of 20/20
WARMTENETWERK MAGAZINE NR 11. HERFST 2011 Subsidie voor groene warmte in Nederland en Vlaanderen Jaarbijeenkomst Warmtenetwerk en Warmtecongres 2011 Geothermie met Frans vernuft Aanleg warmteleiding Diemen-Almere

Warmtenewerk Magazine Herfst 2011

  • View
    226

  • Download
    3

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Warmtenetwerk Magazine is een uitgave van Stichting Warmtenetwerk. De stichting heeft als doel om het gebruik van duurzame warmte en koude en het hergebruik van restwarmte via collectieve netten te bevorderen. Warmtenetwerk Magazine wordt gratis verspreid. Op www.warmtenetwerk.nl kunt u zich aanmelden voor een gedrukte versie en maandelijkse elektronische nieuwsbrieven.

Text of Warmtenewerk Magazine Herfst 2011

  • WARMTENETWERK MAGAZINE NR 11. HERFST 2011

    Subsidie voor groene warmte in Nederland en Vlaanderen Jaarbijeenkomst Warmtenetwerk en Warmtecongres 2011 Geothermie met Frans vernuft

    Aanleg warmteleiding Diemen-Almere

  • Introductie Zijnweerklaarvoor?

    Interviewsmetnieuweleden

    DenHaagenBrusselzetteninopwarmte

    EfficientEnergyDirectiveenETS3

    JaarbijeenkomstWarmtenetwerk VakbeursEnergie2011

    IPONationaleRoutekaartRestwarmte

    CongresduurzamewarmteTVVLenWarmtenetwerk

    ProjectWKO,meerwaarvoorjegeld

    GeothermiemetFransvernuft

    Energieprestatiesopgebiedsniveau EPGenEMGin2012

    UniformeMaatlatenAfwegingskaderLocaties Aanbestedenwarmtenet

    Snoeihout,duurzameenergievoorgemeentes

    Agenda

    Deelnemersoverzicht

    Colofon

    2 WARMTENETWERK MAGAZINE

    3

    4

    6

    8

    9

    10

    11

    12

    13

    14

    15

    16

    17

    18

    19

    Inhoud

    Omslagfoto:

    Aanleg warmteleiding Diemen-AlmereOp 24 augustus organiseerde Warmtenetwerk een excursie per boot

    naar het IJmeer om te zien hoe voor het eerst ter wereld voor een

    warmtetransportleiding een sleuf gebaggerd wordt in plaats van

    gegraven. De leiding verbindt de warmtekrachtcentrales van NUON

    Vattenfall in Diemen met het warmtestation voor Almere Poort,

    dat met een vermogen van 180 MW het grootste warmtestation van

    Nederland wordt. Het trac loopt over ongeveer 8 kilometer door

    het IJmeer. Aannemer A.Hak is uitvoerder van deze unieke klus.

    De leidingen zijn uitgevoerd met een binnen- en buitenpijp van staal

    met daartussen vacum voor minimaal warmteverlies; de leverancier

    van de leidingen is Logstor Benelux.

  • NR 11. HERFST 2011 3

    Alle aandacht van vadertje Staat was gericht op zijn grote

    dochters Volta en Methana. Therma was een stiefkind dat

    geen aandacht kreeg en altijd aan het kortste eindje trok.

    Daar klaagde ze veel over, maar niemand luisterde. Tot vader

    ontdekte hoeveel werk ze kon verzetten in de huishouding.

    Waarom geef ik al mijn geld aan mijn twee grote dochters,

    dacht Staat? Dochter Therma kan met veel minder geld veel

    meer presteren dan Volta en Methana. En zo beloofde Staat

    aan Therma zakgeld als ze het huis eens extra goed schoon

    zou maken. Maar hij was bang dat ze net als Volta en Methana

    een verwende dochter zou worden. Daarom schreef hij een

    paar boeken met spelregels en hij zei dat Therma alleen het

    zakgeld kreeg als ze precies volgens alle regels werkte. Maar

    Therma werd onzeker van die dikke boeken. Hoe kon ze nu al-

    les lezen, terwijl er zoveel werk wachtte? En sommige regels

    snapte ze niet goed. Waarom kreeg ze wel geld als ze het was-

    water opwarmde boven het houtvuur, maar niet als ze warm

    water ophaalde bij de buurman? Had vader er wel verstand

    van of had hij zelf nooit iets gedaan in de huishouding?

    2011 is een uniek jaar voor de warmtesector. Ineens worden

    we overspoeld met regelingen waar we al jaren om geroepen

    hebben. Subsidieregelingen voor duurzame warmte, een werk-

    bare warmtewet, energieprestatienormen voor de nieuwbouw

    IntroductieHet doel van de in 2008 opgerichte stichting Warmtenetwerk

    is een duurzame warmte- en koudevoorziening in Nederland

    en Vlaanderen.

    Met het Warmtenetwerk Magazine willen we u kennis laten

    maken met de ontwikkelingen en mogelijkheden van warmte-

    en koudenetten en met het netwerk aan spelers op dit gebied.

    Meer dan 130 organisaties nemen deel aan het Warmtenetwerk.

    waarin de effecten van een warmtenetwerk kunnen worden

    verrekend, een Europese richtlijn die gebruik van restwarmte

    gaat verplichten en een nieuw handelssysteem voor emissie-

    rechten met aandacht voor restwarmte. De meeste regelin-

    gen gaan in januari al in. Veel tijd om u de spelregels eigen

    te maken, is er dus niet. Maar het is van levensbelang voor

    warmtebedrijven om al die nieuwe regels te leren begrijpen.

    Alleen dan kunt u ervan profiteren.

    Zo vergt de ontwikkeling van projecten voor duurzame warm-

    te echt tijd en kunt u pas subsidie aanvragen als u bouw- en

    milieuvergunning hebt voor uw project. Het zou me niet ver-

    bazen als de eerste ronde in de SDE van 2012 duurzame elek-

    triciteit en groen gas met de buit aan de haal gaan, omdat

    de warmtesector er nog niet klaar voor is. En dat terwijl de

    warmtesector de grootste kans op subsidie heeft, want het

    is de goedkoopste categorie. Het ministerie van Economie,

    Landbouw en Innovatie geeft voorrang aan de goedkoopste

    opties in de SDE+. Maar dan moeten we wel projecten indie-

    nen.

    We krijgen het dus erg druk, maar het mooie is dat er nieuwe

    kansen zijn voor de warmtesector. Vanuit Warmtenetwerk

    doen we ons best om u via onze digitale nieuwsbrief, congres-

    sen, dit magazine en vanuit onze werkgroepen aan de nodige

    informatie te helpen. Doe er uw voordeel mee!

    Klaas de Jong

    Zijn we er klaar voor?

    WARMTENETWERK

    meer comfort met minder fossiele energie

  • 4 WARMTENETWERK MAGAZINE

    Energy Matters ontwikkelt tribronsysteemEnergy Matters heette tot voor kort Cogen Projects. Project-

    leider Gebouwde Omgeving Arjen de Jong vertelt mij waarom

    is gekozen voor een nieuwe naam: Cogen Projects was ge-

    specialiseerd in WKK. In de loop der jaren zijn we ons steeds

    breder gaan positioneren en ook steeds breder gaan adviseren

    op het gebied van energiebesparing. Daar past een nieuwe

    naam bij. Energy Matters is een adviesbureau voor energie-

    besparing in brede zin. Tot hun klanten behoren industrile

    bedrijven, tuinders, universiteiten, ziekenhuizen en energie-

    bedrijven. Het bedrijf wordt veelal ingeschakeld als er inno-

    vatieve oplossingen nodig zijn.

