, thc phm cng ngy cng tng c v s lng, cht lng v chng loi. iu do tc ng ca cc nhn t l: S gia tng dn s v nhu cu nng cao mc sng ca con ngi. Cc nh kinh t hc u thng nht rng iu kin tin quyt cho s pht trin l tng cung lng thc cho nn kinh t quc dn bng sn xut - hoc nhp khu lng thc. C th chn con ng nhp khu lng thc ginh ngun lc lm vic khc c li hn. Nhng iu ch ph hp vi cc nc nh: Singapore, Arpsaudi hay Brunay m khng d g i vi cc nc nh: Trung Quc, Indonexia, n hay Vit Nam - l nhng nc ng dn. Cc nc ng dn ny mun nn kinh t pht trin, i sng ca nhn dn c n nh th phn ln lng thc tiu dng phi c sn xut trong nc. Indonexia l mt th d tiu biu, mt triu tn go m Indonexia t sn xut c thay v phi mua thng xuyn trn th trng th gii lm cho gi go thp xung 50 USD/tn. Gia nhng nm ca thp k 70-80 Indonexia lin tc phi nhp hng nm t 2,5-3,0 triu tn lng thc. Nhng nh s thnh cng ca chng trnh lng thc gip cho Indonexia t gii quyt c vn lng thc vo gia nhng nm 80 v gp phn lm gim gi go trn th trng th gii. Cc nc Chu ang tm mi bin php tng kh nng an ninh lng thc, khi m t sn xut v cung cp c 95% nhu cu lng thc trong nc. Thc tin lch s ca cc nc trn th gii chng minh ch c th pht trin kinh t mt cch nhanh chng, chng no quc gia c an ninh lng thc. Nu khng m bo an ninh lng thc th kh c s n nh chnh tr v thiu s m bo c s php l, kinh t cho s pht trin, t s lm cho cc nh kinh doanh khng yn tm b vn vo u t di hn. Nng nghip c vai tr quan trng trong vic cung cp cc yu t u vo cho cng nghip v khu vc thnh th. iu c th hin ch yu cc mt sau y: 2

- Nng nghip c bit l nng nghip ca cc nc ang pht trin l khu vc d tr v cung cp lao ng cho pht trin cng nghip v th. Trong giai on u ca cng nghip ho, phn ln dn c sng bng nng nghip v tp trung sng khu vc nng thn. V th khu vc nng nghip, nng thn thc s l ngun d tr nhn lc di do cho s pht trin cng nghip v th. Qu trnh nng nghip ho v th ho, mt mt to ra nhu cu ln v lao ng, mt khc m nng sut lao ng nng nghip khng ngng tng ln, lc lng lao ng t nng nghip c gii phng ngy cng nhiu. S lao ng ny dch chuyn, b sung cho pht trin cng nghip v th. l xu hng c tnh qui lut ca mi quc gia trong qu trnh cng nghip ho, hin i ho t nc. - Khu vc nng nghip cn cung cp ngun nguyn liu to ln v qu cho cng nghip, c bit l cng nghip ch bin. Thng qua cng nghip ch bin, gi tr ca sn phm nng nghip nng ln nhiu ln, nng cao kh nng cnh tranh ca nng sn hng ho, m rng th trng ... - Khu vc nng nghip l ngun cung cp vn ln nht cho s pht trin kinh t trong c cng nghip, nht l giai on u ca cng nghip ho, bi v y l khu vc ln nht, xt c v lao ng v sn phm quc dn. Ngun vn t nng nghip c th c to ra bng nhiu cch, nh tit kin ca nng dn u t vo cc hot ng phi nng nghip, thu nng nghip, ngoi t thu c do xut khu nng sn v.v... trong thu c v tr rt quan trng Kuznets cho rng gnh nng ca thu m nng nghip phi chu l cao hn nhiu so vi dch v Nh nc cung cp cho cng nghip. Vic huy ng vn t nng nghip u t pht trin cng nghip l cn thit v ng n trn c s vic thc hin bng c ch th trng, ch khng phi bng s p t ca Chnh ph. Nhng in hnh v s thnh cng ca s pht trin nhiu nc u s dng tch lu t nng nghip u t cho nng nghip. Tuy nhin vn tch lu t nng nghip ch l mt trong nhng ngun cn thit pht 3

