K» Gh©t »‌i - Ki»‡t tc s¢n kh¥u th gi»›i

  • View
    757

  • Download
    2

Embed Size (px)

Text of K» Gh©t »‌i - Ki»‡t tc s¢n kh¥u th gi»›i

KIT TC SN KHU TH GII MLIE

K GHT I C HIU dch

NH XUT BN SN KHU H NI 2006

LI NH XUT BN

T sch Kit tc Sn khu th gii ra mt bn c l cng sc ca nhiu th h Sn khu ni tip su tm, nghin cu, dch thut v gii thiu vi bn c Vit Nam sut hn na th k qua, c nh hng ln khng ch v Sn khu m c tm nh hng n pht trin vn hc ngh thut Vit Nam ni chung. Tt nhin tip nhn v giao lu vn ho ngh thut khng din ra mt chiu m tc ng qua li. Bt u t cc tc phm c i Hy Lp, Trung Quc, n vi cc tn tui hng u v bi kch v hi kch nh : Exkhin, ript, Xphc, Vng Tha Ph, Kalix... b sch tri rng qua nhiu thi k rc r ca Sn khu th gii nh thi i Phc Hng, Lng mn v Hin i... gii thiu nhng kit tc chi sng c sc sng xuyn qua nhiu th k ca nhng nh vit kch kit xut nh Schxpia, Sinl, Mlie, Cocny, J.Gt, Ggn, pxen, Muyx, Ghenman, B.Brch, Skhp, Bckt, Raxin, Jng Anui, Camuy, To Ngu... Nhiu tc phm ra i t hng ngn nm trc nhng t tng v ngh thut vn ng hnh vi bn c v khn gi hm nay. Tc phm ca ba tc gi Sn khu Vit Nam: o Tn, Nguyn Huy Tng, Nguyn nh Thi c mt trong T sch Kit tc Sn khu th gii p ng i hi ca ng o bn c. Nh xut bn Sn khu cm n Hi ng tuyn chn gm cc nh Sn khu hc tiu biu v Cng ty Minh Thnh - B Ch huy Qun s TP H Ch Minh gip tn tnh, trch nhim cao T sch kit tc kp thi ra mt bn c trn vn 100 cun trong nm 2006, cho mng nhng s kin trng i ca t nc. Xin trn trng gii thiu cng bn c

LI GII THIU Mlie (1622-1673) l mt trong nhng nh vn li lc nht ca ch ngha c in Php v ca c nn vn hc Php. Hi kch ca Mlie, t ba th k nay vn c nhn dn Php v nhn dn th gii ham thch v ca ngi. Ngay t khi Mlie cn sng, Boal, nh ph bnh v nh l lun ca ch ngha c in, nhn nh rng tn tui ca Mlie l vinh quang ln nht ca th k XVII. Cc nh vn Nga nh Puskin, Ggn, Bilinxki nh gi rt cao mt hin thc su sc trong s nghip sng tc ca nh vit hi kch v i Php. Lp Tnxti gi Mlie l nh ho s gii nht ca thi i.

Mlie l ngi sng lp nn hi kch dn tc Php. ng hy sinh c cuc i ng cho mt loi hnh vn hc lc y b khinh mit; ng nng cao n ln, bin n thnh mt loi vn c gi tr x hi ln lao, thnh mt v kh chin u sc bn, c ng o qun chng yu mn. ng ly sc mnh ca ci ci kho khon, y tinh thn lc quan, yu i trong nhn dn, nng ci tr h b khinh r ln n mc tro phng su sc, thm trm, th hin c kh y x hi Php th k XVII trong nhng bc tranh hin thc y sinh lc. Cng vi nhng nh vit bi kch ni ting Corny, Raxin, nh th chm bim v nh l lun ca ch ngha c in Boal, nh vit ng ngn ln nht trn th gii La Fngten, Mlie gp phn nng ngh thut vn hc v ngn ng Php ln mt trnh cao hn, so vi nhng th k trc. T u th k XVII, vn hc Php bc vo mt giai on pht trin mi, s hnh thnh ca ch ngha c in. Vn hc c in Php ng gp mt phn quan trng vo kho tng vn hc ca nhn loi. Ch ngha c in Php ra i v pht trin trong lng nn qun ch chuyn ch t ti mc huy hong khng thy bt c mt nc no chu u. Ch ngha c in Php l ch ngha c in in hnh ca nn vn hc c in th gii. N pht trin rc r trong non mt th k v c nh hng lu di n nn vn hc cc nc chu u, nh Anh, c, Nga Ch ngha c in tip tc vn hc thi i Phc hng, cao trit hc t nhin, cao l tr, ly ngh thut c i Hy-lp, La-m lm mu mc sng tc, ging nhng n quyt lit vo nhng tn tch ca th gii quan phong kin Trung c, nht l vo trit l kinh Vin v nh th phn ng; ng thi, nht l vo cui th k, n cng kch ch chuyn ch, ngy cng chuyn thnh mt ch c on, thi nt. Ch ngha c in l mt tro lu vn hc mang nhng tnh cht c o, - sn phm ca mt thi i nh nc qun ch chuyn ch dp tan c bn lnh cha phong kin thng nht quc gia, mt ch khuyn khch v ng h s pht trin kinh t t bn ch ngha, nhng li ra tay n p rt khc lit nhng phong tro ni dy ca nng dn. N l sn phm ca ch qun ch chuyn ch, lc m ch ny mang tnh cht l trung tm vn minh, l k t nn mng cho s thng nht dn tc (Mc). Cui th k XVI, nc Php lm vo cnh ni chin ko di, ngn tr vic thng nht quc gia. Cc nh vua u tin ca dng Bucbng dp c bn vng hu qu tc c bm ly c quyn c li ca chng, hng chia ct t nc thnh nhng khu vc t tr; chng mun km hm nc Php trong cnh chia x lc hu v khng t mt mu m no, k c s lin kt vi qun i nc ngoi, duy tr quyn li ca chng. Nh nc qun ch chuyn ch l mt v kh ca x hi mi chng li ch ngha phong kin ct c. N da trn lc lng tin b lc by gi, l giai cp t sn ang hnh thnh tiu dit nhng lnh cha khng chu quy phc chnh quyn trung ng. Hng y gio ch Risli, t tng ca vua Lu-y XIII cho ph nhng thnh tr phong kin ct c phng nhng cuc ni lon a phng. Lc y, giai cp t sn ang hnh thi tin t bn ch ngha; n cn phi da vo ch qun ch chuyn ch