    Zo is Energy Matters nu bezig met een nieuwbouw- en reno-

    vatieproject voor woningen die gevoed gaan worden met de

    restwarmte uit koeltorens. Dat is uniek. zegt De Jong. En

    deze oplossing kan ook in andere projecten herhaald worden.

    We zijn bijvoorbeeld ook bezig met een vergassingsproject op

    basis van 2e generatie biobrandstoffen, die niet concurreren

    met product of voedseltoepassingen. En we hebben onlangs

    een innovatieprijs gewonnen met ons tribron-systeem (www.

    tribron.nl).

    Lokale warmtenetwerken kunnen veel bijdragen aan ver-

    duurzaming, daarom zijn wij lid geworden van het Warm-

    tenetwerk. aldus De Jong. We vinden het goed dat het

    Warmtenetwerk zich richt op kennisverspreiding onder de

    leden. We hopen hier ook zelf ons steentje aan bij te kun-

    nen dragen. We hopen ook op versterkte samenwerking met

    andere partijen.

    MIROM in Roeselaere wil kennisuitwisseling met NederlandVoor milieuzorgbedrijf MIROM is de stadsverwarming die

    zij van warmte voorziet een belangrijk onderdeel van het

    bedrijf. Het is de enige vorm van energierecuperatie die

    wij hebben. zegt directeur Jean-Luc Bonte. In de afval-

    verbrandingsinstallatie van MIROM wordt afval, dat niet

    voor andere doeleinden gebruikt kan worden, verbrand.

    De warmte die dat oplevert gaat naar een twintigtal

    grote gebouwen met onder andere een veiling, scholen,

    glastuinbouw en een cultureel centrum.

    Bonte geeft aan dat hij het Vlaams Actieplan Groene

    Warmte een gemiste kans vindt. Volgens hem wordt te-

    veel gefocust op groene energie uit biomassa. Het gaat

    vooral over kleine installaties. Andere kansen worden on-

    derbelicht.

    MIROM bekijkt ook mogelijkheden om mr te doen op

    het gebied van warmte. Wij zijn aan het onderzoeken

    of we een glastuinbouwcomplex van 20 hectare kunnen

    voorzien van warmte. Dat zou gaan om warmteverdeling

    op lage temperatuur, zon 50C. Bij het Warmtenetwerk

    hoopt Bonte op kennisuitwisseling en wellicht nieuwe sa-

    menwerkingen. Dat zijn de voornaamste redenen waar-

    om MIROM lid is geworden. Het is belangrijk dat wij

    steeds nieuwe informatie krijgen. Het werk van MIROM

    is een uitzondering in Vlaanderen. De warmtenetten in

    Nederland zijn van een andere orde en wij willen daar

    graag bij betrokken zijn.

    Interviews met nieuwe leden

  • NR 11. HERFST 2011 5

    DBV: aanbesteding Groene NetDriven By Values (DBV) is een jong en dynamisch adviesbureau

    dat overheden en marktpartijen bij elkaar brengt en helpt met

    het realiseren van duurzame energie projecten. Het bedrijf is

    momenteel actief aan de slag in Limburg, onder andere met

    de realisatie van twee duurzame energiecentrales in Venlo en

    Maastricht en met de oprichting van duurzaam warmtebedrijf

    het Groene Net. Voor het Groene Net zijn we nu op zoek

    naar de geschikte private partner. vertelt Dennis Fokkinga,

    n van de oprichters van DBV. Meer dan 10 (inter-)nationale

    bedrijven hebben interesse getoond. Eind juli hebben we een

    offerteaanvraag neergelegd bij vijf geselecteerde marktpar-

    tijen. In september beginnen we met dialoogrondes om de of-

    fertes goed te bespreken en uiteindelijk tot een keuze te ko-

    men. We verwachten dat die keuze aan het eind van het jaar

    gemaakt gaat worden. Fokkinga vertelt trots dat het project

    in aanmerking komt voor de Green Deal. Het Groene Net is

    geselecteerd uit enkele honderden initiatieven en kan, als de

    Green Deal daadwerkelijk wordt afgesloten, vanaf september

    rekenen op hulp van de Rijksoverheid op een aantal vlakken.

    Er zijn veel kansen op het gebied van duurzame energie die

    niet benut worden. Op de eerste plaats moet je deze kan-

    sen (willen) zien. Daarmee helpen wij met name regionale

    en lokale overheden. Vervolgens moet je de kansen kunnen

    verzilveren. Daarbij is vaak hulp nodig van private partijen

    zoals energieproducenten, -bedrijven en afnemers. Oplos-

    singen moeten toegevoegde waarde bieden voor iedereen die

    betrokken is en risicos dienen navenant te worden verdeeld.

    We starten daarom vaak met een haalbaarheidstudie of een

    Business Case. De belangen van alle betrokkenen houden we

    gedurende het hele traject goed in de gaten.

    Om maximaal te profiteren van de aanwezige kennis en leer-

    ervaringen in Nederland, voert DBV ook onderzoeken uit. Zo

    zijn in samenwerking met Agentschap NL studies verricht naar

    de toekomstvastheid en succes- en faalfactoren van warm-

    tenetten. Wij zijn lid geworden van het Warmtenetwerk, om-

    dat het een podium biedt voor een groot aantal partijen. DBV

    wil op de hoogte blijven n op de hoogte houden. We willen

    graag kennis en ervaringen delen met anderen.

    Joulz gaat voor duurzame infrastructuurJoulz is lid geworden van het Warmtenetwerk. In het

    bedrijf draait het om het bedenken, bouwen n behe-

    ren van toekomstbestendige energie-infrastructuren, zo

    staat te lezen op de website. Joulz biedt met zon 2500

    werknemers netbeheerders, industrile opdrachtgevers,

    bedrijven en overheden duurzame totaaloplossingen te-

    gen een zo laag mogelijke Total Cost of Ownership.

    Een snelle blik op de website leert weinig over de activi-

    teiten van Joulz op het gebied van duurzame warmte en

    koude. Dat klopt, zegt Vincent van Hoegaerden, ont-

    wikkelaar energieprojecten bij Joulz, We zorgen wel al

    jaren voor het warmtenetwerk van Eneco in Amstelveen,

    maar andere activiteiten zijn nog relatief nieuw en moe-

    ten nog uitgelicht worden op de website. Hij heeft het

    over de aanbestedingen die Joulz doet op het gebied van

    engineering en storings- en onderhoudsdiensten. En sinds

    een halfjaar houdt Joulz zich bezig met het realiseren

    en het onderhoud van warmte- en koudeopslagsystemen.

    Heel actief is Joulz ermee, en van plan om de activitei-

    ten op het gebied van duurzame warmte en koude uit

    te breiden. We denken dat het goed is voor de branche

    om te weten waar iedereen mee bezig is. Het gaat om

    kennisuitwisseling, maar samen staan we ook sterk om

    bijvoorbeeld te lobbyen bij overheden.

