Click here to load reader

Renesansa - Novakovic

  • View
    1.340

  • Download
    15

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Skripta za predmet "Francuska knjizevnost 4", katedra za romanistiku, Filoloski fakultet Beograd

Text of Renesansa - Novakovic

1POJAM HUMANIZMA I RENESANSE Pojam humanizma Prvi oblik renesanse u Francuskoj jeste humanizam.. Latinska re humanitas, iz koje je nastao naziv humanizam, prvobitno je oznaavala obrazovanje na grko-rimskim obrascima. Tada su, naime, poeli da se izuavaju grki i latinski jezik, antika knjievnost i slino. To su tzv. disciplinae humaniores. Kasnije se, meutim, to znaenje iri i re oznaava jedan novi pogled na svet, novu filozofiju ivota, a humanistima se nazivaju ljudi koji se odlikuju tim novim osobinama i duhom. Humanizam je znaajni nauni, kulturni, filozofski, a pre svega filoloki pokret koji je karakteristian po svom delovanju na vie planova, polazei od filolokog izuavanja starih tekstova, traganja za originalnim antikim spisima, do aktivnog uticaja na religiju, etiku i politiku. Dve sutinske komponente humanizma kao pokreta su erudicija i savreno poznavanje antikog sveta, koje je u slubi boljeg razumevanja modernog sveta. Humanisti se odlikuju kosmopolitskim karakterom. To su intelektualci koji, nezavisno jedni od drugih dolaze do istih ideja, prouavaju iste jezike i nastoje da, svaki u svojoj sredini, izvre slian drutveni uticaj. Njih zanima ovek u svoj njegovoj veliini i kao totalitet, dakle ovek kao jedinstvo duha i tela. Oni su ti koji su prvi probudili oduevljenje za stare pisce i postavili Kult antike za ideju vodilju itave renesanse. Osnovni zahtev koji humanisti postavljaju jeste sloboda pristupa antikim spisima na njihovom izvornom jeziku, dakle u originalnoj verziji, u obliku koji nije deformisan i preoptereen tumaenjima i preraivanjima tokom vekova. Njihova osnovna aktivnost usmerena je na uspostavljanje autentine forme drevnih spisa, kako bi se na naunoj osnovi vrila dalja istraivanja, kako na religijskom planu, tako i na svim planovima koje religija neposredno dotie, na planu mitologije, istorije, filosofije, poezije, nauke i sl. Humanizam i renesansa se obino vezuju za istorijske dogaaje. Jedan od znaajnih i presudnih dogaaja jeste zauzee Carigrada od strane Muhameda II 1453.godine, jer to ujedno predstavlja i kraj Istonog Rimskog Carstva. Istonjaci bee iz carigrada u Italiju i u Italiji ire helenski duh. S druge strane pronalazak tamparije omoguava umnoavanje antikih tekstova. Iz Italije, renesansni duh prodire u Francusku, a tome doprinose i ratovi sa Italijom voeni u XV i XVI veku. Karlo VIII osvaja Napulj, zatim Luj XII osvaja Milano, a u XVI veku ratuje i Fransoa I koji dosta vremena provodi u Italiji. Tenja za obnovom klasinih dela najizraenija je za vreme vladavine kralja Fransoa I, koji je i sam bio ljubitelj knjievnosti i koji se trudio da humanistika znanja proiri i u svojoj zemlji. Odlike humanizma Re humanizam potie od latinskog prideva humanus to znai ljudski. Pored toga ova re povezana je sa terminom studia humana (ljudske studije) nasuprot terminu studia divina (boanske studije). Boanske studije postojale su u srednjem veku na Sorboni, koju je 1252. godine osnovao Rober de Sorbon. One se od ljudskih studija razlikuju po tome to je sve bilo tumaeno u funkciji hrianske religije, dok ljudske studije u prvom planu imaju oveka i sve izuavaju sa njegovog stanovita. U srednjem veku antiki tekstovi nisu bili poznati u svom izvorom obliku, ve preko arapskih prevoda. Humanisti izraavaju zahtev ka vraanju originalnim antikim tekstovima. Kako bi bili u stanju da ih prouavaju, morali su da poznaju filologiju. Uili su tri antika jezika: grki, hebrejski i latinski. Pored jezike autentinosti, humaniste zanima i autentinost misli, oni ele pravilno da protumae ono to je dato u tekstu. Oni pokuavaju da nezavisno od hrianske dogme tumae smisao teksta, pa su pomalo i filozofi, i knjievnici, i prevodioci i tumai.

