ZALECENIA RECOMMENDATIONS - yadda.icm.edu.· powaty rak jelita grubego, rak endometrium, ... go odcinka

  • View
    213

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of ZALECENIA RECOMMENDATIONS - yadda.icm.edu.· powaty rak jelita grubego, rak endometrium, ... go...

9

CURR. GYNECOL. ONCOL. 2013, 11 (1), p. 923

Janina Markowska1, Jan Kornafel2, Kazimierz Karolewski3, Stefan Sajdak4, Antoni Basta5, Mariusz Bidziski6, Janusz Emerich7, Marian Grybo8, Bogdan Michalski9, Anita Olejek10, Grzegorz Panek11, Andrzej Roszak12, Andrzej Skrt13, Krzysztof Urbaski3, Radosaw Mdry1

Zalecenia Polskiego Towarzystwa Ginekologii Onkologicznej dotyczce nabonkowych nowotworw jajnika: raka jajnika oraz guzw o granicznej zoliwociRecommendations of Polish Gynecological Oncology Society concerning epithelial tumors of the ovary: ovarian cancer and borderline tumors , : , 1 Klinika Onkologii, Uniwersytet Medyczny w Poznaniu, ul. Szamarzewskiego 82/84, 61-569 Pozna2 Katedra i Klinika Onkologii Ginekologicznej, Uniwersytet Medyczny we Wrocawiu, pl. Hirszfelda 12, 53-413 Wrocaw3 Klinika Ginekologii Onkologicznej, Centrum Onkologii Instytut im. Marii Skodowskiej-Curie, Oddzia w Krakowie, ul. Garncarska 11,

31-115 Krakw4 Klinika Ginekologii Operacyjnej, Uniwersytet Medyczny w Poznaniu, ul. Polna 33, 60-535 Pozna5 Klinika Ginekologii i Onkologii, Szpital Uniwersytecki w Krakowie, ul. Kopernika 23, 31-501 Krakw6 Dzia Kliniczny Ginekologii Onkologicznej, witokrzyskie Centrum Onkologii, ul. Artwiskiego 3, 25-734 Kielce7 Oddzia Ginekologiczno-Pooniczy, Wojewdzki Szpital Specjalistyczny im. J. Korczaka w Supsku, ul. Mickiewicza 12, 76-270 Ustka8 I Katedra i Klinika Ginekologii i Poonictwa, Akademia Medyczna im. Piastw lskich, ul. T. Chaubiskiego 3, 50-368 Wrocaw9 Oddzia Ginekologii Onkologicznej, Oglnej i Poonictwa, Samodzielny Publiczny ZOZ Okrgowy Szpital Kolejowy w Katowicach,

ul. Panewnicka 65, 40-760 Katowice10 Katedra i Oddzia Kliniczny Ginekologii, Poonictwa i Ginekologii Onkologicznej, Szpital Specjalistyczny nr 2 w Bytomiu,

ul. Stefana Batorego 15, 41-902 Bytom11 I Katedra i Klinika Poonictwa i Ginekologii WUM, ul. Starynkiewicza 1/3, 02-015 Warszawa12 Oddzia Radioterapii i Onkologii Ginekologicznej, Wielkopolskie Centrum Onkologii im. Marii Skodowskiej-Curie, ul. Garbary 15,

61-866 Pozna13 Oddzia Kliniczny Ginekologii i Poonictwa, Wojewdzki Szpital Specjalistyczny im. Fryderyka Chopina w Rzeszowie, ul. Chopina 2,

35-055 Rzeszw

Correspondence to: Sekretariat PTGO, MedicalArt Group Sp. z o.o.ul. Promyka 13, 01-604 Warszawatel./faks: +48 22 832 37 14 e-mail: radoslaw.madry@skpp.edu.pl, sekretariat@ptgo.pl

