of 21 /21
Republika Srpska Univerzitet u Istočnom Sarajevu Fakultet poslovne ekonomije Bijeljina Republic of Srpska University of Eastern Sarajevo Faculty of Business Economics Bijeljina SEMINARSKI RAD PREDMET: RAČUNOVODSTVO FINANSIJSKIH ORGANIZACIJA TEMA: UNUTRAŠNJI PLATNI PROMET

Unutrausnji Platni Promet- Seminarski Racunovodstvo

Embed Size (px)

DESCRIPTION

ghj

Text of Unutrausnji Platni Promet- Seminarski Racunovodstvo

Unutranji platni promet

Unutranji platni promet

Republika SrpskaUniverzitet u Istonom SarajevuFakultet poslovne ekonomijeBijeljinaRepublic of SrpskaUniversity of Eastern SarajevoFaculty of Business EconomicsBijeljina

seminarski rad

PREDMET: RAUNOVODSTVO FINANSIJSKIH ORGANIZACIJA

Tema: unutranji platni promet

Mentor: Student:

Prof. dr Rajko Radovi Vaso Milievi 24/2011

Bijeljina, februar 2015. godina

Sadraj:

UVOD31. Pojam i znaaj platnog prometa42. Klasifikacija platnog prometa53. Naelo organizovanja i ciljevi platnog prometa64. Poslovi, nosioci i rauni za obavljanje platnog prometa76. Oblici i nain plaanja86.1. Gotovinski oblik plaanja86.2. Bezgotovinski oblik plaanja96.3. Obraunski oblik plaanja97. Instrumenti unutranjeg platnog prometa11ZAKLJUAK15LITERATURA16

UVOD

Da bi smo mogli obraditi temu unutranjeg platnog prometa prije svega je potrebno objasniti pojam platnog prometa. Pod platnim prometom se podrazumevajusva plaanja koja se vre u novcu, gotovinska i bezgotovinska, izmeu domaih, fizikih i pravnih, lica te izmeu domaih i stranih lica. Do plaanja izmeu pravnih i fizikih lica u platnom prometu dolazi po osnovu plaanja robe i usluga, kao i plaanja po osnovu finansijskih transakcija.Uesnici u platnom prometu u zemlji su: pravna lica, radnje i fizika lica koja u skladu sa propisima vre plaanje preko rauna. Novim Zakonom o platnom prometu utvreno je da su nosioci platnog prometa Narodna banka, banke, tedionice i druge finansijske organizacije.Poslovi platnog prometa su neutralni bankarski poslovi. Poslovi platnog prometa u zemlji i inostranstvu se obino obavljaju u celosti preko bankarskog sistema. Platni promet u zemlji ili unutranji platni promet obuhvata sva plaanja koja se realizuju izmeu domaih, pravnih i fizikih, lica. Unutranji platni promet se realizuje u skladu sa nacionalni propisima koji ureuju ovu materiju i sa propisanim instrumentima platnog prometa, u kom pogledu postoji, uglavnom, dosta slinosti, ali i odreene razlike izmeu zemalja, pre svega u zavisnosti od razvijenosti bankarskog sistema i stepena privrednog razvoja.

