Click here to load reader

Yirmibeşinci Şarkiyat Kongresinde Türk Sanal Tarihi Tek ... · PDF file1 — Türkiye Tarihi şubes'rde Osmanlı imparatorluğunu ve Tür­ kiye Cumhuriyetinin sosyal ve edebi meseleleri

  • View
    1

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of Yirmibeşinci Şarkiyat Kongresinde Türk Sanal Tarihi Tek ... · PDF file1 —...

  • Y i r m i b e ş i n c i Şa rk iya t K o n g r e s i n d e Türk S a n a l T a r i h i

    EMEL E S İ N

    Te k-E

    sin Va

    kfı

  • DR. EMEL ESİN K Ü T Ü P H A N E S İ

    DR. EMEL ESİN KOLEKSİYONU

    Türkocakları, Halkevleri ve Kültür Der­ nekleri II.

    PROF. NECATİ AKDER

    Kara Toprağın Gerçeği (Şiir) F A Z I L HÜSNÜ DAĞLARCA

    Tabiatta Ferdin önemi PROF. DR. SAİD A L İ A N K A R A

    İçtimai Sınıflar ve 27 Mayıs Hareketi PROF. F I N D I K O Ğ L U Z. FAHRİ

    Gerçek Din Kültürü _ • P R O F . IS M A Y I L H. b S l T A C I O Ğ L U

    Nüfus Mevzuat ve Muamelâtı MESUT HALÛK KOSlFOĞLU

    İslâm Medeniyetinin Gerilemesi DOÇ. DR. F U A D S E Z G İ N

    Mongol Ordusunun Hücum Bayrağı GÜNDOĞU OYRAKOĞLU

    Şile Fenerine Vuran Bıldırcın Destanından DR. ŞÜKRÜ ELÇİN

    Kızımı Vermem (I) "Hikâye" ORD. PROF. DR. SÜHEYL ÜNVER

    "Belâ Ve Kaza Çıkını Orman"! PROF. ŞEVKET RAŞlT HATlPOĞLU

    Ahmet Hikmet İle Enis Behiç'in Fizik Ve Moral Tarifleri

    DR. FETHİ TEVETOĞLU

    Bait Hayranlığı (II) M. NECMETTİN HACIEMtNOĞLU

    Unutulan Stein HİTAY GÜNER

    Rüzgâr Değirmeni (Şiir) FEYZİ H A L I C I

    Boris Pasternak ve Dört Şiiri OKTAY EVİNÇ

    Dil Dâvâmız, DiV Kurumu ve Akademi Wi'GS'GTGS%

    DOÇ. DR. A H M E T TEMİR

    Arslan Mehmetçik (Şiir) ŞENDOĞAN ÖZGÜNGÖR

    Türkçenin Gelişmesi - özleşmesi DR. SELÂHATTİN OLCAY

    Bir Eleştirmeye Karşı MEHMET AL İ AĞAKAY

    Kaygısız Yaşamalarda (Şiir) KERİM A Y D I N ERDEM

    Postacıya Sesleniş (Şiir) İLHAN G E Ç E R

    Tanrılar Arasında (Hikâye) ... MUSTAFA N E C A T I SEPETÇlOĞLU

    Yirmibeşinci Şarkiyat Kongresinde Türk San'at Tarihi

    E M E L ESİN Lâle Devri Bestekârları

    H A Y R I YENİGÜN Asker Uyumaz '(Şiir)

    MUSTAFA N E C A T I KARAER Gazeteler - Dergiler

    A L İ TEKİN-BÜYÜKUTKU Türkiye İçin Yazılmış Bilimsel Eserler ve Yazarları

    PROF. DR. FERİDUN NAFİZ UZLUK Gözümüze Çarpanlar

    N. HARBOĞLU İlhan Geçenin İkinci Eseri

    GÜLTEKİN SAMANOĞLU Gökyüzü Mahallesi

    , ERAY MÜFTÜOĞLU

    1

    D 5 0 . Y IL 2 8 8 . SAYI

    İKİNCİ CİLT

    EYLÜL 1960 TÜRKOCAĞI ANKARA T. 12368 Her A y ı n B i r i n d e Ç ı k a r

    S A H I B I P R O F . N E C A T I A K D E R

    U M U M İ N E Ş R İ Y A T M Ü D Ü R Ü O K T A Y E V İ N Ç

    S E K R E T E R O K T A Y B A Y A R

    amladığımız a.gağı- çok yakından İİKİİİ ıızın sebebi , günün i r . Böylece aktüel,