    Nog meer nieuwe deelnemersIn de afgelopen maanden hebben naast het genterview-

    de viertal ook CarbonMatters en Greenvis Energy Soluti-

    ons zich opgegeven als deelnemer aan het Warmtenet-

    werk. Een profiel van deze organisaties is te vinden op

    onze website www.warmtenetwerk.nl of

    www.warmtenetwerk.be

  • 6 WARMTENETWERK MAGAZINE

    Brussel, Den Haag en provincies gaan voor warmte

    Minister Freya Van

    Den Bossche kondigt

    actieplan aan bij

    bezoek aan de

    afvalenergiecentrale

    in Gent. (foto IVAGO)

    Provincie Noord-Brabant heeft inspiratiekaarten laten maken voor

    gebruik van restwarmte en CO2 in West-Brabant en Zeeland.

    Dit jaar is er vanuit de overheid volop aandacht voor warmte.

    De Vlaamse regering in Brussel en de Nederlandse overheid

    in Den Haag zijn actief met subsidieregelingen voor groene

    warmte. De reden is simpel: Nederland heeft in 2020 een aan-

    deel van 14 procent duurzaam in het eindverbruik van energie

    beloofd aan de EU en Belgi 13 procent. Dat is alleen mogelijk

    met een forse groei in de productie van duurzame warmte.

    Met alleen stimuleren van de opwekking van duurzame elek-

    triciteit kom je er niet, omdat het eindverbruik van warmte

    domweg veel meer dan het dubbele is van het eindverbruik

    van elektriciteit. Nu hebben de Vlaamse en Nederlandse mi-

    nisters, die verantwoordelijk zijn voor het energiebeleid, ook

    nog eens ontdekt dat groene warmte goedkoper is dan wind-

    energie om maar niet te spreken van de kosten van zonnes-

    troom.

    De uitspraken van de Vlaams minister van Energie Freya Van

    den Bossche bij de start van haar Actieplan Groene Warmte

    zijn opmerkelijk: Volgens een prognosestudie van Vito, de

    Vlaamse instelling voor technologisch onderzoek, kan groene

    warmte tegen 2020 liefst twee derde van deze hernieuwbare

    energiedoelstelling invullen. Bovendien is groene warmte veel

    goedkoper dan groene stroom. Per geproduceerde megawatt-

    uur is bijna twintig keer minder steun nodig om rendabel te

    zijn. Ook Maxime Verhagen, de Nederlandse minister van

    Economie, Landbouw en Innovatie (EL&I) gaf aan dat duur-

    zame warmte de doelstelling voor 2020 betaalbaar maakt.

    Hij deed dat bij zijn reactie op het advies van de Algemene

    Energie Raad over de haalbaarheid van 14 procent duurzaam,

    die uitging van verdrievoudiging van de productie van groene

    stroom in 2020.

    Vlaanderen gaat in haar Actieplan Groene Warmte overigens

    niet alleen warmte uit hernieuwbare bronnen ondersteunen,

    maar ook het gebruik van restwarmte uit de industrie en de

    aanleg van warmtenetten. Daarmee anticipeert minister Van

    den Bossche al op de nieuwe Energy Efficiency Directive van

    de EU. In het voorstel dat nu in Brussel is gepubliceerd, staan

    warmtekrachtkoppeling en gebruik van industriewarmte hoog

    op de agenda. Het ziet er naar uit dat ook het systeem voor

    handel in emissierechten van de EU vanaf 2013 kansen biedt

    om gebruik van restwarmte te verzilveren.

    Het Nederlandse ministerie van EL&I is nog niet erg actief met

    industriewarmte maar de Nederlandse provincies hebben in

    juli een Nationale Routekaart Restwarmte laten maken.

    Op beleidsgebied is er nog meer nieuws vanuit Den Haag.

    Minister Verhagen stuurde in juli de herziene warmtewet na

    behandeling door de Raad van State naar de Tweede Kamer.

    De wet is aanzienlijk vereenvoudigd ten opzichte van de oor-

    spronkelijke versie.

    Minister Donner van Binnenlandse Zaken kwam met een nieu-

    we norm voor energieprestaties in de nieuwbouw,de EPG,

    waarin via de norm EMG vanaf 2012 ook het effect van ge-

    biedsmaatregelen zoals een warmtenet wordt opgenomen.

    Het effect van een warmtenet op de energieprestatie van een

    woning hangt af van de kwaliteit van het warmtenet.

    Minister Maxime

    Verhagen bij de

    inbedrijfstelling van

    de stoomleiding van de

    afvalenergiecentrale

    Twence naar Akzo

    Nobel in Hengelo.

  • NR 11. HERFST 2011 7

    Subsidie voor warmte in NederlandZowel in Nederland als Vlaanderen is er al steun voor warm-

    tekrachtkoppeling met biomassa als brandstof. Den Haag doet

    dat in de vorm van een warmtebonus bij de opwekking van

    duurzame elektriciteit uit biomassa en in Vlaanderen is er de

    combinatie van WKK-certificaten met certificaten voor groene

    stroom. Maar de koppeling aan elektriciteitsproductie wordt

    in 2012 door Den Haag losgelaten en het gaat ook niet meer

    alleen om biomassamaar ook om diepe aardwarmte.

    Toevoeging van de categorie warmte aan de SDE verandert

    het karakter van de regeling, die oorspronkelijk alleen be-

    doeld was voor elektriciteit. Met de invoering van warmte in

    de SDE kreeg men te maken met een nieuw fenomeen. Terwijl

    elektriciteit en groen gas aan openbare netten kan worden

    geleverd, is dat bij warmte niet het geval. Vanaf volgend jaar

    valt eigen gebruik van duurzame energie ook onder de subsi-

    dieregeling.

    De SDE is vooral bedoeld voor grootschalige projecten en niet

    voor installaties in individuele woningen. Den Haag heeft

    slechte ervaringen opgedaan met de subsidiering van zonne-

    stroom bij woningen. Vanwege de administratieve kosten van

    een langjarige vergoeding op energieproductie is een zekere

    schaalgrootte noodzakelijk. Bij kleine installaties ligt een sub-

    sidie op de investering meer voor de hand.

    ECN en KEMA hebben voor de verschillende opties berekend

    wat de productiekosten zijn en daarmee basistarieven gepu-

    bliceerd in een advies aan het Ministerie van EL&I. De subsi-

    die is het basistarief min de marktwaarde van de betreffende

    energievorm. Voor elektriciteit en gas hanteert men daarvoor

    de cijfers op de energiebeurs en voor warmte heeft men de

    marktwaarde ook gebaseerd op de aardgasprijs.

    Vlaams Actieplan Groene WarmteBiomassa zal veruit de grootste bijdrage leveren aan de

    productie van duurzame energie, maar het Vlaamse ac-

    tieplan betekent ook steun voor zonnewarmte en warm-

    tepompen. Bovendien geeft het in juli goedgekeurde plan

    subsidie voor hergebruik van restwarmte uit de industrie

    en voor warmtenetten.

    De Vlaamse regulator voor energie VREG zal twee keer

    per jaar een aanbesteding organiseren, waarbij bedrijven

    projecten aanvragen kunnen indienen voor productie van

    groene warmte en benutting van industriewarmte. De re-

    geling geldt voor installaties met een vermogen van min-

    stens 1 MW. De aanvragen worden gerangschikt op basis

    van de benodigde steun. Hoe minder geld men vraagt per

    MWh warmte, des te groter de kans op subsidie.

    De geselecteerde projecten krijgen tien jaar lang een

    vast bedrag per geproduceerde hoeveelheid warmte. De

    maximale steun bedraagt zes euro per megawattuur. Ter

    vergelijking: de Vlaamse groenestroomcertificaten komen

    op gemiddeld 100 euro per MWh.

