Gradski Promet

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Gradski Promet

Text of Gradski Promet

UNIVERZITET U TUZLIPRIRODNO-MATEMATIKI FAKULTETODSJEK ZA GEOGRAFIJUStudent: Muminovi Isabela

SEMINARSKI RADGRADSKI PROMET

Mentor: Dr.sc. Alma Kadui, docent

Tuzla, decembar, 2013.SADRAJ

1. UVOD............................................................................................................................2

2. Razvoj gradskog prometa kroz historiju...............................................................................3

3. Pojava i razvoj sredstava javnog gradskog prevoza............................................................4

4. Prevozna sredstva............................................................................................................4

4. 1. Omnibus............................................................................................................4

4. 2. Konjski tramvaj....................................................................................................5

4. 3. Elektrini tramvaj................................................................................................7

4. 4. Autobusi...............................................................................................................8

4. 5. Trolejbus............................................................................................................9

4. 6. Taksi...................................................................................................................10

4. 7. Brza gradska eljeznica..........................................................................................11

4. 8. Prigradska eljeznica.............................................................................................11

4. 9. Osobni automobili...............................................................................................13

4. 10. Biciklistiki promet.............................................................................................14

ZAKLJUAK..................................................................................................................15

LITERATURA I IZVORI......................................................................................................16

1. UVOD

Gradska naselja su najznaajnija svjetska vorita prometa, pa je promet u nijma i najraznovrsniji. U nekim gradovima postoje i specifini i jedinstveni oblici prometa koji se inae ne javljaju u ostalim naseljima i prostoru , kao to su podzemne eljeznice i tramvaj. U ovom radu emo obraditi prije svega razvoj gradskog prometa kroz historiju, od prvobitnih prevoznih sredstava do savremenog prevoza, zatim pojavu i razvoj sredstava javnog gradskog prevoza. U okviru prevoznih sredstava detaljnije emo prikazati karakteristike omnibusa, konjskog tramvaja, elektrini tramvaj, autobusa, trolejbusa, taksija, brze gradske eljeznice, prigradske eljeznice, osobnih automobila te biciklistikog saobraaja.

2. Razvoj gradskog prometa kroz historijuJo su stari antiki gradovi imali razvijen individualni gradski promet. Posebno bi bilo interesantno poznavati promet velikih antikih gradova sa stotinama hiljada stanovnika, npr. Rim, Aleksandrija itd. Srednjovjekovni grad je malen i ima slabo razvijen gradski promet. Tek novovijeki grad, grad industrijske revolucije, sa snanom koncentracijom stanovnitva i djelatnosti, poinje nametati potrebu organiziranja prevoza ljudi izmeu etvrti grada. Meu prve oblike javnog gradskog prometa ubrajaju se unutargradski prevoz koijama u Parizu 1819. godine, te 1831. godine u New Yorku. Koije kasnije zamjenjuju kombinacije tranih vozila sa konjskom zapregom - konjski tramvaj. Pred kraj prolog stoljea javlja se elektrini tramvaj, vozilo koje je dugo vremena suvereno vladalo gradskim prometom. Tramvaj se i danas smatra najpovoljnijim prevoznim sredstvom za srednje velike gradove (oko 500.000 stanovnika). Na prijelazu u 20. stoljee javlja se novi vid gradskog prevoza - podzemna eljeznica. Prva je izgraena u Bostonu 1897. godine. eljeznica klasinog tipa vie se koristi i danas za prigradski promet, iako je u gradski promet bila, uvedena jo 1895. godine. Brze prigradske eljeznice osobitu ulogu dobijaju u metropolitanskim podrujima u kombinaciji s podzemnim eljeznicama. Autobusi su relativno kasno uvedeni u gradski promet, iako se spominju relativno rano (1872. parni autobus). Autobus se pokazao kao najpovoljnije gradsko prevozno sredstvo u manjim gradskim naseljima do 100.000 stanovnika. Gradski promet je razvijen u svim gradovima iznad 100.000 stanovnika, ali takoer i u mnogima i ispod 100.000 ljudi. Njime se prevozi svakodnevno u svijetu nekoliko milijardi putnika. To je nesumnjivo najfrekventniji oblik prometa uope. Posebna je tekoa praenja obima prevoza u ovom prometu. Mogue je pratiti jedino dosljednije javni gradski promet. Individualni i taksi promet moe se uglavnom procjenjivati. Gradski promet se razvijao u svojim poecima relativno ujednaeno i sporo. Uvoenje automobila u gradski promet unosi ubrzani razvoj kako grada tako i samog prometa. Problemi gradskog prometa, prema mnogima, upravo proizlaze iz prevelikog nagomilavanja osobnih vozila u gradskom prometu, posebno u centru grada.[footnoteRef:2] [2: http://www.prometna-zona.com/gradski.php]

