ZASTOSOWANIE PROMIENIOTWÓRCZOŚCI W MEDYCYNIE Opracowała: MAGDALENA WÓJCIK kl. III c

  • View
    45

  • Download
    2

Embed Size (px)

DESCRIPTION

ZASTOSOWANIE PROMIENIOTWRCZOCI W MEDYCYNIE Opracowaa: MAGDALENA WJCIK kl. III c. PRZEWIETLENIA RENTGENOWSKIE. Promieniowanie rentgenowskie umoliwia ocen wielkoci, ksztatu, struktury wewntrznej i czynnoci rnych narzdw, co znacznie rozszerza moliwoci - PowerPoint PPT Presentation

Transcript

  • ZASTOSOWANIE PROMIENIOTWRCZOCI W MEDYCYNIE

    Opracowaa: MAGDALENA WJCIK kl. III c

  • PRZEWIETLENIA RENTGENOWSKIE

  • Promieniowanie rentgenowskie umoliwia ocen wielkoci, ksztatu, struktury wewntrznej i czynnoci rnych narzdw, co znacznie rozszerza moliwoci rozpoznawania i rnicowania skutkw urazw i wielu chorb. Do najczciej wykonywanych bada rentgenowskich nale zdjcia narzdw klatki piersiowej i ukadu kostnego. Przewietlenia rentgenowskie opieraj si na tej samej zasadzie co radiografia przemysowa. Badany obiekt (pacjent) znajduje si pomidzy rdem promieniowania (aparatem rentgenowskim) a detektorem (klisz fotograficzn).

  • Po wczeniu do sieci aparat wysya promieniowanie X, ktre przechodz przez ludzkie ciao w rny sposb. Rnice wystpuj w pochanianiu promieni X przez elementy szkieletu, wypenione powietrzem puca i czci mikkie, jak minie czy narzdy miszowe. W miejscach, gdzie dociera wicej promieni (np. puca), emulsja fotograficzna bony ulega silnemu zaciemnieniu, natomiast tym czciom ciaa, ktre pochony wikszo promieni lub je rozproszyy (np. koci), odpowiadaj miejsca janiejsze. Tkanki mikkie wida w rnych odcieniach szaroci. Uzyskany na bonie rentgenowskiej obraz nazywamy analogowym.

  • TOMOGRAFIA KOMPUTEROWA

  • Metoda ta polega na efekcie rnego pochaniania promieniowania X przez tkanki o rnym skadzie, strukturze i konsystencji. Zostaa ona opracowana w 1979 roku przez angielskich naukowcw, Allana M. Cormacka i Godfreya N. Hounsfielda, za co otrzymali Nagrod Nobla. Aparat do tomografii komputerowej zawiera rdo promieni X poruszajce si w komorze wok pacjenta. Komora jest wyposaona w szereg sond rejestrujcych promieniowanie po przejciu przez badane tkanki, jednoczenie w rnych pooeniach. Otrzymywane informacje s rekonstruowane przez komputer i w rezultacie mona zobaczy wewntrzn struktur organizmu. Tomografia komputerowa jest gwnie wykorzystywana do bada zmian zachodzcych w mzgu (gwnie nowotworw), ale jest take przeznaczona do diagnostyki innych organw.

  • Tomografia komputerowa moe jednak okaza si niedokadna w przypadku badania puc lub wtroby, gdy po zrobieniu kadego skanu trzeba pacjenta przesun oraz zrobi przerw na wzicie przez niego oddechu. Wystpuje wwczas ryzyko przemieszczania organw wywoane procesem oddychania lub poruszania si pacjenta w czasie przerwy. Dlatego do obrazowania klatki piersiowej stosuje si tzw. tomografi spiraln, pozwalajc zredukowa znacznie liczb bdw wywoan poruszaniem si pacjenta.