1. Pojam i znaaj platnog prometa

Platni promet obuhvata sva plaanja koja se vre izmeu pravnih i fizickih lica. Sa gledita mjesta gde se nalaze lica koja u njemu uestvuju platni promet moe biti unutranji i meunarodni. Unutranji platni promet podrazumeva sva gotovinska i bezgotovinska plaanja izmeu pravnih ili fizikih lica unutar jedne zemlje, dok meunarodni platni promet podrazumeva sva plaanja i naplate izmeu fizikih i pravnih lica sa sjeditem u zemlji i lica koja se nalaze u drugoj dravi, bez obzira na kom osnovu se odvija plaanje.Prema drugoj od mnogobrojnih definicija prenos novanih sredstava sa jednog pravnog ili fizikog lica na drugo, nazivamo plaanjem. Ako je to plaanje izraeno u novcu, bez obzira ko ga je izvrio, i na koji nacin i u koju svrhu, onda to i takvo plaanje nazivamo optim imenom-platni promet. Platni promet nastaje onda kada se izvri novano plaanje izmeu dva fizika ili pravna lica, kada se jedan nalazi u ulozi platioca, a drugi u ulozi primaoca. Osnovni uzroci plaanja su: plaanje za robu i usluge i razna plaanja po osnovu nastanka kreditnog i finansijskog odnosa.U vrenju platnog prometa neophodne su dve strane, jedna koja vri plaanje- platioc i druga koja prima- primaoc, pri emu te strane mogu biti bilo fizika ili pravna lica, bilo domaa ili strana. Sistem platnog prometa utie na visinu potrebne koliine novca. Ako je platni promet u zemlji neefikasan i usporen, to deluje u pravcu poveannja tranje za novcem, odnosno za normalno obavljanje plaanja potrebno je obezbediti veu koliinu novca.Platni promet ima znaajan uticaj na finansijsku stabilnost zemlje. Ukoliko bi dolo do poremeaja u funkcionisanju platnog prometa, to bi izazvalo prekid u plaanjima obaveza uesnika u platnom prometu. Posledica toga je gubitak poverenja na celom tritu to bi se ispoljilo svom snagom naroito na naem jo nedovoljno razvijenom finansijskom tritu. Neefikasan i nepouzdan platni promet moe da proizvede veliki negativan uticaj i na funkcionisanje privrede. Znaaj platnih sistema manifestuje se kroz njihovu izuzetno vanu ulogu u svakoj trinoj privredi, pre svega kao vitalna komponenta finansijske infrastrukture privrede, neophodni kanal za uspeno upravljanje privredom, posebno putem monetarne politike, a znaajni su i kao sredstvo unapreenja njene efikasnosti.

2. Klasifikacija platnog prometa

Platni promet moemo klasifikovati na vie naina, ali izdvajaju se tri podele i to: Na osnovu naina plaanja Na osnovu vrste plaanja Na osnovu mjesta plaanja.

Na osnovu naina plaanja razlikujemo: neposredni i posredni platni promet. Neposredni platni promet podrazumeva neposredno plaanje izmeu platioca i primaoca, dok su kod posrednog platnog prometa, u obavljanja platnog prometa, ukljuene, pored platioca i primaoca, jo jedna ili vie organizacija preko kojih i pomou kojih se vri sama isplata, odnosno naplata.[footnoteRef:2] [2: Prof. dr Nikola Vukmirovi, Specijalna raunovodstva, str. 216.]

Na osnovu vrste plaanja platni promet moe biti: gotovincki ili bezgotovinski. Gotovinski platni promet je karakteristian za mala preduzea i to naroito izmeu stanovnita u vri se u gotovom novcu. Kod bezgotovinskog platnog prometa plaanje se vri prenosom odreenog novanog iznosa sa jednog na drugi raun, tj. sa rauna dunika na raun poverioca. Bezgotovinski platni promet moemo razvrstati na tri grupe: iro promet, ekovni promet i klirinki promet.

Na osnovu mjesta plaanja razlikujemo meunarodni i unutranji platni promet, a kriterijum za ovakvu klasifikaciju je mesto gde se nalaze lica koja u njemu uestvuju. Unutranji platni promet podrazumeva sva plaanja koja se obavljaju u granicama jedne zemlje, putem domae valute, a meunarodni platni promet podrazumeva sva plaanja koja se obavljaju izmeu lica koja se nalaze u dve ili vie drava i to u sttranoj valuti.U zavisnosti od toga pomou kojih platnih nalogase vri prenos sredstava, bezgotovinski platni promet moemo razvrstati u 3 grupe: iro promet ekovni promet klirinki promet