bnh trng th lc. Chnh sch kinh t ca Hngri IV, ca Risli, di triu Lu-y XIII v ca Conbe di triu Lu-y XIV, khuyn khch nn kinh t t bn ch ngha pht trin, nht l v cng nghip v thng mi. Nhiu cng trng th cng c xy dng, nhiu cng ty thng nghip, hng hi c thnh lp. Nh nc qun ch th k XVII ng mt vai tr tch cc trong s nghip xy dng nhng lc lng tin b (c bit l t bn cng nghip) trong lng ch phong kin. Tuy vy, ch phong kin y vn ngn tr v cng ngy cng ngn tr nhng lc lng mi pht trin v bao gi cng l mt cng c phc v bn qu tc quy phc nh vua v c Lu-y XIV tp hp li quanh cung nh. l mt mu thun gay gt ca ch qun ch chuyn ch; n mun gi mt th qun bnh gi to trong x hi v mun iu ho nhng mu thun gia cc giai cp. Bn qu tc hng tnh ngy cng sa st; chng sng mt cuc i n bm, thm hi, v ch cho x hi, cho gia nh v cho bn thn na, thng thng chng c nh ca, qun o v cng chng c my may ti c (). Tri li, bn qu tc u s quy qun quanh nh vua, sng xa hoa ti cung nh Verxay lng ly. Chng n chi xa x, sng nhng ngy tn trong tru lc, nhc nh v c nh nc coi l hng vng tn ng hng u trong x hi, lm thnh mt bu ho quang gi to cho Vua mt tri (. Ch qun ch chuyn ch l mt b my quan liu nng n dng n p nhng tng lp di, nht l nhng ngi nng dn b bn qu tc trc tip bc lt. Sut th k XVII, nhng cuc khi ngha ca nng dn, nhiu khi lin kt vi nhng ngi th th cng, n ra lin tip. i sng ca nng dn ngy cng khn n; ngoi t tc nng n phi np cho bn cha t, h cn phi np nhiu th thu ht sc v l, v cn chu ng nhng tai ho mi ca hnh thc bc lt t bn ch ngha dn dn thm nhp vo nng thn lc y. La Bruyer m t mt cch hin thc v chua xt nhng ngi nng dn sng ci i th k () y nh sau: Ngi ta thy nhan nhn ngoi ng nhng con th rng, c c ln ci, en i, ti mt, nng chy xm, cm ci trn ng rung; chng ra sc o xi, khng h mi mt. Chng ku ln nhng ting p ng. Khi chng ng thng dy th ta thy nhng khun mt ngi. y, chnh nhng sc vt y l ngi tht. m, chng chui vo hang n ming bnh m en, ung nc l, n r cy m sng (Nhng tnh cch). Ni tm li, th k XVII l th k cha cht rt nhiu mu thun. Nh nc qun ch mun gi th qun bnh, nhng n khng th ng trn mi giai cp. Trc ht n l cng c n p nhng tng lp nhn dn b bc lt. N phc v hai giai cp, u l nhng giai cp bc lt, nhng li c nhng mu thun gay gt vi nhau: giai cp qu tc phong kin v giai cp t sn. Giai cp qu tc trn bc ng suy vong, khng cn th lc gnh vc nhim v nng n l kim sot ton b Nh nc qun ch; cn giai cp t sn, mi hnh thnh, cha lng cnh to nn mt chnh quyn bo v quyn li ca n. Vua mt tri Lu-y XIV, ng tr cung nh Verxay, chnh l i biu ca bn qu tc v mt phn no cng l ng vua ca giai cp t sn. Sau ny, khi Lu-y XIV cht, trong nhn dn Php c cu ht: ng vua ca nhng k trng thu t yn ngh ni y,