    Belangrijk is dat de steun voor groene warmte niet in

    de energiefactuur van de consument zal doorgerekend

    worden, maar betaald wordt vanuit de begroting van de

    Vlaamse regering. Voor 2012, 2013 en 2014 is telkens vier

    miljoen euro gereserveerd voor nieuwe projecten.

    Voor zonneboilers en warmtepompen komt een subsidie

    op de investering.

    Brussel, Den Haag en provincies gaan voor warmte

    Stichting Warmtenetwerk heeft commentaar ingediend op

    het concept van het advies basistarieven SDE 2012, dat ECN

    en KEMA hebben opgesteld in opdracht van het ministerie

    van EL&I. We zijn blij dat er nu ook subsidie voor duurzame

    warmte komt. We vragen aandacht voor een realistische be-

    rekening van de onrendabele top voor 2012 in het conceptad-

    vies. De cijfers voor kosten en opbrengsten van geothermie

    zijn naar onze mening te optimistisch. Zowel bij geothermie

    als bij warmte uit biomassa zijn de berekeningen gebaseerd

    op hoge bedrijfstijden door gebruik te maken van bestaande

    warmtenetten. Bij die keus is aandacht nodig voor een juiste

    waardering van de kostprijs van warmte van bestaande pro-

    ducenten en het alternatief van hoogwaardige warmtekracht-

    koppeling.

    Warmtenetwerk heeft verder ondermeer voorgesteld om ook

    warmte uit grote zonnecollectoren op te nemen in de SDE van

    2012 en aandacht gevraagd voor de kansen voor nieuwe ont-

    wikkelingen bij energie uit rioolslib en pyrolyse-olie.

    Inbreng warmtenetwerk in marktconsultatie SDE

  • 8 WARMTENETWERK MAGAZINE

    Warmte centraal in Energy Efficiency DirectiveOp 22 juni heeft de Europese commissie een voorstel uitge-

    bracht voor een nieuw Energy Efficiency Directive. Warmte

    staat centraal in deze richtlijn. Er was al aandacht in de pers

    voor een verplichting op benutting van warmte uit elektrici-

    teitscentrales, maar de richtlijn gaat veel verder. Ook indu-

    strie met restwarmte zal worden verplicht om maatregelen

    te nemen om deze warmte nuttig te gebruiken. Verder is het

    voorstel om voor stookinstallaties van meer dan 50 MWth de

    toepassing van warmtekrachtkoppeling te verplichten.

    Hoogrendement WKK en warmte- en koudenetten spelen in

    de ogen van de EU een cruciale rol om de afhankelijkheid

    van olie, aardgas en kolen te verminderen en de uitstoot van

    broeikasgassen met 20 procent te reduceren. De EU voorziet

    dat zonder maatregelen de uitstoot zal stijgen in plaats van

    dalen.

    De lidstaten moeten nationale plannen opstellen voor warmte

    en koude met tienjarenplannen voor energiebesparing in ge-

    bouwen en voor uitbouw van WKK en warmte- en koudenet-

    ten. Grote ondernemingen zullen ook plannen moeten maken

    en monitoren op resultaat.

    De energieleveranciers en netwerkbeheerders krijgen in de

    Energy Efficiency Directive ook te maken met verplichtingen

    tot energiebesparing. De leveranciers moeten zorg dragen

    voor een lagere afzet bij hun afnemers. Netbeheerders moe-

    ten naast besparing ook elektriciteit uit WKK voorrang geven

    op hun net. Verder ziet de EU een belangrijke rol voor ener-

    giedienstenbedrijven, de zogenaamde ESCOs (Energy Servi-

    ces Corporations).

    Er komen ook specifieke eisen aan de duurzaamheid van

    warmtenetten als het aan Brussel ligt. Efficinte warmtenet-

    ten moeten volgens de voorgestelde richtlijn 50 procent duur-

    zame warmte, warmte uit WKK of restwarmte hebben of een

    mix van deze warmtebronnen.

    Handel in emissies verandert sterk in 2013Vanaf 2013 gaat de handel in emissies heel anders werken.

    Het huidige ETS2 (Emission Trading System 2) kent CO2-rech-

    ten toe op basis van historisch energieverbruik. In de ETS3

    gaat de EU rechten toekennen op basis van benchmarking. Dat

    wil zeggen dat de industrie rechten krijgt op basis van normen

    per eenheid product, bijvoorbeeld tonnen staal. Efficint wer-

    kende bedrijven hebben dan voordeel, terwijl bedrijven met

    een relatief hoog energieverbruik rechten moeten bijkopen.

    Elektriciteitscentrales krijgen vanaf 2013 geen rechten voor

    CO2 maar moeten emissierechten kopen. Dat geldt ook voor

    levering van elektriciteit door industrie, grote glastuinbouw-

    bedrijven en dergelijke. Het gevolg zal zijn dat elektriciteit

    vanaf 2013 duurder wordt.

    Voor levering van restwarmte kent ETS 3 meerdere mogelijk-

    heden. Op de jaarbijeenkomst van Warmtenetwerk op 5 ok-

    tober zal onze deelnemer Ecofys kansen en knelpunten toe-

    lichten.

    Inonsmagazinekunnenwenietmeerdanhoofdlijnenvan

    allenieuweontwikkelingenweergeven.Maardoorbezoek

    aancongressenkuntumeer inzichtkrijgenindenieuwe

    regelingen,diestrakshetspelindewarmtesectorgaanbe-

    palen.

    Nationaal warmtecongres 2011 Op 28 september presenteert onze voorzitter Gijs de Man in

    Leiden de stand van zaken bij de warmtewet. Sander Lensink

    van ECN licht op dit congres toe hoe het er met warmte in de

    SDE 2012 uitziet na de marktconsultatie.

    Jaarbijeenkomst WarmtenetwerkOp onze jaarbijeenkomst op 5 oktober bij de vakbeurs Energie

    2011 in Den Bosch presenteert Bram Borkent van Ecofys de

    mogelijkheden voor CO2-rechten voor levering van restwarmte

    in het ETS3.

    Congres duurzame warmte TVVL-WarmtenetwerkOp 15 november zal Jan Bouke Agterhuis van Agentschap NL

    op de Hanzehogeschool in Groningen de mogelijkheden voor

    subsidie op duurzame warmte toelichten en ingaan op de ei-

    sen voor aanvragen.

    Meer informatie op congressen

  • Voorlopig programma

    12.30-13.0: Ontvangstmetbroodjes

    13.00-13.20: Jaaroverzicht2011enplannen2012

    Gijs de Man, voorzitter Warmtenetwerk

    13.20-13.30 Financieeloverzicht

    Hendrik Jan Kors, penningmeester

    13.30-14.00: Aanlegwarmtenetteninbestaandebouw

    Werkgroep Techniek & Innovatie

    14.00-14.20: VerslagstudiereisKopenhagen-Helsingr-Malm

    14.20-14.30: HerdrukboekdemooistewarmtenettenvanNederland

    14.30-15.00: Pauze

    15.00-15.30: Krijgtrestwarmtemeerwaardein2013?

    Het ETS3 dat in 20213 ingaat, heeft een heel andere opzet

    dan het huidige systeem voor CO2-rechten. Wat betekent

    dat voor levering van restwarmte?

    Bram Borkent, Ecofys te Utrecht

    15.30-16.00: Verrassing

    16.00-16.30: Drankje en hapje

    Deelname is gratis.

