Wartości religijne Kształtowanie postaw religijnych ...· Wartości religijne. Kształtowanie postaw

  • View
    212

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of Wartości religijne Kształtowanie postaw religijnych ...· Wartości religijne. Kształtowanie...

WARTOCI I ICH ZNACZENIE

ISSN 2082-7067 1(17)2014 KWARTALNIK NAUKOWY

Ks. mgr lic Tomasz Borkowski

Uniwersytet Kardynaa Stefana Wyszyskiego w Warszawie

Doktorant Wydziau Teologicznego

Wartoci religijne.

Ksztatowanie postaw religijnych czowieka

Prowadzenie bada nad zjawiskiem religii we wspczesnym wiecie cigle

budzi wiele zainteresowa w wiecie naukowym. Wrd badaczy wielokrotnie

rodzi si pytanie czy religijno jest cech przypadkow, wytworzon przez

wychowanie, tradycj, rodowisko, czy moe jest zjawiskiem nierozerwalnym,

nalecym do natury czowieka. W filozofii F. Nietzschego, Z. Freuda, K. Marksa,

J.P. Sartre`a znajdujemy twierdzenie, e religia jest zbdnym, niepotrzebnym

i niezwizanym z natur czowieka wynikiem niekorzystnych warunkw

bytowych czowieka i zniknie wraz z ich popraw.

Niema grup stanowi ci badacze, V.E. Frankl, G. Allport, E. Fromm,

R. Otto, G. Jung, ktrzy podkrelaj, e religia jest staym i naturalnym

komponentem ycia ludzkiego. Liczne badania historii religii pokazuj

powszechno zjawiska religijnoci. Czowiek od zarania dziejw poszukiwa

Boga, gdy potrzebowa wytumaczenia racji istnienia wszystkich bytw czy celu

i sensu ycia.

Czowiek kieruje si wartociami w swych poszukiwaniach sensu ycia

i wiata. To one normuj wszystkie wymiary jego ycia, rzutuj na przeywane

stany emocjonalne oraz maj wpyw na samoocen. Wartoci s kryterium

podejmowania decyzji i obierania postaw yciowych. Religia i zwizana z ni

religijno stanowi swoist warto, ktra ma wpyw na rozwj czowieka, jego

stosunek do siebie i do innych osb.

1. Zjawisko religii w badaniach psychologw

Religia jest zakorzeniona w czowieku. Stanowi ona jeden z podstawowych

aspektw jego harmonijnego funkcjonowania. Nierozerwalno zjawiska religii

z yciem czowieka podkrela wielu badaczy.

Gordon Allport

G. Allport w swoich badaniach podkrela rol dojrzaego uczucia

religijnego, ktre charakteryzuje si wieloma cechami.

WARTOCI I ICH ZNACZENIE

F I D E S E T R A T I O

Strona 167

Podstawow cech dojrzaej religijnoci, wedug Allporta, jest centralno.

Wiara w Boga sama w sobie i determinowanie przez ni dziaania czowieka

stanowi kryterium dojrzaej religijnoci. Wypywajce z gbokiej wiary przeycia

religijne u ludzi posiadajcych dojrza religijno zajmuj najwysz pozycj w

hierarchii wartoci i ksztatuj ich osobowo (Allport, 1963).

Dojrza religijno charakteryzuje przyjmowanie w caoci spjnego

systemu przekona religijnych. Taki proces ma miejsce wtedy, gdy osoba

przyjmuje wszystkie podstawowe elementy przekona religijnych z podobn

intensywnoci i zachowaniem tego samego pozytywnego kierunku (Gd, 2011,

s. 90).

Nastpn cech dojrzaej religijnoci jest integralny charakter postawy

religijnej. Religijno stanowica wewntrzn warto integruje osobowo staje

si podstaw motywacji i dziaania czowieka (tame).

Czowiek jest istotn spoeczn i musi swoj religijno rozwija

w odniesieniu do innych osb. Wi ze wsplnot jest wskanikiem dojrzaoci.

Brak takich relacji wiadczy o nieumiejtnoci wytworzenia pozytywnych

zwizkw z innymi, a tym samym dowodzi o niedojrzaoci religijnej (tame).

Religijno rozumiana jako wi z Bogiem musi podlega cigemu

rozwojowi. Tak moliwo daj rne formy modlitwy. Doskonalenie swoich

zachowa jest rwnie dla czowieka okazj do zacieniania przyjani z Bogiem

(Tokarski, 2006).

Bg jest najwyszym wyraeniem osobowoci, jest ostateczn i konieczn

wartoci potrzebn do wyjanienia i do utrzymania wszystkich innych wartoci

osobowoci (selfhood)1 (Allport, 1960, s. 15). Dojrzaa religia, wedug Allporta,

jest jednoczc filozofi ycia oraz czynnikiem jednoczcym dziaanie. Czowiek

znajduje sensowne odpowiedzi na nurtujce go egzystencjalne pytania tj.

dotyczce faktu istnienia, zagadki istnienia dobra i za, skd wzi si

wszechwiat. ycie dziki wierze moe by interpretowane w nowych ramach

odniesienia (Allport, 1960).

Wiara pojta i przeyta instytucjonalnie staje si wypenieniem dojrzaej

i twrczej filozofii ycia. Jednak, jak sugeruje Allport, nie mona twierdzi, e

religia jest jedyn jednoczc filozofi ycia. Cho posiada ona wszystkie logiczne

atuty do integracji jednostki, to faktem jest, e niektrzy znajduje wysoki stopie

tego zjednoczenia poza religi (Allport, 1963).

1God himself I may declare to be the supreme expression of personality, a necessary and final

value required to explain and to conserve all other values of selfhood.

