Click here to load reader

Istorija moderne arhitekture

  • View
    283

  • Download
    10

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Skripta-istorija moderne arhitekture

Text of Istorija moderne arhitekture

  • 12. ikaka kola

    12. ikaka kola

    - postoji nekoliko inilaca zbog kojih je prvi moderni pokret u arhitekturi nastao ba u ikagu, od kojih je najznaajnija povoljna kulturna klima. Materijalne i kulturne okolnosti omoguile su stvaranje ove nove arhitekture; razvoj: 1847. -> 15000 stanovnika; 1850. -> 30000 stanovnika- materijalne i kulturno okolnosti:- jo od 30-tih godina, ikago pokazuje tendenciju da postane kulturni centar (1830. - status grada, 2000 - 3000 stanovnika -> parcelacija, korienje drvenih sendvi zidova podlonih devastaciji): veliko trite knjiga, osnivanje simfonijskog orkestra, umetnike akademije, ... (1880. - 1900. ikaki Univerzitet postaje intelektualni centar)- grad je postao trgovaki i elezniko - transportni centar- posle poara 1871. i dvogodinje meunarodne depresije (1871. imao je 300000 stanovnika; 1885. godine ikago doivljava graevinsku ekspanziju), ikago je pretrpeo veliku demografsku i ekonomsku ekspanziju u kratkom periodu, pa se pojavila potreba za prostorom (pre poara uglavnom se gradilo od drveta - senvi zidovi -> razvoj; 1900. - 1700000 stanovnika, 1920. - 2700000 stanovnika); rast cena zemljita uslovio je rast zgrada u visinu (doziivanje na 8, 12, 16 - spratne zgrade), to je omogueno primenom novih tipova konstrukcija (skeletnih) i nizom tehnikih izuma, od kojih je najvaniji hidraulini i elektrini lift (izmislio ga je Elia Grejvs Otis, 1853., a prvi ga je primenio njujorki arhitekta Dejms Bogardus koji je koristio i konstrukcije od livenog gvoa)- ikaki prozor sastoji se iz veeg centralnog fiksnog dela i sa obe strane po dva pokretna dela- pojam "ikaka kola": -> obuhvatila je tri generacije arhitekata; osniva - Vilijam Le Baron Deni -> poslednji Rajt; istomiljenici koji su izgradili koncept izgradnje javnih objekata- ovo je oznaka za grupu arhitekata koji su u zadnjoj etvrtini XIX v. delovali u ikagu gradei komercijalne i poslovne zgrade podignute u istom periodu- nijedan od tih arhitekata nije bio roen u ikagu, ve su to bili tipini Amerikanci (bez korena) koji su ili za progresom; obino su delovali u timovima (6 arhitekata u tri para), iju okosnicu bi inila po dvojca partnera sa podeljenim dunostima;- za zgrade ikake kole tipino je sledee:1. konstruktivno, funkcionalno i estetsko jedinstvo2. novi materijali i konstrukcije (elini skelet, zid - zavesa, staklo, ...)3. novi nain fundiranja (lebdei temelj), zbog mekog i podvodnog tla ikaga4. nov tretman prozora (veliki deo povrine fasade, "ikaki prozor" (centralno fiksirana okna, vertikalno klizno otvaranje, dvostruki)5. novi tipovi graevina (poslovni i administrativni oblakoderi)6. primena tehnikih dostignua (lift, ...)- strukturne odlike zgrada ikake kole:- konstrukcije od livenog gvoa koje su sredinom XIX v. dostigle krajnju taku u razvoju, pokazale su se nepostojanim u poaru; zbog toga poinje oblaganje konstruktivnih elemenata (stubova i greda) vatrootpornim materijalom - upljim blokovima, opekom, betonom, ...; umesto istoricistikih fasada od livenog gvoa, arhitekti se najpre vraaju na zidane fasade; problem sa ovom konstrukcionom koncepcijom bio je u tome to su kod visokih zgrada debljine fasadnih zidova dramatino rasle ka prizemlju i podrumu doseui i preko 2 m, a zbog toga se javljao i problem sa osvetljenjem, optereenjem i smanjenjem korisne povrine- reenje ovog problema sastojalo se u odvajanju nosee konstrukcije od noene fasade i vidljivog elementa koji je mogao biti zidan ili od drugog materijala; tanja fasada, koja je svoje optereenje predavala noseoj konstrukciji na svakom spratu, nazvana je "zid-zavesa";