    Verplichte inschrijving op www.warmtenetwerk.nl

    Bezoek vakbeurs Energie 2011 Combineer de deelname aan onze jaarbijeenkomst met een ochtendbezoek aan

    de vakbeurs 2011. Verschillende deelnemers aan warmtenetwerk hebben een

    stand op deze beurs: bureau CCS, Cogas, Danfoss Energie Systemen, De Kleijn

    Energy Consulting, DWA installatie- en energieadvies, E.ON Benelux, Ekwadraat

    Advies, Energy Matters, Geveke Technical Solutions, Isoplus, Kamstrup,

    Liandon, NIBE, Samson Regeltechniek, Thermaflex, Warmtemeterservice,

    Watts Microflex, Weijers Waalwijk. Ook ons secretariaat F&B is aanwezig

    op de beurs, die van 4 t/m 6 oktober wordt gehouden in de Brabanthallen.

    Tijdens de beurs worden ook de congressen Smart Grids en Marketing en

    verduurzaming gehouden. Deelnemers aan Warmtenetwerk krijgen korting

    voor deze congressen.

    Jaarbijeenkomst Warmtenetwerk 20115 oktober 2010 Brabanthallen, s Hertogenbosch

    NR 11. HERFST 2011 9

  • 10 WARMTENETWERK MAGAZINE

    IPO Nationale Routekaart RestwarmteMet een bruikbaar potentieel van 103 Petajoule, kan rest-

    warmte uit de industrie bijna 3 miljard m3 aardgas per jaar

    besparen. Dat berekenende bureau CE te Delft voor het Inter-

    provinciaal Overlegorgaan IPO, dat is gevestigd in Den Haag.

    De helft hiervan is daadwerkelijk toepasbaar voor de verwar-

    ming van woningen. Om de resterende warmte ook te kunnen

    benutten, zal men ook glastuinbouw en industrie moeten kop-

    pelen aan warmtebronnen. CE Delft keek bij haar onderzoek

    naar temperatuur van de beschikbare warmte en afstand tot

    mogelijke afnemers.

    Het potentieel voor gebruik van restwarmte verschilt sterk per

    provincie. Zuid-Holland heeft het grootste aanbod aan rest-

    warmte en tegelijk ook een groot woningbestand en Zuid-Hol-

    land heeft van alle provincies ook het grootste aantal wonin-

    gen dat al is aangesloten op een warmtenet. Ook Gelderland,

    Limburg en Noord-Brabant hebben relatief veel restwarmte

    terwijl er in Flevoland en Friesland maar weinig restwarmte

    beschikbaar is. Overigens zegt dit nog niet alles, want voor

    het grote warmtenet in Almere is een grensoverschrijdende

    warmtetransportleiding vanuit Diemen in aanbouw.

    In de routekaart heeft CE Delft een inventarisatie gemaakt

    van de mogelijke rollen die provincies kunnen spelen om het

    gebruik van restwarmte te realiseren. In hoofdstuk 4 van het

    rapport worden de kenmerken, rolopvattingen en taken van

    alle provincies afzonderlijk behandeld en worden er aanbeve-

    lingen per provincie gedaan.

    Algemene aanbevelingen zijn:

    Structureleuitwisselingvanideenenervaring.

    Gezamenlijkoverlegvanprovinciesmetlaag

    aanbodmetoverheidvoorhetoplossenvanknel

    puntenbijkleinschaligerestwarmteprojecten.

    Gezamenlijkeontwikkelingvan

    financieringsvormenvoorgrootschalige

    warmte-infrastructuurdoorprovinciesmetgroot

    aanbodvanwarmte.

    Voor de ontwikkeling van de IPO Nationale Routekaart Rest-

    warmte heeft CE Delft gebruik gemaakt van de Warmteatlas

    van Agentschap NL. Het bureau ziet ook belangrijke rol voor

    Agentschap NL als ondersteuner van de provincies.

    Voor de Rijksoverheid zijn een fors aantal aanbevelingen zoals

    aanpassing van de wet Milieubeheer, tegengaan van lozing van

    warmte met Waterwet en Warmtewet, een revolverend fonds

    voor financiering en ontwikkeling van een visie voor lange ter-

    mijn.

    Het rapport is beschikbaar op www.ce.nl

    Rolopvatting provincie Gelderland.

    Restwarmte per provincie.

  • NR 11. HERFST 2011 11

    Congres Duurzame warmte15 november 2011 Hanzehogeschool Groningen

    Voorlopig programma

    12.00-13.00: Ontvangstmetbroodjesenkoffie

    enbezoekinfomarkt

    13.00-13.15: Openingdoordagvoorzitter(TVVL)

    13.15-13.45: SteunvoorproductievanduurzamewarmteinSDE+2012

    Jan Bouke Agterhuis, Agentschap NL te Zwolle

    13.45-14.00: VragenrondeoverSDE+2012

    14.00-14.30: Stokenvanhoutenhoutpellets:duurzaamenbetaalbaar

    Arjan Blokland, DEGIN te Achlum (Frl)

    14.30-15.00: Pauzemetinfomarkt

    15.00-15.30: Gaatgeothermieaardgasvervangen?

    Prof. Rien Herber, Rijks Universiteit Groningen

    15.30-16.00: HetprojectFlexiheat

    Wim van Gemert, Hanzehogeschool Groningen

    16.00-16.30: Praktijkvoorbeeldenenpotentieelvanduurzamewarmte

    Klaas de Jong, Warmtenetwerk en Energieprojecten.com te Vledderveen (Dr)

    16.30-17.30: Infomarktendrankje

    Deelname kost voor leden van TVVL en/of Warmtenetwerk 30,- en voor niet-leden 50,- Inschrijving bij het secretariaat van TVVL 033-4345750 of [email protected]

    WARMTENETWERK

    meer comfort met minder fossiele energie

  • Amsterdam initiatiefnemer van onderzoek WKO

    12 WARMTENETWERK MAGAZINE

    Wehebbenwarmteenkoudeopslag(WKO)hardnodiginge-

    biedenwaar geenwarmtenet (en koudenet) is of zal komen

    voor de verduurzaming van de warmte- en koudevraag in

    Amsterdam,steltMarliesLambregtsvandeDienstMilieuen

    BouwtoezichtAmsterdam(DMB).Signalenuitdepraktijkvan

    exploitantenvanwkosendeervaringmeteenaantalgemeen-

    telijkeWKOsgevenaanleidingomonstegaanverdiepenin

    het functioneren vanWKOs op energiebesparingsgebied via

    de Wet milieubeheer en Waterwet. Gezien de ambities van

    Amsterdam ishetvangrootbelangdatde techniekWKOals

    eenbetrouwbareenrobuusteenergietechniek indepraktijk

    kanwordenbeschouwdendatmarktpartijengeloofhoudenin

    dezetechniek.

    Project WKO, waar voor je geldTeunissen,LieftingenLambregtszijndeinitiatiefnemersvan

    hetprojectWKO,waarvoorjegeld,waarvanAmsterdamde

    trekkeris.ProvinciesNoord-enZuid-Hollandenregionalemi-

    lieudienstennemendeel.Wekrijgenregelmatigvragenvanuit

    andereprovinciesengemeentendiemeewillendoen.Hetis

    helaasniethaalbaarominditstadiumhetprojectverderuit

    tebreidennaarandereprovinciesengemeenten,aldusLam-

    bregts.

    HetprojectwordtfinancieelondersteunddoordestichtingSK-

    bodem,Agentschapnl,Amsterdam,Cofely,Digitalechecklisten,

    DWAenIFTechnology.