3. Naelo organizovanja i ciljevi platnog prometa

Obavljanje platnog prometa u zemlji vri se primjenom jedinstvenog plana rauna i jedinstvenih instrumenata platnog prometa, a zasniva se na sledeim naelima: Jedinstvenoj i racionalnoj tehnologiji obavljanja platnog prometa Racionalnoj mrei organizacionih jedinica nosilaca platnog prometa Promeni meunarodnih i domaih finansijskih standarda u izvravanju platnog prometa Jedinstvenoj komunikacionoj mrei za prenos sredstava i obradu podataka u platnom prometu Brzom, sigurnom i racionalnom prenosu sredstava izmeu uesnika u platnom prometu Slobodnom raspolaganju sredstava na raunu i Obezbjeivanju finansijskih podataka i njihovoj obradi.

Ovim naelima utvruju se i osnovni ciljevi koji se postiu izvravanjem poslova platnog prometa, a to su :Pravo uesnika u platnom prometu da imaju vie rauna kod vie nosilaca platnog prometa preko kojih vre plaanja; Pravo uesnika u platnom prometu da biraju nosioce platnog prometa (banke) kod kojih e voditi svoje raune; Sloboda u raspolaganju sredstvima sa rauna; Dovoenje u zavisnost likvidnost uesnika u platnom prometu sa likvidnou nosioca platnog prometa (banka) kod koga se vodi raun tog uesnika (tzv. dvojno pokrie), ime se izbegava kreditni i sistemski rizik u sistemu plaanja; Primena jedinstvenih, a pre svega, svetskih standarda u plaanjima, sa usmerenjem na standarde koji se primenjuju u elektronskoj razmeni podataka; Obavljanje platnog prometa putem jedinstvene raunarsko komunikacione mree za prijem, procesiranje obraun i razmenu podataka u platnom prometu, sa mogunou povezivanja sa mreom drugih nosilaca i uesnika u platnom prometu; Efikasnije obavljanje regulativne i kontrolne funkcije centralne banke u sistemu plaanja i platnom prometu.

4. Poslovi, nosioci i rauni za obavljanje platnog prometa

Jedna od osnovnih pretpostavki za obavljanje poslovnog platnog prometa je postojanje institucija koje taj posao obavljaju.U poslove platnog prometa ubrajamo: Otvaranje i ukidanje rauna Plaanje sa jednog na drugi raun:prenos, naplata, obraun, uplata... Evidentiranje prometa na raunima Praenje likvidnosti uesnika i nosilaca platnog prometa, kao i druge poslove koji su utvreni zakonom.Za obavljanje platnog prometa svake zemlje, neophodni su nosioci platnog prometa. Nosioce platnog prometa mogu biti poslovne banke, druge finansijske ovlaene organizacije, centralna banka i klirinke institucije.Svi uesnici u platnom prometu su duni otvoriti raun kod ovlatenih organizacija za obavljanje platnog prometa, na kojem e voditi svoja novana sredstva. Uesnici mogu imati vie od jednog rauna kod vie nosilaca platnog prometa, po svom izboru.Pravna lica i fizika lica koja obavljaju delatnost duni su da za plaanje u nacionalnoj valuti otvore tekui raun u banci, da vode sredstva na tom raunu i vre plaanja preko tog rauna, u skladu sa ovim zakonom i ugovorom o otvaranju i voenju tog rauna zakljuenim s bankom.Fizika lica koja ne obavljaju delatnost mogu imati kod banke raune za plaanje u nacionalnoj valuti. Pravna i fizika lica mogu imati vie od jednog rauna u jednoj banci i raune u vie banaka.Vlasnici rauna se svakodnevno izvjetavaju, od strane nosilaca platnog prometa, putem izvoda o svim promenama na raunima. Izvod sadri saldo od prethodnog dana, priliv u toku dana-zbir naloga odobrenja, odliv u toku dana-zbir naloga zaduenja i novi saldo.Podjela rauna, koje uesnici platnog prometa mogu ostvariti kod nosilaca platnog prometa, moemo vriti na osnovu dva kriterijuma: Prema karakteru salda i Prema karakteru sredstava.Prema karakteru salda, raune moemo podeliti na iro-raune i tekue raune. Glavna karakteristika iro-rauna je da je on uvek aktivan i da ne moe prei u pasivno stanje. Za razliku od iro rauna, tekui raun moe biti aktivan i pasivan, odnosno moe imati i dugovni i potrani saldo. Saldo na tekuem raunu moe biti prekoraen samo na osnovu odobrenog kredita, odnosno potpisanog ugovora izmeu vlasnika rauna i banke kod koje se taj raun vodi ili koja je depozitar za sredstva na tom raunu.Prema karakteru sredstava koja se evidentiraju na raunima, uesnici u platnom prometu mogu kod nosilaca platnog prometa otvoriti sledee vrste rauna: Raune za poslovanje, Raun pravnog llica za obavljanje platnog prometa njegovog organizacionog dela i Raune za naplatu javnih prihoda.6. Oblici i nain plaanja

