İQ (1).docx

  • View
    25

  • Download
    6

Embed Size (px)

Text of İQ (1).docx

traf mhitin qorunmasnda dvltin rolu.

lkmizd ekoloji siyastin sas istiqamtlri.Azrbaycan Respublikas zngin tbii srvtlr v inkiaf etmi snaye sahlrin malik olan bir dvltdir. Uzun illrdn bri mstqil Azrbaycana miras qalm ekoloji problemlri hll etmk n kompleks tdbirlrin hyata keirilmsi mhm vzif olaraq qarda durur. ndiki dvrd traf mhitl bal mvcud vziyyt hr bir lkni ekoloji problemlri mumbri kontekst xarmaa mcbur etmidir. Hazrda traf mhitin mhafizsi msllri aparc beynlxalq tkilatlarn proqram sndlrind z ksini tapmdr. 1992-ci ild Birlmi Milltlr Tkilatnn tbbs il Rio-de-Janeyro hrind keirilmi beynlxalq konfransda qeyd edilmidir ki, dnyann glck inkiaf ilk nvbd ekoloji problemlrin nec hll olunmasndan asl olacaqdr. Bu konfransda dnyada mvcud olan traf mhit problemlrinin hlli yollar ox ciddi kild nzrdn keirilmi v mhm qrarlar, o cmldn artq btn beynlxalq ekoloji tkilatlarn proqram sndin evrilmi Dayanql inkiaf konsepsiyas qbul edilmidir.Azrbaycan Respublikas mstqillik ld etdikdn sonra dnyada gedn proseslrdn knarda qalmam v 1992-ci ilin iyun aynda qeyd olunan riv Konvensiyasna qoulmudur, 1995-ci ilin yanvarnda is onu ratifikasiya edrk Konvensiyann Trfda olmudur. 1997-ci ilin aprelind lk Prezidentinin Srncam il iqlim dyimsi zr Dvlt komissiyas yaradlmdr. lkmiz 2000-ci ild Kioto Protokoluna qoulmudur Son dvrd lkmizd traf mhitin mhafizsi sahsind ekoloji siyast yeni vst alm v formalamaa balamdr. Bu hm d ekoloji msllrin mumbri bir problem kimi qbul edilmsi il d izah edilir. lknin ekoloji strategiyas, traf mhitin qorunmas sahsind faliyytin koordinasiyasnn gclndirilmsi yolu il milli, beynlxalq v regional sviyylrd tbii ehtiyatlarn mhafizsi, elm saslanan inkiaf prinsiplrinin ttbiqi, indiki v glck nsillrin maraqlarm tmin edn lknin iqtisadi v insan resurslarnn istifadsind davamlln tminatna ynlmidir. Son yzillikd iqtisadiyyatn btn sahlrinin srtli inkiaf insan faliyytinin traf mhit mnfi tsirinin artmas v tbii srvtlrin hddindn artq istismar il nticlnmidir. Azrbaycan Respublikasnda yrdln ekoloji siyastin sas mqsdi indiki v glck nsillrin ehtiyaclarnn tmin edilmsi namin mvcud ekoloji sistemlrin, iqtisadi potensialn qorunmas v tbii ehtiyatlardan smrli istifad edilmsi il davaml inkiafn tmin edilmsindn ibartdir. nkiafn ekoloji baxmdan davaml olmasn tmin etmk n iqtisadi faliyyt zaman meydana xan ciddi ekoloji problemlri aradan qaldrmaq, onlarn traf mhit mnfi tsirinin minimuma endirilmsi tlb olunur. Masir dvrd ekoloji durumu v sosial-iqtisadi vziyyti nzr alaraq respublikamzn ekoloji siyastinin aadak sas istiqamtlrini myynldirmk olar: - ekoloji thlksizliyin tmin olunmasn sas gtrrk, traf mhitin irklnmsinin minimuma endirilmsi v mhafizsinin tnzimlnmsi mqsdil davaml inkiaf prinsiplri zr mtrqqi sullarn ttbiq edilmsi; - indiki v glck nsillrin tlbatn dmk mqsdil tbii srvtlrdn smrli istifad etmk, alternativ, qeyri-nnvi metodlar vasitsil tknmyn enerji mnblrindn yararlanmaq v enerji effektivliyin nail olunmas; - qlobal ekoloji problemlr zr milli sviyyd tlbatlarn qiymtlndirilmsi, hlli yollarnn myynldirilmsi, beynlxalq tkilatlarla laqlrin genilndirilmsi, elc d milli potensial imkanlardan istifad etmkl hyata keirilmsinin tmin edilmsi. . Ekoloji siyastin prioritet istiqamtlrdn biri d zngin tbii v mk ehtiyatlar olan Azrbaycanda insan potensialndan dzgn istifad edrk halinin