    Amsterdam telt minstens zeventig WKO-projecten. Het ver-

    moeden bestaat dat er veel bodemopslagsystemen zijn, die

    technischnietoptimaalwordengemonitoordenbeheerd.Dit

    leidt totonnodigelektriciteitsverbruikvoorpompen,gasver-

    bruikvandeketelenonbalansindebodem.Voordeexploitant

    leidtdittotextrakosten.

    Ommeerinzichttekrijgenindeenergieprestatiesindeprak-

    tijkvanWKOsopensystemengaandegemeentenenprovin-

    ciesdekomendetijdaanexploitantenvragenomdewerking

    vanhunWKOteevaluerenendezeinformatieteoverleggen.

    HetprojectWKO,waarvoorjegeldheeft4doelen;

    1 RealisatievandaadwerkelijkeCO2besparingbijdete controlerenWKOs;

    2 Marktpartijenhoudengeloofindeenergietechniek WKO;

    3 Ontwikkelenenbeschikbaarstellenvan instrumentariumwaarmeealleWKOsinNederland

    doorprovinciesengemeentengoedgecontroleerd

    kunnenworden;

    4 Bijdragenaandeontwikkelingvanlandelijkewet- enregelgevingenaanstaandeISSO-certificeringvan

    WKOs.

    Indeeerstehelftvan2012wordenderesultatenvandit

    projectbekend.

    De WKO voor de Oostelijke Handelskade heeft al jaren

    goede ervaring met vrije koeling met IJwater; in een recente

    studie van Rik Molenaar aan de TU Eindhoven is gebruik van

    oppervlaktewater voor verbetering van de prestaties van

    WKO onderzocht.

  • De warmtecentrale in de Parijse voorstad Chevilly-Larue

    is bepaald niet indrukwekkend. Twee onopvallende

    gebouwtjes tussen flatgebouwen en direct achter een

    school. Maar als de bedrijfsleider van het warmtebedrijf

    Semhachgaatvertellenoverdeprestatiesvandezecentrale

    enhetnetdankomjeerachterdathetsobereuiterlijken

    desimpelogendetechnischeinstallatiesbinnenmetFrans

    vernuftzijnopgezet.Hetisalsmetdelelijkeeend,dedoor

    Citronontworpenauto:nietmooimaarwelcomfortabel

    ensuperzuinig.

    De excursie naar Semhach is een onderdeel van het

    jaarcongres van Euroheat & Power in Parijs. Ik ben

    niet de enige, die onder de indruk raakt van dit Franse

    warmteproject.OokdeexpertsuitdeScandinavischelanden

    zoals SvenWerner,professor inwarmte-enkoudenetten

    in het Zweedse Halmstadt, is duidelijk verrast over de

    bedrijfsvoering van de Fransen. Zijn verbazing geldtmet

    namedeextreemlagetemperatuurwaarmeehetwateruit

    hetwarmtenetterugkomtnaardecentrale.Datisdanook

    hetgeheimvanhetsuccesvanditgeothermieproject.

    Beheersing watertemperatuur basis succesHet water dat men al sinds 1985 van een diepte van twee

    kilometer oppompt in Chevilly-Larue heeft een temperatuur

    van 74 C. Dat is voor een groot warmtenet niet erg hoog.

    Wil je veel warmte uit zon bron halen, dan moet je zorgen

    voor een grote afkoeling. Dat lukt alleen als het water uit

    het warmtenet met een heel lage temperatuur retour komt.

    Dat lukt de Fransen erg goed. De retourtemperatuur varieert

    afhankelijk van het seizoen tussen 35 en 45 C.

    De aanvoertemperatuur is weersafhankelijk en loopt van 70

    C tot ongeveer 100 C bij vorst.

    Op het warmtenet zijn maar liefst 23.000 woningen

    aangesloten van een drietal voorsteden van Parijs. Naast

    de geothermiebron in Chevilly-Larue is nog een tweede

    geothermiebron op het net aangesloten. De bron in Chevilly-

    Larue levert 7 MW warmte bij het maximum debiet van 150 m3

    per uur. De warmtewisselaar tussen bronwater en warmtenet

    is van titanium gemaakt.

    Beide warmtecentrales hebben ook een warmtekrachtinstallatie

    met een gasturbine die in de winter de winning van aardwarmte

    aanvult tot het benodigde vermogen.

    Geothermie is op jaarbasis goed voor 50 procent van het

    warmteverbruik en de gasturbines voor 40 procent. Het

    restantje wordt geleverd door decentraal geplaatste ketels.

    Derde bron voor groei naar 30.000 woningenMomenteel werkt Semhach aan de plannen voor een derde

    geothermiecentrale. Die is nodig omdat men het warmtenet

    wil uitbreiden naar 30.000 woningen. Bij de nieuwe woningen,

    die worden aangesloten, gaat men nog verder met de

    verlaging van de watertemperatuur. Daarvoor worden zowel

    in de woningen als in het warmtenet nieuwe technieken

    gebruikt. Het warmtenet is eigendom van drie gemeentes en

    woningcorporaties.

    Geothermie met Frans vernuft

    NR 11. HERFST 2011 13

  • Per1 januari2012moetvoorhetbepalenvandewette-

    lijkeenergieprestatie-eisvoornieuwegebouwen,deEPC,

    gebruik worden gemaakt van de EPG (energieprestatie-

    norm gebouwen) en van de EMG (energieprestatienorm

    voor maatregelen op gebiedsniveau). Op termijn zullen

    deze methoden ook gaan gelden voor bestaande gebou-

    wen.Hoe gaat dit in znwerk?De EPGbepaalt de ener-

    gieprestatievanhetgebouwopbasisvanmaatregelenop

    gebouwniveau(zoalsisolatieenenergiezuinigeinstallaties

    in het gebouw). De EMG bepaalt de (eventuele) bijdrage

    van collectieve energiemaatregelen in het gebied. Deze

    bijdragewordtuitgedruktinhetzogehetenequivalentop-

    wekkingsrendement enwordt ingevoerd in de EPG. Hoe

    hogerhetequivalentopwekkingsrendement,destebeter

    deenergieprestatievanhetgebouw,watneerkomtopeen

    Energieprestaties op gebiedsniveau

    lagereEPC.DeEMGbrengtlijnindeuiteenlopendegelijk-

    waardigheidsverklaringen,dietotnutoewerdengebruikt

    omhetequivalentopwekkingsrendementtebepalen.

    Om te voorkomen dat een gebouw met een collectieve

    energievoorzieningweliswaaraandeEPC-eisvoldoetdank-

    zij de collectieve energievoorziening maar zelf niet vol-

    doendeenergiezuinig is - bijvoorbeeld door onvoldoende

    isolatie - komt er een getrapte eis: wanneer gebruik

    wordtgemaaktvandeEMG,moetdeenergieprestatievan

    eengebouwzndermeetellingvandeenergievoorziening

    opgebiedsniveaumaximaal1,33maaldedangeldendeEPC

    zijn.Dezegetrapteeisregeltdusdatdeenergieprestatie

    vaneen gebouwzelf, znderde collectievewarmteleve-

    ring,eenminimalewaardeheeft.

    Externe warmtelevering vanaf 2012 in norm

    Warmteopties vergelijken met de Uniforme MaatlatMetdeEMGzijncollectievewarmteoptiesvoorgebouwengoedtevergelijken.

