Click here to load reader

YENİ ÇAĞ, YENİ DÜŞÜN AKIMLARI

  • View
    70

  • Download
    0

Embed Size (px)

DESCRIPTION

YENİ ÇAĞ, YENİ DÜŞÜN AKIMLARI. 19. yüzyıl sonlarında İmparatorluğunun yıkılıp parçalanmasını önleme gereksinmesinden doğan düşün ve eylemler aynı görüş ve öneriler çevresinde birleşme eğilimleri gösteren aydınların çoğalması ile düşün akımı olarak kabul edilmeye başlanmıştı. - PowerPoint PPT Presentation

Text of YENİ ÇAĞ, YENİ DÜŞÜN AKIMLARI

  • YEN A, YEN DN AKIMLARI19. yzyl sonlarnda mparatorluunun yklp paralanmasn nleme gereksinmesinden doan dn ve eylemler ayn gr ve neriler evresinde birleme eilimleri gsteren aydnlarn oalmas ile dn akm olarak kabul edilmeye balanmt.

  • YEN A, YEN DN AKIMLARI Gen Trk hareketi iinde gruplamalara yol aan ayr grler, lke dnda kabilen dergi ve gazetelerde dn ve retileri yanstan yazlar yaymlandka, slamclk, batclk, ulusuluk gibi akmlara bal olarak geliti.

  • YEN A, YEN DN AKIMLARI2. Merutiyetten sonra ise hareket lke iine kayarak, yaym organlar ve belli merkezlerden ynetilen rgtleriyle ideolojik karakterleri belirmi dn akmlar olarak grnd.

  • YEN A, YEN DN AKIMLARIGiderek siyasal partilerin kuruluuna da yol aan, program ve eylemlerine egemen olan, bu akmlar yle sralanabilir:

  • YEN A, YEN DN AKIMLARI*slamclk,* Ulusuluk* Batclk* Sosyalizm

  • slamclkSrat- Mstakim, Sebilrread, Mektip, Medris, Livay, slm, Mahfel v.b. yaym organlarnda, Sait Halim Paa (prens, sonra sadrazam), M. emsettin (Gnaltay), Eref Edip, Mehmet Akif, Salhattin sm slamclk akmnn ideolojik yapsn belirleyen yazlarnda, ada sorunlara slm retisinin verimleri altnda bakarak zm yollar aradlar.

  • slamclkOrtak amalar yeni bir devlet kurmak deil, eriat hkmlerinden koptuu iin gerileyen Osmanl mparatorluunu kurtarma yollarn bulmakt.

  • slamclkBu yol ancak, slm retisinin, inan, ahlak, toplumbilim ve yurt ynetimi alanlarnda ortaya koyduu kurallar ada gereksinmelere uygun biimlerde yorumlayp uygulamakla alabilirdi.

  • slamclkBatdan yalnz teknolojik gelimeler ynnden yararlanlmal, zellikle uygarlk modeli saylan din devlet ayrl gibi kurallara, toplumun ahlak zerinde derin yaralar aan medeni kanunlara kaplar (ve kafalar) kapal tutulmalyd.

  • slamclkKii zgrl ve eitlik ilkeleri slm retisinin temel kurallarndan olduu iin, snf ayrlklarna dayanan bat toplumlarnda grlen anayasal haklar, parlamentarizm trnden gelimeler de kopyaclk olarak niteleniyor, lke karlarna aykr bulunuyordu.

  • slamclkHalim Paa, slmlamak adl eserinde u tanmlamay yapt:

  • slamclk slmn din ve dnyay, maddiyat ve maneviyat kapsayan sosyal bir din olduu kabul edildikte, slmlamak demek, slmn ittihat, ahlk, itimaiyat ve siyaset sistemini daima zaman ve muhitin ihtiyacna en uygun bir surette tefsir ve bunlara uymaktr.

  • slamclk air Mehmet Akif, gelimekte olan ulusuluk akmn, mparatorluun dalmasna yol aaca gerekesiyle hem yanl, hem tehlikeli buldu.

  • slamclkYazlarnda Peygamberin kavmiyyet gayesi gdenler bizden deildir biimindeki buyrultusuna dayanarak, slamln rk, renk, dil, evre iklim elerinin zerinde bir birletirme gc olduunu savundu.

  • slamclkAkif de Sait Halim Paa gibi siyasal partilerin ayrmclk yaratt grn ne sryor ve bat anlam ile kabul edilen partilerin slmiyet iin ciddi bir tehlike olduunu yazyordu.