huy, phi coi trng cc ngun vn khc na khai thc hp l, ng qu cng iu vai tr tch lu vn t nng nghip. Nng nghip v nng thn l th trng tiu th ln ca cng nghip. hu ht cc nc ang pht trin, sn phm cng nghip, bao gm t liu tiu dng v t liu sn xut c tiu th ch yu da vo th trng trong nc m trc ht l khu vc nng nghip v nng thn. S thay i v cu trong khu vc nng nghip, nng thn s c tc ng trc tip n sn lng khu vc phi nng nghip. Pht trin mnh m nng nghip, nng cao thu nhp cho dn c nng nghip, lm tng sc mua t khu vc nng thn s lm cho cu v sn phm cng nghip tng, thc y cng nghip pht trin, tng bc nng cao cht lng c th cnh tranh vi th trng th gii. Nng nghip c coi l ngnh em li ngun thu nhp ngoi t ln. Cc loi nng, lm thu sn d dng gia nhp th trng quc t hn so vi cc hng ho cng nghip. V th, cc nc ang pht trin, ngun xut khu c ngoi t ch yu da vo cc loi nng, lm thu sn. Xu hng chung cc nc trong qu trnh cng nghip ho, giai on u gi tr xut khu nng lm, thu sn chim t trng cao trong tng kim ngch xut khu v t trng s gim dn cng vi s pht trin cao ca nn kinh t. Thi Lan nm 1970 t trng gi tr nng, lm, thu sn trong tng kim ngch xut khu chim 76,71% gim xung 59,36% nm 1980; 38,11% nm 1990; 35,40% nm 1991; 34,57% nm 1992; 29,80% nm 1993 v 29,60% nm 1994. Tuy nhin xut khu nng, lm thu sn thng bt li do gi c trn th trng th gii c xu hng gim xung, trong lc gi c sn phm cng nghip tng ln, t gi cnh ko gia hng nng sn v hng cng ngh ngy cng m rng, lm cho nng nghip, nng thn b thua thit. mt s nc ch da vo mt vi loi nng sn xut khu ch yu, nh Coca Ghana, ng ma Cuba, c ph Braxin v.v... phi chu nhiu ri ro v s bt li trong xut khu. V vy gn y nhiu nc thc hin a 4

dng ho sn xut v xut khu nhiu loi nng lm thu sn, nhm em li ngun ngoi t ng k cho t nc. Nng nghip v nng thn c vai tr to ln, l c s trong s pht trin bn vng ca mi trng. Nng nghip s dng nhiu ho cht nh phn bn ho hc, thuc tr su bnh v.v... lm nhim t v ngun nc. Trong qu trnh canh tc d gy ra xi mn cc trin dc thuc vng i ni v khai hoang m rng din tch t rng v.v... V th, trong qu trnh pht trin sn xut nng nghip, cn tm nhng gii php thch hp duy tr v to ra s pht trin bn vng ca mi trng. Tm li, nn kinh t th trng, vai tr ca nng nghip trong s pht trin bao gm hai loi ng gp: th nht l ng gp v th trng - cung cp sn phm cho th trng trong v ngoi nc, sn phm tiu dng cho cc khu vc khc, th hai l s ng gp v nhn t din ra khi c s chuyn dch cc ngun lc (lao ng, vn v.v...) t nng nghip sang khu vc khc.