    Eenrekentoolhiervoorisnoginontwikkeling.Wienualwiluitrekenenwelke

    opties hetmeest effectief zijn, kan gebruikmaken van de UniformeMaatlat.

    HiermeekunnendeCO2-uitstoot,hetprimairenergiegebruikendebijdrageaan

    duurzameenergiewordenvergeleken.Voorallewarmte-enkoudeoptieswor-

    dendezelfderekenregelsenuitgangspuntengebruikt,waardoordeuitkomsten

    onderlinggoedvergelijkbaarzijn.

    Collectievewarmtevoorzieningvoorgebouwenstaatsteedsmeerindebelang-

    stelling.Gemeenten alsAmsterdam,Delft enRotterdamzienwarmtelevering

    alsmanieromteverduurzamen.Relatiefnieuwecollectieveoptieszijnsterk

    inopkomst,zoalswarmte-enkoudeosplagengeothermie.Hoekaneenjuiste

    keuzetussendediverseoptieswordengemaakt?Dehuidigenormvoordebepa-

    lingvandeenergieprestatievaneengebouw,deEPN,neemtmaatregelenop

    gebiedsniveaunietmee.Datgaatveranderenper1januari2012:metdenieuwe

    normenEPGenEMG.

    Erzijnnuinstrumentenbeschikbaarwaarmeegerekendkanwordenaandeop-

    tiesomzeonderlingobjectieftekunnenvergelijken.

    14 WARMTENETWERK MAGAZINE

  • NR 11. HERFST 2011 15

    Warmteopties selecteren met het Afwegingskader LocatiesDe EMG en de Uniforme Maatlat berekenen de energeti-

    scheprestatievanwarmteoptiesvoorgebouwen.Maar in

    dedagelijksepraktijkvanbouwprojectenspeeltveelmeer.

    Diversepartijenzijnbetrokkenmetiederhuneigenambi-

    ties,eisenenwensen.Ookdemogelijkhedenvandebouw-

    locatiespeleneenrol.Daarnaastzijndekostenvandedi-

    verseoptiesbelangrijk.Omaldezeaspectenaftewegen

    ishetAfwegingskaderLocatiesontwikkeld.Metditinstru-

    mentkunnenpartijenrondeenbouwlocatie,bijvoorbeeld

    gemeenteenprojectontwikkelaar,gezamenlijkeeneerste

    selectiemakentussenwarmte-enkoudeopties,zowelop

    gebouwniveaualsmetbetrekkingtotcollectieveenduur-

    zameopties.

    Departijenbeantwoordengezamenlijkvragenoverdeken-

    merkenvandebouwlocatieenoverhunwensen.HetAf-

    wegingskaderLocatiestoontvervolgensdevijfmeestkans-

    rijkemogelijkheden.MetdeoptiesuithetAfwegingskader

    ishetvervolgensmogelijkomeenenergievisieuittewer-

    ken,waarvoorbijvoorbeeldhetOEI-model(OptimaleEner-

    gieInfrastructuur)gebruiktkanworden.Ditmodelrekent

    deenergetischeenfinancilesituatieopwoning-,wijk-en

    gebiedsniveaugedetailleerddoor.

    Aanbesteden warmtenettenWanneernatoepassingvanhetAfwegingskaderenbereke-

    ningenmetdeEMGenUniformeMaatlatuiteindelijkwordt

    gekozenvooreenoptie, ishetvervolgenszaakdit struc-

    tureelmee te nemen in het gebiedsontwikkelingsproces.

    In elke fase dienen de ambities voor energie te worden

    verankerdengeborgd inhetproces.Hierkomenbijvoor-

    beeldvragenrondaanbestedenenergie-infrastructuuraan

    deorde.

    Agentschap NL heeft een deskstudie uitgevoerd naar de

    voorwaardenwaarondereenwarmtenet inengebiedkan

    worden vastgelegd en de handreiking Aanbesteding col-

    lectieveenergievoorzieninggepubliceerdophaarwebsite.

    Expertisecentrum helpt verderHetNationaalExpertisecentrumWarmtevanAgentschapNL

    organiseertregelmatigopleidingenoverdeuniformemaat-

    latenhetAfwegingskaderLocaties:

    xx OktoberOpleidingsbijeenkomstAfwegingskaderLocaties

    2 NovemberMasterclassUniformeMaatlat

    3 NovemberAanbestedenenergie-infrastructuur

    Alsuinteressehebtvoordeelname,dankuntueenbericht

    [email protected]

  • 16 WARMTENETWERK MAGAZINE

    Snoeihout wordt belangrijke energiebron Minicongres Energie uit snoeihout in Eindhoven

    12.00-13.00: Ontvangstmetkoffieenbroodjes

    13.00: Opening

    13.00-13.30: SnoeihoutinNederland

    13.30-14.00: ZwembadensportcentruminZwolleopsnoeihout

    HetnieuwerecreatiebadRechterlandeneensportcentrumenschool

    vanLandstedezullenwordenverwarmdmetsnoeihout.

    Chris Kleinschmidt, BeGreen Energy te Emmen

    14.00-14.30: Bredakoppeltbiomassacentraleaanwarmtenet

    GemeenteBredaenEssenthebbeneenovereenkomstgeslotenvoor

    eenhaalbaarheidsonderzoekvooreengrotebiomassacentraledie

    warmtekanleverenaanhetAmernet.

    Jan Dirk Geschiere, gemeente Breda

    14.30-15.00: Pauze

    15.00-15.30: Eindhoveninvesteertzelfinwarmteuitsnoeihout

    Na de realisatie van een houtketel voor het Ottenbad heeft ge-

    meenteEindhovendoorHoStenImtecheensnoeihoutcentralemet

    stoomturbineglatenbouwendiewarmtelevertaanMeerwijk.

    Frans Kastelijn, gemeente Eindhoven

    15.30-16.30: BezoekaanOttenbadenbiomassacentrale

    voorMeerhoven

    Het onderhoud van parken, groenstroken en

    boslevertelkjaarweereengrotehoeveelheid

    snoeihout op. De afvoer naar groencompos-

    teerderskostgeldenhetstrooienvanversnip-

    perdhoutalsbodembedekkerlevertookniets

    op.Sterkernog;hetverteringsprocesvanhet

    houtzorgtvooremissievanCO2zonderdatwe

    ietsaandeenergiehebben.

    Sittard had de primeur voor Nederland met

    een biomassacentrale, die groene stroom en

    warmteproduceertuitsnoeihout.MaarSittard

    isnietmeerdeenige.Verschillendegemeentes

    hebbenontedktdatzeeenduurzameenergie-

    bron in de vorm van snoeihout topt hun be-

    schikkinghebben.Ophetminicongresdatde

    projectgroepbiomassa&wkkorganiseertmet

    degemeenteEindhovenkuntukennisopdoen

    overdezeontwikkelingenindepraktijkzien

    hoehetwerkt.

