Click here to load reader

MARXOVA KRITIKA POLITIČKE EKONOMIJE

  • View
    228

  • Download
    8

Embed Size (px)

Text of MARXOVA KRITIKA POLITIČKE EKONOMIJE

  • SVEUILITE U ZAGREBU

    ODSJEK ZA FILOZOFIJU

    Miroslav Juranek

    MARXOVA KRITIKA POLITIKE EKONOMIJE

    DIPLOMSKI RAD

    Mentor: prof. dr. sc. Lino Veljak

    Zagreb, rujan 2013.

  • Sadraj

    1. UVOD...............................................................................................................1

    2. MISAONI RAZVITAK KARLA MARXA.......................................................3 2.1. RANO RAZDOBLJE................................................................................................3

    2.2. ZRELO RAZDOBLJE................................................................................................8

    2.3. VEZA IZMEU RANOG I ZRELOG RAZDOBLJA.......................................................12

    3. METODA POLITIKE EKONOMIJE......................................................................15

    4. KRITIKA POLITIKE EKONOMIJE........................................................................20

    4.1. ROBA...................................................................................................................20

    4.1.1. UPOTREBNA VRIJEDNOST........................................................................20

    4.1.2. RAZMJENSKA VRIJEDNOST.......................................................................22

    4.1.3. FETIKI KARAKTER ROBE..........................................................................23

    4.2. NOVAC.................................................................................................................25

    4.2.1. KAPITAL I VIAK VRIJEDNOSTI.................................................................27

    5. ZAKLJUAK........................................................................................................29

    6. POPIS LITERATURE............................................................................................30

  • MARXOVA KRITIKA POLITIKE EKONOMIJE

    SAETAK

    Osnovni cilj ovog rada je prikazati razvoj Marxove teorije politike ekonomije nastale u

    periodu od Ranih radova do Kapitala, objasniti osnovne pojmove vane za razumijevanje

    Marxove teorije, te obrazloiti nauni pojmovni aparat kojim se Marx slui u analizi i kritici

    kapitalistikog naina proizvodnje, odnosno, dijalektinost filozofije i znanosti, teorije i

    prakse, realnog i mogueg, injenice i vrijednosti, deskripcije i kritike sadrane unutar tog

    pojmovnog aparata.

    Osnovna teza koju u radu elim utvrditi jest da je, unato tome to postoje mnoge razlike u

    bogatstvu i konkretnosti pojmovnog aparata kao i terminoloke razlike u djelima ranog i

    zrelog razdoblja, prisutan kontinuitet misli, odnosno, da Marx kroz cijelo razdoblje svojeg

    stvaralatva zadrava istu osnovnu koncepciju i kritiku poziciju.

    elim, dakle, dokazati kako filozofsku analizu iz ranog razdoblja zamjenjuju znanstvene

    analize strukturalnog karaktera zrelog razdoblja i kako su osnovni problemi razliito

    artikulirani, meutim kontinuitet misli koji povezuje sva djela Marxove teorije politike

    ekonomije ostaje prisutan.

    Na kraju je dana analiza osnovnih pojmova vezanih uz proces proizvodnje kapitala

    fundamentalnog za razumijevanje Marxove politike ekonomije.

    MARX'S CRITIQUE OF POLITICAL ECONOMY

    ABSTRACT

    The main objective of this paper is to present the development of Marx's theory of political

    economy from the period of his "Early works" to the creation of "Capital", to explain the

    basic concepts relevant for understanding Marx's theory, and to elaborate on the scientific

    conceptual apparatus that Marx had used in the analysis and the critique of the capitalist mode

    of production i.e., dialectic of philosophy and science, theory and practice, real and possible,

    facts and values, description and critique included within this conceptual apparatus.

    The basic thesis I aim to affirm throughout this paper is that, despite the fact that there are

    many differences in the richness and the concreteness of the conceptual apparatus, as well as

    terminological differences between his early and his mature opus, a continuity of thought

    exists, or more specifically, Marx retains the same basic concept and critical position

    throughout the whole period of his creativity.

    Therefore, I wish to prove that, while the philosophical analysis of the early period is replaced

    by scientific analyses of a structural character in the mature period, and the basic problems are

    differently articulated, there exists a continuity of thought connecting all the works of Marx's

    theory of political economy.

    Finally, the analysis of the basic concepts related to the production process of capital, which is

    fundamental to understanding Marx's political economy, is provided.

