Turystyka osób niepełnosprawnych w Polskim Towarzystwie ...· Turystyka osób niepełnosprawnych

Embed Size (px)

Text of Turystyka osób niepełnosprawnych w Polskim Towarzystwie ...· Turystyka osób niepełnosprawnych

81Niepenosprawno zagadnienia, problemy, rozwizania. Nr II/2012(3)

Mgr Jolanta ledziskaPolskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze, Warszawa

Turystyka osb niepenosprawnychw Polskim Towarzystwie Turystyczno-Krajoznawczym1

Streszczenie:Polskie Towarzystwo Turystyczno Krajoznawcze ju od 40 lat stara si pomc osobom niepeno-sprawnym w realizacji krajoznawczych i turystycznych marze, proponujc rne formy aktywnoci turystycznej. To turystyka buduje emocjonaln wi z krajobrazem, z Polsk, z osobami wdrujcymi i osobami mieszkajcymi w odwiedzanych regionach. Na szlaku kady jest rwny wobec przyrody i in-nych ludzi. Sprzyja to integracji osb niepenosprawnych z caym spoeczestwem i wymusza elimi-nacj wszelkich barier. Artyku przedstawia rnorodno dziaa podejmowanych przez Towarzystwo w zakresie turystyki osb niepenosprawnych.

Sowa kluczowe: turystyka osb niepenosprawnych, dostpno, bariery, czas wolny, integracja spoeczna

Tourism for the Disabled in the Polish Tourism and Sightseeing Society

Summary: PTTK (Polish Tourist and Sightseeing Society) already for 40 years has been trying to help disabled people to fulfill their sightseeing and tourist dreams, offering various forms of touristic activity. It is tourism that builds emotional bonds with the landscape, with Poland, with people who wander and people inhabiting the regions you visit. On the tourist route, everyone is equal in the face of nature and other people. It facilitates the integration of the disabled with all the society and necessitates the elimnation of all barriers. The article presents the diversity of actions undertaken by the Society in the area of tourism for the disabled.

Key words: disabled tourism, tourism for the disabled, disabled tourists, accessibility, availability, barriers, free time, leisure time, social integration

Wprowadzenie

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej zapewnia kademu obywatelowi rwny, nie-skrpowany dostp do dbr kultury, nauki i ochrony zdrowia2. Dotyczy to rwnie osb

1 Korekta jzykowa artykuu wykonana przez dr Katarzyn Zitek-Pasztaleniec2 Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., art. 32. 1: Wszyscy s wobec prawa rwni. Wszyscy maj prawo do rwnego traktowania przez wadze publiczne 2. Nikt nie moe by dyskryminowany w yciu politycznym, spoecz-nym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny; art. 47. 1: Kady ma prawo do ochrony prawnej ycia prywatnego, rodzin-nego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim yciu osobistym; art. 68.1: Kady ma prawo do ochrony zdrowia

82 Niepenosprawno zagadnienia, problemy, rozwizania. Nr II/2012(3)

Jolanta ledziska

niepenosprawnych, bez wzgldu na rodzaj dysfunkcji. Osoby te stanowi mniejszo w spo-eczestwie i, zapewne z tej przyczyny, doznaj rnych przejaww dyskryminacji, nietole-rancji lub po prostu obojtnoci i niezrozumienia. A przecie potrzeby niepenosprawnych s na og takie same, jak i zdrowej czci ludnoci, wymagaj oni jednak wsparcia, aby w kreatywny sposb peni okrelone role spoeczne na miar swoich moliwoci.

Powszechnie uwaa si, e osoby z niepenosprawnoci s w Polsce jedn z najbardziej zmarginalizowanych grup i cigle dowiadczaj ogranicze w dostpie do kadej dziedziny ycia spoecznego. Poziom uczestnictwa osb niepenosprawnych w turystyce jest rwnie marginalny, mimo jej niezaprzeczalnych walorw i pozytywnego wpywu rehabilitacyjnego3. Dogbne poznanie uwarunkowa uprawiania turystyki przez osoby niepenosprawne moe zwikszy szans ich uczestniczenia w tej dziedzinie aktywnoci, ktr okrela si jako jedn z form rehabilitacji4. Opierajc si na dowiadczeniach w organizowaniu aktywnej turystyki dla osb niepenosprawnych, Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze (PTTK)5 sku-pia si na moliwociach i potrzebach tych osb, a nie na ich ograniczeniach.

