Të drejtat e pronësisë në Shqipëri : sfida dhe perspektiva

  • View
    221

  • Download
    6

Embed Size (px)

Transcript

  • ProPerty rights issues in AlbAniA: ChAllenges And PersPeCtives

    Arlind Rama

    Zyra e TiransRruga Abdi Toptani, Torre Drin, kati 3P.O. Box 1418Tirana, Albania

    Telefon:00355 (0) 4 225098600355 (0) 4 2273306

    Homepage:http://www.fes.org.al

    RINIA SHQIPTARE 2011Mes besimit pr t ardhmen dhe dyshimit pr t tashmen!

    Alba ela

    Tidita Fshazi

    Arbjan Mazniku

    Geron Kamberi

    Jonida Smaja koordinatore e FES

    t drejtAt e Pronsis n shqiPri: sfidA dhe PersPektivA

    Arlind Rama

    Zyra e TiransRruga Abdi Toptani, Torre Drin, kati 3P.O. Box 1418Tirana, Albania

    Telefon: 00355 (0) 4 225098600355 (0) 4 2273306

    Homepage: http://www.fes.org.al

    RINIA SHQIPTARE 2011Mes besimit pr t ardhmen dhe dyshimit pr t tashmen!

    Alba ela

    Tidita Fshazi

    Arbjan Mazniku

    Geron Kamberi

    Jonida Smaja koordinatore e FES

  • T drejtat e pronsis n Shqipri: Sfida dhe perspektiva

    1

    T drejtat e pronsis n Shqipri:

    Sfida dhe perspektiva

    Arlind Rama

  • T drejtat e pronsis n Shqipri: Sfida dhe perspektiva

    2

    T drejtat e pronsis n Shqipri:

    Sfida dhe perspektiva

    Arlind Rama

    Tiran, Mars 2013

    Mundsuar nga:

    Fondacioni Friedrich-Ebert

    Zyra e Tirans

    Rruga: Abdi Toptani, Torre Drin, Kati i 3-t

    Kutia Postare 1418

    Tiran, Shqipri

    Autori

    Arlind Rama sht diplomuar n Financ, nga Universiteti i

    Tirans e ku pas diplomimit sht angazhuar si asistent n lndn

    e Drejtimit Financiar. Fushat e tij t eksperiencs profesionale

    prfshijn: bankingun, mikrofinancn, sigurimet, shtjet e

    investimeve t huaja dhe dhomat e tregtis. Aktualisht shrben si

    studiues ekonomik dhe sht kandidat doktorature n Universitetin

    e Tirans.

    Ky punim prfaqson vetm opinionet e autorit

    bazuar n referencat e specifikuara.

  • T drejtat e pronsis n Shqipri: Sfida dhe perspektiva

    3

    Tabela e prmbajtjes

    Parathnia nga H.E. Carola Mller-Holtkemper

    N vend t prmbledhjes ekzekutive

    1. Hyrje

    2. Zhvillimet e reformave n fushn e t drejtave t pronsis

    3. Aspektet ekonomike lidhur me shtjet e pronsis dhe lehtsin e t brit biznes

    4. Skenare mbi prmirsimin e sistemit t administrimit t t drejtave t pronsis

    - Vshtrim i par:

    o Institucione m efektive dhe efiente pr t drejtat e pronsis.

    o Modeli i nj agjensie t vetme.

    o Burimet njerzore n mbshtetje t efiencs organizative.

    - Vshtrim i dyt:

    o Nj qasje e ndryshme n monitorimin e implementimit t reformave

    - Vshtrim i tret:

    o N rritje t besueshmris publike nprmjet transparencs dhe lehtsis n aksesin e t

    dhnave.

    o Debati publik n shrbim t konsolidimit institucional

    o Shrbimet online si mjet pr transparenc dhe akses t lehtsuar

    - Vshtrim i katrt:

    o Taksa e prons, instrument n nxitje t prdorimit efient t prons

    Shtojc

    Referencat

  • T drejtat e pronsis n Shqipri: Sfida dhe perspektiva

    4

    Parathnie

    T drejtat e pronsis t mirprcaktuara e t detyrueshme pr tu zbatuar jan parakusht pr funksionimin e ekonomis s tregut. Pr sa koh kto t drejta jan t dobta, nj ekonomi tregu nuk mund t shrbej me efienc dhe progresi ekonomik sht thellsisht i penguar. Eksperienca shqiptare nuk sht unike n kt fush. Pas rnies s komunizmit, shum vende t Evrops Qendrore dhe Lindore u prballn me sfida t ngjashme, duke prfshir edhe ish-Republikn Demokratike Gjermane.