3. Pojava i razvoj sredstava javnog gradskog prevozaPoseban impuls razvoju grada dala je konstrukcija sredstava za masovni javni gradski prevoz ljudi. Prva prevozna sredstva u gradu s konjskom vuom javljaju se prije 2,5 stoljea, a sredstva s mehanikom vuom susreemo tek prije stotinjak godina. Postoji vie podjela sredstava, ali emo ih grupirati u dvije osnovne skupine:1. prevozna sredstva koja se kreu mreom gradskih ulica2. prevozna sredstva koja se kreu izvan uline mree(klasina eljeznica, podzemna eljeznica i nadzemni prijevozni sistemi)Prevozna sredstva koja se kreu ulinom mreom imaju vrlo veliko znaenje u prevozu ljudi na gradskom prostoru, posebice u prevozu na krae udaljenosti. S poveanjem gradova i veom koncentracijom prometnih tokova u osnovnim smjerovima kretanja, dolazimo do spoznaje da ova sredstva ne mogu u vremenu vrnog optereenja, zadovoljiti potrebu za brzim i masovnim prevozom ljudi s jednog dijela grada na drugi ili u centar grada. Za ovu vrstu prevozne potranje namee se potreba izgradnje brih visokokapacitetnih tranikih prevoznih sredstava. Da bi se izbjegao sukob s ostalim prometom u gradu, vozila se kreu izdvojeno od ostalog prometa.[footnoteRef:3] [3: http://www.scribd.com/doc/131671460/Povijest-i-razvoj-gradskog-prometa-doc#download]

4. Prevozna sredstva4. 1. OmnibusKrajem 18. stoljea susreemo u Engleskoj u prigradskom prijevozu Londona vee koije koje vuku konji i kojima se moe odjednom prevesti vei broj putnika. Kretanje tih tzv. dugih kola namijenjeno je samo prijevozu putnika, ali ne i robe, odnosno pote za to su se slina kola upotrebljavala ranije u meugradskom prometu. U gradski prijevoz Londona uvodi se omnibus 1829. godine. Kapacitet vozila u Londonu iznosi 20 putnika, a vozila vuku 3 konja. S vremenom, zahvaljujui pouzdanosti, tonosti, brzini i veem kapacitetu, omnibus postaje u Londonu sredstvo masovnog javnog prijevoza.

U toku 19. stoljea mijenjala se konstrukcija omnibusa, prije svega radi poveanja kapaciteta i udobnosti putnika. Zbog velike prijevozne potranje, u Londonu je relativno brzo dolo do konstrukcije omnibusa u kojem su se putnici prevozili u dvije razine, i to na sjedalima u kolima i na krovu. Ovo se vozilo smatra preteom dobro poznatog autobusa na kat ili double-decker motorbus.[footnoteRef:4] [4: http://www.scribd.com/doc/131671460/Povijest-i-razvoj-gradskog-prometa-doc#download]

Prilog 1. Omnibus[footnoteRef:5] [5: http://fineartamerica.com/featured/1-london-omnibus-1860-granger.html]

4. 2. Konjski tramvajSvega sedam godina nakon izgradnje prve eljeznike pruge u Engleskoj, a 6 godina nakon poetka rada prvog omnibusa u Nantesu, uveden je u New Yorku 1832. godine prvi konjski tramvaj. To je kombinacija omnibusa kojeg vuku konji na gradskom podruju i eljeznice, odnosno eljeznikih tranica po kojima se kreu ova vozila.Odjednom se u ovom tramvaju moglo prevesti 60 putnika, i to 30 u 3 odvojena kupea na donjoj etai vozila i 30 na gornjoj etai, odnosno na krovu. Nakon New Yorka, konjski tramvaj uvodi se u New Orleansu, a zatim u Bostonu, Baltimoreu, Chicagu, Philadelphiji i Pittsburghu.Vea prijevozna mogunost ovog oblika prometa dola je do izraaja i u relativno niim trokovima prijevoza, odnosno nioj prijevoznoj tarifi, to je bila velika prednost konjskog tramvaja, posebice u odnosu na omnibus. Stoga je pojava konjskog tramvaja omoguila koritenje javnog gradskog prijevoza i onoj strukturi graana, kojoj prijevoz zbog visoke prijevozne cijene, prije nije bio dostupan. Konjski tramvaj je prvi put primijenjen u Americi, gdje je i doivio izvanrednu ekspanziju u veini velikih gradova te je u SAD-u ubrzo postao dominirajui oblik prijevoza na gradskom podruju, dok su se u Europi omnibus i tramvaj u odreeno vrijeme razvijali kao dopunjavajui sustavi, pri emu se tramvaj u veoj mjeri usmjeravao na novije dijelove gradova sa irim i povoljnije trasiranim prometnicama.[footnoteRef:6] [6: http://www.scribd.com/doc/131671460/Povijest-i-razvoj-gradskog-prometa-doc#download]

Prilog 2. Konjski tramvaj[footnoteRef:7] [7: http://sciencehistorylover.wordpress.com/tag/omnibus/]

4. 3. Elektrini tramvajSedamdesetih godina 19. stoljea konstruisan je dinamo i elektromotor, to je omoguilo uvoenje elektrinog pogona u sredstva javnog gradskog prevoza, prije svega u tramvaje.Godine 1879. Siemens gradi prvu elektrinu eljeznicu radi