Unlocking the FUtUre

Embed Size (px)

Text of Unlocking the FUtUre

  • Unlocking the FUtUreOdriva energija u Bosni i Hercegovini: Izazovi i perspektive

  • HeInrIcH Bll StIftung BoSna i hercegovina

    Unlocking the FUtUreOdriva energija u Bosni i Hercegovini: Izazovi i perspektiveAutori: Svetlana ceni, Miodrag Daki, azrudin husika

    2013

  • impresum

    Unlocking the FUtUre

    odriva energija u Bosni i hercegovini: izazovi i perspektive

    fondacija Heinrich Bll ured za Bosnu i Hercegovinu

    ekalua 42, 71000 Sarajevo, BiH

    Mirela grnther-eevi

    Svetlana ceni, Miodrag Daki, Azrudin Husika

    Sran Dvornik

    Ivan Klis

    Blotto Design

    Infinity Marketing Solutions d.o.o.

    300

    Stavovi i miljenja iznesena u ovom tekstu

    su autorska i ne predstavljaju izriite stavove

    i miljenja izdavaa.

    Sarajevo, 2013.

    izdava

    Za izdavaa

    autori

    lektura / redaktura

    Dizajn / Prijelom

    hBS vizualni identitet

    tisak

    tira

  • Sadraj

    Lista skraenica i akronima

    Kritiki osvrt na strateke dokumente, politikui pravce razvoja sektora energije u Bosni i Hercegovini 1Analiza usvojenih pretpostavki razvoja sektorau stratekim dokumentima 1.1Uee pojedinih izvora energije u ukupnoj primarnoj energiji 1.2

    Mogunosti baziranja razvoja sektora energije u Bosni i Hercegovini na zelenoj energiji 2Potencijali i barijere za poveanje energijske efikasnosti i koritenje obnovljivih izvora energije 2.1Energijska efikasnost i obnovljivi izvori energije u funkciji odrivog razvoja 2.2Vizija uea pojedinih izvora energije u primarnoj energiji do 2030. godinevizija nisko-karbonske energetike bazirane na principima odrivog razvoja 2.3Ekoloka ekonomija 2.4Izvor za finansiranje zelene energije

    osnivanje Fonda za budunost 2.5Pretpostavke za osnivanje Fonda ili fondova 2.5.1Nain osnivanja fonda ili fondova za budunost 2.5.2Namjena sredstva Fonda/fondova za budunost 2.5.3

    Uloga organizacija civilnog drutva u propagiranju nisko-karbonske energetike bazirane na principima odrivog razvoja 2.6O civilnom drutvu 2.6.1Organizacije civilnog drutva u BiH 2.6.2Naini na koje organizacije civilnog drutva mogu dati svoj doprinos postizanju ciljeva 2.6.3Postojea praksa ukljuivanja civilnog drutva u procese donoenja odluka 2.6.4

    Studije sluaja investiranja u energijsku efikasnost i obnovljive izvore energije u Bosni i Hercegovini 3Primjeri dobre prakse poveanja energijske efikasnosti 3.1Zgradarstvo 3.1.1Industrija 3.1.2Primjeri dobre prakse koritenja obnovljivih izvora energije 3.2Zamjena fosilnih goriva biomasom 3.2.1Koritenje toplotnih pumpi 3.2.2Koritenje solarne energije 3.2.3

    Zakljuak 4Preporuke 5Prilozi 6Literatura 7

    7

    9

    11

    16

    18

    20

    23

    28

    3552

    545660

    63

    646669

    73

    74

    75757880808486

    909294

    104

  • lista skraenica i akronima

    Bruto drutveni proizvodBosna i HercegovinaObnovljivi izvori energijeEvropska banka za obnovu i razvoj Energijska efikasnostEnergetski intenzitetEvropska investicijska bankaMenadment energijeCertifikat o energetskoj efikasnostiInstitut za istraivanje elektrine energijeEnergy Service Company Konvencija o procjeni uticaja na ivotnu sredinu u prekograninom kontekstuEvropska unijaEvropska shema trgovanja emisijama (European Union Emission Trading System)Federacija Bosne i HercegovineStakleniki plinovi Government Pension Fund GlobalHidroelektrana Meunarodna agencija za energijuInterna stopa profitabilnostiMilenijumski razvojni ciljeviMale hidroelektraneNacionalni akcioni plan za energijsku efikasnostNeto domai proizvodNevladina organizacijaOrganizacija civilnog drutvaPorez na dodanu vrijednostPopulacija, planeta i profitRegulatorna komisija za energetiku RSRepublika SrpskaStrategija za odrivu energiju Jugoistone EvropeStrategija niskokarbonskog razvoja (Low Emission Development StrategyLEDS)Strateki plan i program razvoja elektroenergetskog sektora Federacije Bosne i HercegovineDrutvena stopa vremenske preferencijeTermoelektranaTotal Primary Energy SupplyRazvojni program Ujedinjenih nacijaUkapljeni naftni plinZajedniki elektro-energetski koordinacioni centarSvjetska banka

