Studium Podstaw Teorii Muzyki i Harmonii

  • View
    222

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of Studium Podstaw Teorii Muzyki i Harmonii

  • 8/10/2019 Studium Podstaw Teorii Muzyki i Harmonii

    1/119

    PODSTAWOWE

    Pojcia w muzyce

    wierton

    wierton- odlego midzy dwoma dwikami rwna poowieptonu,1/24 oktawy.

    Stosowany w muzyce antycznej Grecji, obecny take wskalach typowych dla muzykiorientalnej. W klasycznej muzyce europejskiej rzadko spotykany, gdzie praktycznienajmniejszym interwaemjest pton.

    wierton przywrcony zosta do praktyki muzycznej przez wspczesn awangard.Prekursorem muzyki wiertonowej byAlois Haba. Sporadycznie wiertonw uywalitakeAndrzej Panufnik Koysanka, Krzysztof Penderecki, WitoldLutosawskiorazEugene Ysaye III sonata na skrzypce solo - Ballada.

    Wykonywanie wiertonw nie jest moliwe wstroju temperowanym, gdzienajmniejsz jednostk jest pton, odpowiadajcy odlegoci dwch najbliszychklawiszy na klawiaturze. Wymaga wwczas specjalnych instrumentw. Pierwszywiertonowyfortepian zbudowano w Czechosowacjiw 1923 roku. Wiele elektrycznych

    instrumentw muzycznychmoe by strojonych do wiertonw. Natomiast wnaturalny sposb wiertony mog by wykonane przez instrumenty w strojunaturalnym (smyczkowe,strunowe szarpane, dte, gos ludzki), gdzie jest moliworegulowania wysokocidwiku. Wymaga to jednake duej lnoci.

    Muzyka wiertonowa jest jedn z moliwych odmianmuzyki mikrotonowej.

    PtonPtonto najmniejsza odlego midzy dwoma dwikami wsystemietemperowanym. W praktyce jest najmniejsz odlegoci uywan w muzyceeuropejskiej. Rozmiarem odpowiada sekundzie maejlub prymie zwikszonej. Dwaptony tworzcay ton.

    W dawniejszych systemach ptony diatoniczny i chromatyczny miay nie tylko rnyzapis na piciolinii, ale rniy si te realn odlegoci.Pton diatonicznyby niecowikszy odchromatycznego. Miao to zwizek z systemem obliczania, ktry bypodstaw tzw. systemu pitagorejskiego. Pton temperowany jest przyblion rednitych dwch ptonw.

  • 8/10/2019 Studium Podstaw Teorii Muzyki i Harmonii

    2/119

    Pton temperowanystanowi 1/12 czoktawy i jest odlegoci midzy dwomadwikami, ktrych czstotliwoci podstawowe pozostaj w stosunku:

    Pod wzgldem notacji muzycznej ptony dzielimy na:

    pton diatoniczny pton chromatyczny

    Pton diatoniczny zawiera si midzy kolejnymi stopniami, np. e-f, g-as i wwczasjest sekund ma.

    Pton chromatyczny powstaje przez alteracj tego samego dwiku zapomocznakw chromatycznych,np. f-fis, e-es i jest prym zwikszon.

    Cay ton

    Cay ton-jednostka odlegoci midzy dwoma dwikami. Skada si zdwchptonw. Rozmiarem odpowiada jej sekunda wielka.

    Stopie

    Stopie- kolejny dwikskali lub gamy diatonicznej liczc od dwiku centralnego,tzw. toniki (I stopie), w gr. Stopnie oznacza si cyframi rzymskimi, powtarzanymiodpowiednio w kadejoktawie.

    Skala

    Skalaszereg dwikwuoonych wedug staego schematu.[1]Kolejne dwiki skalioznacza si cyframi rzymskimi, tworzc stopnie. Zalenie od rodzaju skali, kadystopie peni inn funkcj. Skale mog by budowane w kierunku wznoszcym (odnajniszego dwiku do najwyszego) lub opadajcym (od najwyszego donajniszego).