  • slamclkslamclk, slamclkla birlikte oluan akmlardan yalnz Osmanlclarla kkl ztlamaya girmediler. En nemli elikisi batclk akmyla idi.

  • slamclkBatclarn, bat uygarlnn alnmaya en deerli grdkleri yan (hayatn dinin elinden kurtarlarak zgrletirilmesi) slamclarn gznde onun en alnmaya demez, en kt yanyd.

  • Ulusuluk 19. yzyl sonlarnda, kimi dn ve edebiyat adamlarnn kafasnda Trk dili ve Trk Tarihi sorunlar yer almaktayd.

  • UlusulukBu kiiliklerden Ali Suavi, Ahmet Vefik Paa, inasi, emsettin Sami, Sleyman Paa, Necip Asm ulusuluk kavramnn bir lk durumuna gelmesini hazrlayan temel almalar yaptlar, yol gsterici rnler verdiler.

  • Ulusulukzellikle dil alanndaki almalar geerli oldu, halk tabakalarnn da gvencesini kazand.

  • UlusulukResmi yazma dilinden ayr bir gazete dilinin olumas, Trk tarihinin kaynaklarn inceleyen kitaplarn renim programlarna girmesi, giderek okumu ara tabakada ulusal bilincin uyanmasna yol at.

  • Ulusulukzellikle dil ve edebiyat alannda ulusuluk akmna katkda bulunan rnler okumu ara tabakann eilimlerine etkili olarak, yn vermeye balad.

  • Ulusulukte yandan Trk Dernei (1908) Trk Yurdu Cemiyeti (1911), Trk Oca (1911), Milli Talim ve Terbiye Cemiyeti (1916) gibi kurulularda hareketin eylem gc kazanmasna alld.

  • UlusulukTznde, Trklerin harsi birliine ve medeni kemaline almak amac ile kurulduu belirtilen Trk Ocaklar, bu kurulularn en yaygn ve etkilisi oldu.

  • UlusulukMtarekeye kadar 28 ube amay baard gibi, sadece stanbul Oca'nda ye saysn 2473'e kadar ykseltebildi.

  • UlusulukAyrca Mehmet Emin (Yurdakul), Ziya Gkalp, Halide Edip , Mehmed Fuad (Kprl), Ahmet Aaolu gibi ulusular Hars ve ilim heyetinde birletirilerek harekette kuram ve eylem birlii arand.

  • UlusulukKsa srede yayn organlar ve rgtlenme biimlerinde gelien ulusuluk akm, ada dn ve edebiyatmzn oluumuna katkda bulunan sorunlar da gndemine alarak zm yollar arad.

  • Ulusulukdeolojisini temellendirmeye alan ideologlar yetitirdi. Kendini ortayakoyma sreci iinde asker-sivil ara tabakann lks durumuna gelerek hayata geti; toplumsal ve siyasal alanda yanklar olan eylem gc kazand.

  • UlusulukUlusuluk akmnn dn adamlar arasnda Ziya Gkalp, Ahmet Aaolu ve Yusuf Akura adlar seiliyordu.

  • UlusulukYeni Hayat ve Yeni Kymetler adl makalesinde (Gen Kalemler, say 8, 1910) siyasal devrimden sonra toplumsal devrimi yapma greviyle sorumlu olunduunu belirten Gkalp, toplumsal devrimi yle tanmlad:

  • Ulusuluktimai inklp ne demektir?Eski hayat beenmeyerek yeni bir hayat yaratmak. Bilirsiniz hayat tabiri, gayet umumi bir manya dellet eder. Bu kelimede iktisadi, ailevi, bedii, felsefi, ahlki, siyasi btn hayatlar mndemitir.

  • UlusulukYeni hayat demek, yeni iktisat, yeni aile, yeni estetik, yeni felsefe, yeni ahlk, yeni hukuk, yeni siyaset demektir.

  • UlusulukYeni hayatn duraan bir kavram olmadn deer sistemini gelimesi iinde yaratacan ileri srd.

  • UlusulukBat uygarlnn kp yklmaya mahkm olduunu, uygarln ancak Yeni hayatn gelimesiyle balayacak Trk uygarl ile geleceini yazarak sosyalizmin hayal rem-topya- olduunu ifade etti.

  • Ulusuluk Alman filozofu Nietzche'nin tahayyl ettii fevkalbeerler (stn insanlar) Trklerdir.

  • UlusulukYazy sonuca balayan bu tmce, ulusuluk akmnn nde gelen ideologunun rk ve turanc grlere kaymasna etken olmutur.

