Magdalena Drobot ŚWIADOMOŚĆ EKOLOGICZNA MIESZKAŃCÓW

Embed Size (px)

Text of Magdalena Drobot ŚWIADOMOŚĆ EKOLOGICZNA MIESZKAŃCÓW

  • Uniwersytet Jagielloski

    Wydzia Filozoficzny

    INSTYTUT PEDAGOGIKI Studia niestacjonarne

    Magdalena Drobot

    WIADOMO EKOLOGICZNA

    MIESZKACW TARNOWA

    Praca magisterska

    napisana pod kierunkiem

    dr Anny Gawe

    Opracowano zgodnie z Ustaw o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r. (Dz.U. 1994 nr 24 poz. 83) wraz

    z nowelizacj z dnia 25 lipca 2003 r. (Dz.U. 2003 nr 166 poz. 1610) oraz z dnia 1 kwietnia 2004 r. (Dz.U. 2004 nr 91 poz. 869) z pniejszymi zmianami

    Krakw 2012

  • 1

    Spis treci

    Wstp __________________________________________________________________ 3

    I. wiadomo w ujciu filozoficzno-psychologicznym ______________________ 6

    1.1. Zarys historii pojcia wiadomo oraz klasyczne i wspczesne metody badania

    wiadomoci _____________________________________________________________ 7 1.1.1. Pojawienie si terminu wiadomo oraz poprzedzajce to wydarzenia debaty na jej temat 7 1.1.2. Zaoenia introspekcjonizmu jako metody analizy fenomenu wiadomoci ____________ 9 1.1.3. Negacja klasycznego rozumienia wiadomoci przez behawiorystw _______________ 11 1.1.4. Znaczenie kognitywizmu dla postpu w rozumieniu zjawiska wiadomoci __________ 12 1.1.5. wiadomo jako funkcja umoliwiajca integracj organizmu ze rodowiskiem ______ 14

    1.2. Internalistyczne i eksternalistyczne sposoby wyjaniania zjawiska wiadomoci ____ 15 1.2.1. wiadomo jako wewntrzny stan biologiczny ________________________________ 16 1.2.2. wiadomo jako zewntrzny stan fizyczny, do ktrego uzyskujemy dostp __________ 16

    1.3. Racjonalno jako czynnik ksztatujcy ludzkie dziaania ______________________ 17

    II. wiadomo ekologiczna ____________________________________________ 21

    2.1. Ekologia ewolucyjny rozwj pojcia oraz inkorporacja przedmiotu jej

    zainteresowa do ycia spoecznego i nauki __________________________________ 21 2.1.1. Naukowe i potoczne wykadnie terminu ekologia _______________________________ 21 2.1.2. Antropocentryczny wymiar ekologii - ekologia czowieka ________________________ 24 2.1.3. rda inspiracji i rozwj ekologicznych koncepcji w naukach filozoficznych ________ 26

    2.1.3.1 Ekofilozofia - filozoficzne interpretacje istnienia czowieka w wiecie przyrody _______ 27 2.1.3.2 Etyka ekologiczna jako przejaw konstytuowania praw moralnych oraz roli i obowizkw

    czowieka na rzecz ekosystemu _____________________________________________ 29

    2.2. Pojcie wiadomoci ekologicznej i proces jej ksztatowania ____________________ 32 2.2.1. Definicyjne ujcie wiadomoci ekologicznej __________________________________ 32 2.2.2. Proces ksztatowania wiadomoci ekologicznej ________________________________ 33

    2.3. Zrwnowaony rozwj jako przejaw wiadomoci ekologicznej w wymiarze

    politologicznym _________________________________________________________ 35 2.3.1. Idea zrwnowaonego rozwoju definicje i koncepcje ___________________________ 35 2.3.2. Dokumenty normatywne wspierajce ide zrwnowaonego rozwoju _______________ 37

    2.4. Przegld bada dotyczcych wiadomoci ekologicznej Polakw _________________ 39

    III. Edukacja ekologiczna w procesie ksztatowania wiadomoci ekologicznej __ 44

    3.1. Edukacja ekologiczna odniesienia historyczne i definicja pojcia _______________ 44

    3.2. Akty prawne wyznaczajce cele i zakres edukacji ekologicznej __________________ 46

    3.3. Cele edukacji ekologicznej ________________________________________________ 48

    3.4. Metody edukacji ekologicznej _____________________________________________ 49

    3.5. Formy edukacji ekologicznej ______________________________________________ 49 3.5.1. Edukacja formalna _______________________________________________________ 50 3.5.2. Edukacja nieformalna ____________________________________________________ 51

    IV. Zaoenia metodologiczne bada wasnych ____________________________ 53

    4.1. Przedmiot i cel bada ____________________________________________________ 53

    4.2. Problematyka badawcza __________________________________________________ 54

    4.3. Zmienne i wskaniki _____________________________________________________ 55

    4.4. Metoda, techniki i narzdzie badawcze ______________________________________ 57

    4.5. Opis badanej grupy i terenu bada _________________________________________ 59

  • 2

    V. Poziom wiadomoci ekologicznej tarnowian w wietle wynikw bada

    wasnych _________________________________________________________ 62

    5.1. Poziom wiedzy mieszkacw Tarnowa na temat rodowiska naturalnego i czynnikw

    prowadzcych do jego degradacji __________________________________________ 62 5.1.1. Stan rodowiska naturalnego _______________________________________________ 62 5.1.2. Zagroenia rodowiska naturalnego __________________________________________ 65 5.1.3. Priorytety polityki ekologicznej _____________________________________________ 66 5.1.4. Sposoby poprawy stanu rodowiska naturalnego _______________________________ 69 5.1.5. Segregacja odpadw _____________________________________________________ 70 5.1.6. Znajomo terenw objtych ochron przyrody ________________________________ 72 5.1.7. Znajomo organizacji ekologicznych ________________________________________ 73 5.1.8. rda wiedzy o stanie rodowiska naturalnego ________________________________ 75