Razlikujemo tri osnovna oblika plaanja preko rauna: Gotovinski, Bezgotovinski i Obraunom meusobnih obaveza i potraivanja.6.1. Gotovinski oblik plaanjaOdlukom o uslovima i nainu plaanja u gotovom novcu propisan je nov nain plaanja gotovim novcem za pravna lica i fizika lica koja obavljaju djelatnost. Njima je dato pravo da mogu slobodno, bez ogranienja vriti plaanje gotovim novcem. Ova promjena donela je liberalizaciju ovog segmenta poslovanja, tako da ne postoje uslovi koji se moraju ispuniti da bi se gotov novac mogao podii sa rauna, niti postoje ogranienja koja su bila vezana za blagajniki maksimum.Pod gotovinskim oblikom plaanja podrazumevaju se svi oni oblici plaanja koji se vre posredstvom gotovog novca (novanice ili kovani novac). Postoje dva osnovna oblika gotovinskog plaanja:Uplata sredstava na raun iIsplata sredstava sa rauna.Uplata gotovog novca na raun moe se izvriti kod svake organizacione jedinice nosioca platnog prometa, s tim da se umesto gotovog novca sa uplatnim dokumentom moe predate ek tekueg rauna graana, kojeg su duni da prime svi nosioci platnog prometa. Za uplatu gotovog novca na raun potrebno je popuniti odgovarajui obrazac platnog prometa i tom instrument priloiti taan iznos gotovog novca upisanog na njemu. Na iznos uplaenog novca vri se obraun i naplata provizije za izvrenu uslugu, koja je razliita u zavisnosti od nosioca platnog prometa.Isplata sredstava sa rauna se moe vriti kod organizacione jedinice gde se vodi taj raun, kod organizacione jedinice drugog nosioca ili neposrednim donoenjem gotovine na adresu lica kome se isplata vri, to sve zavisi od vrste isplate, odnosno instrumenata platnog prometa kojima se vri isplata. Za isplatu sredtsava sa rauna potrebno je popuniti odgovarajui obrazac platnog prometa.

Primjer 1. Raunovodstvena evidencija uplatniceKomitent banke izvrio je polog novca u iznosu od 3.000 KM na svoj iro raun.Redni brojDatumOpisKonto

