Standardna klasifikacija zanimanja

  • View
    658

  • Download
    8

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Standardna klasifikacija zanimanja BiH

Transcript

STANDARDNA KLASIFIKACIJA ZANIMANJA1. UVOD Standardna klasifikacija zanimanja (u daljem tekstu: SKZ) je obavezan standard, koji se upotrebljava pri evidentiranju, zbrajanju, objavljivanju, analiziranju i publikovanju podataka, znaajnih za praenje stanja i kretanja na tritu rada u Federaciji Bosne i Hercegovine. Upotrebljava se za razvrstavanje poslova u zanimanja u upravnim i administrativnim zbirkama podataka (evidencije, registri, zbirke podataka) i u statistikim istraivanjima, ime se obezbjeuju konzistentni podaci za statistiko, analitiko i nauno praenje strukture zanimanja aktivnog stanovnitva kao i potraivanja za poslom. Zanimanje je statistiko-analitika kategorija, prema kojoj se razvrstavaju poslovi, koji su slini po sadraju i zahtjevnosti. Cilj projekta je izrada klasifikacije zanimanja koja e biti u upotrebi u Federaciji Bosne i Hercegovine kao standard za sve korisnike kada iskazuju podatke o zanimanjima. Klasifikacija zanimanja ima zajednike elemente u rodovima, vrstama, podvrstama, skupinama i pojedinanim zanimanjima. Standardna klasifikacija zanimanja izraena je prema naelima i sistemu Meunarodne standardne klasifikacije zanimanja (ISCO-88), odnosno njene evropske verzije (ISCO-88 COM), i na taj nain je osigurana meunarodna uporedivost podataka. disketi. Standardna klasifikacija zanimanja donosi se propisom ,a objavljuje se u knjizi i na

2. OSNOVNA OBILJEJA STANDARDNE KLASIFIKACIJE ZANIMANJA 2.1. Definicija zanimanja Zanimanje je skup poslova i radnih zadataka (radnih mjesta) koji su svojim sadrajem i vrstom organizaciono i tehnoloki toliko srodni i meusobno povezani da ih obavlja jedan izvrilac koji posjeduje odgovarajua znanja, sposobnosti i vjetine. U statistici zanimanje podrazumijeva posao (radno mjesto) koje obavlja osoba radi stjecanja sredstava za ivot. Posao (radno mjesto) definie se kao skup radnih zadataka koje izvrava jedna osoba. Podaci o organizaciono i tehnoloki srodnim poslovima odnosno radnim mjestima sabiraju se u zanimanja. Poslovi mogu biti vie ili manje sloeni. Za pojedine poslove u iskazivanju podataka vezanih uz zanimanja mogu se odrediti operativne definicije. Zanimanja nezaposlenih osoba odreuju se prema poslovima koje su obavljali prije nastanka nezaposlenosti, odnosno prema osposobljenosti za rad. Zanimanja nezaposlenih osoba bez radnog iskustva iskazuju se kao osposobljenost za rad, kao zvanje. Prema poslovima koje osoba obavlja ili je obavljala, odnosno za koje se osposobljava, moe se utvrditi sadanje, prolo ili budue zanimanje. 2.2. Naziv zanimanja Naziv zanimanja odnosi se na pojam koji je odreen definicijom i mjestom u sistemu naziva pojmova. U Standardnoj klasifikaciji zanimanja ono je definisano opisom skupine zanimanja a skupina je sastavljena od srodnih zanimanja (tesari i graevinski stolari) ili zanimanja bliskih prema tehnologijama (inenjeri rudarstva i metalurgije). Jedan naziv moe se upotrijebiti samo za jedno zanimanje, u SKZ ne pojavljuju se dva ista naziva zanimanja. Naziv zanimanja odreuje se prema vrsti posla, odnosno prema sadraju rada u zanimanju (polaga keramikih ploica), prema sloenosti zanimanja (samostalni istraiva u agronomiji), prema rezultatu rada (bavar), prema mjestu obavljanja posla (skladitar), prema sredstvima rada (rukovalac topionikim peima) i slino.

