Religije u BiH

  • View
    8.354

  • Download
    12

Embed Size (px)

Text of Religije u BiH

Ivan Cvitkovi / Religije u BiH

Dr. Ivan Cvitkovi

RELIGIJE U BOSNI I HERCEGOVINI

Recenzenti BAKI mr. IBRAHIM ALINOVI MATE

Tuzla, 1981. godine

1

Ivan Cvitkovi / Religije u BiH 2. Uenje Jehovinih svjedoka 3. Organizacija Kranske zajednice Jehovinih svjedoka SADRAJ UVOD I. JEVREJSKA RELIGIJA 1. Nastanak i razvoj 2. Uenje jevrejske religije 3. Obredi i obiaji u jevrejskoj religiji 4. Praznici u jevrejskoj religiji 5. Jevrejska religija u Bosni i Hercegovini II. KRANSTVO 1. Nastanak i razvoj kranstva 2. Raskol 3. Kransko uenje 4. Kranski obredi 5. Kranski praznici III. KATOLICIZAM 1. Katoliko uenje 2. Obredi u katolicizmu 3. Katoliki praznici 4. Organizacija katolike crkve 5. Odnosi Vatikan SFRJ IV. PRAVOSLAVLJE 1. Nastanak i razvoj 2. Pravoslavno uenje 3. Obredi u pravoslavlju 4. Pravoslavni praznici 5. Organizacija Srpsko-pravoslavne crkve V. ISLAM 1. Nastanak i razvoj 2. Islamsko uenje 3. Glavni pravci u islamu 4. Obredi u islamu 5. Islamski praznici 6. Organizacija Islamske zajednice VI. PROTESTANTIZAM 1. Nastanak i razvoj 2. Protestantsko uenje VII. EVANGELISTIKA CRKVA U SR HRVATSKOJ, SR BOSNI I HERCEGOVINI I SAP VOJVODINI VIII. BAPTIZAM 1. Nastanak i razvoj 2. Baptistike uenje 3. Baptistiki obredi i praznici 4. Organizacija Saveza baptistikih crkava IX. ADVENTISTI 1. Nastanak i razvoj 2. Adventistiko uenje 3. Adventistiki obredi i praznici 4. Organizacija Kranske adventistike crkve X. JEHOVINI SVJEDOCI 1. Nastanak i razvoj XI. HRVATSKA STAROKATOLIKA CRKVA U SR BOSNI I HERCEGOVINI XII. GRKOKATOLICI

RELIGIJE U BOSNI I HERCEGOVINI Autor: Dr. Ivan Cvitkovi Odgovorni urednik: Mara Nikoli Likovno rjeenje naslovne strane: Zdravko Mianovi Izdava: IGTRO Univerzal Tuzla OOUR-a Grafiar Tuzla RJ Izdavaka djelatnost Za izdavaa: Nikola Panjevi tampa: IGTRO Univerzal Tuzla OOUR-a Grafiar Tuzla Za tampariju: Ing. Muharem Zahirovi Tira: 2000 Tuzla 1981. godine