    Skaljest take zakres dwikw danego instrumentu lub gosu ludzkiego.

    http://pl.wikipedia.org/wiki/Znak_chromatycznyhttp://pl.wikipedia.org/wiki/Znak_chromatycznyhttp://pl.wikipedia.org/wiki/Znak_chromatycznyhttp://pl.wikipedia.org/wiki/Znak_chromatyczny
  • 8/10/2019 Studium Podstaw Teorii Muzyki i Harmonii

    3/119

    Najstarsze skale muzyczne

    Obserwujc pieni pierwotnych ludw oraz najstarsze zabytki muzyki ludowej mona

    zaoy, e pierwotna opieraa si na skalach dwu- lub trzydwikowych. Stare kulturyazjatyckie (Chiny, Japonia) wypracoway skal piciotonow tzw.pentatonik.

    Wystpuje ona rwnie w europejskiej muzyce ludowej. Skale takie sporadycznie suywane rwnie w artystycznej muzyce europejskiej, gdy kompozytorowi zaley nastylistyce orientalnej. W Etiudzie Ges-dur z op.10 Fryderyka Chopina wystpujeredukcja skali durowej do pentatoniki, wynikajca z zaoe technicznych (etiudanapisana zostaa na czarne klawisze). Na pentatonice opiera si take wiele utworwwspczesnej muzyki rozrywkowej bardzo chtnie jest stosowana wbluesie, skdprzesza do kolejnych powstajcych gatunkw.

    Staroytne skale greckie

    Nazywane te starogreckimi.

    Antyczna kultura muzyczna wyksztacia system skal siedmiostopniowych, ktrychnazwy pochodz od plemion greckich. W systemie skal greckich byy trzy gwneskale, z ktrychkada posiadaa dwie poboczne (poprzedzone przedrostkami hyper- ihypo-). Przedrostki hyper[gr. nad] oraz hypo[gr. pod] dodawane do nazw skal

    starogreckich, oznaczay skale pooone okwint(pi stopni) wyej i o kwint niej.Skale greckie budowano w kierunku opadajcym.

    Skale greckie:

    skala dorycka

    skala hyperdorycka (miksolidyjska)

    skala hypodorycka (eolska)

    skala frygijska skala hyperfrygijska (lokrycka)

    skala hypofrygijska (joska)

    skala lidyjska

    skala hyperlidyjska

    skala hypolidyjska

  • 8/10/2019 Studium Podstaw Teorii Muzyki i Harmonii

    4/119

    Skale kocielne

    Nazywane inaczej redniowiecznymi lub modalnymi. S to siedmiostopniowe skale

    powstae wredniowieczu. Budowtetrachordoworaz nazwy wziy od skal greckich.Budowane byy od dwiku najniszego do najwyszego.

    skala dorycka kocielna(authentus protus)

    skala hypodorycka kocielna(plagius proti)

    skala frygijska kocielna(authentus deuterus)

    skala hypofrygijska kocielna(plagius deuteri)

    skala lidyjska kocielna(authentus tritus)

    skala hypolidyjska kocielna(plagius triti)

    skala miksolidyjska kocielna(authentus tetrardus)

    skala hypomiksolidyjska kocielna(plagius tetrardi)W okresie renesansu wprowadzono 4 dodatkowe skale:

    skala joska kocielna

    skala hypojoska kocielna

    skala eolska kocielna

    skala hypoeolska kocielna

    Wspczesne skale

    Wspczesne skale muzyczne oparte nasystemie temperowanym wyksztaciy si w

    okresie baroku (XVII/XVIII wiek). Powstay wtedy siedmiostopnioweskale durowa i molowa, na ktrych opiera sisystem tonalny z 24 tonacjami (12 dur i12 moll) uoonymi wkole kwintowym. Na przeomieXIX/XX wieku wyksztaciy siskale pozbawione orodka tonalnego: szeciostopniowaskalacaotonowaoraz dwunastostopniowa(dodekafoniczna).

    Inne skale

    W polskiej muzyce ludowej mona spotka nastpujce skale:

    skala cygaska

    skala gralska

    Istnieje te na przykad:

    skala bluesowa

    http://pl.wikipedia.org/wiki/Skala_miksolidyjska_ko%C5%9Bcielnahttp://pl.wikipedia.org/wiki/Skala_miksolidyjska_ko%C5%9Bcielnahttp://pl.wikipedia.org/wiki/Skala_miksolidyjska_ko%C5%9Bcielna
  • 8/10/2019 Studium Podstaw Teorii Muzyki i Harmonii

    5/119

    Oczywicie nawet nie wyliczono tu bardzo wielu skal muzycznych, zarwnowystpujcych w europejskiej muzyce ludowej, jak i w muzyce ludwpozaeuropejskich.

