WPŁYW PROCESU REHABILITACJI NA WARTOŚCI .Wpływ procesu rehabilitacji na wartości parametrów

  • View
    212

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of WPŁYW PROCESU REHABILITACJI NA WARTOŚCI .Wpływ procesu rehabilitacji na wartości parametrów

Aktualne Problemy Biomechaniki, nr 6/2012 117

Magdalena Skowroska, Magdalena Kromka-Szydek, Zakad Mechaniki Dowiadczalnej i Biomechaniki, Politechnika Krakowska

WPYW PROCESU REHABILITACJI NA WARTOCI PARAMETRW RUCHLIWOCI RKI

Streszczenie. Celem prezentowanej pracy bya ocena przydatnoci metody komputerowej umoliwiajcej kontrol procesu rehabilitacji rki. W referacie opisano metodyk i techniki przeprowadzania bada ruchliwoci koczyny grnej. W pracy przedstawiono wyniki z przeprowadzonych bada i wynikajce z nich wnioski.

1. WSTP

Trudno jest przeceni funkcj rki w yciu czowieka. Jest ona narzdem zdolnym do wykonywania zoonych i precyzyjnych czynnoci. Obok mowy, rka ludzka reprezentuje wartoci intelektualne czowieka. Dla wielu niepenosprawnych stanowi podstawowy rodek cznoci z otaczajcym wiatem: guchoniemym umoliwia komunikacj za pomoc jzyka migowego, niewidomym daje szans na samodzielne poruszanie si poza domem.

Badanie i ocena funkcji rki s trudne, gdy brak jest dotychczas jednej metody akceptowanej i uwaanej za uniwersaln przez rne orodki. Brak jest rwnie powszechnie uznawanej definicji funkcji rki. Wiadomo, e zaley ona od takich parametrw, jak: zakres ruchw w stawach, sia miniowa, sprawno manipulacyjna oraz motywacja.

Wiele metod opiera si na subiektywnej ocenie przez osob badajc. Rzadko te prowadz one do szczegowej oceny sprawnoci czynnociowej rk.

Obecnie jedn z popularniejszych metod sucych do oceny ruchliwoci rki jest metoda wykorzystujca goniometr. Nazwa ta oznacza ktomierz wyposaony najczciej w dwa ramiona ruchome i nieruchome. Za pomoc goniometru mona bezporednio zmierzy wartoci ktw stawowych rnych segmentw ciaa. W celu uatwienia samodzielnej kontroli postpw usprawniania przez osob rehabilitowan poszukuje si alternatywnych rozwiza. Jednym z nich jest przedstawiona w pracy metoda wykorzystujca joystick oraz program komputerowy.

2. TECHNIKI I METODYKA BADANIA RUCHLIWOCI KOCZYNY GRNEJ

Koczyn grn charakteryzuje wysoko rozwinita funkcja czucia, duy zakres ruchw przestrzennych oraz ruchw chwytnych, siowych i precyzyjnych. Szczeglna rola przypada najbardziej zrnicowanemu jej odcinkowi - rce.

Badanie ruchliwoci rki ma na celu wykazanie jakim zakresem ruchw dysponuje dany staw oraz jakim zakresem badany potrafi si posuy. W zwykych warunkach zakres ruchw biernych praktycznie niemal pokrywa si z zakresem ruchw czynnych, w stanach patologicznych mog jednak istnie due rnice. [1] Obecnie coraz trudniej nada za postpem technicznym w zakresie rozwijajcych si technologii bada. W celu sprawnego posugiwania si nowymi metodami pomiarowymi

118 M. Skowroska, M. Kromka-Szydek

wane jest szczegowe przyswojenie elementw badania klasycznego, gdy jest ono punktem wyjcia kadej nowej metody. Badaniom z wykorzystaniem goniometru poddane byy kolejno zakresy ruchliwoci nadgarstka, kciuka oraz palcw II, III, IV oraz V. Punktem wyjcia dla pomiarw jest pozycja porednia, czyli zerowa, staww. Odpowiada ona normalnemu, anatomicznemu pooeniu staww u czowieka, gdy stoi on prosto, patrzc przed siebie. Przy pomiarach zachowano podstawowe zasady poprawnoci merytorycznej, uwzgldnione w badaniu narzdu ruchu. [3] W przypadku badania nadgarstka, sprawdzane byy zakresy:

prostowania (rys.1a), zginania doniowego (rys.1b), odchylenia promieniowego (rys.1b), odchylenia okciowego (rys.1d).