PTTK jest jednym z niewielu stowarzysze turystycznych, ktre od wielu lat podejmuje rne dziaania z udziaem i dla osb niepenosprawnych.

Pojcie niepenoprawnoci

Nie istnieje jednoznaczna definicja pojcia niepenosprawnoci, ktr mona by stosowa w dokumentach polityki spoecznej, aktach prawnych, a take w opracowaniach naukowych. W polskich regulacjach prawnych pojcie osoba niepenosprawna pojawio si w 1982 r., w uchwale Sejmu w sprawie inwalidw i osb niepenosprawnych6. Zdaniem Krzysztofa Ka-ganka [] mimo uycia takiego pojcia trudno byo doszuka si w tej uchwale wyranej definicji7. Niejednokrotnie okrelenie to jest uywane zamiennie z takimi okreleniami, jak: inwalidztwo, kalectwo, upoledzenie, ale na og przypisuje mu si znaczenie zakresowo szersze8. W powszechnym uyciu znajduje si definicja zawarta w Ustawie o rehabilitacji za-wodowej i spoecznej oraz zatrudnianiu osb niepenosprawnych z 1997 roku, ktra okrela niepenosprawno jako trwa lub okresow niezdolno do wypeniania rl spoecznych

3 ledziska J., Turystyka dla wszystkich oglnopolski projekt realizowany przez PTTK w 2008 r. [w:] Rola krajoznaw-stwa i turystyki w yciu osb niepenosprawnych, red. A. Stasiak, Warszawa, Wydawnictwo PTTK Kraj 2008, s. 634 Kaganek K., Turystyka osb niepenosprawnych w aspekcie wybranych uwarunkowa, Krakw, EAS, 2009, s. 65 Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze to najstarsze w Polsce stowarzyszenie skupiajce turystw i krajo-znawcw. Powstao z poczenia Polskiego Towarzystwa Tatrzaskiego (1873 r.) i Polskiego Towarzystwa Krajoznaw-czego (1906 r.), ktrych jest prawnym nastpc oraz spadkobierc ich tradycji, dorobku ideowego, a take majtku. Od 1950 r. PTTK rozwija, promuje i organizuje krajoznawstwo oraz turystyk powszechn i kwalifikowan we wszystkich jej formach. Towarzystwo zrzesza 75 tys. czonkw, w tym 24 355 dzieci i modziey, dziaajcych w 2714 koach i klu-bach, ktre tworz 310 oddziaw (stan na 31.12.2011)6 Kaganek K., op. cit., s. 157 Ibidem8 Grabowski J., Milewska M., Stasiak A., Vademecum organizatora turystyki niepenosprawnych, d, WSTiH, 2007, s. 32

83Niepenosprawno zagadnienia, problemy, rozwizania. Nr II/2012(3)

Turystyka osb niepenosprawnych w Polskim Towarzystwie Turystyczno-Krajoznawczym

z powodu staego lub dugotrwaego naruszenia sprawnoci organizmu, w szczeglnoci powodujc niezdolno do pracy9. W Narodowym Spisie Powszechnym z 2002 roku zbio-rowo osb niepenosprawnych10 podzielono na dwie podstawowe grupy:

1) osoby niepenosprawne prawnie (takie, ktre posiaday aktualne orzeczenie o niepe-nosprawnoci wydane przez odpowiedni organ);

2) osoby niepenosprawnie biologicznie (takie, ktre nie posiaday orzeczenia, ale mia-y, czy te odczuway cakowicie lub powanie ograniczon zdolno do wykonywa-nia podstawowych czynnoci).