ZALECENIA RECOMMENDATIONS

Received: 16.05.2013Published: 31.05.2013

Curr. Gynecol. Oncol. 2013, 11 (1), p. 923

Z A L E C E N I A / R E C O M M E N D AT I O N S

10

CURR. GYNECOL. ONCOL. 2013, 11 (1), p. 923

W 2009 roku nowotwory zoliwe jajnika pod wzgldem czstoci wystpowania w Polsce znajdoway si na 6. miejscu (3474 zachoro-wania) oraz stanowiy 5. pod wzgldem czstoci przy-czyn zgonw (2510) wrd nowotworw zoliwych u kobiet. Od okoo 15 lat wystpuje nieznaczny spadek zachorowal noci (standaryzowany wspczynnik zacho-rowalnoci okoo 11/100 000) i spowolnienie wzrostu umieralnoci (standaryzowany wspczynnik umieralno-ci okoo 6,99/100 000) (Wojciechowska, 2012).

1. EtiologiaPonad 95% nowotworw zoliwych jajnika ma pocho-dzenie nabonkowe.Do najwaniejszych czynnikw ryzyka wystpowania raka jajnika nale: nosicielstwo mutacji genw BRCA1 i BRCA2 (dotyczy

do 13% wszystkich przypadkw raka jajnika); zespoy dziedzicznego raka piersi i jajnika; rodzinne wystpowanie dziedzicznego niepolipowatego

raka jelita grubego (zesp Lyncha wczesny niepoli-powaty rak jelita grubego, rak endometrium, rak grne-go odcinka ukadu pokarmowego, rak urotelialny mo-czowodu);

bezdzietno, nieskuteczne stymulacje owulacji.Ryzyko wystpienia raka jajnika zmniejszaj: stosowanie antykoncepcji hormonalnej, okluzja jajowodw, wycicie macicy i karmienie piersi.

2. SkriningBadania przesiewowe w kierunku raka jajnika obecnie nie maj zastosowania. Dotyczy to rwnie chorych pozo-stajcych pod kontrol ze wzgldu na rozpoznan mu-tacj w genach BRCA. Nadal wykrycie raka jajnika we wczesnych postaciach dotyczy niewielkiego odsetka ko-biet (2030%). W pozostaej grupie (okoo 70%) nowo-twr rozpoznaje si w wyszych stopniach zaawansowa-nia (III i IV).

3. ProfilaktykaZe wzgldu na znaczne ryzyko zachorowania na raka jaj-nika nosicielek mutacji genw BRCA1 i BRCA2 zaleca si profilaktyczne obustronne wycicie przydatkw po zako-czeniu planw rozrodczych (Kauff, NEJM, 2002; Rebbeck, NEJM, 2002).

4. DiagnostykaW raku jajnika nie ma objaww patognomicznych, ale u wikszoci chorych ponad rok przed rozpoznaniem no-wotworu wystpuj niespecyficzne objawy dyspeptyczne (Goff, Cancer, 2011). We wczesnych stopniach zaawansowania (2530% przy-padkw) stwierdza si obecno guza w przydatkach. U chorych z zaawansowanym nowotworem (u okoo 70% chorych) oprcz obecnoci guza w przydatku/przy-datkach wystpuje pyn w jamie otrzewnej brzusznej

In 2009, malignant tumors of the ovary were at the 6th place (3474 new cases registered) and the 5th most common cause of death (2510 cases registered) among all malignant tumors in the females. Over the past 15 years, we are witnessing a mild reduction of incidence (standardized incidence: about 11/100 000) and a decel-eration of increase of mortality rate (standardized mor-tality rate: about 6.99/100 000) (Wojciechowska, 2012).

1. EtiologyOver 95% of malignant tumors of the ovary are of epithe-lial origin. Most important risk factors for the develop-ment of ovarian cancer include: mutation of BRCA1 and BRCA2 genes (concerns up to

13% of all ovarian cancer cases); syndromes of hereditary cancer of breast and ovary; familial occurrence of hereditary non-polypous large

bowel cancer (Lynch syndrome early non-polypous colorectal cancer, endometrial cancer, proximal diges-tive tract cancer, urothelial cancer of the urether);

childlessness, ineffective stimulation of ovulation.Risk of development of ovarian cancer is reduced by: use of hormonal contraception, oviduct occlusion, hysterec-tomy and breast feeding.

