Click here to load reader

OSNOVI EKONOMIJE - fm-hn. · PDF file4 Ekonomija blagostanja Ekonomija blagostanja – proučavanje efekata alokacije resursa na ekonomsku dobrobit – izučavanje načina na koji

  • View
    221

  • Download
    2

Embed Size (px)

Text of OSNOVI EKONOMIJE - fm-hn. · PDF file4 Ekonomija blagostanja Ekonomija blagostanja –...

  • OSNOVI EKONOMIJE

    Prof. dr Vlado G. Vukasovi

    Mr Mira Jovanovi

  • 2

    III. PONUDA I TRANJA

    TRITA I BLAGOSTANJE

    7. Potroai, proizvoai i efikasnost trita

    8. Primjena: troak oporezivanja

    9. Primjena: meunarodna trgovina

  • 3

    7. Potroai, proizvoai i

    efikasnost trita

    Kupci uvijek ele da plate manje, a prodavci uvijek

    ele da im se plati vie

    Kupci ele da plate manje od iznosa koji su spremni

    da plate, odbijaju da kupe po cijeni veoj od one

    koju su spremni da plate, a ravnoduni su na

    kupovinu po cijeni koju su spremni da plate

    Prodavci ele da naplate vie od iznosa svojih

    trokova, odbijaju da prodaju po cijeni nioj od

    svojih trokova, a ravnoduni su na prodaju po

    cijeni u visini svojih trokova

  • 4

    Ekonomija blagostanja

    Ekonomija blagostanja prouavanje efekata alokacije resursa na ekonomsku dobrobit izuavanje naina na koji alokacija resursa utie na ekonomski prosperitet

    Ravnotea ponude i tranje na jednom tritu

    maksimizira ukupne koristi i za kupce i za prodavce

    Ravnotena cijena (najbolja cijena) obezbjeuje

    maksimalnu ukupnu korist i za potroaa i za proizvoaa

  • 5

    Potroaki viak

    Spremnost da se plati maksimalni iznos koji e

    kupac platiti za jednu robu mjera kupevog

    vrednovanja robe (mjerena kroz spremnost

    da plate za tu robu) odraava kriva tranje

    Potroaki viak iznos koji je kupac spreman

    da plati za robu, umanjen za iznos koji je

    stvarno platio (spremnost kupca da plati

    minus iznos koji kupac stvarno plaa)

  • 6

  • 7

  • 8

    Potroaki viak mjeri korist koju kupcima donosi

    ta roba (dobrobit kupaca) kako ga oni sami doivaljavaju

    Na veini trita, potroai viak je odraz

    ekonomskog blagostanja potroaa

    Potroai su najbolji sudija o tome kolika je njihova

    korist od robe koju kupuju (normalno je da

    ekonomisti pretpostave da su kupci racionalni

    kada donose odluke i da njihov izbor treba

    potovati napr. kod zavisnika to nije sluaj)

  • 9

  • 10

    Cijena (data krivom tranje) za bilo koju koliinu, pokazuje spremnost plaanja marginalnog kupca onog koji bi prvi napustio trite, ako bi cijena bila imalo vea

    Potroaki viak se moe izraunati nalaenjem povrine ispod krive tranje, a iznad cijene

    Ukupna povrina ispod krive tranje i iznad

    cijene jednaka je zbiru potroakih vikova svih kupaca na tritu jedne robe ili usluge

  • 11

  • 12

    Proizvoaki viak

    Troak vrijednost svega ega se prodavac

    mora odrei da proizvede jednu robu

    Proizvoaki viak iznos koji se prodavcu

    plaa za robu minus troak prodavca

    (trokovi proizvodnje)

  • 13

  • 14

  • 15

    Proizvoaki viak mjeri korist prodavca od

    uea na tritu (dobrobit prodavca)

    Kriva ponude odraava troak prodavca i mjeri

    proizvoaki viak

    Proizvoaki viak na jednom tritu mjeri

    povrina ispod cijene a iznad krive ponude

  • 16

  • 17

  • Efikasnost trita

    Ukupni viak zbir potroakih i proizvoakih

    vikova mjeri ekonomsko blagostanje

    jednog drutva

    Potroaki viak = vrijednost za kupce iznos

    koji plaaju kupci

    Proizvoaki viak = iznos koji dobijaju prodavci

    trokovi prodavaca

    Ukupni viak = vrijednost za kupce trokovi

    prodavaca 18

  • Efikasnost svojstvo alokacije resursa da maksimizira ukupni viak (zbir potroakog i proizvoakog vika) koji ostvaruju svi lanovi drutva

    Ako alokacija nije efikasna nee se realizovati dio koristi od trgovine izmeu kupaca i prodavaca, napr:

    Ako prodavci ne proizvode robu po najniim trokovima

    Ako robu ne kupuju kupci koji joj pridaju najviu vrijednost

    19

  • 20

  • Kreatori politike, pored efikasnoti, vode rauna i o pravednosti ekonomskih rezultata

    Pravednost (jednakost) pravinost raspodjele dobrobiti meu lanovima drutva

    U sutini, dobiti od trgovine na tritu su kao kola koji treba podijeliti na trine uesnike

    Pitanje efikasnosti da li je kola veliki koliko je najvie mogue (pozitivna ocjena)

    Pitanje jednakosti da li je kola podijeljen pravedno (pozitivna i normativna ocjena)