salamln tmin edn ekoloji mhit yaratmaqla dayanql inkiaf tmin etmkdn ibartdir. Lakin snaye v knd tsrrfatnn inkiaf tmin edilrkn, ekoloji amillrin nzr alnmamas il laqdar lkmizin ciddi problemlrl zlmsi, respublika razisinin byk bir hisssinin ial altnda qalmas v insanlarn yaay yerlrindn didrgin dmsi traf mhitin mhafizsi sahlrindki problemlri daha da drinldirmidir. Hazrda problemlrin hll edilmsi v lknin traf mhitinin mhafizsi sahsind idaretm qabiliyytini gclndirmk mqsdil oxsayl faliyyt proqramlar hyata keirilir. ay sularnn irklnmsinin qarsnn alnmas, atmosfer havasna atlan zrrli maddlrin azaldlmas, Xzr dnizinin ekoloji vziyytinin yaxladrlmas, ozon qatnn, biomxtlifliyin qorunub saxlanmas kimi son drc mhm hmiyytli ekoloji problemlrin uurlu hlli n regional v beynlxalq mkdalq olduqca zruridir. traf mhitin keyfiyytinin yaxladrlmas il brabr, iqtisadiyyatn mxtlif sahlrind alan halinin i raitinin yksldilmsi btvlkd halinin mumi salamlna xidmt edn balca amillrdndir. Lakin lkd mvcud olan snaye sahlrininin sasn tkil edn bir ox mssislrdki i raiti ekoloji, sanitar-gigiyenik baxmdan mvafiq tlblr cavab vermdiyindn, orada alan insanlarn salaml thlk qarsnda durur. Bel vziyyt xsusil neft-kimya, manqayrma mssislrind daha qabarq kild tzahr edir. Uzun illrdn bri mssislrin baxmsz vziyytd olmas, khnlmi avadanlqlarn masir texnoloji avadanlqlarla, elc d qaz-toz tutucu filtrasiya sistemlrinin yenilri il vz edilmmsi problemin hllini qeyri-mmkn edir. halinin salamln tmin etmk n is i raitinin yaxladrlmas sas rtlrdn biridir.Hazrk dvrd mvcud vziyytdn x yolu, khn mssislrin rekonstruksiya olunmas yolu il hm iqtisadi, hm d ekoloji baxmdan masir tlblr cavab vern mssislrin yaradlmasndan ibartdir. Azrbaycan ekoloji siyastin hyata keirilmsind respublikamzda beynlxalq standartlara uyun mvafiq qanunvericilik bazasnn yaradlmas, traf mhit zr dvlt idaretm sisteminin tkmilldirilmsi, beynlxalq tkilatlarla laqlrin genilndirilmsi yolu il prioritet layihlrin tdricn realiz olunmas mhm hmiyyt ksb edir. Son illr Azrbaycan Respublikasnn Milli Mclisi trfindn qbul olunmu traf mhitl bal bir sra qanunlar bu sahd uurlu faliyyt n byk imkanlar ar.traf mhit sahsind beynlxalq mqavillr qoulmaa da byk diqqt yetirilir. Bel ki, Azrbaycan Respublikas bu gn kimi 20 konvensiyaya qoulmu, mvafiq protokollar imzalamdr. Ekoloji vziyytin salamladrlmas mqsdil lky vvlki illrdn miras qalm mvcud olan su ehtiyatlarnn irklnmsinin qarsnn alnmas, biomxtlifliyin qorunmas, yallqlarn artrlmas, neft v digr tullantlarla irklnmi torpaqlarn tmizlnmsi, brk snaye v mit tullantlarnn, o cmldn thlkli tullantlarn tlb olunan sviyyd utiliz olunmasnn tmin edilmsi istiqamtlrd mvafiq ilr grlmdr. lkmiz n aktual olan ekoloji problemlrin davaml inkiaf prinsiplri sasnda mvafiq dvlt proqramlar rivsind hll edilmsi istiqamtd tdbirlr grlr. 2003-c ild Azrbaycan Respublikasnn Prezidenti trfindn tsdiq olunmu Ekoloji chtdn dayanql sosial-iqtisadi inkiafa dair v Melrin brpa edilmsi v artrlmasna dair milli proqramlar, hminin Azrbaycan Respublikasnda hidrometeorologiyann inkiafna dair Dvlt Proqramna daxil edilmi tdbirlr ardcl hyata keirilir. Azrbaycan Respublikasnn Prezidenti trfindn imzalanm 2007-ci il 20 iyun tarixli Xzr dnizinin irklnmdn qorunmas zr bzi tdbirlr haqqnda Srncamdan irli gln msllrin hlli istiqamtind beynlxalq standartlara cavab vern modul tipli lokal tmizlyici qurular alnaraq Aberon yarmadasnn imal