1.Gotovina u blagajni0013.000

Transakcioni raun4003.000

-za polog novca po uplatnici

6.2. Bezgotovinski oblik plaanja

Bezgotovinski nain plaanja se obavlja prenosom sredstava sa rauna jednog na raun drugog korisnika sredstava. Razlikujemo sledee naine bezgotovinskog plaanja: Prenos sredstava sa rauna i Naplata sredstava sa rauna Prenos sredstava sa rauna se koristi u sluajevima kada sredstva sa rauna jednog uesnika u platnom prometu treba preneti na raun drugog uesnika ili na drugi raun istog korisnika.Prenos sredstava sa rauna vri se nalogom vlasnika rauna i ti se nalozi podnose kod organizacione jedinice nosioca platnog prometa gde se vodi raun. Nalozi za prenos sredstava sa rauna daju se na odgovarajuim obrascima platnog prometa koje popunjava, ovjerava i podnosi vlasnik rauna.Naplata sredstava sa rauna koristi se u onim sluajevima kada se prenos sredstava sa rauna na raun ne vri nalozima vlasnika rauna, ve nalogom poverioca ili drugih zakonom odreenih lica. Naplata sredstava sa rauna vri se na osnovu odgovarajuih obrazaca platnog prometa, koje popunjava, akceptira i predaje poveriocu dunik ili ih popunjava poverilac, odnosno ovlaeni nosilac platnog prometa.6.3. Obraunski oblik plaanjaPod obraunskim oblikom plaanja podrazumjevaju se ona plaanja u kojima se obaveze izmiruju pravima iz potraivanja, tako to se vri njihovo meusobno obraunavanje. U okviru obraunskog oblika plaanja postoji vie naina plaanja.

U kategoriju obraunskih plaanja spadaju izmiravanja meusobnih duniko- poverilakih odnosa uesnika u platnom prometu putem:Poravnanja (kompenzacijom),Ustupanja potraivanja (cesijom),Upuivanja (asignacijom) iPrenos hartija od vrednosti.

Kompenzacija predstavlja jedan od naina gaenja obligacija, odnosno prestanak uzajamnih obaveza putem poravnanja jedne drugom. Ona se moe sprovoditi kada dve strane imaju jedna prema drugoj u isto vreme i poloaj dunika i poloaj poverioca. Umesto da svaka od nih izvri prema onoj drugoj svoju obavezu, vri se poravnanje dugova i to do iznosa duga koji je manji.

Cesija je ustupanje potraivanja, odnosno prenos prava potraivanja sa poverioca na drugo lice. Ona nastaje ugovorom izmeu poverioca, kao nosioca prava potraivanja i lica na koje se prenosi pravo potraivanja. Za punovanost cesije potrebna je saglasnost i starog i novog poverioca.

U cesiji uestvuju tri strane:Poverilac koji ustupa svoje potraivanje-cedent i ustupilac,Novi poverilac na koga se prenosi potraivanje-cesionar ili prijemnik iDunik po potraivanju-cesus.

Dunik u cesiji, svoju obavezu ispunjava plaanjem. On podnosi banci nalog za prenos sredstava sa svog rauna na raun novog poverioca-cesionara. Cedent izdaje nalog za prenos kojim se evidentira odreeni iznos sredstava na teret i u korist njegovog rauna.Cesijom se mogu podnostit u principu, sva potraivanja.

Postoje izuzeci, tako da se ne mogu cedirati:Potraivanja ije je prenoenje zabranjeno zakonomPotraivanja koja potiu iz zabranjenih ugovoraSporedne trabine, ukoliko se ne prenesu zajedno sa glavnim potraivanjemPotraivanja koja su vezana za linost poverioca iPotraivanja koja potiu iz ugovora iz ije prirode proizilazi da nisu prenosive.

Asignacija predstavlja obraunsko plaanje kojim jedno lice, uputilac (asignant) ovlauje drugo lice, upuenika (asignat) da za njegov raun izmiri obavezu treem licu, primaocu uputa (asignatar). Da bi bila pravosnana, na asignaciju moraju da pristanu sva tri klijenta. Asignatar stie pravo da zahteva od asignata izmirenje obaveze tek kada on izjavi da prihvata uput. Tada nastaje novi obligacioni odnos izmeu asignata i asignatara koji je nezavisan od odnosa izmeu asignatara i asignanta.U asignaciji moe uestvovati i vei broj subjekata, pri emu je jedan uesnik samo poverilac, a jedan je samo dunik, dok svi osatli uesnici imaju meusobni duniko-poverilaki odnos. Asignacija se ne moe izvriti ukoliko je raun asignanta blokiran.