    21

  • 22

    Efekti slobodnog trita

    1. Slobnodno trite alocira ponudu robe kupcima koji joj pridaju najveu vrijednost

    2. Slobodno trite alocira tranju za robom prodavcima koji je mogu proizvesti uz najmanje trokove

    3. Slobodno trite proizvodi onu koliinu robe koja maksimizira zbir potroakog i proizvoakog vika

    Rezultat ravnotee (slobodnog trita) je

    efikasna alokacija resursa

  • 23

  • 24

    Trina efikasnost i trini neuspjeh

    Iako svaki kupac i prodavac na tritu brinu samo o sopstvenim interesima nevidljiva ruka vodi ih sve zajedno ka ravnotei koja maksimizira ukupne koristi za kupce i prodavce (efikasnoj alokaciji resursa)

    Pretpostavke analize:

    Da je trite savreno konkurentno

    Efekti trita se tiu samo kupaca i prodavaca na tom tritu

    Trite nije efikasno u alokaciji resursa ako postoje trini neuspjesi, kao to su trina mo i eksterni uinci

  • 25

    8. Primjena: trokovi oporezivanja

    Porez na jednu robu smanjuje blagostanje kupaca i

    prodavaca te robe (smanjenjem ukupnog

    potroakog i proizvoakog vika)

    Porez poveava cijenu po kojoj plaaju kupci, a

    smanjuje cijenu koju dobijaju prodavci kupci

    manje troe, a prodavci manje proizvode

    Porez na jednu robu uzrokuje suavanje trita te

    robe ispod optimuma nivoa koji maksimizira

    ukupn viak

    Porezi ine da trite neefikasno alocira resurse (zato to remeti podsticaje)

  • 26

  • Poreski prihod = visina poreza x koliina prodate robe (mjeri koristi koju vlada ostvaruje od poreza)

    Gubici kupaca i prodavaca izazvani porezom premauju prihod koji ubira vlada

    Mrtvi teret smanjenje ukupnog vika koje je rezultat neke deformacije trita (napr: poreza)

    Mrtvi teret oporezivanja pad ukupnog vika koji nastaje kada porez poremeti trini ishod

    27

  • 28

  • 29

  • Porezi prouzrokuju mrtvi teret oporezivanja jer spreavaju kupce i prodavce da ostvare dio dobitka od trgovine

    Mrtvi teret oporezivanja jeste viak izgubljen zato to porez destimulie trgovinu koja je obostrano povoljna

    Kada porez podigne cijenu po kojoj plaaju kupci, a smanji cijenu za prodavce, marginalni kupci i prodavci naputaju trite, tako da prodata koliina opada (trite se smanjuje)

    30

  • 31

  • 32

    Faktori mrtvog tereta oporezivanja

    Elastinost ponude i tranje mjeri jainu

    reagovanja trinih uesnika na trine uslove

    (promjenu cijene) to je vea cjenovna

    elastinost ponude i tranje, to je vei mrtvi

    teret oporezivanja

    Kada se porez poveava podsticaji slabe i mrtvi

    teret oporezivanja raste. Poreski prihod prvo

    raste sa visinom poreza. Na kraju, meutim,

    vei porez umanjuje poreski prihod jer

    smanjuje veliinu trita

  • 33

  • 34

  • Laferova kriva prikazuje da poreski prihod najprije raste, a zatim opada

    Ekonomija ponude smanjivanje poreske stope sa namjerom poveanja ponude rada (nii porezi podstiu ljude da rade, to poveava ukupno ekonomsko blagostanje, a moda ak i poreske prihode) (opasnost: budetski deficit)

    Ne moe se samo na osnovu poreskih stopa izraunati koliko prihoda vlada dobija ili gubi usled promjene poreza. To takoe zavisi od toga koliko promjena poreza utie na ponaanje ljud35i

  • 36

  • 37

    Kada vlada nametne poreze kupcima ili

    prodavcima neke robe drutvo gubi dio koristi

    trine efikasnosti

    Porezi kotaju uesnike na tritu:

    Resurse tih uesnika prenose vladi

    Mijenjaju podsticaje (mijenjaju ponaanje

    trinih uesnika) i izazivaju poremeaj

    trinog ishoda

  • 38

    9. Primjena: meunarodna trgovina

    Uticaj meunarodne trgovine na ekonosmsko

    blagostanje: prema principu komparativne

    prednosti, sve zemlje mogu imati koristi od

    meunarodne trgovine, jer trgovina omoguuje

    svakoj zemlji da se specijalizuje za ono u emu

    je najbolja (poglavlje 3)

    Tema ovog poglavlja: kako meunarodno trite

    postie ove dobitke od trgovine ili kako se dobici

    raspodjeljuju izmeu razliitih privrednih aktera

    (ko dobija, a ko gubi; odnos dobitaka i gubitaka)

  • 39

  • Svjetska cijena i komparativna prednost

    Svjetska cijena cijena robe koja preovauje na svjetskom tritu

    Domaa cijena odraava oportunitetni troak te robe

    Niska domaa cijena (nia od svjetske) nizak troak proizvodnje komparativna prednost zemlja izvoznik

    Visoka domaa cijena (via od svjetske) visok troak proizvodnje druge zemlje imaju komparativnu prednost zemlja uvoznik

    40

  • Dobici i gubici zemlje izvoznice

    Domaa cijena (manja od svjetske) raste i

    izjednaava se sa svjetskom cijenom

    Domai proizvoai ostvaruju veu cijenu i

    poveavaju proizvodnju

    Domai kupci plaaju veu cijenu (svjetsku) i

    smanjuju tranju

    Domaa proizvodnja = domaa tranja + izvoz

    Trgovinom se poveava ekonomsko

    blagostanje nacije jer dobici proizvoaa

    premauju gubitke kupaca na domaem tritu 41

  • 42

Search related