Pozycja wyjciowa do badania nadgarstka: peny wyprost, gdy rka tworzy przeduenie przedramienia. [2]

Rys.1. Pacjent podczas badania zakresu ruchw nadgarstka.

Badajc ruchliwo kciuka mierzono:

zgicie w stawie midzypaliczkowym (rys.2a), zgicie w stawie rdrczno-paliczkowym (rys.2b), ruch przeciwstawiania (rys.2c).

Oznaczenie zakresu ruchw staww kciuka jest zadaniem zoonym, co wynika z duego sprzenia poszczeglnych ruchw. Z tego wzgldu dla kadego ruchu ustala si pozycje zerowe. Pozycja wyjciowa do bada kciuka: rka stron grzbietow ley na podou. Zaleca si zgi maksymalnie kciuk w obu stawach: kciuk wsuwa si na powierzchni doniow rki. [2]

Rys.2. Pacjent podczas badania zakresu ruchliwoci kciuka.

(a)

(b)

(c) (d)

(a) (b)

(c)

Wpyw procesu rehabilitacji na wartoci parametrw ruchliwoci rki 119

Natomiast ocena ruchliwoci palcw II-V obejmowaa zakresy zgicia w stawie: midzypaliczkowym dalszym, midzypaliczkowym bliszym, rdrczno-paliczkowym.

Pozycja wyjciowa do bada palcw II-V: wyprost palcw ustawionych rwnolegle do siebie w osi paszczyzny grzbietu rki i nadgarstka. [2]

Rys.3. Pacjent podczas oceny ruchliwoci palcw II-V.

Badanie ruchomoci palcw, z powodu trudnoci wykonania standardowego testu przez pacjentw, zostao uproszczone do zgicia kadego palca do bliszej bruzdy doniowej. Jest to alternatywna do metody goniometrycznej technika, ktra w podobnym stopniu okrela ruchliwo wszystkich staww palca. [3] 3. CZ BADAWCZA

Celem przeprowadzonych bada byo znalezienie korelacji pomidzy parametrami ruchliwoci staww rki mierzonymi klasyczn metod za pomoc goniometru, a wartociami uzyskanymi poprzez prac z programem komputerowym. Kontrola powyszych parametrw umoliwia okrelenie stanu zaawansowania choroby pacjenta oraz wyznaczanie postpu procesu rehabilitacji na przestrzeni czasu. Proponowana metoda ma na celu znaczne skrcenie procedury obserwacji i pomiaru zmian ruchliwoci rki. Dziki niej rwnie nawet sam pacjent moe atwo i regularnie kontrolowa swoje postpy.

Materia badawczy obejmowa 140 osoby, w tym 106 kobiet i 34 mczyzn i zosta podzielony na 4 grupy (studenci, pacjenci reumatoidalni, zawodniczki czynnie uprawiajce siatkwk, osoby po urazach mechanicznych rki).

Praca na stanowisku polegaa na ledzeniu kursorem zadanego ksztatu figury - okrgu. W trakcie wiczenia okrelane byy wsprzdne poszczeglnych punktw przemieszczajcego si kursora. Zadaniem testowanej osoby byo jak najwierniejsze odwzorowanie zadanego ksztatu i prowadzenie kursora jak najbliej zarysu figury. Program umoliwia prac na 5 zrnicowanych prdkociach, ktre powizane s z trudnoci wykonywania wiczenia.

120 J. Sadowska, M. Kromka-Szydek

Rys.4.Pacjent w trakcie wykonywania badania.