  • 1

    1. UVOD

    Karl Marx i Friedrich Engels temeljito su poznavali ne samo filozofiju Hegela i Feuerbacha

    nego i znanstvena shvaanja britanskih ekonomista. Graanski politiki ekonomsti toga

    vremena tretirali su suprotnosti kapitalistikoga drutva kao prirodno stanje, kao neto to je

    imanentno ovjekovoj prirodi. Klasina politika ekonomija smatrala je privatno vlasnitvo

    nad sredstvima za proizvodnju temeljem graanskog drutva, nepromjenjivom injenicom

    drutvenog ivota ljudi1. Ona nije mogla objasniti uzroke i posljedice proturjenosti izmeu

    radnika i kapitalista te kako to da radnika klasa koja proizvodi materijalna dobra u

    kapitalizmu ostaje bez svojih proizvoda. U Ekonomsko-filozofskim rukopisima Marx je

    napisao kako nacionalna politika ekonomija polazi od rada kao od prave due proizvodnje,

    pa radu ipak ne daje nita, a privatnom vlasnitvu sve2. Tako je jo u ranoj mladosti

    razmatranje filozofije dovelo Marxa i Engelsa do ekonomije. U svojim ranim radovima Marx

    inzistira na povezivanju filozofije i ekonomije, to je bila pretpostavka prevladavanja ne samo

    Hegelove i Feuerbachove filozofije, nego i klasine ekonomije. Marx i Engels bili su kritiki

    nastrojeni kako prema graanskom kapitalistikom drutvu, tako i prema onim teorijama koje

    su nastale u tom drutvu i bile vrhunac graanske filozofije i znanosti. Iako je Marx cijenio

    klasine politike ekonomiste, osobito Adama Smitha i Davida Ricarda, ipak je isticao

    ogranienost njihovih teorija i nedovoljnost njihovih analiza. Pa tako u predgovoru drugom

    izdanju Kapitala on pie :...njena (Engleska, op.a.) klasina politika ekonomija pada u

    period nerazvijene klasne borbe. Tek njen posljednji veliki predstavnik Ricardo dolazi

    naposletku svesno do toga da suprotnost klasnih interesa, najamnine i profita, profita i

    zemljine rente, uini stoerom svojih istraivanja, naivno shvatajui tu suprotnost kao

    prirodni zakon drutva.3 Tadanji ekonomisti nisu shvaali da viak vrijednosti kojeg

    prisvaja kapitalist nije rezultat prirode, zemljita,zlata, novca ili stroja, ve eksploatacije

    radnika. Tamo gdje su graanski politiki ekonomisti vidjeli samo odnose meu stvarima,

    odnosno odnose meu robom, Marx je u svojoj kritici politike ekonomije, napose u Kapitalu,

    dokazao kako su u osnovi tih odnosa, zapravo, meuljudski, drutveni odnosi radnika i

    kapitalista. Upravo zato to je u svojim kategorijama svjesno isputa taj drutveni element,

    1 1 Nacionalna ekonomija polazi od injenice privatnog vlasnitva. Ona nam ga ne objanjava. Materijalni

    proces privatnog vlasnitva koji ono prolazi u zbiljnosti, ona obuhvaa ope apstraktne formule, koje joj onda

    vae kao zakoni. Ona ne shvaa te zakone, tj. ona ne pokazuje kako oni proizlaze iz sutine privatnog

    vlasnitva.Nacionalna ekonomija ne daje nam nikakvo razjanjenje o uzroku podjele rara i kapitala, kapitala i

    zemlje. Ako ona odreuje npr. Odnos nadnice prema profitu od kapitala, onda joj kao posljednja osnova slui

    interes kapitalista; tj. ona pretpostavlja ono to treba da dokae. K.Marx, Ekonomsko filozofski rukopisi, u:Rani

    radovi, str 244. 2K.Marx, Ekonomsko filozofski rukopisi, u: Rani radovi, str. 255.

    3 K.Marx,Kapital, str. 20.

  • 2

    dakle drutvene odnose, graanska politika ekonomija pokazala se nesposobnom da analizira

    sutinske odnose i probleme kapitalistikog drutva. U razdoblju potkraj 18. i poetkom 19.

    st. kada industrijska proizvodnja poinje potiskivati zanatlijske i manufakturne radionice to

    izaziva krupne promjene u privrednoj i socijalnoj strukturi drutva te dovodi do zaotrenja

    klasne borbe izmeu kapitalista i proletarijata dolo je razdoblje u kojem se ekonomsko

    istraivanje moralo okrenuti historijskoj kritici kapitalizma. Time klasina graanska politika

    ekonomija doivljava svoj kraj. Graanska politika ekonomija naputa metode analize

    klasine politike ekonomije i njene znanstvene postavke te prelazi u vulgarnu politiku

    ekonomiju zadravajui se samo na pukom opisivanju vanjskih manifestacija kapitalistikog

    privrednog mehanizma odvojeno od njihove klasne uvjetovanosti i drutvenog odnosa izmeu

    ljudi. Ona se pretvara u teorijsko orue buroazije u obrani kapitalistikog sistema. O tome

    Marx u predgovoru drugom izdanju Kapitala pie sljedee : Buroazija u Francuskoj i

    Engleskoj bila je osvojila politiku vlast. Otada je klasna borba i teorijski i u praksi sve vie

    dobijala izrazite i pretee oblike. Ona je naglaavala smrt naune buroaske ekonomije. Vie

    se nije radilo o tome da li je ovaj ili onaj teorem istinit, nego da li je koristan ili tetan po

    kapital, ugodan ili ne, da li je u suprotnostima sa polic

Search related