2

Ivan Cvitkovi / Religije u BiH I UVOD JEVREJSKA RELIGIJA Religija kao drutvena pojava privlai sve vie panju ne samo naunih ve i drutveno-politikih radnika. U viereligijskom drutvu kakvo je bosanskohercegovako ve odavno se osjea potreba za publikacijom u kojoj bi se, na popularan nain, pristupaan irem krugu italaca, iznijele osnovne karakteristike religija sa kojima se susreemo. Te tim prije to pojedinac, roen ili odrastao u porodinoj kulturi u kojoj je dominirala bilo koja od prisutnih religija ili nijedna, vrlo malo zna o karakteristikama religija svojih sugraana. Ova knjiga je pokuaj da se da skroman doprinos prevazilaenju takvog stanja. Naravno, na samom poetku nam se namee pitanje ta je religija. Je li to, kako kae Engels fantastino odraavanje u glavama ljudi viih Sila koje vladaju nad njima, situacija u kojoj zemaljske Sile dobijaju oblik nadzemaljskih snaga1)? Je li to skup shvaanja, predodbi, pojmova, obreda koji se zasnivaju na fantastinom interpretiranju ivota i svijeta? Jedno je sigurno: rjeenje religijske zagonetke nalazi se u drutvenom ivotu, u ovjekovoj praktinoj djelatnosti. Mijenjanjem drutvenog ivota i ovjekove prakse mijenjale su se i religije. Postanak svake religije vezan je za stanje razliitih drutvenih formacija u kojima su one nastale. Teko je dati socioloku strukturu religije. Svjesni svih moguih propusta, pokuat emo dati samo strukturu religija s kojima se susreemo u SR Bosni i Hercegovini. O religiji obino govorimo onda kada je kod ljudi prisutno vjerovanje u postojanje natprirodnog ili neprirodnog bia, bez obzira na to kakve atribute imalo to natprirodno bie. To bi se, na odreen nain, moglo uzeti i kao minimum za definiciju religije u naim uslovima. Svaka religija ima razraen sistem vjerovanja i obreda. Vjernik vjeruje da postoji natprirodno, a modeli ponaanja prema tom natprirodnom odreeni su obredima. O njima e u ovoj publikaciji biti posebno rijei. Religije imaju i svoje simbole. Na primjer, simbol kranstva je kri (krst). Da bi se religijsko uenje unapreivalo, irilo, sistematiziralo, religijske zajednice imaju svoje religijsko vodstvo, vjerske slubenike. To podrazumijeva da postoji i religijska organizacija - institucionalni vid postojanja date religije. Dakle, religiju moemo odrediti kao vjerovanje u natprirodno izraeno kroz religijske obrede i simbole o kojima se brinu religijske organizacije i religijsko vostvo. U cilju lakeg upoznavanja sa vjerskim zajednicama koje djeluju u SRBiH nastala je i ova publikacija. Naravno, u njoj nee biti rijei o svim elementima religija koje djeluju u ovoj sredini. Ograniili smo se samo na kratke informacije o nastanku i razvoju pojedine religije; o njenom uenju i obredima; organizacionom ustrojstvu i slino. Publikacija govori o religiji Jevreja, o kranstvu uopte; katolicizmu; pravoslavlju; islamu; protestantizmu uopte; evangelizmu; baptizmu; adventizmu; Jehovinim svjedocima; starokatolicima i grkokatolicima. Neke opte karakteristike kranskih crkvi koje se odnose na vjersko uenje i vjerske obrede (posebno pravoslavne i katolike) obradili smo u poglavlju o kranstvu, te o tome ne govorimo u onom dijelu u kojem se raspravlja o katolicizmu, odnosno pravoslavlju.1

1.

NASTANAK I RAZVOJ

Jevrejska religija je najstarija monoteistika religija. Zaeci joj datiraju jo dvije hiljade godina prije nae ere. Kod starih Jevreja bio je veoma rairen primitivni kult prirode, kult duhova, razne magijske predstave, pa i elementi totemizma. Raspadom robovlasnikog drutvenog sistema nuno je moralo doi i do propasti plemenskih boanstava. Za ujedinjenje razjedinjenih jevrejskih plemena bila je potrebna i zajednika religija u kojoj je Jahve bio jedini bog. . . . Jedini bog - pisao je Engels - je samo izraz jednog istonog despota2). . Ve smo rekli da je prvobitno kod Jevreja bilo mnogo boanstva. Postupno je, u borbi za objedinjavanje jevrejskih plemena, postojao sve uticajniji bog Jahve koji je postao i glavni bog svih Jevreja. Borba za afirmaciju njegova kulta vodila se dosta dugo. Veliku ulogu u irenju monoteizma imali su sveenici Jeruzalemskog hrama. Istina, tendencije ka monoteizmu postojale su ne samo kod Jevreja ve i u egipatskoj religiji, u Babilonu, u rimskoj religiji, a bile su podstaknute socijalno-politikim razlozima: prije svega politikom centralizacijom koja je vodila ka samostalnosti cara. Negdje sredinom prvog milenijuma prije nae ere religija Jevreja se transformisala u strogi monoteizam. Tako je, po prvi put u historiji ljudskog drutva, nastala jedna monoteistika religija. Tipino za jevrejsku religiju jeste to da je ona nacionalna religija. Jahve je nacionalni bog koji nije predstavljen nikakvim likom ovjeka, ivotinje ili stvari, ve silom koja se ne vidi, a djeluje svuda. Jevreji su se, po Mojsiju, kao jedini monoteisti, prozvali odabranim narodom. Ta ideja o odabranosti jevrejskog naroda nije originalna jevrejska niti iskljuivo njihova. Bila je veoma rasprostranjena meu narodima staroga istoka. U poetku ova religija je uskih kako etnikih tako i teritorijalnih granica. to se tie etnikih granica, moemo rei da su one u osnovi zadrane do danas, mada su jevrejsku religija prihvatili i pripadnici nekih drugih naroda i plemena, koja nisu jevrejskog etnikog porijekla (npr. neka plemena u Etiopiji). Meutim, teritorijalne granice su proirene, na to je umnogome uticalo i raseljavanje Jevreja po svijetu. Jevrejska religija je prisutna i u SAD, zapadno-evropskim zemljama, Bliskom istoku, Africi, Junoj Americi, Australiji itd. U Izraelu je danas dravna religija. U odnosu na neke druge religije kod nas nema mnogo sljedbenika, to je dijelom rezultat i malobrojnosti jevrejskog stanovnitva3) u Bosni i Hercegovini, a i naputanje religije kod mladih generacija.