    Skala diatoniczna

    Skala diatoniczna(gr. ; diczylipoprzez, tnosczyli dwik), znana

    rwnie jakoheptatonia prima, jest to skala zoona z siedmiu dwikw,przebiegajca 5 caych tonw oraz 2 ptony:

    T - T - PT - T - T - T - PT(skala durowa)

    T - PT - T - T - PT - T - T(skala molowa)

    W skali diatonicznej odlegoci pomidzy dwikami oraz zalenoci funkcyjne wobecdwiku centralnego s cile okrelone. Skala diatoniczna jest zatem skalgamowaciw, wykorzystujc tylko podstawowy materia dwikowyokrelonejgamy.

    cile biorc mona j wyprowadzi jako szereg 7 dwikw w obrbie1 oktawy powstaych przez sprowadzenie dwikw 7 kolejnychkwint (f c g d a e h)do oktawy.

    Istnieje 12 skal diatonicznych durowych i 12 odpowiadajcych im skal molowychnaturalnych.

    Harmonika funkcyjna

    Harmonika funkcyjna, czyli system dur-moll (od XV do pocztku XX w.) opiera sina dwch skalach:durowej i molowej; na wszystkich stopniach tych skal budowanesakordy; gwne to:tonika,subdominanta i dominanta, poboczne na pozostaychstopniach (II, III, VI, VII). Midzy akordami istniej cile okrelonestosunki.

    Skala molowa

    Skala molowa- (z ac.mollisznaczy mikki), zwana te minorow (z ac. minor -mniejszy, odnosi si do tercji maej zawartej midzy I a III stopniem skali) tosiedmiostopniowa skala z charakterystycznym ptonem midzy stopniami II i III.Obecnie uznaje si, e skale molowe i utwory na niej oparte maj smutne brzmienie.

    http://pl.wikipedia.org/wiki/Subdominantahttp://pl.wikipedia.org/wiki/Subdominanta
  • 8/10/2019 Studium Podstaw Teorii Muzyki i Harmonii

    6/119

    Odmiany skal minorowych

    Skala minorowa eolska (naturalna)

    Skala minorowa eolska (naturalna) to taka skala minorowa, w ktrejsekundy

    maezawarte s tylko pomidzy stopniami II-III i V-VI. Pomidzy pozostaymistopniami skali wystpujsekundy wielkie. Zbudowana jest z dwchtetrachordw:doryckiego i lidyjskiego.

    Ze wzgldu na archaizujcy charakter, uywana jest czsto w stylizacjach. Brakdwiku prowadzcego rozlunia tradycyjne brzmienie zwaszczaw kadencjach utworw.

    Skala minorowa harmoniczna

    Skala minorowa harmoniczna to taka skala minorowa, w ktrej sekunda maa zawartajest pomidzy stopniami II-III, V-VI oraz VII-VIII (powtrzony I stopie o oktawwyej). Pomidzy stopniami VI-VII powstaje sekunda zwikszona. Sidmy stopie,podobnie jak w skali durowej, ma charakter dwiku prowadzcego. Ta odmiana jestnajbardziej popularna[potrzebne rdo]. Podsumowujc, jest to skala minorowa naturalna zpodwyszonym VII stopniem.

    Skala minorowa dorycka

    Skala minorowa dorycka to taka skala minorowa, w ktrej sekunda maa zawarta jest

    pomidzy stopniami II-III i VII-VIII (powtrzony I stopie o oktaw wyej). Sidmystopie ma charakter dwiku prowadzcego. Podsumowujc, jest to skala minorowanaturalna z podwyszonymi stopniami VI i VII.

  • 8/10/2019 Studium Podstaw Teorii Muzyki i Harmonii

    7/119

    Skala minorowa melodyczna

    Skala minorowa melodycznato poczenie odmiany doryckiej (w kierunkuwznoszcym) i naturalnej (w kierunku opadajcym).

    Skala chromatyczna minorowa

    Skala chromatyczna minorowa to skala dwunastostopniowa oparta na sk