    felsefî t e m c l l c n d i - l i y o r u z . T U r k y u r d u t d e r g i l e r i n ölçüsü, bağlıdır. Butı me -

    i m a i z i h n i y e t m e r - i , y a h u t sadece se- dirilmenıesini t a b i i ! başbaşa bırakıyo-

    s a n l a r ortada yorlar. Dünün çö-

    blr az daha tutmak, dağılan

    ; daha yemek ve iç- rine göre kendileri-

    kendilerine muasır geçici ve marazi faa- Jünyada yeni ve es- y tanımıyorum. Her ile yıkan, i y i ile fe- :el arasında bir mü- n. Güzel, i y i müsbet li ve yarının binası- îinaenaleyh lıer de- sır onlar! Onlar ya- er, yarının sanatını dple dimağın müte- ı temin edecekler, iauiyet devirlerinin ılmayan i l im, tecrü- başlayacaklar" (s)!

    atle mülâhaza olun- ıkta muasırlığın d i - tir i lmiyerek, dünağ leşine üstün değer tece Gökalp'in mü- iüzide (seçkin) ara- ği fark, dimağ ve c muhafaza edilmiş- ğa, vicdanın zihnî •et mâlûmata feda olunmamıştır. An- de i l t izam edilmiş

    ıehin kurulması za- ır. Hedeflenen Yeni resinin aksakhkları- nemizi kolaylaştıra- csek birrmânâ tem-

    z eski harf lerin bile dığı aylarda yayın- roman ile yaşadığı- •ese edebiliriz. Ara- k i yıllık sürenin ne c a l d e v r e s i lebileceği sorulmak

    Atatürk inkılâpla- ılemiyeceği, Gökalp' tide farkına işaret lunabil ir; o zaman

    BİRİNCİ SAYFA

    Te k-E

    sin Va

    kfı

  • Dr.Emel Esin K Ü T Ü P H A N E S İ

    Demlrb. O O O i. O no:

    A

    Tasnif ^ s î M - G

    A&2

    Yirmibeşinci Şarkiyat Kongresinde

    Türk San at Tarihi

    EMEL E S İ N

    ' irmibeşinci Şarkiyat kon-

    Y gresi, dokuz ilâ onaltı Ağustos arası, Moskova-da toplandı. Ellisekiz memleketden gelen, bin-beşyüzü mütecaviz üye, y i rm i şubeye ayrılarak, bi lumum Şarkiyat meşe­ lerinin son durumunu göz-

    I den geçirdiler. Türk âle­ minin Şarkiyat i l imler i sahasındaki ehemmiyeti bu kongrede bariz bir su. retde gözlere çarpıyordu. Kongre azâları ve samiin arasında 6 kadar çok Türk veya Türkçe konuşan var- dıki, kongrenin resmi dil leri olarak kabuledilen Almanca, Fransızca, İn­ gilizce ve Ruscanm yanında bi l f i i l en çok kullanılan dil, muhteli f lehcele- rile, Türkçe idi. Türkiyeden ondört kişilik bir hey'et kongreye iştirak ediyordu. Azerbeycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Türkmenis. tan Cumhuriyetlerinden murahhas­ lar, Başkurt, K i n i n l i , Tatar ve Çuvaş mütefekkirleri kongreye gelmişlerdi. Amerika, Avrupa ve Rusya Türko- loglan da hazırdı. Belki en hareretli ve münakaşalı tebliğler Türk f i k i r âleminin muhtel i f meseleleri üzerine oldu.

    Türk san'at tar ihinin başlangı­ cını alâkadar eden mevzulan tâkibe çalışmakdan ibaret pek mahdud bir gâyem vardı. Bunu dahi tamamen yerine getirmek mümkün olamadı. Şubeler ihtisasa veya devre nazaran değil, bugünkü siyasi toplumlara gö­ re aynlmışdı. Böylece Türk san'atı- nin başlangıcı ve inkişafı meseleleri, daima Türk şubelerinde olmayıp, ba­ zen de Türklerin başka milletlerle