    93

    Dusica Dzeletovic

    Dusica Dzeletovic

    Dusica Dzeletovic

    Dusica Dzeletovic

    Dusica Dzeletovic

    Dusica Dzeletovic

    Dusica Dzeletovic

    Dusica Dzeletovic

    Dusica Dzeletovic

    Dusica Dzeletovic

  • 12. ikaka kola

    razvoj takve fasade u konstruktivnom i oblikovnom smislu obeleen je raznovrsnou, usled prilagodljivosti koncepta; za graevinare ovo je znailo dosad nevienu jednostavnost gradnje- arhitekti ikake kole: -> tri generacije arhitekata: prva sa V. L. Baronom Denijem osnivaem, preko arhitekata roenih priblino 1850. (Barnem i Rut, Holaberd i Rou i Adler i Saliven), a koji su dostigli zrelost priblino 1890., pa do tree generacije sa Frank Lojd Rajtom- Henri Hobson Riardson (Henry Hobson Richardson), 1835. - 1886.- studirao na L'Ecole des Beaux Arts u Parizu; bio pod uticajem Viole-le-Dika; radio kod Anri Labrusta; bio je poznavalac istorijskih stilova i pristalica romantizma; oblikovni izraz -> neoromantika; gradio irom Amerike- po povratku iz Pariza, iveo je u Nju Jorku, pa u Bostonu, da bi se oko 1880. ukljuio u rad ikakih arhitekata1. Marshal Field wholesale Store, 1885.-87.- zgrada ima 7 spratova, konzervativnog je konstruktivnog sklopa; monumentalna neoromanika, racionalno projektovanje, prozori imaju veu povrinu nego do tad (Salivenu je bio izazov da se takmii sa Riardsonom (njegova zgrada Auditorijum pod uticajem je ranije podignute Riardsonove M. F. Store))- Vilijam LeBaron Deni (William Le Baron Jenney), 1832. - 1897. -> osniva kole - kolovan u Francuskoj- studirao na L'Ecole Polytechnique i L'Ecole Centrale u Parizu; nije bio pod uticajem L'Ecole des Beaux Arts formalizma, racionalista; ornamentaciju je preputao asistentima, bavio se inenjerskim problemima (uspean u inenjerskim poslovima)1. First Leiter building, 1879. - konzervativni stil2. Home insurance building (Osiguravajui zavod - 1884.-85.) - prva zgrada sa zid-zavesom (postojala je samo u gornjim etaama - ali to je poetak)3. Manhattan building, 1889.-90. 4. Second Leiter building, 1889.-91. klasika ikake kole 5. Fair Store building, 1890.-91. (otkriven elini sklop + zid-zavesa)- Barnem i Rut (Daniel H. Burnham & John Wellborn Root)1. Rookery building, 1886.- reduciran model H. H. Riardsona2. Monadnock bulding, 1889.-91. -> smatrali su da zgrade koje se nalaze usred te uzavrele konice uurbanih, poslovnih ljudi ne treba da skreu panju svojim istananim arhitektonskim izrazom; kienje je potpuno beskorisno; tee ka pojednostavljenom izgledu- jedno od najzanimljivijih dela ikake kole; investitor - Piter Bruks, preduzima iz Bostona, zahtevao je jednostavan izgled bez ukrasa, izraz vrstoe i snage; projektovanje je zapoeto jo 1884. za parcelu 20 m puta 30 m i 12 spratova, a zavreno je za duinu od 60 m i visinu 16 spratova (radni naziv zgrade bio je "Kvamkviset", kasnije Mounadnok (aluzija na istoimeni vrh u Nju Hempajru)); oblik kvadra- konstrukcija (poslednji put se ilo na kombinaciju ramovske konstrukcije i spoljanjih noseih zidova (opeka)): masivni obodni zidovi, ramovi od elika u sredini; iskorienost povrine 68 %; zgrada je spolja od opeke (Rut je planirao prelaz u boji (polihromija -> moda ekscentrino, ali logino jer je Rut bio opsednut bojom u arhitekturi) od temne ka svetloj, ali izvedeno je jednobojno (smea, a danas izgleda, zavisno od svetla, ljubiasto)); Piter Bruks je tako odluio iz estetskih razloga, koji su verovatno bili povezani sa proizvodnjom tako nijansirane opeke; nema polukrunih prozora (samo pravougaoni i to bez okvira) niti ukrasa, ima erkere za dodatni spratni prostor; opti izgled - teio se "egipatskoj" izraajnosti - zakoeno podnoje (odraava stabilnost), zvonasti "papirus" venac na vrhu - efekat pilona; granit - u podnoju oko ulaza i izloga; na uglovima (ljeb od treeg sprata sve dublji ka vrhu)

    94

    Dusica Dzeletovic

    Dusica Dzeletovic

    Dusica Dzeletovic

    Dusica Dzeletovic

    Dusica Dzeletovic

    Dusica Dzeletovic

    Dusica Dzeletovic

    Dusica Dzeletovic

    Dusica Dzeletovic

    Dusica Dzeletovic

    Dusica Dzeletovic

    Dusica Dzeletovic

    Dusica Dzeletovic

    Dusica Dzeletovic

    Dusica Dzeletovic

    Dusica Dzeletovic

    Dusica Dzeletovic

    Dusica Dzeletovic

  • 12. ikaka kola

    su izvedena obaranja ivica koja rastu od bazisa ka vrhu; izduena zgrada, odsustvo ornamenata- zastupnik investitora je zahtevao krajnju jednostavnost, odbacujui Rutove skice sa vie ukrasa, dok je Rut bio na moru na dvonedeljnom odmoru, Barnem je naloio jednom od crtaa da uradi projekat kao "kutija od opeke". Rut je bio po povratku ljut, ali se prilagodio (ali ova pria nije tana); konstrukcija podrazumeva proporcionalan rast debljine zidova sa visinom (to bi znailo da je debljina noseih zidova u osnovi 182 cm, a to bi znailo veliko smanjenje korisne povrine i veliko optereenje za ionako meko i podvodno ikako tlo- zgrada je interesantna i kao pionirski primer spregova protiv vetra, jer pored zidanih poprenih ukruenja postoje portalna ojaanja u vidu elinih greda- uzan teren nije omoguavao izgradnju sredinjih staklom prekrivenih dvorita (inae tipina za Rutove zgrade), ali je dozvolio obodni raspored kancelarija- zgrada Mounadnok: visina 61 m, irina 21 m, duina 60,6 m; h/a=b/a=3:1- zato profil papirusa? -> kao i Donji Egipat i ikago je movarno podruje, gde se reka uliva u veu vodenu povrinu; takoe papirus je slian divljem luku, a ime grada ikago bilo je izvedeno od indijanske rei koja znai "polje divljeg luka"- Monadnock buliding annex, 1893.- kombinacija arhitektonskih elemenata prvog dela zgrade i Maral Fild Riardsona3. Reliance building, 1894.-95. -> Barnem i saradnici- posle Rutove prerane smrti, glavni projektant ove zgrade bio je arls E

Search related