Istota i znaczenie fiskalne podatków lokalnych na Rafał Rosiński Klasyfikacja podatków lokalnych…

Embed Size (px)

Text of Istota i znaczenie fiskalne podatków lokalnych na Rafał Rosiński Klasyfikacja podatków...

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECISKIEGO

NR708 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 52 2012

RAFA ROSISKIPolitechnika Koszaliska

ISTOTA IZNACZENIE FISKALNE PODATKW LOKALNYCH NA POMORZU RODKOWYM WLATACH 200520101

Wprowadzenie

Podatki lokalne s jednym z podstawowych rde dochodw wasnych gmin wPolsce. Poziom obcie oraz rodzaj paconych podatkw lokalnych jest uza-leniony od wartoci, wielkoci bd iloci posiadanego majtku, atake zmian dokonywanych wmajtku, zwizanych zprzyrostem jego wartoci czy zmianom w prawach majtkowych. Ze wzgldu na przedmiot opodatkowania podatki lokalne w literaturze przedmiotu zaliczane s do podatkw majtkowych bd majtkowo-przychodowych. Celem artykuu jest przedstawienie istoty izrni-cowania opodatkowania podatkami lokalnymi oraz analiza struktury idynamiki wpyww fiskalnych zpodatkw lokalnych wgminach pooonych na obszarze Pomorza rodkowego, ze szczeglnym wyodrbnieniem podregionu koszali-skiego oraz podregionu supskiego, wlatach 20052010.

1 Projekt zosta sfinansowany ze rodkw Narodowego Centrum Nauki.

Istota iznaczenie fiskalne podatkw lokalnych na Pomorzu rodkowym

Rafa Rosiski310

Klasyfikacja podatkw lokalnych wPolsce

Klasyczna klasyfikacja podatkw dokonywana jest z podziaem na podatki budetu pastwa i podatki budetw samorzdowych, wedug tak zwanego kryterium podziau dochodu oraz bezporednie i porednie opodatkowanie i tak zwanego kryterium stosunku przedmiotu opodatkowania do rda podatku2. Wedug kryterium podziau dochodu wpolskim systemie podatko-wym wyrniamy dwa podatki wsplne, stanowice zarwno dochd budetu pastwa, jak i budetw jednostek samorzdu terytorialnego, czyli podatek dochodowy od osb fizycznych oraz podatek dochodowy od osb prawnych, pi podatkw pastwowych, czyli podatek od towarw i usug, podatek akcyzowy, podatek tonaowy, podatek od gier oraz podatek od wydobycia niektrych kopalin oraz sze podatkw lokalnych. Do podatkw lokalnych zaliczamy:

podatek od rodkw transportowych3, podatek od nieruchomoci4, podatek rolny5, podatek leny6, podatek od spadkw idarowizn7, podatek od czynnoci cywilno-prawnych8.Biorc pod uwag kryterium stosunku przedmiotu opodatkowania do

rda podatku, mona zauway, e wszystkie podatki lokalne topodatki bez-porednie, a wic ustawodawca nakadajc taki podatek bezporednio obcia dochd bd majtek podatnika.

Szczeglnie wany jest take podzia podatkw wedug kryterium przed-miotowego, zgodnie zktrym wyrnia si podatki: przychodowe, dochodowe,

2 H.Litwiczuk, P.Karwat, Prawo podatkowe przedsibiorcw,t. I, WoltersKluwer, Warszawa 2008, s.25.

3 Ustawa zdnia 12 stycznia 1991r. opodatkach iopatach lokalnych (DzU 2002, nr 9, poz. 84 ze zm.).

4 Ibidem.5 Ustawa zdnia 15 listopada 1984r. opodatku rolnym (DzU 2006, nr 136, poz. 969 ze zm.).6 Ibidem.7 Ustawa zdnia 30 padziernika 2002r. opodatku lenym (DzU 2002, nr 200, poz. 1682 ze zm.).8 Ustawa zdnia 9 wrzenia 2000r. opodatku od czynnoci cywilnoprawnych (DzU 2005, nr 41,

poz. 399 ze zm.).

Istota iznaczenie fiskalne podatkw lokalnych na Pomorzu rodkowym 311

majtkowe oraz podatki od wydatkw (lub od kosztw), nazywane take kon-sumpcyjnymi9. W Polsce wszystkie podatki lokalne zaliczane s do podatkw majtkowych.