    yaşadığı veya mâzide yaşamış oldu­ ğa bölgelere aid şubelerde görüşülü­ yordu. Şubeler aynı saatlerde çalıştı­ ğı için, mevzuumuza ald bir kaç teb. l igin hep birden aynı saatde veri ldi­ ği de oluyordu. Geç getirilen tebliğ­ lerin ilânı mümkün olmamıştı. Vel­ hasıl muhteli f sebeplerden dolayı ve­ receğim mâlumat nakıs olabilecek­ t i r . Şunu da kaydedelimki kongre boyunca Türk sanatı'mn adı pek az duyuldu. Bunun bariz sebebi Şarki­ yat âleminin henüz Türk sanatı me­ selelerine agâh olmamasıdır. Türk sanatı sahasında abidelerin sayılma­ sı ve târifi ameliyeleri henüz yeni başlamış sanatımızın asıllarım ve hususiyetlerini araştırmak işine ise daha teşebbüs edilmemiştir. Garbi Avrupanın muhtel i f m i l l i sanatları daha ondokuzuricu asırda te tk ik edil­ mişti. I r an başda olmak üzere, Şark memleketlerinin ekseriyetini m i l l i san'atlarının tar ih i ve hususiyetleri J?2S y i rmi sene içinde ortaya çıkarıldı. Her memleket kendi kültür tar ih in i bildiren beynelmilel dillerde kitabe­ lerde kitablar hazırladı. Bu yolda Unesco hükümetlere yardım ett i . Unesco serilerinde Türk sanatı hak­ kında da. beynelmilel dillerde neşri­ yat olacak. O zaman, Türk sanatının karekterist ik vasıflan üzerine kâfi mâlumata sahibolan san'at tarihçile­ r i , Türk eserlerini Türklere malet- mekde zorluk çekmiyeceklerdir.

    Bu yazım üç kısımdan ibaret olacaktır;

    A — Kongrenin muhtel i f şube­ lerinde Türk san'at tar ih in in asilleri­ n i alâkadar eden bazı mevzular.

    B — Sovyetler Birliğinde Türk ırkından ahali ile meskun mıntıkala­ rın sanat tarihlerine aid sergiler.

    0 — Azerbeycan, Kazakistan, Kırgızistan. Özbekistan, Tacikistan ve Türkmenistan cumhuriyetlerinin mi l l i musikileri , oyunları ve kahra­ manlık destanları.

    A — Kongrenin muhteli f şu­ belerinde Türk san'at tar ihinin asil­ lerini alâkadar eden bazı mevzular :

    1 — Türkiye Tar ih i şubes'rde Osmanlı imparatorluğunun ve Tür­ kiye Cumhuriyetinin sosyal ve edebi meseleleri görüşüldü. San'at ta r ih i mevzulan az duyuldu. Prof. O. As- lanapa Topkapı Müzesinde Ahmed HI-3206 numaralı yazmanın resimle­ ri hakkında tebliğ verdi. Ben de Top- kapı Müzesinde Hazine 2152 numara, l j murakka'ın 97 a sahifesindeki bir çift resimden bahsettim. Bu res'mle- rin on üçüncü asır sonu veya ondör- düncü asır başında, muhtemelen bir Uygur tarafından yapıldığı .ve Gazan Han'ın tahta çıkması münasebetile nazmedilen bir zaiçenip tasvir i olduğu muhtemeldir.

    2 — Orta Asya şubesi sanat ıjıütehassıslarının bi lumum toplan- dıklan ve tak ip ett ik ler i bölümdü. Şark sanatı tarihinde Orta Asyamn mevkii az bilinmekde ve gittikçe ehemmiyet kesbetmektedir. Orta As­ ya arkeolojisi hergün yeni keşiflerde bulunuyor. Milâdi i lk asırlardan be­ ri Orta Asyada büyük ve ori j inal b ir medeniyet olduğu artık aşikârdır. As- yadan Şarki Avrupaya uzanan ve

    KuutBiiunci S A Y F A

    Te k-E

    sin Va

    kfı

  • E M E L ESİN _ D E V A M

    merkezi Orta Asyada olan bozkır­ larda, muhtel i f ırklar birbirine karış, mış, yerleşik medeniyetlerle göçebe hayat bir l ikte mevcut olmuş. Türk­ lük de bu muhitde doğmuş. A. P. Ok- ladinav'a göre (The ancient populati- on of Siberia and its culture, Russi- an transl. series, vol.l, no. 1, Peabody Museum Cambridge 195r) Kırgız Türkleri, Avrupai ırklarla Şark Hun- larının karışmasından milâdi devrin başından evvel meydana çıktı. P. Tols- tov'a nazaran (Auf den