investimet e brendshme private në shqipëri. faktorët përcaktues të

  • View
    228

  • Download
    7

Embed Size (px)

Transcript

  • UNIVERSITETI ALEKSANDR MOISIU, DURRS

    FAKULTETI I BIZNESIT

    PROGRAMI I DOKTORATURS SHKENCA EKONOMIKE

    INVESTIMET E BRENDSHME PRIVATE N

    SHQIPRI. FAKTORT PRCAKTUES T TYRE

    N NIVEL MAKROEKONOMIK DHE

    MIKROEKONOMIK

    Doktoranti Udhheqsi Shkencor

    MsC. Xhensila ABAZI Prof. Asoc. Ermira KALAJ

    Durrs, 2015

  • 1

    Copyright

    Xhensila ABAZI

    Viti, 2015

  • 2

    Udhheqsi i Xhensila ABAZI vrteton se ky sht versioni i

    miratuar i desertacionit t mposhtm:

    INVESTIMET E BRENDSHME PRIVATE N SHQIPRI.

    FAKTORT PRCAKTUES T TYRE N NIVEL

    MAKROEKONOMIK DHE MIKROEKONOMIK

    Prof. Asoc. Dr. Ermira KALAJ

  • 3

    INVESTIMET E BRENDSHME PRIVATE N SHQIPRI.

    FAKTORT PRCAKTUES T TYRE N NIVEL

    MAKROEKONOMIK DHE MIKROEKONOMIK

    Prgatitur nga: MsC. Xhensila ABAZI

    Disertacioni i paraqitur n

    Fakultetin e Biznesit

    Universiteti Aleksandr Moisiu, Durrs

    N prputhje t plot me krkesat

    Pr gradn Doktor

    Universiteti Aleksandr Moisiu Durrs

    Nntor, 2015

  • 4

    Prindrve t mi.....

    .....Familjes time

  • 5

    Mirnjohje dhe Falenderime

    Prfundimi i desertacionit nuk do t ishte i mundur t finalizohej me sukses pa

    inkurajimin, mbshtetjen dhe ndihmn e disa personave ndaj t cilve un dua t shpreh

    mirnjohjen time t thell.

    Falenderoj nga zemra udhheqsen time Prof. Asoc. Dr. Ermira Kalaj Hoxha e cila me

    prkushtim, sugjerime dhe optimizm m ka inkurajuar deri n fund t ktij rrugtimi t

    gjat. S bashku sot, kemi arritur n finalizimin me sukses t ksaj pune krkimore

    shkencore.

    Nj falenderim t veant e kam pr Prof. Asoc. Dr. Mirjeta Beqiri e cila gjithashtu m

    ka shoqruar n do hap t ktij punimi me profesionalizm dhe ma ka br m t leht

    rrugtimin drejt disertacionit.

    Gjej rastin t falenderoj t gjith stafin akademik t studimeve doktorale t

    Universitetit Aleksandr Moisiu n Durrs pr devotshmrin, bashkpunimin, punn

    e palodhur dhe energjin pozitive gjat orve t gjata msimore n auditor.

    Dua t shpreh mirnjohjen e thell pr t shtrenjtt prindrit e mi, pr dashurin dhe

    durimin e tyre t pakufishm, si edhe bashkshortin tim pr mbshtetjen gjat gjith

    ksaj periudhe intensive.

    Nuk mund t l pa falenderuar vajzat e mia t mrekullueshme dhe ti krkoj ndjes pr

    kohn e munguar gjat orve t gjata studimore.

  • 6

    Deklarat mbi origjinalitetin

    Un e nnshkruara Xhensila Abazi

    Deklaroj se kjo tez prfaqson punn time origjinale dhe nuk kam

    prdorur burime t tjera, prve atyre t shkruajtura nprmjet citimeve.

    T gjitha t dhnat, tabelat, figurat dhe citimet n tekst, t cilat jan

    riprodhuar prej ndonj burimi tjetr, duke prfshir edhe internetin, jan

    pranuar n mnyr eksplicite si t tilla.

    Jam e vetdijshme se n rast mosprputhje, Kshilli i Profesorve t

    UAMD-s sht i ngarkuar t m revokoj gradn Doktor q m sht

    dhn mbi bazn e ksaj teze, n prputhje me Rregulloren e

    programeve t studimit t ciklit t tret (Doktorat) t UAMD-s, neni

    33, miratuar prej Senatit Akademik t UAMD-s me Vendimin nr. ,

    dat__________

    Durrs m, _________________

    Firma

  • 7

    Prmbledhje

    Investimet e brendshme private luajn nj rol t rndsishm n ekonomin kombtare

    dhe zhvillimin e nj vendi. Kjo shprehet n ndikimin q ato kan n produktin e

    brendshm bruto, punsim, t ardhurat nga taksat si edhe gjenerimin e rritjes ekonomike

    dhe t treguesve t tjer makroekonomik.

    Pr shkak t rndsis q ato paraqesin, investimet e brendshme private kan zn nj

    vend parsor n literaturn empirike n nivel ndrkombtar.

    Studimi ka pr qllim t identifikoj dhe analizoj n mnyr empirike treguesit kryesor

    q ndikojn investimet e brendshme private n Shqipri n nivel makroekonomik dhe

    mikroekonomik.