WARTOCI I ICH ZNACZENIE

ISSN 2082-7067 1(17)2014 KWARTALNIK NAUKOWY

Erich Fromm

Kolejnym psychologiem, ktry twierdzi, e potrzeba religii jest gboko

zakorzeniona w ludzkiej naturze jest E. Fromm. Jednostka ludzka, wedug

Fromma, stana w zoonej sytuacji penej anomalii i przeciwiestw, ktre

panuj we wspczesnym wiecie. rdem tego kryzysu jest zespolenie dwch

sytuacji: egzystencjalnej i historycznej. Korzenie egzystencjalnej sytuacji tkwi w

dychotomii czowieka, czyli rozczepieniem miedzy jego ciaem a psychik (Gd,

2011, s. 93).

Uzyskanie samowiadomoci przez czowieka, rozumu oraz wyobrani,

doprowadzio do zerwania harmonii, ktra cechuje egzystencj zwierzc.

Jednostka jest anomali, ktra jest czci natury, poddan jej prawom, ale

zarazem niezdoln do jej zmiany, cho przekracza reszt natury. Nigdy nie potrafi

uwolni si od dychotomii swej egzystencji; nie moe pozby si swego umysu,

nawet gdyby chcia; nie moe pozby si swego ciaa, tak dugo jak jest ywy

(Fromm, 1966, s. 135). Rozum zmusza do staego rozwizywania powstaej

dychotomii, ktra jest dla niego nie do pokonania. Ta skomplikowana sytuacja

zmusza czowieka do szukania nowych potrzeb wykraczajcych poza te, ktre

byy u jego zwierzcych pocztkw. Takie pragnienia zmuszaj do przywrcenia

rwnowagi midzy czowiekiem a reszt natury. Taki stan rzeczy jest moliwy do

osignicia przede wszystkim przez zaspokojenie potrzeby orientacji, ukadu

odniesienia i czci, ktry sprawia, e czowiek uzyskuje odpowied na drczce

pytania: gdzie si znajduje i co ma czyni. W nierozerwalnej dychotomii czowiek

moe y tylko wtedy, gdy posiada religijn wiar (Gd, 2011, s. 94).

Fromm definiuje religi jako kady system myli i dziaa podzielanych

przez pewn grup, ktra dostarcza jednostce ukadu orientacji i przedmiotu czci

(Fromm, 1966, s. 134). Tak pojta religia daje czowiekowi moliwo pokonania

dychotomii midzy ciaem a psychik. Wizja harmonii moe sta si

rzeczywistoci, jeeli nie w tym, to w przyszym wiecie. W takim ukadzie

bstwo staje si hipotez harmonii i przedmiotem czci (Fromm, 1996).

Zdaniem Fromma czowiek nie moe istnie bez posiadania ukadu

orientacji i przedmiotu czci. Metody zaspokojenia tych potrzeb mog by rne.

Niektre jednostki czcz zwierzta, wybrane elementy przyrody, wybitne osoby,

przodkw, swj nard, parti, pienidze, czy sukces. W monoteistycznych

religiach to wiara w Boga nadaje sens istnieniu czowieka (Fromm, 1966).

Tak rozumiana religia prowadzi do rozwoju wadz umysowych czowieka

i ludzkiej mioci. Pozwala na odnalezienie jednoci ze wiatem, samym sob

i innymi ludmi. Wiara w Boga pozwala ostatecznie czowiekowi na rozwizanie

panujcej w nim dychotomii i zaspokojenie jego wyszych potrzeb.

WARTOCI I ICH ZNACZENIE

F I D E S E T R A T I O

Strona 169

Wiktor E. Frankl

Jednym z psychologw przyjmujcych istnienie niewiadomej religijnoci

i duchowoci jest W. E. Frankl. Czowieka w jego koncepcji nie mona zredukowa

do struktury fizycznej, odruchowej, emocjonalnej, popdowej i procesw

umysowych, ktre cechuj otaczajcy go wiat. Jest on bogatszy od otoczenia

przez posiadanie specyficznego i wycznie ludzkiego zjawiska, jakim jest sens

i warto, ktre przynale do sfery duchowej (Gd, 2011).

Frankl podkrela, e czowiek z natury ukierunkowany jest intuicyjnie na

Boga. Jednak jego religijno z wielu powodw moe si nie rozwija. Moe by

stumiona pod wpywem niesprzyjajcych warunkw. Z tego faktu wypywa

wniosek, e wiara w Boga jest wartoci dynamiczn. Musi by ona nieustannie

pielgnowana i rozwijana, gdy w przeciwnym wypadku moe doj do jej

stagnacji (Gd, 2011).

Ujcie czowieka w aspekcie antropologicznym pozawala na rozwizanie

problemu zwizanego z ustosunkowaniem si czowieka do samego siebie i swojej

egzystencji. Jednostce ludzkiej nie chodzi w yciu tylko o zaspokojenie swoich

popdw, przyjemnoci, lecz przede wszystkim o denie do znalezienia sensu

i realizacji wartoci. Cech specyficznie ludzk jest cige zdobywanie pewnych

wartoci, ktre wytyczaj cel i inspiruj do dziaania (Obuchowski, 1966). Ten

stay dynamizm w yciu ludzkim zmusza czowieka do konfrontacji z samym

sob, ze wiatem, czy wreszcie z Absolutem, na ktrego z natury jest

niewiadomie ukierunkowany (Gd, 2011).

Frankl ukazuje korzyci, jakie pyn z faktu, gdy religijno czowieka

zostanie rozwinita. Tak stan sprzyja utrzymaniu rwnowagi duchowej

i psychicznej, suy akceptacji wasnej godnoci i wartoci. Brak tej harmonii

rodzi w czowieku przesdy i rne patologiczne formy (Frankl, 1978).