Oprcz kryterium klasyfikacji podatkowej, specyfika polskiego systemu podatkowego pozwala wyodrbni trzy subsystemy opodatkowania, czyli opodatkowanie dziaalnoci gospodarczej, osb fizycznych nieprowadzcych dziaalnoci gospodarczej, czyli gospodarstw domowych oraz opodatkowanie dziaalnoci rolniczej. Klasyfikacja podatkw lokalnych wramach subsystemw opodatkowania zostaa przedstawiona na rysunku 1.

Podatki lokalne

Obcienia podatkowedziaalnoci gospodarczej

Obcienia podatkowegospodarstwdomowych

Obcienia podatkowe dziaalnoci rolniczej

Podatek od nieruchomoci

Podatek od czynnoci cywilnoprawnych Podatek rolny

Podatek od rodkw transportowych

Podatek od nieruchomoci Podatek leny

Podatek od czynnoci cywilnoprawnych

Podatek od spadkw i darowizn

Podatek od czynnoci cywilnoprawnych

Podatek od rodkw transportowych

Podatek od nieruchomoci

Rys. 1. Obcienia podatkami lokalnymi wramach subsystemw opodatkowania wPolsce w2012 roku

rdo: opracowanie wasne.

Opodatkowanie gospodarstw domowych podatkami lokalnymi to obci-enia ztytuu podatku od nieruchomoci, podatku od czynnoci cywilnopraw-nych oraz podatku od spadkw i darowizn. Naley zaznaczy, e podatek od spadkw i darowizn ma znikome znaczenie fiskalne, co zwizane jest midzy innymi ztym, i najblisza rodzina zaliczana do Igrupy podatkowej zwolniona

9 J.Sobiech., E.Denek, J.Wierzbicki., J.Wolniak, Finanse publiczne, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 1997, s. 104.

Rafa Rosiski312

jest zopodatkowania po zgoszeniu zaistnienia faktu powodujcego obowizek podatkowy w odpowiednim terminie do organu skarbowego, niezalenie od wysokoci osignitego spadku czy przekazanej darowizny. Naley take pami-ta, e do 31 grudnia 2007 roku obowizywa wPolsce podatek od posiadania psa, zaliczany do kategorii podatkw lokalnych, ktry, wzwizku ze zmian ustawy o podatkach i opatach lokalnych, w 2008 roku zosta zlikwidowany, a w jego miejsce wprowadzono fakultatywn opat za posiadanie psa, uzalenion od decyzji rady gminy wzakresie jej poboru, wysokoci czy terminu patnoci.

Biorc pod uwag subsystem opodatkowania podatkami lokalnymi pod-miotw gospodarczych, mona wyodrbni takie podatki jak: podatek od nie-ruchomoci, podatek od rodkw transportowych oraz podatek od czynnoci cywilnoprawnych. Naley zaznaczy, e istnieje due zrnicowanie wysokoci obcie podatkowych dziaalnoci gospodarczej podatkami lokalnymi w sto-sunku do obcie podatkowych gospodarstw domowych, co zwizane jest mi-dzy innymi zduo wyszymi stawkami podatkowymi widocznymi wpodatku od nieruchomoci.

Spord obcie podatkami lokalnymi gospodarstw rolnych podstawowe znaczenie ma przede wszystkim podatek rolny. Poza tym dziaalno rolnicza moe podlega opodatkowaniu podatkiem lenym, od nieruchomoci, od rod-kw transportowych oraz od czynnoci cywilnoprawnych. Naley zaznaczy, e dziaalno rolnicza nie podlega opodatkowaniu podatkami dochodowymi.