7. Instrumenti unutranjeg platnog prometa

Pod instrumentima unutranjeg platnog prometa podrazumevaju se popunjeni obrasci koji se koriste u novanim transakcijama u korist ili na teret rauna deponenta. Ovi obrasci platnog prometa svoju ulogu instrumenata dobijaju tek njihovom realnom funkcijom u tokovima platnog prometa. Pojam instrumenata platnog prometa ukljuuje i obrasce koji za odreenu novanu transakciju koriste prethodne instrumente, tj. ukljuuju one obrasce koji imaju svoj materijalni i vrednosni iskaz.Propisana su etiri instrumenta platnog prometa:Nalog za uplatu,Nalog za isplatu,Nalog za prenos iNalog za naplatu.

Nalog za uplatu je instrument gotovinskog platnog prometa. Koristi se za uplate gotovog novca kada klijent vri uplatu na svoj tekui raun, kao i kada graani izmiruju svoje obaveze i vre druge uplate u korist rauna koji vode kod banke. tampa se na samokopirajuem papiru bele boje sa crnim linijama i sastoji se od dva primerka. Prvi primerak se overen od strane banke vraa uplatiocu, a drugi ostaje banci kao document na osnovu koga je izvrena uplata.Nalog za uplatu sadri sledee elemente:UplatilacRaun primaocaPrimalacIznosOznaka valuteSvrha uplateModel i poziv na brojifra plaanjaPoziv na broj odobrenjaMesto i datum prijemaDatum valute iPeat i potpis uplatioca

Nalog za isplatu je takoe gotovinski instrument platnog prometa. Ovaj instrument koristi pravno i fiziko lice kada podie sredstva sa svog rauna u gotovom novcu ili kada na teret svog rauna nalae isplatu u gotovom novcu primaocu koji nema otvoren raun kod banke. tampa se na samokopirajuem papiru bele boje sa crvenim linijama i sastoji se od dva primerka. Prvi primerak se vraa isplatiocu, a drugi ostaje kod banke kao dokaz o osnovu izvrene isplate.Nalog za isplatu sadi sledee elemente:Naziv isplatiocaBroj rauna isplatiocaNaziv primaocaIznosOznaka valuteifra plaanjaSvrha isplatePoziv na broj zaduenjaBroj modela poziva na broj zaduenjaMesto i datum prijemaPotis primaoca, broj line karte i mesto izdavanjaDatum valute iPeat i potpis isplatica.

Nalog za prenos je bezgotovinski instrument platnog prometa i koristi se kada dunik nalae banci da na teret njegovog rauna prenese sredstva u korist rauna poverioca, to znai da i dunik i poverilac moraju imati otvorene raune kod iste ili razliitih banaka. Ovaj nalog se koristi za prenos sredstava sa jednog na drugi raun istog klijenta, kao i za evidentiranje istog iznosa sredstava u korist i na teret istog rauna po osnovu izmirivanja meusobnih novanih obaveza. Nalog za prenos tampa se na papiru bele boje sa crnim linijama.Nalog za prenos sadri sledee elemente:Oznaka naina izvrenja naloga-hitnoNaziv poverioca-primaocaBroj rauna dunika-nalogodavcaIznosNaziv dunika-nalogodavcaBroj rauna poverioca-primaocaOznaka valuteifra plaanjaSvrha plaanjaPoziv na broj zaduenjaBroj modela poziva na broj zaduenjaBroj modela poziva na broj odobrenjaProziv na broj odobrenjaBatum valuteMesto i datm prijema iPeat i potpis dunika.

