Kaplumbaga Terbiyecisi On Osman Hamdi's Educator of Tortoises

  • View
    667

  • Download
    0

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Osman Hamdi'nin "Kaplumbaa Terbiyecisi" adl tablosu zerine

Transcript

OSMAN HAMDNN KAPLUMBAA TERBYECS Mustafa Durak

OSMAN HAMDNN KAPLUMBAA TERBYECS Mustafa Durak

Osman Hamdi: Kaplumbaa Terbiyecisi (223x117cm. 1906) Osman Hamdinin bu nl tablosuna gemeden nce Osman Hamdi bey ile ilgili u notlar deyim: mparatorluk Mzesi (Mze-i Hmayun) mdr (1881) Asar- Atika Mzesi mdr Sanayi Nefise Mektebi kurucusu ve mdr (1883) stanbul Arkeoloji Mzesinin kurucusu ve mdr (1891) Ve zerine sylenenlerden iki alnt: Bizleri, bu topraklar zerindeki tm uygarlklarn doal mirass olarak gren ilk sanat ve kltr adam (Ferit Edg; Osman Hamdi, Bilinmeyen Resimleri; Ada yaynlar; stanbul; 1986). Trk mzesi adna yaplan milli kaznn ilki imdiki Adyaman ili snrlar iinde kalan Nemrud Danda cereyan etmi ve kaznn banda Hamdi Beyin bizzat kendisi bulunmutur (Mustafa Cezar). Ksaca Osman Hamdi: ressam, retmen, ynetici, arkeolog ve mzeci. Kaplumbaa Terbiyecisi adl tabloya getiimizde, ilk akla gelen Lle Devrindeki Sadabad Elencelerinde kaplumbaalarn srtlarna mum dikilmesi ve elence gecelerine bu mum yla renk katlmasdr. Resimle bu tarihi durum birletirildiinde kaplumbaalarn bu elenceler iin nemi ve giderek sarayda onlarn bakmndan sorumlu olacak bir kiinin dnlmesi hi de aykr durmuyor dorusu. Ancak resimle ilgili bir alegori de iletiliyor. Zira resimdeki kaplumbaa terbiyecisi, Osman Hamdinin kendisidir. Elinde ney, boynunda tutac, srtnda kekl- fkaras ile yani tm varl ile Osman Hamdi. Kendisini aralaryla, tm varl ile sunmas, onun bir dervie benzetilmesine olanak tanyor. Osman Hamdi figrnn eik resmedilmesi de byle bir anlamlandrmay pekitiriyor. Kekl-i fkara yani fkara ana, gezgin dervilerin ya da dilencilerin sadaka toplamakta kulland anak. Ancak Osman Hamdinin anana dikkatli yaklamak gerek. ncelikle dilencilik, yoksulluk bir yana braklmal. Dikkate alnmas gereken bu anan tekke geleneinde tekke adna para toplanmada kullanlmas. Yani kendisini deil de mensubu olduu bir kurumun ayakta kalabilmesine hizmet amal bir sadaka toplama, nemli bir anlam birimi tablonun anlalmas iin. Ney ise, Tanr ile arasndaki iletiim arac. Boynundaki tuta kaplumbaalar yemlemekte kullanabilecei bir ara izlenimi veriyor. Ancak bu ara dervi gnll Osman Hamdinin gerek tinsel gerek kltrel hocalnn, aralnn