Struktura idynamika wpyww fiskalnych zpodatkw lokalnych na Pomorzu rodkowym

Wielko i struktura wpyww fiskalnych gmin z podatkw lokalnych uzale-niona jest od charakteru ipooenia terytorialnego gminy, czyli czy jest togmina miejska, czy wiejska. W artykule dokonano analizy wpyww fiskalnych gmin Pomorza rodkowego w latach 20052010. Do gmin Pomorza rodkowego nale gminy lece na terenie podregionu koszaliskiego i supskiego. Pod-region koszaliski to 49 gmin o cznej powierzchni 10 402,73 km2, liczbie ludnoci 591 908 osb10 i wchodzcymi w skad podregionu powiatami biao-gardzkim, drawskim, koobrzeskim, koszaliskim, sawieskim, szczecineckim,

10 Obliczenia na podstawie danych GUS za rok 2010.

Istota iznaczenie fiskalne podatkw lokalnych na Pomorzu rodkowym 313

widwiskim, waeckim oraz miastem Koszalin. Podregion supski to38 gmin ocznej powierzchni 8184,22 km2, liczbie ludnoci 481 098 osb11 inalecymi powiatami bytowskim, chojnickim, czuchowskim, lborskim, supskim oraz miastem Supsk. Wtabeli 1 przedstawiono wpywy zpodatku rolnego wgminach Pomorza rodkowego wlatach 20052010.

Tabela 1

Wpywy zpodatku rolnego wgminach Pomorza rodkowego wmlnz wlatach 20052010

Lata/podregiony2005 2006 2007 2008 2009 2010 2010 2010/2009

mlnz mlnz mlnz mlnz mlnz mlnz Struktura(w%)Dynamika

(w%)

Podregion koszaliski 21,2 16,9 20,6 29,4 30,3 22,4 59 74,1

Podregion supski 14,4 13,0 14,8 19,4 20,3 15,8 41 77,8

Pomorze rodkowe 35,6 30,0 35,4 48,8 50,5 38,2 100 75,6

rdo: opracowanie wasne na podstawie Banku Danych Lokalnych www.stat.gov.pl.

Dokonujc analizy danych ztabeli 1, mona zauway, e wbadanych latach wpywy zpodatku rolnego wgminach Pomorza rodkowego ksztatoway si od 35,6 mlnz wroku 2005 do 38,2 mlnz w2010 roku. Naley jednak zwrci uwag, e rok 2009 przynis najwiksze wpywy do budetw gmin, czyli na poziomie 50,5 mlnz, anajnisze rok 2006 30 mlnz. Porwnujc rok 2009 z rokiem 2010, wpywy z tego podatku zmalay o 24,4%. Biorc pod uwag podregiony w ramach Pomorza rodkowego, wiksze wpywy z podatku rolnego uzyskay gminy ulokowane wpodregionie koszaliskim, czyli 22,4 mlnz wroku 2010, co stanowi 59% ogu wpyww na Pomorzu rodkowym. Dokonujc analizy dyna-miki wpodregionach wlatach 20092010, mona zauway spadek dochodw zpodatku rolnego o25,9% wporwnaniu zrokiem poprzednim wpodregionie koszaliskim oraz spadek dochodw o 22,2% w podregionie supskim. Wiel-ko wpyww zpodatku rolnego uzaleniona jest od redniej ceny skupu yta wdanym okresie (patrz tab. 2), apodstaw opodatkowania podatkiem rolnym stanowi liczba hektarw przeliczeniowych.

11 Obliczenia na podstawie danych GUS za rok 2010.

Rafa Rosiski314

Tabela 2

Stawki podatku rolnego wPolsce wlatach 20072012

Lata Grunty rolne Pozostae grunty

2012 2,5q x 74,18z/1q = 185,45z/1ha 5q x 74,18z/1q = 370,45z/1ha

2011 2,5q x 37,64z/1q = 94,10z/1ha 5q x 37,64z/1q = 188,20z/1ha

2010 2,5q x 34,10z/1q = 85,25z/1ha 5q x 34,10z/1q = 170,50z/1ha

2009 2,5q x 55,80z/1q = 139,50z/1ha 5q x 55,80z/1q = 279z/1ha

2008 2,5q x 58,29z/1q = 145,73z/1ha 5q x 58,29z/1q = 291,45z/1ha

2007 2,5q x 35,52z/1q = 88,80z/1ha 5q x 35,52z/1q = 177,60z/1ha

rdo: opracowanie wasne na podstawie danych z komunikatu Prezesa Gwnego Urzdu Statystycznego w sprawie redniej ceny skupu yta za okres trzech kwartaw wlatach 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011.

Zdanych zaprezentowanych wtabeli 2, przedstawiajcych stawki podatku rolnego w latach 20072012, wynikaj wielkoci wpyww podatkowych do budetw gmin. Niskie ceny skupu yta w2010 roku spowodoway znaczny spa-dek dochodw gmin