Nalog za naplatu je instrument bezgotovinskog platnog prometa kojim poverilac inicira da se izvri naplata sredstava sa rauna dunika i to u skladu sa ovlaenjem dobijenim od njega. Koristi se u sluajevima naplate dospelih hartija od vrednosti i drugih instrumenata obezbeenja plaanja, otvorenih akreditiva, pri naplati provizije za usluge platnog prometa i dr. Nalog za naplatu tampa se na samokopirajuem papiru bele boje sa crvenim linijama. Sasotji se od dva primerka od kojih se prvi vraa poveriocu, a drugi zadrava banka.Nalog za naplatu sadri sledee elemente:Naziv dunikaBroj rauna dunikaNaziv poverioca-nalogodavcaOznaka valuteBroj rauna poverioca-nalogodavcaifra plaanjaIznosSvrha plaanjaPoziv na broj zaduenjaBroj modela poziva na broj zaduenjaPoziv na broj odobrenjaBroj modela poziva na broj odobrenjaDatum veluteMesto i datum prijema iPeat i potpis poverioca-nalogodavca.

Odlukom je takoe propisano, da instrumente plaanja, odnosno instrumente za raspolaganje sredstvima sa rauna na osnovu kojih se ispostavljaju prethodno navedena etiri instrumenta platnog prometa ine:ek,Platna kartica iAkreditiv.

ek je instrument plaanja koji se izdaje u zakonski propisanoj formi, u kojoj je njegov izdavalac (trasant) daje nalog banci (trasatu), da na teret njegovog pokria kod te banke isplati odreeni iznos novca korisniku eka (remitentu), samom izdavaocu eka ili donosiocu. ek koriste pravna i fizka lica za isplatu gotovog novca na teret rauna izdavaoca eka i za bezgotovinska plaanja.ek koji je plativ u zemlji moe se trasirati samo na banku. ek plativ van zemlje moe se prema zakonu mesta plaanja trasirati na druga lica. ek u kome nije naznaeno mesto izdanja smatra se da je izdat u mestu koje je oznaeno pored trasantovog imena. Odreivanje kamate u eku smatra se kao da nije napisano. ek moe glasiti na ime, po naredbi ili na donosioca.

Platna kartica je instrument bezgotovinskog naina plaanja i instrument za podizanje gotovog novca kod izdavaoca kartice ili preko bankomata. To je mali komad plastike koji sadri neko sredstvo za identifikaciju, to omoguava osobi, na koju kartica glasi, da je koristi za navedene namene.Brojni su razlozi za korienje platnih kartica: uteda vremena i za korisnike i za trgovce, jednostavnost i komfor pri upotrebi, sigurnost u sluaju eventualnog gubitka i raspoloivost svim sredstvima na raunu 24 asa dnevno. Korisnik kartice ne mora vie ekati u redu pred alterima da bi podigao gotovinu, niti je u tom pogledu ogranien radnim vremenom banke. Prilikom plaanja moe koristiti sva novana sredstva kojima raspolae na raunu (ukljuujui dozvoljeni minus, odnosno kreditni limit), a ne samo gotovinu koju ima u novaniku.

Platne kartice se mogu podeliti u tri grupe: Kreditne kartice - sadre odreeni kreditni limit koji potroa moe koristiti prilikom kupovine robe ili povlaenja gotovine.Debitne kartice omoguava vlasniku da direktno zadri svoj raun kod banke.Unapred plaene kartice sadre kompjuterski ip na koji se ubacuje iznos novca sa rauna vlasnika kartice ili gotovinskom naplatom od njega. Na ovim karticama usladitena je odreena vrednost, odnosno unapred uplaena sredstva koja sun a raspolaganju klijentu.