    5.2. Poziom poczucia odpowiedzialnoci mieszkacw Tarnowa za stan rodowiska

    naturalnego ____________________________________________________________ 77 5.2.1. Indywidualne dziaania podejmowane na rzecz ochrony rodowiska ________________ 77 5.2.2. Deklarowane motywy troski o rodowisko naturalne ____________________________ 84 5.2.3. Przekonania na temat podmiotw odpowiedzialnych za stan rodowiska _____________ 86 5.2.4. Przynaleno do organizacji ekologicznych ___________________________________ 89 5.2.5. Udzia w kampaniach dedykowanych rodowisku naturalnemu ____________________ 89

    VI. Wnioski z bada podsumowanie ____________________________________ 93

    Bibliografia ______________________________________________________________ 101

    Aneks ________________________________________________________________ 107

    Kwestionariusz ankiety __________________________________________________________ 107

    Spis tabel _____________________________________________________________________ 114

    Spis wykresw ________________________________________________________________ 115

  • 3

    Wstp

    Na licie kluczowych terminw lub nonych hase charakteryzujcych kierunki

    rozwoju wspczesnej cywilizacji o rodowodzie zachodnim, znalazoby si z pewnoci

    miejsce dla terminw: wiadomo i ekologia. Ich zestawienie jest tym ciekawsze, e odnosz

    si one do dwch, mogoby si wydawa skrajnie odmiennych rodowisk, w ktrych

    funkcjonuj istoty rozumne jakimi jestemy: rodowiska wewntrznego wyszych stanw

    umysowych oraz rodowiska zewntrznego przestrzeni fizyczno-biologicznej. Mona

    zaryzykowa nawet stwierdzenie, i miar dokonujcego si zrwnowaonego rozwoju

    pozostaje dostrzeganie przez ludzi z coraz wikszym przekonaniem, i oba te rodowiska

    pozostaj w silnym zwizku. Zdecydowanie atwiej wyobrazi sobie wiat bez ludzi, ni ludzi

    bez Ziemi.

    W przedstawianej pracy zawam powyej zarysowan globaln perspektyw do

    wymiarw lokalnych, podejmujc analiz teoretyczn i empiryczn w zakresie okrelenia

    poziomu wiadomoci ekologicznej mieszkacw Tarnowa.

    Poszukiwanie odpowiedzi na pytania dotyczce poziomu wiadomoci ekologicznej

    oraz stopnia zaangaowania w dziaalno korespondujc z t wiedz przez mieszkacw

    Tarnowa ma dla mnie znaczenie praktyczne. W ramach Planu gospodarki odpadami

    wojewdztwa maopolskiego zaoono bowiem budow na terenie Maopolski takich form

    instalacji przeksztacania odpadw komunalnych, ktre znaczco i w zgodzie

    z obowizujcym prawem ogranicz ich skadowanie na wysypiskach. Wrd tych instalacji

    znajduje si m.in. budowa piciu spalarni odpadw komunalnych w wojewdztwie

    maopolskim, spord ktrych jedna ma zosta zlokalizowana w Tarnowie. Podmiotem

    prowadzcym starania o jej budow i eksploatacj, w celu m.in. odzysku energii

    skumulowanej w odpadach, jest Miejskie Przedsibiorstwo Energetyki Cieplnej S.A.

    w Tarnowie. Z ramienia tej spki jestem odpowiedzialna za organizacj konsultacji

    spoecznych budowy instalacji termicznego przeksztacania odpadw w Tarnowie. Wiedza

    dotyczca poziomu wiadomoci ekologicznej mieszkacw Tarnowa bya dla mnie

    nieodzowna w procesie organizacji wspomnianych konsultacji oraz ukierunkowania ich

    zakresu i form. Znaczcy w tym wzgldzie by rwnie fakt, i nie badano wczeniej poziomu

    wiadomoci ekologicznej tej grupy spoecznej.

    Przeprowadzone przeze mnie badania wiadomoci ekologicznej mieszkacw

    Tarnowa nabieraj penej wymowy i mog zosta waciwie zinterpretowane po umieszczeniu

    ich w szerszych kontekcie. W prezentowanej pracy podjam w zwizku z tym rwnie

  • 4

    prb zarysowania takich ram naukowych, spoecznych i politycznych dla omawianego

    zagadnienia. Celem moich wysikw sta si rwnie namys nad kierunkiem procesw

    edukacyjnych, ktre oka si najbardziej skuteczne w ksztatowaniu postaw

    proekologicznych. Wyniki bada i analiz wiadomoci ekologicznej, prowadzone na

    przestrzeni ostatnich lat pokazuj bowiem, i poziom wiedzy, wyobrae i spoecznej

    odpowiedzialnoci Polakw za rodowisko naturalne, mimo i z roku na rok wydaje si

    wzrasta, wci pozostaje na stosunkowo niskim poziomie. Niestety, jako spoeczestwo nie

    jestemy aktywni i zaangaowani w podejmowanie inicjatyw oraz dziaa majcych na celu

    trosk o rodowisko, zarwno w przestrzeni ycia osobistego