    Aanmelden op www.biowkk.eu

    3 November

    Centrale Meerhoven (foto's Peter de Koning)

  • NR 11. HERFST 2011 17

    Agenda 2011

    21-22 sept OpleidingwarmtedistributieinHilversum www.fbbv.nl

    22 sept Nationaalcongresenergie&ruimteTUDelft http://congres.exergieplanning.nl

    22-23 sept InternationalseminarORC2011bijTUDelft www.orc2011.nl

    28-29 sept EuropeanHeatPumpSummitinNeurenberg www.hp-summit.de

    29 sept Nationaalwarmtecongres2011inLeiden www.euroforum.nl/congressen

    4-6 okt VakbeursEnergie2011tesHertogenbosch www.energievakbeurs.nl

    5 okt JaarbijeenkomstWarmtenetwerkopEnergie2011 www.warmtenetwerk.nl

    13-14 okt NationaalcongresbodemenergieinUtrecht www.congresbodemenergie.nl

    1-2 nov Water&SustainableEnergyRAIAmsterdam www.moorga.com/congressen

    15 nov CongresDuurzameWarmteTVVLenWarmtenetwerk www.warmtenetwerk.nl en www.tvvl.nl

    30 nov/2 dec NationaalEnergieForum2011inKurhausScheveningen www.energieforum.nl

  • 18 WARMTENETWERK MAGAZINE

    Deelnemersoverzicht augustus 2011A Exploitanten van netten, warmteproducenten en financiers Afval Energie Bedrijf AmsterdamAVR Van GansewinkelCofely Energy SolutionsCogas DuurzaamDuurzame Energievoorziening Veenendaal-OostE.ON BeneluxEneco Warmte & KoudeEssent Local Energy SolutionsGMB Beheer (cluster civiel)HVCenergieING Groen FinancieringenMilieuzorg Roeselaere en Menen (MIROM)Mijnwater HeerlenNUON WarmteRabobankSITA ReEnergyStadsverwarming PurmerendTwence Afval en EnergieWarmCO2Warmtebedrijf RotterdamWarmtenet Hengelo

    B Aannemers en installateurs

    BaasBAM InfratechniekDenysDura Vermeer Ondergrondse InfraFeenstra Warmte Totaal ZorgVan Gelder KLMGMB Beheer (cluster slibverwerking) A. Hak WestVan den HeuvelHeijmans Infra TechniekJoulzMarconi OranjeNijkamp AannemingSiers Leiding- MontageprojectenStrukton WorksphereVB ProjectsVisser & Smit Hanab

    Een beschrijving van alle deelnemende organisaties met links naar de websites vindt u op www.warmtenetwerk.nl

    C Fabrikanten en leveranciers van componenten

    BTG BioliquidsCarrier NederlandDanfoss Energie SystemenDykaGEA GrassoGeveke Technical SolutionsGreenchoiceHermans TechniekHR WooncomfortHSFIsoplus BeneluxKapp NederlandKamstrupKorex Air-SepLandis+GyrLOGSTOR NederlandNIBE EnergietechniekProfilplast PipesystemsRedenkoSamson RegeltechniekTCBThermaflexWatts MicroflexWeijers WaalwijkWILO PompenWMS WarmtemeterserviceD Adviseurs en ingenieursbureaus

    ARN Remondis ConsultingBanning AdvocatenRTB De BeijerBird & BirdCarbonMattersCCS Cornelissen Consulting ServicesDeernsDOZ energieregieDriven By ValuesDWA installatie- en energieadviesE&B Engineering en BouwbegeleidingEcofysEDO AdviesEkwadraat Advies

    Energy MattersE-STERGreenvis Energy SolutionsGrontmij Climate & EnergyHoStIF TechnologyIngeniaIngenieursbureau XYZInnoforteKEMAKIWADe Kleijn Energy ConsultingKWA BedrijfsadviseursLiandonLievenseRebelGroupRotterdam EngineeringRoukemaRoyal HaskoningSustas ManagementT&A SurveyTauwTebodinTeus van Eck Klimaat & EnergieToMM Advies

    E Universiteiten en kennisinstituten

    Avans HogescholenDeltaresEnergieprojecten.comHogeschool ZuydTU DelftUniversiteit van GentUniversiteit Twente

    G (semi-) Overheden

    Brabant WaterGemeente AlkmaarGemeente AmsterdamGemeente ArnhemGemeente BredaGemeente DelftGemeente DordrechtGemeente EindhovenGemeente GroningenGemeente LeeuwardenGemeente RotterdamGemeente UtrechtGemeente ZaanstadGemeente ZeewoldeGroningen SeaportsProvincie GelderlandProvincie Noord-BrabantProvincie Zuid-HollandStadsgewest Haaglanden

    H Brancheorganisaties

    Cogen NederlandCogen VlaanderenStichting Duurzaam OosterhoutKoninklijke VNPVereniging Afvalbedrijven

    F Woningcorporaties

    Wonenbreburg Ymere

  • ColofonWarmtenetwerk Magazine is een uitgave van de stichting Warmtenetwerk. De stichting Warmtenetwerk heeft als doel om het gebruik van duurzame warmte en koude en het her-gebruik van restwarmte via collectieve netten te bevorderen. Het Warmtenetwerk Magazine wordt gratis verspreid; aanmel-ding voor toezending van de digitale nieuwsbrief van de stich-ting en voor het Warmtenetwerk Magazine kan via de website www.warmtenetwerk.nl of door een mail te sturen met uw gegevens aan [email protected]

    RedactieKlaas de JongTjitske YpmaJet CeelenWilleke Brandsmablz 14-15: Nationaal Expertisecentrum Warmte van Agentschap NL

    e-mail: [email protected]: 0521-523421Postadres:Energieprojecten.comOosterslag 48385 GW Vledderveen Dr

    VormgevingWOUWontwerp te Steenwijk

    BestuurWarmtenetwerkHans Buitenhuis, DWA installatie- en energieadviesSecretaris Rob Kemmeren, gemeente AmsterdamVoorzitter Gijs de Man, Essent WarmtePenningmeester Hendrik Jan Kors, Logstor NederlandJan Rooijakkers, Vereniging AfvalbedrijvenLeo Wartna, Visser & Smit Hanab

    Secretariaatst.WarmtenetwerkPostbus 771200 AB HilversumTel. 035-6838833

    DeelnameaanhetWarmtenetwerkHet Warmtenetwerk is een breed platform voor alle organisaties, die betrokken zijn bij collectieve warmte en koude. De contributie is afhankelijk van de hoofdactiviteiten en de grootte van de organisatie. Het is ook mogelijk op persoonlijke titel deelnemer te worden. Voor meer informatie kunt u contact opnemen met het secretariaat of een mailtje sturen naar [email protected]

    OvernamevanartikelenHet copyright van de artikelen in Warmtenetwerk Magazine berust bij de redactie. Overname van artikelen is op aanvraag mogelijk en eigen fotos zijn beschikbaar voor publicatie door derden met bronvermelding.

    www.warmtenetwerk.nl NR 11. HERFST 2011 19

    F Woningcorporaties

    Wonenbreburg Ymere

    Geslaagde boring in IJsselmuidenDe boring naar aardwarmte door Daldrup in

    glastuinbouwgebied Koekoekspolder te IJsselmuiden

    is succesvol verlopen. Er wordt water met een

    temperatuurvan73gradenopgepomptvaneendiepte

    van 1.950 meter. De temperatuur van het water is

    vier graden hoger dan door geologen voorspeld. De

    bron zal 140 tot 150 kubieke meter water per uur

    kunnen leveren. De warmte gaat naar een drietal

    glastuinbouwbedrijvendiezichverenigdhebbenonder

    denaamGreenhouseGeoPower.

    Het project is mogelijk gemaakt door subsidie van

    het ministerie van Economie, Landbouw & Innovatie

    ensteunvandeprovincieOverijsselendegemeente

    Kampen.

    www.greenhousegeopower.nl

  • WARMTENETWERK

    meer comfort met minder fossiele energie