2U vreme humanizma poinju da se objavljuju prevodi mnogih dela. ak Amio (Jascques Amyot) prevodi dela grkih pisaca, poput Heliodorovog dela Teagen i Harikleja, Longusovo delo Dafnes i Kloe, Plutarhove ivote slavnih ljudi. To prevoenje podsticao je i sam Fransoa I. On je bio taj koji je od Amioa traio da prevede Plutarha. Ovaj prevod se i danas uva u kraljevskoj biblioteci u Fontenblou. Fransoa I je prihvatio i predlog Gijom Bidea da 1530.godine osnuje Collge des lecteurs royaux, novi intelektualni centar, stvoren kako bi bio pandan Sorboni i kako bi se suprotstavio njenim okotalim sholastikim koncepcijama. U XVII veku naziv se menja u Collge royal de France, a posle revolucije on glasi Collge de France. Ova institucija koja postoji i dan danas, stvorena je po uzoru na panske i italijanske institucije Pravi se razlika izmeu duhovnog i religijskog pokreta, jer religijski pokret definie svoj cilj kao kalvinizam, a humanizam kao prouavanje oveka. Stav humanista prema samoj religiji veoma je razliit. Veina humanista nije dovodila u pitanje ispravnost hrianske vere i njenih istina zasnovanih na otkrovenju. Jedni tako neto nisu ni pomiljali, drugi su se trudili da to prikriju, a samo mali broj njih je propovedao ateizam. Jedan od ateista bio je Etjen Dole (Etienne Dolet), koji e ivot zavriti na lomai. Neki humanisti sledie Kalvina, ali e najvei broj ipak ostati veran tradicionalnoj religiji katolianstvu. U vezi sa humanizmom postavlja se problem jezika. U srednjem veku ueni ljudi pisali su na latinskom. I sami humanisti bili su oduevljeni antikom, a samim tim i latinskim jezikom. Francuski jezik bio je dosta ugroen zbog tenje da se sve pie na latinskom. Meutim, ova tenja ostala je samo tenja ekstremnih humanista. U XVI veku javlja se tenja za afirmacjom francuskog jezika i mnogi istaknuti humanisti, kao i sam Fransoa I rade na tome. Fransoa I 1539. godine donosi uredbu da se svi akti i pravna dokumenta piu na francuskom jeziku. an Kalvin doprinosi afirmaciji francuskog jezika tako to pie prvo teoloko delo na francuskom jeziku. Delo je nastalo 1536. godine i prvobitno bilo napisano na latinskom pod nazivom Institutio christianne religionis. Kalvin ga je 1541. godine preveo na francuski i tom prilikom stvorio francusku teoloku terminologiju. Anri Etjen (Henri Etienne) branio je francuski jezik ukazujui na njegovu slinost sa grkim. Zakljuuje de je francuski bolji jezik od svih savremenih jezika, pa i od latinskog, jer je blii grkom od svih njih. 1565. godine, on je objavio svoje delo Conformits de la langue franaise avec la grecque (Podudarnost francuskog jezika sa grkim). Pesnici Plejade svojim manifestom iz 1549. godine, iji je autor Di Bele, a koji nosi naziv Dfense et illustration de la langue franaise (U odbranu i slavu francuskog jezika) daju svoje vienje odbrane i afirmacije francuskog jezika. Pojam renesanse Pokret Renesanse, nastao u Evropi na bazi novih drutveno-politikih odnosa u XV i XVI veku. To je, po reima Engelsa, bio najvei progresivni prevrat koji je oveanstvo do tada doivelo, doba koje je zahtevalo dinove i raalo dinove, dinove po moi miljenja, po strasnosti i karakteru, mnogostranosti i uenosti. Francuska renesansa, svojom irinom i dubinom, svojim knjievnim, umetnikim i naunim dostignuima, mada zaostaje za italijanskom renesansom, zauzima jedno od prvih mesta u Evropi. Reansa u Francuskoj poinje u XVI veku, dakle itav vek kasnije u odnosu na Italiju. Smatra se da je razdoblje renesanse zapoelo onim velikim otkriima i zbivanjima koja su na istovetan nain okonala hiljadugodinju epohu srednjeg veka. Izmeu srednjeg veka i renesanse nije bilo otrijeg vremenskog prekida. Ove dve epohe dugo su se proimale, i dok se jedna lagano gasila, druga je izrastala iz nje. Razliiti faktori doprineli su nastanku renesanse.