    Eksperienca gjermane ka treguar disa element: Nga kndvshtrimi ligjor, dukej logjike q ti ktheheshin ish-pronarve pronat e konfiskuara, dhe nj maxhoranc e gjer votoi n favour t kthimit t tyre. N at koh, mundsia e kompensimit ishte e asociuar me nj barr t rnd financiare.

    N praktik, vendimi pr pronarin ligjitim t nj prone u provua t ishte ekstremisht i vshtir n shum raste. Struktura industriale e Gjermanis Lindore kishte ndryshuar krejtsisht. Ishte e vshtir t dallohej mes pronsis t nj kompanie dhe t nj pasurie t paluajtshme. Regjistrat e toks neglizhoheshin nga autoritetet e RDGJ dhe ishin t paplot, e n m t shumtn e rasteve ish-pronart nuk jetonin m, pr kt arsye shtjet e pronsis ishin gjithashtu subjekt i shtjeve t pazgjidhura t trashgimis. Si pasoj, kishte shum pretendues pr nj numr t madh pronash. Pr sa koh t drejtat e pronsis nuk ishin t prcaktuara qartsisht, ishte e vshtir t trhiqeshin investitort potencial, siprmarrjet humbn shum mundsi investimi dhe kishin vshtirsi n financimin e biznesit t tyre.

    Republika Federale Gjermane ragoi shpejt, q n Mars 1991, ndaj kriticizmit t lart nga ekonomistt, politikant lokal e akademikt, duke prezantuar nj ligj plotsues pr heqjen e pengesave n zgjidhjen e shtjeve t t drejtave t pronsis. Ligji nuk vuri n dyshim parimin e kthimit n natyr, por e bri m mir t menaxhueshm duke i vendosur kufizime vlefshmris s tij.

    Nj tjetr element i rndsishm pr zgjidhjen e shtjeve t kthimit t pronave ishte ai efiencs dhe nivelit t besimit n sistemin e drejtsis.

    sht merit e ksaj ekspertize prezantimi i situats s komplikuar t t drejtave t pronsis n Shqipri, n nj mnyr t shkurtr dhe shum t kuptueshme. Pr kt arsye, kjo mund t shrbej si nj baz e mir informacioni pr diskutime t mtejshme.

    Tiran, Mars 2013

    Carola Mller-Holtkemper

    Ambasadore e Republiks Federale t Gjermanis

  • T drejtat e pronsis n Shqipri: Sfida dhe perspektiva

    5

    N vend t prmbledhjes ekzekutive

    shtjet e pronsis vazhdojn t konsiderohen ende sot, nj shqetsim madhor pr

    zhvillimin e prgjithshm ekonomik t Shqipris. Tregu i pasurive t patundshme

    prballet n mnyr konstante me sfida t shumta, q n nj numr t konsiderueshm

    t rasteve, origjinojn nga mungesa e nj sistemi t qart e funksionues t administrimit

    t t drejtave t pronsis. Mirspecifikimi i t drejtave t pronsis dhe regjistrimi i

    mirdokumentuar i pronave t paluajtshme kan nj rndsi primare n projektimin

    afatgjat dhe prmirsimin e planifikimit urban, si dhe t zhvillimit t infrastrukturs,

    duke lejuar hapsirat e nevojshme pr implementimin e reformave shtetrore. Me qllim

    q t jet efient, sistemi i administrimit t pronave duhet t garantoj pronsin dhe

    zotrimin e prons nga pronart, e ligjshm, duke i shrbyer prforcimit t

    qendrueshmris s sektorit t pronave t paluatshme, reduktimit t mosmarrveshjeve

    pr tokn, lehtsimit t transaksioneve n lidhje me pronat dhe mbshtetjes s

    mirqeverisjes. Realiteti kaotik i pronave t paluajtshme n vend dhe shqetsimet e

    grupeve t interesit pr t drejtat e pronsis kan rritur vmendjen mbi rndsin e

    efektivitetit t reformave dhe efiencs se agjensive shtetrore prgjegjse pr kto

    shtje.