Naziv ima kljunu rije koja odreuje zanimanje (inenjer) i jednu ili vie kvalifikatorskih oznaka koje ga tanije odreuju ( ininjer drvne tehnologije). U utvrivanju naziva zanimanja u pojedinim rodovima nastojalo se dati kljune rijei ili njihove oznake tako da omogue lake ifriranje zanimanja. 2.3. Sloenost zanimanja Za utvrivanje sloenosti, treba analizirati poslove i radne zadatke koje pripadaju zanimanju. Sloenost zanimanja moe se utvrditi na vie naina. U izradi SKZ poslovi i radni zadaci zanimanja procjenjivani su sa stanovita obrazovnih programa koji osposobljavaju za rad u obrazovnom sistemu Federacije Bosne i Hercegovine. Poslovi i radni zadaci pojedinog zanimanja, u pravilu, nisu svi iste sloenosti. Sloenost zanimanja se odreuje prema poslu i radnom zadatku koji zahtjeva najvii stepen obrazovanja. Sloenost zanimanja predstavlja ukupnost zahtjeva posla (izraenu kroz znanja i vjetine) za njegovo obavljanje. Primjenjuju se dva znaenja pojma sloenosti: stepen sloenosti i specijalizacija za sloenost. Stepen sloenosti uloga je obima i sloenosti sadranih zadataka (gdje sloenost zadataka ima prednost pred obimom, a moe se izraziti na razne naine, od kojih je jedan, na primjer, stepen obrazovanja za zanimanje za koja se ovjek osposobljava: srednje obrazovanje; visoko obrazovanje; jednostavna zanimanja za koja je dovoljno priuavanje na poslu itd.). Specijalizacija za sloenost pokazuje vrstu primjenjenog znanja (o alatima i opremi, materijalima kojima ili na kojima se radi i vrsti proizvedenih dobara i usluga). Specijalizacija za sloenost moe se utvrditi znanjima potrebnim za obavljanje posla, na primjer u mainstvu, poljoprivredi itd. U statistici se sloenost iskazuje kao posebno obiljeje (stepen kolske spreme i stepen strunog obrazovanja) jer se najee uzimaju zbirni podaci skupina zanimanja ili viih nivoa klasifikacije. 2.4. ifra zanimanja ifra zanimanja u SKZ ima est cifara. Zanimanje pekar ima ifru 7412.02. Prva cifra oznaava da to zanimanje pripada sedmom rodu ( Zanimanja za neindustrijski nain rada u proizvodnji); prve dvije cifre upuuju na vrstu zanimanja( 74. Neindustrijski preraivai hrane, drveta, tekstila, koe);prve su tri cifre 741, to je oznaka podvrste zanimanja(Preraivai hrane). Moe se zakljuiti da zanimanje pripada sedmom rodu i unutar toga roda skupini 74.12. Pekari, slastiari i srodna zanimanja. Unutar te skupine ima desetak zanimanja, a oznaka pekara u skupini je broj 02.

3. KRITERIJI ZA RAZVRSTAVANJE ZANIMANJAKriteriji za razvrstavanje zanimanja najee su : vrsta posla, predmet rada, sloenost zanimanja ili poslova i radnih zadataka; alati, maine i ureaji koji se upotrebljavaju; tehnoloki nivo poslova;struka i drugi. Izradom standardne klasifikacije zanimanja na tim naelima dobiva se instrumentarij pomou kojeg moemo, na primjer, uporeivati plae, profesionalno osposobljavanje i voenje, poslovne usluge, bolesti i smrtnost prema pojedinom zanimanju ili nivou klasifikacije, sa zemljama koje svoje statistike podatke iskazuju prema normama meunarodne statistike rada. Zbog meunarodnog karaktera klasifikacije odreena su etiri iroka stepena sloenosti, odnosno nivoa obrazovanja, nuna za obavljanje poslova i zadataka. Stepeni se stiu obrazovanjem, ali i priuavanjem za posao i iskustvom. Svi su oblici osposobljavanja za posao ravnopravni. Stepeni sloenosti odreeni su u skladu sa obrazovnim kategorijama i nivoima Meunarodne standardne klasifikacije obrazovanja (ISCED).