3

Istorijski dogaaji i nauna otkria Ulazak Muhameda II u Konstantinopolj, ime je srueno Istono Rimsko Carstvo i izmenjena mapa ondanjeg sveta. Istonjaci bee iz Carigrada u Italiju i u Italiji ire helenski duh. Kolumbovo otkrie Amerike 1492.godine Vasko de Gama otkriva Indiju 1498.godine Magelan prvi put oplovljava svet 1519. godine Epohalno Gutenbergovo otkrie procesa tampanja knjige i prvi primerak Biblije, od 42 reda, iz 1455. godine Kopernikovo otkrie heliocentrinog sistema Uticaj Italije i njene kulture Prilika za prve dodire Francuske sa Italijom bili su tzv. Italijanski ratovi, Karlo VIII osvaja Napulj, zatim Luj XII osvaja Milano . a u ratovima uestvuje i kralj Fransoa I, koji dosta vremena provodi u Italiji. Zahvaljujui tim ratovima renesansni duh prodire u Francusku. Naime, 1494. godine neobrazovani francuski vojnici uli su u raskone italijanske gradove,koji su se nalazili u punom sjaju renesanse. Susrevi se sa lepotom umetnosti i Francuzi su poeleli da je poseduju, pa su sa sobom poveli sve velike italijanske umetnike i umetnika dela Ovde treba pomenuti da su mnogi mladi Francuzi ili u Italiju da studiraju. Opti faktori koji se ne mogu vremenski odrediti, ali koji su sa svoje strane takoe doprineli nastanku renesanse Jaanje drava Osnivajne i razvijanje gradova Razvijanje manufaktura Zasnivanje bankarstva Pustolovna putovanja koja su prerastala u kolonijalna osvajanja i donosila ogromna bogatstva Individualno preduzetnitvo koje dovodi do individualnog bogaenja U nastanku i razvoju renesanse u Francuskoj veoma znaajnu ulogu odigrali su i kralj Fransoa I i njegova sestra Margerita Navarska. U to vreme, pored Francuske i druge evropske zemlje, poput panije i Engleske, postaju apsolutne monarhije sa jakom kraljevskom vlau, ija politika i ekonomska mo sve vie raste. Sledeci svoje italijanske uzore, evropski vladari postajali su zatitnici nove kulture i umetnosti. Oni poinju da grade raskone palate, naruuju slikarska i vajarska dela, a na svojim dvorovima okupljaju uene humaniste, pesnike i umetnike. to se tie samog naziva renesansa on, u znaenju u kom se danas upotrebljava, ne potie iz XVI veka, ve je nastao kasnije. Francuski istoriar il Mile (Jules Michelet) nazvao je ovu epohu renesansnom, od glagola renatre, jer je to na neki nain bilo ponovno raanje oveka i njegovog sveta. U XVI veku u upotrebi su bila dva termina. Jedan je postliminium, to je latinski izraz koji doslovno znai pravo povratka u zaviaj, a ovde oznaava da se jezici i