ng vua ca nhng ngi cho vay nng li () Vn hc c in ch ngha Php phn nh ci triu i y mu thun y. L sn phm ca ch qun ch chuyn ch, phn nhiu tc phm c in, bi kch v hi kch, -p-ra v ba-l c sng tc trnh din ni cung nh, mua vui cho cc ng hong, b cha. Nhng tc phm y c phn ra lm hai loi: loi cao qu nh bi kch, a ln sn khu nhng ng ln, coi nh ch mnh tng lp h l nhng tnh cm ln lao; cn loi thp km, nh hi kch, dng ch giu thi h tt xu ca nhng ngi t sn, ca nhn dn v c khi ca nhng ngi qu tc lp di na. Bi vy, nhng loi hnh cao qu, ngn ng phi trang nghim, trnh trng, nhiu khi mang tnh cht khoa trng, cn ngn ng cc v hi kch hay ng ngn thng b coi l tm thng, th kch, qu ma. Vn hc c in phn nh nhng tnh cm, kht vng ca tng lp th dn v ca qung i qun chng. N khng th khng din t t tng, i sng ca mt dn tc ang hnh thnh v ln mnh. Chnh nhng nt c trng ny mang li cho ch ngha c in mt sc sng mnh m, mt b mt huy hong, nhng nt hin thc su sc. Mt trong nhng thnh tu ln nht ca ch ngha c in l tinh thn duy l, bao trm ton b tc phm vn hc, ngh thut th k XVII. Duy l lun ca cact biu hin t tng tin tin ca b phn t sn ang ln v tin b, cn c v to bo, nhiu ti nng v ham nhng chin thng. Tip tc s nghip ca thi i Phc hng, cact coi l tr nh v quan to ti cao c th phn on mi gi tr. Trit hc duy l cng nhn l tr ca con ngi c th nhn thc c s vt v ca ngi tinh thn ph phn cng nh s t do t tng ca con ngi. N l k th ca trit hc kinh vin v ch ngha ngu dn ca Nh th lc by gi. Chnh v vy m Vaticng kt n v cm lu hnh tc phm trit hc ca ng nm 1663. Quan nim v ci p ca ch ngha c in chnh l da trn duy l lun: cch b tr hp l, sng sa, khc chit, vn phong trong sng, m iu nhp nhng, cn i. L tr c ca ngi nh l mc thc ca mi tnh cm v hot ng ca con ngi. Da trn trit hc duy l, cc nh vn c in ca ngi i sng t nhin v phn i tt c nhng ci g gi to, ngn tr s pht trin t nhin ca con ngi. Bi kch ca Raxin ln n nhng ng hong b cha c c, y dc vng m m, xu xa. c bit hi kch ca Mlie v ng ngn ca La Fngten cng kch kch lit nhng th lc phong kin bp nght i sng ca con ngi v ch giu bn qu tc d hi, n bm cng tt c ci nn vn minh rm i, gi to ca chng. Mlie v La Fngten chu nhiu nh hng ca nh trit hc duy vt Gaxngi, ngi tiu biu nht cho lung t tng t do hi th k XVII. Cc nh vn c in tip tc bo v ch ngha nhn vn pht trin rc r th k trc. Mt s nh vn c in gn gi vi nhng tng lp nhn dn lao ng v chin u chng li nhng th lc n p con ngi, g b cuc sng, h l k th ca nhng bn o c gi, ca bn i qu tc tru lc, c c, c on v v lim s nh Tactuyp, ng Jung - nhng nhn vt ni ting trong hi kch ca Mlie.

Ch ngha c in l mt giai on pht trin quan trng ca lch s vn hc Php. N gn lin vi truyn thng dn tc, a vn hc dn tc ln mt bc ng mi hn, chnh bi v n phn nh cuc u tranh ca nhn dn Php trong cng cuc xy dng quc gia thng nht v trong s hnh thnh dn tc. N tip tc mt cch xng ng ch ngha nhn vn thi i Phc hng v chun b cho nn vn hc nh sng, y tnh chin u ca giai cp t sn vo th k XVIII. Tuy vy, ch ngha c in cng c nhng hn ch nht nh ca n, cng nh trit hc duy l ca cact. Cc nh vn c in mi xy dng c nhng tnh cch m cha t ti nhng in hnh ca thi i. H cha nhn nh c r rt nhng hon cnh lch s quy nh tnh cch nhn vt. H tng rng l tr ca mt s ngi c th quyt nh s phn ca loi ngi. V vy, quy lut tam duy nht chng hn, tuy c nng cao ln m