2. ScreeningScreening tests detecting ovarian cancer are currently un-available. This applies both to patients followed-up be-cause of a known mutation of BRCA genes. In fact, de-tection of an ovarian cancer at an early stage occurs in a relatively small proportion of women (2030%). In the remaining cases (nearly 70%), the disease is detected at higher clinical stages (III and IV).

3. PreventionDue to considerable risk of development of ovarian can-cer in carriers of mutation of BRCA1 and BRCA2 genes, current guidelines include prophylactic bilateral adnex-ectomy after termination of procreative activity (Kauff, NEJM, 2002; Rebbeck, NEJM, 2002).

4. Diagnostic studiesWhile there are no clinical signs typical for ovarian cancer, most patients complain of non-specific dyspeptic ailments about one year prior to diagnosis of their tumor (Goff, Cancer, 2011).At an early clinical stage (2530% of the cases), there may be a palpable adnexal tumor present. Patients with late stage disease (about 70% of the cases), apart of a uni- or bilateral adnexal tumor, may present with ascites and/or hydrothorax and elevated CA-125 antigen level. Some pa-tients may have normal or only slightly enlarged ovaries in spite of cancer spread within the abdominal cavity.Preoperative diagnostic work-up includes: medical history and physical examination; gynecologic vaginal and rectal examination, including

use of vaginal speculum;

Z A L E C E N I A / R E C O M M E N D AT I O N S

11

CURR. GYNECOL. ONCOL. 2013, 11 (1), p. 923

i/lub opucnej, a take stwierdza si podwyszone ste-nie antygenu CA-125. U czci chorych jajniki mog by prawidowej wielkoci lub jedynie nieznacznie powik-szone, mimo rozsiewu raka w jamie brzusznej.Diagnostyka przedoperacyjna obejmuje nastpujce ba-dania: podmiotowe i przedmiotowe; ginekologiczne per vaginam i per rectum wraz z bada-

niem przy uyciu wziernikw pochwowych; badanie ultrasonograficzne (USG): przezpochwowe

i jamy brzusznej; podstawowe badania krwi i moczu; stenia antygenw surowiczych: minimum CA-125,

dodatkowo CA-15.3, CA-19.9, CEA, HE4; radiologiczne (RTG) lub tomografi komputerow

(TK) klatki piersiowej; TK miednicy i jamy brzusznej.W przypadku diagnostyki rnicowej z guzami przerzu-towymi maj zastosowanie gastroskopia, kolonoskopia oraz mammografia. Samodzielnie profilaktyczna mam-mografia powinna by wykonywana co najmniej raz w roku jako postpowanie profilaktyczne.

4.1. DiagnozaRak jajnika rozpoznawany jest na podstawie patomorfo-logicznej oceny materiau uzyskanego w trakcie pierwot-nego zabiegu operacyjnego. W wyjtkowych sytuacjach moliwe jest ustalenie rozpoznania na podstawie oceny materiau uzyskanego drog biopsji guza w jamie brzusz-nej, pynu z jamy otrzewnej lub opucnej, wzw chon-nych lub przerzutu w wtrobie.W kadym przypadku naley dy do okrelenia: typu histologicznego; zrnicowania histologicznego (G1, G2 lub G3).Obecnie zasadne wydaje si podzielenie typu surowiczego na typ low grade i high grade.

5. Ocena stopnia zaawansowania klinicznego nowotworu

Zaawansowanie w nowotworach jajnika okrela si w stop-niach chirurgiczno-patomorfologicznych (dotyczy to no-wotworw nabonkowych i nienabonkowych). Aktual-na klasyfikacja FIGO rakw jajnika zostaa opracowana w 1988 roku (tabela 1).

6. LeczeniePodstaw leczenia pierwotnego jest postpowanie skoja-rzone, ktre obejmuje leczenie chirurgiczne oraz chemio-terapi.

6.1. Leczenie chirurgiczneCelem pierwotnego leczenia chirurgicznego jest: uzyskanie materiau histopatologicznego, ktry pozwa-

la na potwierdzenie rozpoznania raka jajnika; okrelenie stopnia zaawansowania choroby; cakowita/optymalna cytoredukcja nowotworu.

abdominal and transvaginal sonography; basic laboratory tests of