Akreditiv ili dokumentarni akreditiv je jedan od najsigurnijih (zbog toga i najvie upotrebljavanih) instrumenata plaanja u meunarodnim razmjerima, a posebno u vanjsko - trgovinskoj razmjeni. Plaanja dokumentarnim akreditivom smatraju se sigurnim i prihvatljivim za uesnike u platnom prometu je pruaju zatitu interesa i kupcu i prodavau, veu nego drugi instrumenti plaanja.Akreditiv kao instrument plaanja moe biti:Obini akreditivi su karakteristini po tome to isplata sume na koju glase nije uslovljena ispunjenjem odreenih uslova.Dokumentarni ili robini akreditivi su takvi, kod kojih korisnik akreditiva mora podneti banci odgovarajuu dokumentaciju da bi mogao da raspolae njima.Opozivi ili neopozivi akreditiv je karakteristian po tome to se mogu izmeniti uslovi njegovog korienja i moe biti poniten bez prethodnog obavetenja i saglasnosti korisnika akreditiva.Premanentni ili trajni akreditiv je karakteristian po tome to se po iscrpljivanju akreditivnog iznosa ne gasi, ve se automatski obnavlja, tj. Vraa na prvobitan iznos svakog dana, nedelje ili meseca.

ZAKLJUAK

Platni sistem predstavlja skup sistema za transfer novanih sredstava koji olakavaju cirkulaciju novca. Za uspeno funkcionisanje finansijskog sistema zemlje platni promet je od velike vanosti, jer je u svakoj ekonomiji cilj platnog prometa je da efikasno i brzo izvri izmirenje duniko-poverilakih obaveza, uz racionalno korienje novane mase. Sistem platnog prometa je vaan factor tranje za novcem, jer utie i na samu ponudu novca, jer se ponuda usklauje sa tranjom novca. Iz ega proizilazi, da ako je platni promet loe organizovan, odnosno ako je neefikasan i spor to bi uticalo na poveanu tranju za novcem, to bi uticalo i na potrebu za poveanjem koliine novca u opticaju.Platni promet je od uticaja na finansijsku stabilnost zemlje. Problemi u funkcionisanju platnog prometa znaili bi i prekid u plaanjima po osnovu duniko-poverilakih odnosa u zemlji, to bi izazvalo gubitak poverenja u finansijski sistem zemlje. Usled loeg organizovanog platnog prometa moglo bi doi i do negativnih posledica po realnu ekonomiju, jer bi usporavanje ili prekid plaanja finansijskih obaveza sigurno izazvao poveanje trokova proizvodnje, izazvao mogui prekid reprodukcionih ciklusa i izazvao optu nesigurnost u privredi.Neposredno obavljanje platnog prometa vie je zastupljeno izmeu graanskih lica, dok posredno obavljanje platnog prometa preovlauje u odnosima plaanja izmeu pravnih i drutvenih subjekata. Posredna uloga finansijskih i, posebno, bankarskih organizacija u poslovima platnog prometa ima odgovarajui znaaj, jer se racionalno koriste sredstva u tokovima reprodukcije i uspenije otklanja asimetrija izmeu raspoloivih sredstava i njihove upotrebe u pojedinim sektorima privreivanja. Moe se rei da se platni promet u savremenim uslovima poslovanja gotovo ne moe ostvarivati bez posrednike uloge finansijskih institucija, pre svega banaka i bankarskih organizacija.Iz svega ovoga se moe izvesti najbitnija karakteristika platnog prometa koja se odnosi na njegovu pouzdanost, odnosno bezbednost i kontinuitet izvrenja transakcija. Izvrenje transakcija po ekonomski prihvatljivim cenama, takoe je znaajna karakteristika koja doprinosi kvalitetu platnog sistema.

LITERATURA

1. Prof. dr Nikola Vukmirovi, Specijalna raunovodstva. Banja Luka, Ekonomski fakultet Banja Luka, 2011. 2. http://www.cbbh.ba/3. http://sr.wikipedia.org/ 4. www.nbs.rs

Prof. dr Rajko RadoviStranica 2