  • UlusulukGkalp, uzun sre stn rk kavramn itenlikle benimseyerek manzumelerinde, yazlarnda Turan lksne balamaya alt.

  • UlusulukVatan ne Trkiye'dir Trklere, ne Trkistan, Vatan byk ve mebbed bir lkedir: Turan.

  • UlusulukNe ki, ulusuluu hayal planna srkleyen bu lk, I. Dnya Sava yenilgisinden sonra gene Gkalp'in kalemiyle kesinlikle redde urayarak, hareket temelindeki ideolojik sapmadan kurtulma olanana kavutu.

  • Ulusuluk1918-1924 evresindeki yazlarnda, rk ve turanc grleri tartarak kesinlikle reddetti.

  • UlusulukUlusularn en nemli elikileri slamc akmn temsil ettii lklerleydi. slamc kurallarn mmet toplumunun koullarnda geerli olma gc tarken. Trkler ulus olma aamasna ulanca, eski gcn yitirdiini yazdlar.

  • Ulusuluknk daha nceki toplum koullarnda en yksek deer olan din ilevini koruyamaz duruma gelmi, teki ulus toplumlarnda olduu gibi, Trkler arasnda da dinsel lkler, yeni gereksinmeler karsnda yetersiz kalmlard.

  • UlusulukUlusular, Kurtulu Sava'na yanda oldular. Akmn kuram ve eylem adamlarndan ou, (Gkalp, Akura, Aaolu, Mehmet Emin), Mustafa Kemal Paa'nn gr ve eylemleriyle elikiye dmeyerek Trkiye Byk Millet Meclisi'ne katld.

  • BATICILIK Dn tarihimize batclk olarak geen akmn kkleri, Tanzimat dnemine kadar uzanr. Tanzimat devlet adamlar, aydnlar, yazarlar bat lkelerinde tekniin yaratt yeni uygarl hayranlkla izlemiler, eitim kurumlar, kltr ve sanat hareketleri birey ve devlet ilikilerinin ulat dzey karsnda cokuya kaplmlard.

  • BATICILIK Namk Kemal, yazlarnda bat uygarlnn kendisinde yaratt izlenimleri yanstrken, mparatorluun kurtuluu iin kar yolun batnn deneylerinden yararlanmak olduunu yazd.

  • BATICILIK Ziya Paa'nn hayranl ise,Diyar- kfr- gezdim beldeler kaneler grdm Dolatm mlk- islm, btn viraneler grdmbiiminde bir karlatrmayla dizelere yansmt.

  • BATICILIK 19. yzyln sonlarna dein bat uygarl ile bat kapitalizmi arasndaki birleme noktalar zerinde geree yakn zmlere varlamad.

  • BATICILIK Okumular, kapitalizmin son aamas olan smrgeci bat ile, uygarlna hayran olduklar baty ya inkr, ya kabul durumunda kaldlar.

  • BATICILIK Sorun 19. yzyl sonlarna doru bir yzn karanlktan kurtarr gibi oldu: Osmanl aydn teknolojinin bilincine varmt.

  • BATICILIK nl kiiliklerin kalemlerinden iire bile giren zlemlerle bat, kendi gereini aan, soyut, idealize edilmi bir kavram olarak grlmeye balad.

  • BATICILIK Tevfik Fikret, Promete adl iirinde yle sesleniyordu:Kalbinde her dakika u ulv tahassrn Minkaar- teini duy, daima dn Onlar niin semada, neden ben ukurdaym Glsn neden cihan bana, ben yalnz alaym?

  • BATICILIK 2. Merutiyet'ten sonra bir akm grn alan batclk, Dr. Abdullah Cevdet (1869-1932) ve Cell Nuri (1877-1938)nin abalar ile etkinlik kazanmaya, duygusal plandan akl planna gemeye balad.

  • BATICILIK Dr. Abdullah Cevdet, Abdlhamid 2. dneminde lke dna kaan merutiyetilerden biriydi. Tbbiye'yi bitirdii evrede srgn edilmi, zorbalk rejiminin skntlarna uramt.

  • BATICILIK Ne var ki, yaam boyunca bu skntlar ilk mcadele evresinde gsterdii direnle karlayamad. lke dndayken, Abdlhamid'e boyun eerek, Viyana eliliinde verilen hekimlik grevini kabul etti.

  • BATICILIK Msr ve Avrupa'da bulunduu yllarda, Osmanl (1897) ve tihat dergilerini kard. Uzun sre yaymn srdren tihat dergisi, (1904-1932), Merutiyet dneminde batclk akmnn balca organ durumuna geldi.

  • BATICILIK Batc