    BDPBih oie

    eBrDeeei

    eiBeM

    ePcePrieSco

    eSPoo

    eUeU etS

    FBihghg

    gPFghe

    ieairr

    MDgMhe

    neeaPnDPnvoocDPDvPPP

    reerSrS

    See SePSnkr

    SPP FBih

    SrtPte

    tPeSUnDP

    UnPZekc

    WB

  • Un

    loc

    kin

    g t

    he

    FU

    tUr

    e O

    dri

    va e

    nerg

    ija u

    Bos

    ni i

    Her

    cego

    vini

    : Iza

    zovi

    i pe

    rspe

    ktiv

    e1

    Kri

    tik

    i osv

    rt n

    a st

    rate

    ke

    doku

    men

    te, p

    olit

    iku

    i pra

    vce

    razv

    oja

    sekt

    ora

    ener

    gije

    u B

    osni

    i H

    erce

    govi

    ni9

    Koritenje obnovljivih izvora energije (OIE) i poboljanje energijske efikasnosti (EE) je svjetski trend, podstaknut borbom protiv klimatskih pro-mjena, ime se usmjerava tehnoloki razvoj, poveava zapoljavanje i izvoz, smanjuje zavisnost od fosilnih goriva, poveava sigurnost snabdijevanja energijom i dr. To su ujedno tipini ciljevi energijskih strategija drava. Borba protiv klimatskih promjena, tj. koritenje OIE i EE se odvija oteano, jer se usvajaju samo one mjere i u onom obimu kojima se postiu razvojni ciljevi kao to su zapoljavanje, razvoj inovativnih tehnologija i usluga, smanjenje uvoza energije i dr.

    Ogranieni kapaciteti snabdijevanja energijom u odnosu na sve veu potra-nju moraju dovesti do toga da se u razmatranje uzme hitnost revidiranja tre-nutne paradigme koritenja energije u Bosni i Hercegovini (BiH). Osim toga, proces integracije u Evropsku uniju (EU) obavezuje BiH da ispuni evropske standarde o proizvodnji i koritenju energije u ogranienom vremenskom periodu. Prema Ugovoru o energetskoj zajednici veina tih zahtjeva se mora ispuniti do 2017. godine. S tim u vezi, jako je vano razmotriti mjere za ener-gijsku efikasnost1 (EE) i upravljanje energijom (EM) jer su to preduslovi za odrivostkonkurentnost energetike. Najvee prepreke poboljanju EE i veem koritenju OIE su nedostatak sistematskog pristupa, stratekog opredjeljenja, nedostatak savremenih saznanja iz ove oblasti, nejasne admi-nistrativne procedure i neefikasna razmjena informacija izmeu investitora, vlasti i graana.

    Potronja energije u BiH je relativno niska, prvenstveno zbog direktnih i in-direktnih posljedica rata. Industrijske aktivnosti su drastino opale nakon 1995. godine u poreenju sa aktivnostima iz 1990. godine. Od 1995. godine, industrija se jako sporo oporavlja, ali je EE manje-vie ista kao 1992. godine, to znai veoma niska. Postoji potreba za ekonominom obnovom i rastom, kao i neophodnost boljeg pristupa formiranju cijena energije, pored rastu-e svjesnosti o zatiti okoline. Ovo namee potrebu za poboljanjem EE pri

    1 u ovom radu se za efikasnost koritenja

    energije koristi termin energijska efikasnost

    umjesto energetska efikasnost, jer fokus

    nije efikasnost energetike kao privredne

    grane ve koritenja energije, kao robe,

    proizvoda energetike, za zadovoljavanje

    ljudskih potreba.

    kritiki osvrt na strateke dokumente, politiku i pravce razvoja sektora energije u Bosni i hercegovini

    1

  • Un

    loc

    kin

    g t

    he

    FU

    tUr

    e O

    dri

    va e

    nerg

    ija u

    Bos

    ni i

    Her

    cego

    vini

    : Iza

    zovi

    i pe

    rspe

    ktiv

    e1

    Kri

    tik

    i osv

    rt n

    a st

    rate

    ke

    doku

    men

    te, p

    olit

    iku

    i pra

    vce

    razv

    oja

    sekt

    ora

    ener

    gije

    u B

    osni

    i H

    erce

    govi

    ni10

    koritenju energije, kratkorono i dugorono. Uslijed trenutne ekonomske situacije u BiH i svih gore navedenih faktora, EM jo uvijek nije u potpunosti iskoriten. Postoji jo puno potencijala za EM, posebno u zgradarstvu (uklju-ujui i daljinsko grijanje) kao i u energetici.

    U BiH jo uvijek nema zvaninih auriranih podataka o potronji ener-gije, ukljuujui energijske bilanse na dravnom nivou i sektorske indi-katore EE. Podaci postoje u raznim dokumentima, ali ih nema na jednom mjestu jer Agencija za statistiku ne prikuplja podatke o potronji energije. UNacionalnom akcionom planu za energijsku efikasnost (NEEAP)2 je dat znaajan dio ovih podataka, ali zbog toga to taj dokument nije usvojen ti se podaci jo uvijek ne mogu smatrati zvaninim.

    Energetski sektor u BiH ima enorman razvojni potencijal. Ve dui niz godina BiH jedina u regiji ima pozitivan bilans izvoza elektrine energije, te je osma zemlja u Evropi s aspekta hidropotencijala, koji trenutno koristi neto preko jedne treine (38%). Takoer, procjenjuje se da BiH ima znaajne potencijale za proizvodnju energije i iz ostalih obnovljivih izvora (vjetar, solarna ener-gija, energija iz biomase, te geotermalna energija), po nekim indikatorima ti potencijali su i 30% vei od prosjeka u EU.

    Tokom posljednjih par godina (20082012.), nekoliko stratekih dokumenata i akcionih planova je doneseno i usvojeno. Problem je da je osnovni motiv za donoenje i usvajanje ovih dokumenata povezan sa zahtjevima iz ugovora o energetskoj zajednici. To znai da se jo uvijek EE i OIE ne razmatra (barem ne kod politiara i nekih eksperata) kao priliku za razvoj domae privrede, ve kao jednu u nizu obaveza koju namee EU. Nedostatak transparentnih procedura odabira investitora ve due vremena predstavljaju prepreku zna-ajnijim ulaganjima u energetski sektor.

    Procesi donoenja programa i mjera te stratekih dokumenata nisu u do-voljnoj mjeri otvor