PODSTAWA PROGRAMOWA PRZEDMIOTU WIEDZA O ?· 95 PODSTAWA PROGRAMOWA – WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE –…

Embed Size (px)

Text of PODSTAWA PROGRAMOWA PRZEDMIOTU WIEDZA O ?· 95 PODSTAWA PROGRAMOWA – WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE...

93PODSTAWA PROGRAMOWA WIEDZA O SPOECZESTWIE LICEUM

9393

PODSTAWA PROGRAMOWA PRZEDMIOTU WIEDZA O SPOECZESTWIE IV etap edukacyjny zakres podstawowy

I. Wykorzystanie i tworzenie informacji.Ucze znajduje i wykorzystuje informacje na temat sposobu, w jaki prawo reguluje ycie obywateli; wyraa wasne zdanie w wybranych sprawach na rnych forach publicznych i uzasadnia je; jest otwarty na odmienne pogl-dy; gromadzi i wykorzystuje informacje po trze bne do zaplanowania dalszej nauki i kariery zawodowej.

II. Rozpoznawanie i rozwizywanie problemw.Ucze rozpoznaje prawne aspekty codziennych problemw yciowych i szu-ka ich rozwiza nia.

III. Wspdziaanie w sprawach publicznych.Ucze wsppracuje z innymi planuje, dzieli si zadaniami i wywizuje si z nich; sprawnie korzysta z procedur i moliwoci, jakie stwarzaj obywate-lom instytucje ycia publicznego; zna i stosuje zasady samoorganizacji i sa-mopomocy.

IV. Znajomo zasad i procedur demokracji.Ucze wyjania znaczenie prawa dla funkcjonowania demokratycznego pa-stwa i rozpo znaje przypadki jego amania.

V. Znajomo podstaw ustroju Rzeczypospolitej Polskiej.Ucze opisuje sposb i zakres dziaania organw wadzy sdowniczej oraz organw cigania w Rzeczypospolitej Polskiej.

VI. Znajomo praw czowieka i sposobw ich ochrony.Ucze wyjania podstawowe prawa czowieka, rozpoznaje przypadki ich na-ruszania i wie, jak mona je chroni.

1. Mody obywatel w urzdzie. Ucze:1) wyjania, jak nabywa si obywatelstwo polskie i unijne; 2) ustala, w jakim urzdzie i w jaki sposb uzyskuje si dowd osobisty,

paszport, prawo jazdy, jak rejestruje si motocykl i samochd;3) podaje formalne warunki, jakie speni musi obywatel, by wzi

udzia w wybo rach;4) uzyskuje informacj publiczn na zadany temat w odpowiednim

urzdzie; 5) wyjania, co moe zrobi obywatel, gdy nie zgadza si z decyzj

urzdu; 6) sporzdza urzdowy wniosek, skarg i odwoanie.

Cele ksztacenia wymagania

oglne

Treci nauczania wymagania szczegowe

94EDUKACJA HISTORYCZNA I OBYWATELSKA W SZKOLE PODSTAWOWEJ, ...

9494

2. Prawo i sdy. Ucze:1) wyjania, co to jest prawo i czym rni si normy prawne od norm

religijnych, moralnych i obyczajowych;2) wymienia podstawowe zasady prawa (prawo nie dziaa wstecz, do-

mniemanie nie win noci, nie ma winy bez prawa, nieznajomo pra-wa szkodzi) i wyjania kon se kwencje ich amania;

3) wymienia rda prawa; znajduje wskazany akt prawny i interpretuje proste przepisy prawne;

4) wyjania rnice midzy prawem cywilnym, karnym i administracyj-nym; wska zu je, w ja kim kodeksie mona znale przepisy dotyczce konkretnej sprawy;

5) uzasadnia potrzeb niezalenoci i niezawisoci sdziw; 6) przedstawia uczestnikw i przebieg procesu sdowego: cywilnego

i karnego; uza sa dnia znaczenie mediacji; 7) wymienia gwne prawa, jakie przysuguj ofi erze, sprawcy i wiad-

kowi prze stp stwa; 8) pisze pozew w wybranej sprawie cywilnej i zawiadomienie o pope-

nieniu prze stp stwa (wedug wzoru). 3. Bezpieczestwo. Ucze:

1) charakteryzuje najwaniejsze zadania prokuratury i policji; 2) przedstawia uprawnienia policjantw i innych sub porzdkowych;

rozpoznaje prze jawy ich naruszania; 3) nawizuje kontakt (osobisty, telefoniczny lub mailowy) z funkcjona-

riuszem policji (np. dzielnicowym) i na podstawie uzyskanych infor-macji sporz dza notatk lub wykres dotyczcy przestpczoci w swo-jej okolicy;

4) wymienia przestpstwa, ktrych ofi ar najczciej padaj modzi lu-dzie; wie, jak mo na prbowa ich unikn i przestrzega zasad bez-piecznego zachowania si w sy tuacji zagroenia;

5) wyjania, na jakich zasadach nieletni odpowiadaj za popenienie przestpstwa (rod ki wychowawcze i poprawcze);

6) przedstawia przepisy prawne dotyczce sprzeday i konsumpcji alko-holu, papie rosw i narkotykw i wska zuje na konsekwencje ich ama-nia.

4. Edukacja i praca w Polsce i Unii Europejskiej. Ucze:1) wymienia prawa i obowizki ucznia; wyszukuje gwarantujce je prze-

pisy pra wa owiatowego (np. w ustawie, statucie szkoy) oraz przepi-sy zawarte w innych aktach prawnych (np. w Konstytucji Rzeczypo-spolitej Polskiej);

2) rozpoznaje przypadki naruszania praw ucznia i w razie potrzeby po-dejmuje odpo wiednie kroki w celu ich ochrony;

3) omawia na wybranych przykadach zasady przyjmowania do szk wyszych;

95PODSTAWA PROGRAMOWA WIEDZA O SPOECZESTWIE LICEUM

4) przedstawia warunki podejmowania przez modych Polakw nauki w Unii Euro pejskiej oraz wyszukuje informacje na ten temat odnosz-ce si do wybra nego pastwa;

5) wyjania, co wynika z wejcia Polski do strefy Schengen; zna zasady bezpiecz nego podrowania po Europie i wiecie (unikanie ryzyka, postpowanie w razie kra dzie y lub wypadku, moliwoci uzyskania pomocy, w tym opieki zdro wotnej);

6) wyjania, jakie moliwoci zarabiania maj modzi ludzie, jakie umo-wy mog za wie ra i jakie s zasady opodatkowania ich dochodw;

7) omawia oglne zasady podejmowania pracy i zakadania wasnych przed si biorstw w Unii Europejskiej (na podstawie informacji z Inter-netu); sporzdza Europass-CV.

5. Prawa czowieka. Ucze:1) przedstawia krtko histori praw czowieka i ich generacje; wymienia

najwa niejsze do ku menty z tym zwizane; 2) wymienia podstawowe prawa i wolnoci czowieka; wyjania, co

oznacza, e s one pow szechne, przyrodzone i niezbywalne; 3) podaje najwaniejsze postanowienia Powszechnej Deklaracji Praw

Czowieka, Euro pejskiej Konwencji Praw Czowieka i Konwencji o Prawach Dziecka;

4) znajduje w rodkach masowego przekazu (w tym w Internecie) infor-macje o przy pad kach amania praw czowieka na wiecie;

5) bierze udzia w debacie klasowej, szkolnej lub internetowej na temat wolnoci so wa lub innych praw i wolnoci;

6) wyjania, na czym polegaj: prawo do prywatnoci, w tym do ochro-ny danych oso bo wych i prawa obywatela w kontaktach z mediami.

6. Ochrona praw i wolnoci. Ucze:1) przedstawia gwne rodki ochrony praw i wolnoci w Polsce; 2) opisuje sposb dziaania Rzecznika Praw Obywatelskich i Rzecznika

Praw Dziec ka; pisze prost skarg do jednego z nich (we d ug wzoru); 3) uzasadnia znaczenie Europejskiego Trybunau Praw Czowieka

w Strasburgu; 4) przedstawia na przykadach dziaania podejmowane przez ludzi i or-

ganizacje poza rz dowe bronice praw czowieka; w miar swoich moliwoci wcza si w wyb rane dziaania (np. podpisuje apel, pro-wadzi zbirk darw);

5) rozpoznaje przejawy rasizmu, szowinizmu, antysemityzmu i kseno-fobii; uzasadnia potrzeb przeciwstawiania si im oraz przedstawia moliwoci zaanga owania si w wy brane dziaania na rzecz rwno-ci i tolerancji;

6) znajduje informacje o naruszaniu praw czowieka w wybranej dzie-dzinie (np. pra wa ko biet, prawa dziecka, wolno wyznania, prawo do edukacji, prawa huma nitarne) i pro jektuje dziaania, ktre mog temu zaradzi.