II- Nhng c im ca sn xut nng nghip.Nng nghip l mt trong hai ngnh sn xut vt cht ch yu ca x hi. Sn xut nng nghip c nhng c im ring m cc ngnh sn xut khc khng th c l: 1- Sn xut nng nghip c tin hnh trn a bn rng ln, phc tp, ph thuc vo iu kin t nhin nn mang tnh khu vc r rt. c bit trn cho thy u c t v lao ng th c th tin hnh sn xut nng nghip. Th nhng mi vng mi quc gia c iu kin t ai v thi tit - kh hu rt khc nhau. Lch s hnh thnh cc loi t, qu trnh khai ph v s dng cc loi t cc a bn c a hnh khc nhau, din ra cc hot ng nng nghip cng khng ging nhau. iu kin thi tit kh hu vi lng ma, nhit , m, nh sng v.v... trn tng a bn gn rt cht ch vi iu kin hnh thnh v s dng t. Do iu kin t ai kh hu khng ging nhau gia cc vng lm cho nng nghip mang tnh khu vc rt r nt. c 5

im ny i hi qu trnh t chc ch o sn xut nng nghip cn phi ch cc vn kinh t - k thut sau y: - Tin hnh iu tra cc ngun ti nguyn v nng - lm - thu sn trn phm vi c nc cng nh tnh vng qui hoch b tr sn xut cc cy trng, vt nui cho ph hp. - Vic xy dng phng hng sn xut kinh doanh, c s vt cht k thut phi ph hp vi c im v yu cu sn xut nng nghip tng vng. - H thng cc chnh sch kinh t ph hp vi iu kin tng vng, tng khu vc nht nh. 2- Trong nng nghip, rung t l t liu sn xut ch yu khng th thay th c. t ai l iu kin cn thit cho tt c cc ngnh sn xut, nhng ni dung kinh t ca n li rt khc nhau. Trong cng nghip, giao thng v.v... t ai l c s lm nn mng, trn xy dng cc nh my, cng xng, h thng ng giao thng v.v... con ngi iu khin cc my mc, cc phng tin vn ti hot ng. Trong nng nghip, t ai c ni dung kinh t khc, n l t liu sn xut ch yu khng th thay th c. Rung t b gii hn v mt din tch, con ngi khng th tng th, theo mun ch quan, nhng sc sn xut rung t l cha c gii hn, ngha l con ngi c th khai thc chiu su ca rung t nhm tho mn nhu cu tng ln ca loi ngi v nng sn phm. Chnh v th trong qu trnh s dng phi bit qu trng rung t, s dng tit kim, hn ch vic chuyn t nng nghip sang xy dng c bn, tm mi bin php ci to v bi dng t lm cho rung t ngy cng mu m hn, sn xut ra nhiu sn phm trn mi n v din tch vi chi ph thp nht trn n v sn phm. 3- i tng ca sn xut nng nghip l c th sng - cy trng v vt nui. Cc loi cy trng v vt nui pht trin theo qui lut sinh hc nht nh (sinh trng, pht trin v dit vong). Chng rt nhy cm vi yu t ngoi cnh, mi s thay i v iu kin thi tit, kh hu u tc ng trc tip n 6

pht trin v dit vng. Chng rt nhy cm vi yu t ngoi cnh, mi s thay i v iu kin thi tit, kh hu u tc ng trc tip n s pht trin ca cy trng, vt nui, n kt qu thu hoch sn phm cui cng. Cy trng v vt nui vi t cch l t liu sn xut c bit c sn xut trong bn thn nng nghip bng cch s dng trc tip sn phm thu c chu trnh sn xut trc lm t liu sn xut cho chu trnh sn xut sau. cht lng ging cy trng v vt nui tt hn, i hi phi thng xuyn chn lc, bi dc cc ging hin c, nhp ni nhng ging tt, tin hnh lai to to ra nhng ging mi c nng sut cao, cht lng tt thch hp vi iu kin tng vng v tng a phng. 4- Sn xut nng nghip mang tnh thi v cao. l nt c th in hnh nht ca sn xut nng nghip, bi v mt mt tiqt sn xut nng nghip l qu trnh ti sn xut kinh t xon xut vi qu trnh ti s