    Agjensit shtetrore si ZQRPP, AKKP and ALUIZNI duhet t rritin koordinimin

    mes tyre pr t siguruar nj system administrimi t shpejt, mir-funksionues dhe

    t pakontestueshm. N t njjtn gjatsi vale duhet t jet edhe bashkpunimi

    mes qeveris lokale dhe asaj qendrore.

    Unifikimi i databazs s pronave t paluajtshme duke aplikuar t njjtat krkesa

    dhe standarde teknike, mbshtetur n dokumentet e pranuare ligjore t

    pronsis n prputhje me t dhnat hartografike, sht nj process i

    rndsishm.

    Procedura m efiente t regjistrimit t prons do t ndikonin n reduktimin e

    kostove pr transaksionet dhe do t prmirsonin sigurin e t drejtave t

    pronsis.

    Nj zgjidhje alternative q mund t kontribuoj n rritjen e efiencs dhe

    efektivitetit t sistemit t administrimit t pronave t paluajtshme do t ishte

    krijimi i nj agjensie t vetme q do t merrej me t gjitha llojet e shtjeve t

    pronsis.

  • T drejtat e pronsis n Shqipri: Sfida dhe perspektiva

    6

    Rndsia e burimeve njerzore pr efiencn organizative duhet t merren n

    konsiderat pr t optimizuar performancn e agjensive shtetrore lidhur me

    shtjet e pronsis. Ndryshimet institucionale dhe teknologjike n agjensit e

    administrimit t toks, q po ndodhin n Shqipri, krkojn nj investim t

    dedikuar n kapitalin njerzor.

    Nj qasje e ndryshme n monitorimin e implementimit t reformave, duke u

    bazuar n nj prfshirje m t gjer t grupeve t interesit dhe shoqris civile,

    do t mund t shrbente pr t rritur efektivitetin e inisiativave institucionale t

    ndrmarra. Pjes e rndsishme e ktij proesi mund t jet ngritja e komiteteve

    t prbashkta mes funksionarve publik, ekspertve ndrkombtar n

    reformat n fushn e t drejtave t pronsis dhe profesionistve t shoqris

    civile, pr t monitoruar n baza t vazhdueshme implementimin e reformave

    dhe vlersimin hap pas hapi t ndikimit t proesit t reformimit n zhvillimin e

    qendrueshm t ktij sektori.

    Krijimi i nj platforme diskutimi publik mbi t drejtat e pronsis pr shkmbimin

    e informacionit, t eksperiencs dhe koordinimin mes aktorve institucional,

    akademis dhe shoqris civile do t jet e rndsishme pr t prfshir t gjitha

    grupet e interesit n proesin e reformimit t sistemit t t drejtave t pronsis.

    Debati publik mund t mbshtes zhvillimin dhe prmirsimin e koordinimit n

    prpjekjet pr zgjidhjen e shtjeve kye t pronsis, duke kontribuar n rritjen

    e mtejshme t besimit publik n institucione dhe gjenerimin e gjithprfshirjes

    s nevojshme t grupeve t interesit pr t prshpejtuar implementimin e

    reformave dhe realizuar garantimin afatgjat t t drejtave mbi pronn pr do

    individ.

    Me prfundimin e suksesshm t dixhitalizimit t t gjitha t dhnave nga

    regjistrat e pronsis mbi tokn, nj sistem shrbimesh online nprmjet

    internetit do t mund ti ofronte publikut t gjer nj akses t teht e transparent

    n rekordet dixhitale t do prone, duke