96EDUKACJA HISTORYCZNA I OBYWATELSKA W SZKOLE PODSTAWOWEJ, GIMNAZJUM I LICEUM

96

PODSTAWA PROGRAMOWA PRZEDMIOTU WIEDZA O SPOECZESTWIE IV etap edukacyjny zakres rozszerzony

I. Wykorzystanie i tworzenie informacji.Ucze znajduje i wykorzystuje informacje na temat ycia publicznego, kry-tycznie je analizuje, samodzielnie wyciga wnioski; wyraa i uzasadnia wa-sne zdanie w wy branych sprawach w formie ustnej i pisemnej na rnych fo-rach publicznych; przedstawia i uzasadnia pogldy odmienne od wasnych.

II. Rozpoznawanie i rozwizywanie problemw.Ucze rozpoznaje problemy w skali lokalnej, krajowej, europejskiej i global-nej oraz szuka ich rozwizania; rozumie zoono problemw spoecznych i politycznych; dostrzega perspe ktywy rnych uczestnikw ycia publicz-nego.

III. Wspdziaanie w sprawach publicznych.Ucze wsppracuje z innymi planuje, dzieli si zadaniami i wywizuje si z nich; sprawnie korzysta z procedur i moliwoci, jakie stwarzaj obywate-lom instytucje ycia publicznego; zna i stosuje zasady samoorganizacji i sa-mopomocy.

IV. Znajomo zasad i procedur demokracji.Ucze wyjania demokratyczne zasady i procedury oraz stosuje je w codzien-nym yciu; charakteryzuje demokracj na tle innych ustrojw, ocenia dzia-anie instytucji demokra tycznych w Polsce i na wiecie; ocenia rol stowa-rzysze i organizacji obywatelskich oraz rnych form akty wnoci obywateli w funkcjonowaniu wspczesnej demokracji.

V. Znajomo podstaw ustroju Rzeczypospolitej Polskiej.Ucze opisuje sposb dziaania wadz publicznych i innych podmiotw y-cia publicznego; wykorzystuje swoj wiedz o zasadach demokracji i ustroju Polski do interpretacji i oceny wydarze w yciu spoecznym i politycznym; przedstawia prawa i obowizki obywatela Rzeczypospolitej Polskiej; rozumie znaczenie prawa i praw czowieka w codziennym yciu obywatela oraz roz-poznaje przypadki ich amania.

VI. Dostrzeganie wspzalenoci we wspczesnym wiecie.Ucze przedstawia zwizki midzy swoim yciem a sytuacj spoecznoci lo-kalnej, sytuacj Polski, Europy i wiata; wyjania zoono zjawisk spoecz-nych, politycznych, ekonomicznych i kulturowych; uwzgldnia perspektyw globaln w interpretacji tych zjawisk.

Cele ksztacenia wymagania oglne

97PODSTAWA PROGRAMOWA WIEDZA O SPOECZESTWIE LICEUM

97

1. ycie zbiorowe i jego reguy. Ucze:1) charakteryzuje wybrane zbiorowoci, spoecznoci, wsplnoty, spoe-

czestwa, ze wzgl du na obowizujce w nich reguy i wizi; 2) podaje przykady norm i instytucji spoecznych; charakteryzuje ich

funkcje w y ciu spoecznym; 3) wyjania, co to jest anomia, omawia jej przyczyny i skutki; 4) omawia na przykadach rda i mechanizmy konfl iktw spoecznych

oraz spo soby ich rozwizywania.2. Socjalizacja i kontrola spoeczna. Ucze:

1) porwnuje modele socjalizacji charakterystyczne dla wasnej grupy wiekowej i po ko lenia rodzicw;

2) opisuje prz