Po wykonaniu penego obrysu figury program wyznacza dokadno, z jak

wykonane zostao wiczenie. Wyznaczenie graficzne zarysu toru kursora pozwalao na okrelenie z jak dokadnoci wiczenie zostao wykonane i, na tej podstawie, okrelenie w ktrym momencie wystpuje dobra koordynacja ruchu manipulacyjnego rki. Pierwsz grup badawcz tworzyli studenci Inynierii Biomedycznej Politechniki Krakowskiej w przedziale wiekowym 20-22 lata. Liczebno tej grupy wyniosa 84 osoby. Grupa charakteryzowaa si dobr sprawnoci ogln oraz brakiem przebytych urazw i chorb rki. Z tego wzgldu wartoci uzyskane przez studentw ustanowiy norm, do ktrej porwnywano wyniki kolejnych grup badawczych. Drug badan grup byy osoby objte leczeniem usprawniajcym Maopolskiego Centrum Reumatologii, Immunologii i Rehabilitacji Szpitala Specjalistycznego im. J. Dietla. Wiek badanych zawiera si w przedziale 39 - 80 lat. Najczciej wystpujcymi chorobami byo Reumatoidalne Zapalenie Staww i Zapalenie Kostno- Stawowe AO. Liczebno badanej grupy wyniosa 48 osb, spord ktrych do celw statystycznych brano pod uwag 42 osoby. 6 osb zostao odrzuconych z powodu nieprawidowego wykonania wiczenia lub niepenych wynikw. Najczstsz form rehabilitacji bya kinezyterapia, oraz z zabiegw fizykoterapeutycznych: laseroterapia i krioterapia. W przeprowadzonych badaniach zauwaono stosunkowo due odstpstwa od przyjtej normy wiadczce o ograniczonej ruchliwoci w wybranych stawach. Trzeci grup stanowiy siatkarki Klubu Sportowego Armatura Krakw w przedziale wiekowym 17-23 lata. Liczebno grupy wyniosa 8 osb. Czsto wystpujcymi urazami wrd przebadanej grupy byy wybicia palcw. W adnym z analizowanych przypadkw nie bya stosowana jakakolwiek forma rehabilitacji. Pomimo przeprowadzania badania dla 5tej, znacznie szybszej, prdkoci dziaania programu, uzyskane wyniki zblione s do normy. Wszystkie wyniki uzyskane dla standardowej prdkoci dziaania programu pokryway si z norm. Ostatni grup badawcz stanowio 6 mczyzn po urazach mechanicznych rki, gwnie zamaniach. Wiek badanych zawiera si w granicach 21 26 lat. Przebadano zarwno osoby po wieych urazach, jak i po duszym okresie czasu od uszkodzenia. Uzyskane wyniki najczciej zblione s do przyjtej normy, co moe wiadczy o pozytywnym usprawnieniu badanych osb.

Wpyw procesu rehabilitacji na wartoci parametrw ruchliwoci rki 121

4. WYNIKI W celu przedstawienia zwizku pomidzy wynikami uzyskanymi za pomoc programu komputerowego i wartoci zmierzonych z uyciem goniometru szczegowej analizie poddano dwa odmienne przypadki - pacjenta rehabilitowanego sporadycznie oraz pacjenta systematycznie poddawanego rehabilitacji. Wybrane osoby charakteryzuj si podobnym stanem zaawansowania reumatoidalnego zapalenia staww, wiekiem i czasem trwania choroby. Przypadek pierwszy reprezentuje pacjentka rehabilitowana sporadycznie, tylko w trakcie turnusw szpitalnych. Pacjentka nie stosuje adnych wicze w warunkach domowych. Analizujc wartoci parametrw ruchliwoci pacjentki uzyskanych za pomoc goniometru zauwaono, e s one bardzo odlege od przyjtej normy. W wikszoci parametrw przekroczenie normy jest prawie 2- krotne. Wykres uzyskany za pomoc programu komputerowego oraz wartoci promienia maksymalnego i minimalnego take rni si od przecitnych wynikw. W przypadku okrgu maksymalnego przekroczenie normy jest ponad 4- krotne, natomiast w przypadku okrgu minimalnego prawie 2- krotne.

Rys.5. Wykres okrgw uzyskanych przez pacjentk sporadycznie rehabilitowan (a)

i systematycznie rehabilitowan (b). Drugi przypadek reprezentuje pacjentka rehabilitowana systematycznie, okoo 2 godziny wicze dziennie. Dodatkowo, w trakcie turnusw rehabilitacyjnyc