Dla potrzeb szeregu rnych dziaa, m.in. zwizanych z usuwaniem barier, zaczto wyodrbnia dwa modele niepenosprawnoci spoeczny i medyczny. Model spoeczny podkrela rol spoeczestwa w zapewnianiu rwnoci wszystkim jego czonkom, bez po-strzegania osb niepenosprawnych jako ludzi ze specjalnymi potrzebami. Istotne w nim jest znoszenie barier, zarwno psychologicznych, jak i architektonicznych. Model ten wie niepenosprawno z rozwojem spoecznym. Osoby niepenosprawne s aktywnymi uczest-nikami spoeczestwa, wnoszcymi istotny wkad w proces jego rozwoju. Model medyczny natomiast okrela niepenosprawno poprzez pryzmat zdrowia, postrzegajc je jako choro-b, ktra jest pod kontrol lekarzy i specjalistw rehabilitacji. Lekarze powinni stosowa ta-kie metody leczenia, ktre umoliwiaj przyczenie osb niepenosprawnych do aktywnego uczestnictwa w spoeczestwie, tworzonego przez i dla ludzi penosprawnych11. Na potrzeby tego artykuu niepenosprawno bdzie postrzegana w ujciu spoecznym.

Turystyka osb niepenosprawnych bariery

W PTTK turystyka osb niepenosprawnych oznacza zamierzon, celow, dobran do potrzeb aktywno fizyczn, realizowan w rnych formach, cile zwizan z aktywno-ci krajoznawcz. Traktowana jest jako element rehabilitacji osb niepenosprawnych, kt-rej gwny cel to przywrcenie maksymalnej sprawnoci fizycznej, psychicznej, spoecznej i zawodowej oraz przystosowanie do normalnego ycia. Turystyk osb z rnymi niepe-nosprawnociami naley traktowa nie tylko jako aktywny wypoczynek, ale rwnie jako rodek terapeutyczno-wychowawczy, umoliwiajcy wyprbowanie swoich si w rnych, czsto trudnych warunkach.

W przyjtym przez Uni Europejsk postrzeganiu niepenosprawnoci uznaje si, e ba-riery rodowiskowe stanowi wiksz przeszkod w spoecznej partycypacji ni ograniczenia

9 Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i spoecznej oraz zatrudnieniu osb niepenosprawnych (Dz.U.1997, nr 123 poz.776) 10 Osoby niepenosprawne oraz ich gospodarstwa domowe w 2002 r. Raport Gwnego Urzdu Statystycznego, Warszawa, padziernik 2003, s. 1511 ledziska J., Turystyka dla wszystkich. Dostpno infrastruktury turystycznej w Polsce dla osb z rnymi niepeno sprawnociami [w:] Tourism role in the regional economy, red. J. Wyrzykowski, J. Marak, Wrocaw, Uni-wersytet Ekonomiczny, 2011, s. 423-438

84 Niepenosprawno zagadnienia, problemy, rozwizania. Nr II/2012(3)

Jolanta ledziska

funkcjonalne12. Tym samym osoby niepenosprawne, ktre nie mog liczy na pomoc in-nych, zmuszone s do rezygnacji z aktywnoci fizycznej, uprawiania turystyki i innych dzie-dzin ycia spoecznego. Tymczasem, co ju wielokrotnie udowodniono, turystyka ma walory integracyjne, niweluje brak wiary we wasne moliwoci, agodzi stres i podnosi samoocen, za podtrzymywanie kontaktw spoecznych pozwala na wyjcie z izolacji13.

Usuwanie barier poprzez legislacj, przystosowanie, uniwersalne projektowanie i inne rodki zostao zidentyfikowane jako gwny klucz do wyrwnywania szans osb z niepeno-sprawnoci. Ksztatowanie rodowiska pracy, miejsca zamieszkania, rodkw komunikacji i obiektw uytecznoci publicznej z myl o osobach niepenosprawnych umoliwia ich integracj ze spoeczestwem i przyspiesza proces powrotu do zdrowia, czy te wpywa na lepsze samopoczucie. Jednym z takich elementw jest sektor turystyczny i wszystko, co z tym zwizane