Vidi: Engels, Anti-Diring, Kultura, Beograd, 1984, str. 385.

K. Marks i F. Engels, So, t. 27. str. 66. Prije II svjetskog rata u BiH biro je oko 15000 Jevreja, a u Sarajevu oko 13.000. Nakon II svj. rata ostalo ih je u BiH oko 1000. Rauna se da je oko 7500 Jevreja BiH stradalo kao rtve faistikog terora; oko 500 ih je poginulo kao uesnici NOR-a, a ostati su se naselili po Jugoslaviji ili svijetu.3

2

3

Ivan Cvitkovi / Religije u BiH prostranjen kod semitskih naroda. Prvobitno je to bio i bog 2. UENJE JEVREJSKE RELIGIJE vulkana. Pri ujedinjenju iz jevrejskih plemena u jedinstvenu drutvenu i dravnu zajednicu nastalo je i uenje da su Stari zavjet bili Petoknjije), kojeg judejski teolozi naJevreji bogom izabrani narod i da su iznad drugih zivaju i Tanahom, ini svetu knjigu. Uporedo sa Starim (nemonoteistikih) naroda onog vremena. Ti stavovi su uli zavjetom u jevrejskoj religiji su se prihvatili i teoloki i u religijske knjige: Ja sam tvoj Bog i ne klanjaj se traktati koji su sastavljeni u Talmud. On predstavlja osnovdrugim bogovima. ni pisani religijski autoritet iz kojeg teolozi crpe grau za svoju religijsku aktivnost. Taj vietomni zbornik nastao je Poslije propasti Jevrejskog carstva (70. g. n. e.) Jevreji izmeu drugog i estog stoljea. Talmud u stvari predstavlja se raseljavaju po svijetu (Dijaspora ili jevrejski Galut). zbirku komentara Biblije i skup razliitih vjerskih i etikih Tako e doi do podjele na Sefarde i Akenaze. U uenja, ritualnih pravila i sl. To mu je omoguilo da religijskom pogledu nema bitnih razlika meu njima, ali su postepeno postane dokument kojim se regulisao ivot u socijalni i politiki uslovi u kojima su se razvijali doveli do jevrejskoj optini. Po sreditima u kojima je nastao nekih razlika u izvoenju molitve i drugih rituala, kao i razlikuje se krai jerusalimski ili palestinski i opseniji jezikog izgovora pri itanju hebrejskog pisma u molitbabilonski Talmud. Babilonski Talmud je danas osnovni u vama. Na zapadu (Akenazi) formira se i novi jidi jezik jevrejskoj religiji. Za zbirku vjerskih i pripovjedakih na kojem se ak stvara i jevrejska knjievnost. Na teritoriji tumaenja biblijskih spisa Jevreji upotrebljavaju izraz Sredozemlja (Sefardi) nastaje posebno pismo ladino na kojem se piu religijske knjige i druga djela. Midra. Hil