    N kt krkim shkencor jan trajtuar disa shtje t cilat lidhen me investimet, ecuria e

    investimeve t brendshme n Shqipri pr periudhn 1980 2014, treguesit kryesor

    makroekonomik t investimeve private n Shqipri pr periudhn 1992 2014 si edhe

    treguesit kryesor mikroekonomik t investimeve private n qarkun e Elbasanit pr

    periudhn 2010 -2014.

    Rezultatet empirike t ktij studimi kan evidentuar se ekzistojn nj sr treguesish t

    cilt diktojn sjelljen e investimeve. Kshtu n nivel makroekonomik, borxhi, Produkti i

    Brendshm Bruto, shpenzimet qeveritare, kreditimi ndaj biznesit, inflacioni, norma reale

    e interesit, etj duket se jan faktor t rndsishm q ndikojn sjelljen e investimeve

    pozitivisht apo negativisht. N nivel mikroekonomik, borxhi, shitjet, likujditetet,

    madhsia e firms dhe vitet e operimit n treg t firmave, kan rezultuar faktor

    prcaktues t sjelljes s investimeve private.

    Fjal kye: Investimet, Tregues Makroekonomik, Tregues Mikroekonomik, Analiza

    Ekonometrike.

  • 8

    Summary

    Private Domestic Investments play a critical role in the national economy and the

    development of a country. It can be seen by their influence in the Gross Domestic

    Product, employment, tax revenues and economic growth generation as well as other

    macroeconomic indicators.

    Due to their importance, private domestic investments dominate the international

    empirical work.

    The aim of this study is to empirically identify and analyse the main indicators that

    influence private domestic investments in Albania at macroeconomic and microeconomic

    level.

    In this scientific research, take place several issues related with investments, domestic

    investments in Albania for the 1980 2014 period, main macroeconomic indicators in

    Albania for the 1992 2014 period and main microeconomic indicators of private

    domestic investments in Elbasan Region for the 2010 2014 period.

    Empirical results of this study show evidence for several indicators that influence

    investments. Debt, GDP, government expenditures, business credit ratio, inflation, real

    interest rate, ecc, seems to be the main determinants of private investments in the

    macroeconomic level. While, debt, sales, liquidities, firm size and years of operating,

    seems to be the main determinants of investments in the microeconomic level.

    Key words: Investments, Macroeconimc Determinants, Microeconomic Determinants,

    Economteric Analyses.

  • 9

    Prmbajtja

    KREU I - HYRJE.............................................................................................................. 13

    1.1. Hyrje13

    1.2. Qllimi dhe objektivat e ktij punimi..13

    1.3. Arsyet e przgjedhjes s ksaj teme14

    1.4. Kontributi i ktij studimi.14

    1.5. Pyetjet krkimore-shkencore/Hipotezat.14

    1.6. Metodologjia dhe t dhnat.16

    1.7. Prmbajtja18

    KREU II EVOLUIMI I INVESTIMEVE T BRENDSHME 1980 2014 ................. 20

    2.1. Rndsia e Investimeve Private...20

    2.2. Evoluimi i Investimeve t Brendshme n Shqipri (1980 2014).20

    KREU III RISHIKIMI I LITERATURS ..................................................................... 24

    3.1. Nocioni i investimeve dhe klasifikimi i tyre...24

    3.2. Mendimi klasik (1770 1870)25

    3.3. Mendimi Keynesian26

    3.3.1. Vlera Q e Tobin .......................................................................................... 28

    3.3.2. Teprica Solow ................................................................................................ 28

    3.4. Ekonomia Neoklasike..29

    3.5. Keynesiant e rinj30

    3.6. Investimet dhe kostoja e kapitalit30

    3.6.1. Modeli baz i investimeve .............................................................................. 30

    3.6.2. Modeli i kostove t rregulluara ....................................................................... 32

    3.7. Faktort prcaktues t investimeve..32

    3.7.1. Efekti i ndryshimit t nivelit t produktit n sjelljen e investimeve ............... 33

    3.7.2. Efekti i lvizjeve t normave t interesit n sjelljen e investimeve ................ 33

    3.7.3. Efekti i lvizjeve t taksave t kredis n sjelljen e investimeve ................... 34

    3.7.4. Efekti i takss n investimet private ............................................................... 35

    3.7.5. Efekti i inflacionit mbi investimet .................................................................. 35

    3.7.6. Investimet publike dhe ato private .................................................................. 35

    3.7.7. Efekti i liberalizimit t tregtis mbi investimet private .................................. 36

  • 10

    3.7.8. Efekti i borxhit t prgjithshm mbi investimet private ............................... 36

    3.7.9. Efektet e pasiguris ....................................................................................... 37

    3.7.10. Imperfeksionet e tregut financiar .................................................................. 37

    3.7.11. Faktort prcaktues t investimeve n nivelin e firms.38

    3.8. Literatura empirike.39

    KREU IV METODOLOGJIA ....................................................................................... 45

    4.1. Metodologjia dhe t dhnat.45

    4.2. Hipotezat kryesore dhe pyetjet krkimore shkencore..48

    KREU V REZULTATET ..............................................................