3

TABELA 1: NIVOI ZNANJA, KOJI PO PRAVILU GARANTUJU (OBEZBJEUJU) OBAVLJANJE POSLOVA I ZADATAKA VEINE ZANIMANJA U POJEDINIM RODOVIMA ZANIMANJASTEPEN ZNANJA PROGRAMI OBRAZOVANJA, KOJI U PRAVILU OBEZBJEUJU OSPOSOBLJENOST ZA OBAVLJANJE VEINE ZANIMANJA U POJEDINIM RODOVIMA ZANIMANJA

ROD

1.

Funkcioner i lanovi zakonodavnih tijela, funkcioneri dravnih tijela, direktori Strunjaci i naunici Tehniari i druga struna zanimanja Uredski i alterski slubenici Usluna i trgovaka zanimanja Poljoprivredni, lovno-uzgojni, umski i ribarski radnici Zanimanja za neindustrijski nain rada u proizvodnji Rukovaoci mainama, vozilima i sastavljai proizvoda Jednostavna zanimanja Vojna zanimanja

-

nije oprijedeljen nivo znanja

2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 0

4 3 2 2 2 2 2 1 -

programi do i postdiplomskog univerzitetskog obrazovanja programi srednjeg i postsrednjeg obrazovanja izuzev univerzitetskih programi srednjeg obrazovanja* programi srednjeg obrazovanja* programi srednjeg obrazovanja* programi srednjeg obrazovanja* programi srednjeg obrazovanja* ispunjena osnovnokolska obaveza nije oprijedeljen nivo zanimanja

NAPOMENA: Ovdje se ukljuuju struni, tehniki, praktini i opti programi srednjeg obrazovanja 4. STRUKTURA STANDARDNE KLASIFIKACIJE ZANIMANJA Struktura SKZ izraena je prema strukturi ISCO-88, bez znaajnih razlika. Odstupanja su nainjena tamo gdje su to specifine potrebe Federacije Bosne i Hercegovine zahtjevale. SKZ ima hijerarhijsku strukturu. Zanimanja se udruuju odnosno razdvaju u grupe zanimanja na etiri nivoa. Grupe zanimanja imaju svoje nazive i ifre. Najvii nivo je rod zanimanja sa jednocifrenom ifrom, slijedi vrsta zanimanja sa dvocifrenom ifrom , podvrsta zanimanja sa trocifrenom ifrom, skupina zanimanja sa etverocifrenom ifrom. Na kraju je pojedinano zanimanje sa estocifrenom ifrom. Primjer: 1 - cifrena ifra = rod = 2 Strunjaci i naunici 2 - cifrena ifra = vrsta = 21 Strunjaci i naunici fizikalnih, hemijskih, matematikih i tehnikotehnolokih nauka 3 - cifrena ifra = podvrsta = 212 Matematiari i statistiari 4 - cifrena ifra = skupina = 2122 Statistiari 4

6 - cifrena ifra = zanimanje = 2122.01 Statistiar metodolog TABELA 2: SRUKTURA STANDARDNE KLASIFIKACIJE ZANIMANJABROJ PODVRSTA BROJ SKUPINA BROJ ZANIMANJA

ROD

BROJ VRSTA

1 . 2 . 3 . 4 . 5 . 6 . 7 . 8 . 9 . 0

Funkcioner i lanovi zakonodavnih tijela, funkcioneri dravnih tijela, direktori Strunjaci i naunici Tehniari i druga struna zanimanja Uredski i alterski slubenici Usluna i trgovaka zanimanja Poljoprivredni, lovno-uzgojni, umski i ribarski radnici Zanimanja za neindustrijski nain rada u proizvodnji Rukovaoci mainama, sastavljai proizvoda Jednostavna zanimanja Vojna zanimanja UKUPNO vozilima i

3 4 4 2 2 1 4 3 4 1 28

7 19 21 7 9 5 16 20 11 1 116

39 66 74 24 24 12 70 70 21 1 401

260 1059 632 120 119 75 648 711 135 3 3762

5. OPISI ZANIMANJA 5.1. Rod zanimanja Rod zanimanja je najvii nivo razvrstavanja zanimanja, koji je oznaen jednocifrenom ifrom. U klasifikaciji postoje 10 rodova zanimanja, a brojana oznaka ifre je od 0-9. 1. Prvi rod (funkcioneri i lanovi zakonodavnih tijela, funkcioneri dravnih tijela, udruenja