simgesi olamaz m diye de geiyor aklmdan. Tablodaki mekan, grkemli ama dkk: ssl duvar demeleriyle, restorasyona muhta. Bir medrese odasn artryor. Ancak ssler ve yazlar buray ayni zamanda bir ibadethaneye dntryor. Osman Hamdinin giysisi temiz ve hem n ksm hem etekleri ssl. In Osman Hamdinin nne denk getirilmesi de onu, aydnlk yolcusu haline getiriyor. Yazlar ve dier geler Osman Hamdinin bir mistik gelenee ballnn iaretleri zaten. Mihrap stn andran kap stnde ifa-l-kulub, lika-l- mahbub yani kalplerin ifas sevgiliye kavumaktr Yani kalpler (aklar) sevdiklerine kavumadka ak illetinden kurtulamazlar. Ve burada bir dzenlemeyle bu yaznn yanbanda Muhammed yazsn gryoruz. Bir yorum olarak ben, bu iki yazy birlikte deerlendiriyorum. O yazdaki sz edilen sevgili Osman Hamdi iin Muhammedtir. Bu yaklam da onunla ilgili dervilik ve bir tarikata mensuplukla buluturulabilir. Osman Hamdinin tablolarn fotograflardan alt biliniyor. Ve bu tablo iin ekilmi olabilecek fotograf, bir dzenleme fotografdr. Ve bu resim iin dzenlenen ortam ve geler, iaret edici ve/ya simgesel deerlere sahiptir. Osman Hamdinin iinde bulunduu grkemli, kutsallatrlm mekan, onun iinde bulunduu lkenin durumunu yanstyor olabilir. Yce bir imparatorluun dkntye dnmesi. Ve ayni zamanda Osman Hamdinin bilgisine ve yeteneine gre yapabilecei ok ey varken kaplumbaalar terbiye etmekle (evcilleemeyenin eitilmesi ile) ura(trl)mas, onun nnn kesilmesi, yapabileceklerini yapamamas olarak da yorumlanabilir. Bu arada Osman Hamdinin srtna yerletirdii kekl-i fkarann biim ve de byklk olarak allm kekl fkaralardan farkl olduunu, onlara gre daha sade olduunu syleyebiliriz. Bir de yerdeki kaplumbaalar ile bu anak formunun benzerliine ve bu anan Osman Hamdinin belini bkm izlenimi verebileceine dikkat etmek gerekir. Yneticiler yan sra Osman Hamdinin deerlendirmesinden, eletirisinden, kendi emrindeki kiiler de payn almaktadr. Zira kaplumbaalarn bir ksm yiyecee saldrrken, bir ksm da uzaklamakta. Dorusu bu da iki yoruma ak: ounluun yemekten (kardan) baka bir ey dnmemesi ve/ya bunlarn kendi aralarndaki uyumsuzluk. Elbette bir de kalumbaalklarn unutmamak gerek: kaplumbaa hzyla ileyen bir sistem. Ve bu sistemi daha, daha canl klmak iin dervi sabr iinde didinen, direnen Osman Hamdi. Kaplumbaa Terbiyecisi Pera Mzesinde:

Pera Mzesinde sergilenen Kaplumbaa Terbiyecesinin sergi salonunda ekilmi fotograf. Yaznn banda sunduum orijinalinden ekildiini dndm bir fotograf. Balkesir Gzel Sanatlar Fakltesinde sergilenen bir fotograf. Peradaki tabloyu grdmde reprodksyon olmasndan kukulanmtm. Zira Fakltedeki resimdeki arapa yazlarn okunmas konusunda epey almtm. Peradakinin okunurluu pek net deildi. Bu yzden iki yazy karlatrmak istedim. ki yaz arasndaki farkllk dikkatle bakldnda aka grlebiliyor. Yani Pera Mzesinde sergilenen resim orijinal deil. in ilginci Pera Mzesinde satlan kopyalar da orijinalin deil kopyann kopyalar. Yeni yorumlar: Kasm 2006da Tevikiye Sanat Galerisinde ilgin bir sergi alyor. Bu sergide Kaplumbaa Terbiyecisi gnn sanatlar tarafndan zgrce yorumlanyor. Yorumcular yle: Alp Tamer Ulukl, Altan elem, Asaf Zeki Yksel, Bedri Baykam, Doan Paksoy, Gzhan Mstecaplolu, rfan nrmen, Mahir Gven, Mehmet Uygun, Mustafa Ata, Onay Akba, Serdar encan, ahin Paksoy, Utku Varlk ve Yavuz Tanyeli. Tablolarn birinde Osman Hamdi oban olmu, birinde bana uval geirilmi. Sanat ortam eletirisinden politik eletiriye eitli yorumlar yaplm. Tablolarn bazlarnn adlar da yle: Sizi Ben Bile Kurtaramam, Osmanl Oyun/u, Bu Osman Hamdi Ka Para Eder, Eitim Zayiat, Yeil Terbiye, uvallama.