hisssinin 67 km-lik sahil zolanda quradrlb baa atdrlm v istismara buraxlmdr. Azrbaycan Respublikas Prezidentinin 2007-ci il 20 iyun tarixd halinin ekoloji chtdn tmiz su il tminatnn yaxladrlmas il laqdar bzi tdbirlr haqqnda imzalad srncama sasn Kr v Araz aylarnn suyundan istifad edn yaay mntqlrinin ekoloji chtdn tmiz su il tmin edilmsi mqsdil qsa mddt rzind konkret tdbirlr grlmdr. Bel ki, indiydk illr rzind 120-dn artq tmizlyici quru lky gtirilrk Kr v Araz aylarnn knarnda yerln kndlrd quradrlmdr. Respublikamzn tbii rtynn qorunmas problemi d diqqt mrkzinddir. Son dvrlrd xsusi mhafiz olunan tbit razilrinin genilndirilmsi istiqamtind ciddi nticlr ld olunmudur. 2003-2008-ci illr rzind Azrbaycan Respublikas Prezidenti trfindn tsdiqlnmi mvafiq srncamlarn icras il laqdar Respublikada xsusi mhafiz olunan tbit razilrinin mumi sahsi qsa mddt rzind 478 000 ha-dan 748402,7 ha-a atdrlmdr ki, bu da lk razisinin tqribn 8,7 %-ni tkil edir. traf mhitin mhafizsi v tbii srvtlrdn smrli istifad sahsind tsdiq edilmi frman v srncamlarn, els d qbul edilmi Milli v Dvlt proqramlarnn icras Azrbaycanda glckd d bu istiqamtd yeni uurlarn qazanlmasna tminat verir. hali arasnda ekoloji mdniyytin formaladrlmas mqsdil tbliatn gclndirilmsi, orta mumthsil mktblrind ekologiya v traf mhitin mhafizsi il bal tdris saatlarnn artrlmas da ekoloji siyastin trkib hisssidir. Son zamanlar Azrbaycan Respublikas Prezidentinin sdrliyi il ekoloji problemlrin mzakirsin hsr olunmu mavirlrin keirilmsi bu sahnin lkmizd prioritet msllr srasna qaldrlmasma yani misaldr. 2010-cu il fevraln 18-d Azrbaycan Respublikasnn Prezidenti lham liyevin yannda keiriln ekoloji problemlr hsr olunmu mavird dvlt bas bu gn hllini gzlyn sas msllrdn biri kimi ekoloji vziyytin yaxladrlmas probleminin durduunu qeyd etmidir. lknin iqtisadi potensial artdqca, maliyy qaynaqlar yarandqca ekoloji msllrin hllin byk diqqt yetirdiyini bildirmi v ekoloji vziyytin salamladrlmas istiqamtind daha da ciddi addmlar atlmas n oxaxli proqramn hyata keirildiyini vurulamdr. Dvlt bas hazrda 6 sas istiqamtd - imli su probleminin kkl surtd hlli, hr v rayonlarn kanalizasiya sistemlrinin n masir sviyyd qurulmas, ekosistemin tarazlnn qorunmas mqsdil yalladrmann genilndirilmsi v me zolaqlarnn salnmas, atmosferin irklnmsinin qarsnn alnmas, Aberon yarmadasnda torpaqlarn neft tullantlarnda tmizlnmsi v mit tullantlarnn utilizasiyas kimi ekoloji problemlrin hlli istiqamtind konkret proqramlarn hyata keirildiyini bildirmidir. lknin ekoloji strategiyasnn sasn tkil edn proqramlarn qbul edilmsi, mvafiq frman v srncamlarn imzalanmas, traf mhitin mhafizsi, insanlarn salam tbii raitd yaamas v tbii srvtlrdn smrli istifad sahsind hyata keiriln siyast Azrbaycanda mvcud olan ekoloji problemlrin aradan qaldrlmasna xidmt edir.Ekologiya v Tbii Srvtlr Nazirliyinin traf mhitin mhafizsini hyata keirn qurumlar trfindn 2014-c il rzind hquqi v fiziki xslr trfindn yol verilmi qanun pozuntularna gr 3338 akt v 1127 protokol trtib olunub, akar edilmi nqsanlarn aradan qaldrlmas n icras mcburi olan 1472 mddtlimcburi/gstriverilib.mumilikd 1105 i zr tqsirkarlar 4846688 manat mblind inzibati qaydada crim olunub, traf mhit dymi ziyana gr 497 i zr 1694802,43 manat mblind iddia qaldrlb, traf mhit tullantlarn atlmasna v axdlmasna gr hquqi v fiziki xslr qar 5448 i zr 1862652,66 manat mblind dm ttbiq edilib. Tdbir grlmsi n hquq mhafiz orqanla