  • SCYNTYGRAFIA

  • Scyntygrafia polega na wprowadzeniu do organizmu odpowiedniego zwizku znakowanego technetem, a nastpnie na rejestrowaniu sygnaw pochodzcych z chorych tkanek, ktre wychwyciy ten pierwiastek. Rne tkanki maj rn zdolno wychwytu zwizkw znakowanych technetem (np. nowotwory znacznie intensywniej wychwytuj podany kompleks ni zdrowsze). Sonda rejestrujca promieniowanie porusza si wzdu i wszerz chorego organu. Z chwil gdy kwant promieniowania ulegnie pochoniciu w krysztale scyntylacyjnym, sonda przetwarza go w impuls, rejestrowany przez licznik i liczony przez komputer.

  • W ten sposb powstaje mapa (scyntygraf) rozkadu cakowitej aktywnoci promieniotwrczego izotopu w chorym narzdzie. Na tej podstawie lekarz specjalista moe postawi diagnoz. Inny rodzaj bada stanowi obserwacja przepywu wstrzyknitego izotopu (najczciej doylnie), a wnioski diagnostyczne wyciga si, analizujc tras i szybko przepywu. Przykadem jest angioscyntygrafia serca, umoliwiajca wykrycie wrodzonych wad serca polegajcych na nieprawidowym poczeniu midzy jamami serca, a duymi naczyniami.

  • JDROWY REZONANS MAGNETYCZNY (NMR)

  • Metoda ta jest oparta na zjawisku rezonansowego pochaniania fal elektromagnetycznych przez jdra atomw (zawierajce nieparzyst liczb czstek elementarnych - neutronw i protonw) znajdujcych si w staym polu magnetycznym. Jdra znajdujce si w staym polu magnetycznym poddaje si jednoczenie dziaaniu zmiennego pola elektromagnetycznego. Ulegaj wwczas przestrzennemu porzdkowaniu - kade jdro wiruje wok osi obrotu, ale jednoczenie ta o obrotu obraca si wok linii pola magnetycznego. Przy pewnej jego czstoci (charakterystycznej dla okrelonych jder atomw) nastpuje rezonansowe pochanianie energii pola zmiennego. Szeroko i pooenie linii w widmie rezonansu zaley od rodzajw pierwiastkw oraz chemicznych i fizycznych waciwoci badanej substancji., w ktrej s one zwizane.

  • Stosuje si tutaj zwizki z nieradioaktywnymi izotopami o odpowiednim skadzie jder, ktre maj skonnoci do kumulowania si w badanym narzdzie (np. fluor w mzgu) lub tkance. Najczciej w tej technice wykorzystuje si rezonans jdrowy jder wodoru (protonw). W rnych tkankach (a take nowotworowych) ich rozmieszczenie i oddziaywania pomidzy nimi s rne. Nastpuje tzw. "przesunicie chemiczne", czyli zmienianie czstotliwoci rezonansowej jdra atomowego przez otaczajce je wizania chemiczne. Otrzymane dane s przetwarzane za pomoc komputera w rzeczywisty obraz badanych organw. Medyczne badania za pomoc NMR maj t zalet, e nie jest w nich stosowane promieniowanie jonizujce. Jdrowy rezonans magnetyczny to jedna z najlepszych metod diagnostycznych w chorobach mzgu.

  • ZEUGMATOGRAFIA

  • Zeugmatografia, czyli obrazowanie rezonansowe (MRI), polega na tym, i propagujc w odpowiedni sposb impulsy fal radiowych, ktrymi nawietlany jest badany obiekt umieszczony w staym polu magnetycznym, uzyskuje si przestrzenn map ste atomw wodoru (sygnay rezonansowe wodoru pochodz przede wszystkim z wody, a ich drugim co do wielkoci rdem s grupy CH2 w tuszczach). MRI moe ukazywa take pewne aspekty funkcjonowania tkanek (np. ogniska stanw zapalnych, nie widoczne na zdjciach rentgenowskich).

  • RADIOTERAPIA

  • IMMUNOTERAPIA

  • BRACHYTERAPIA

  • Brachyterapia polega na wprowadzeniu do organizmu zamknitych rde promieniotwrczych w bezporednie ssiedztwo nowotworu, dziki czemu najwiksz dawk pochania guz. Stosuje si j zarwno jako uzupenienie metod chirurgicznych, jak i wtedy, gdy operacja nie jest moliwa ze wzgldu na umiejscowienie guza. Jeli zastosuje si zewntrzne rdo promieniowania (np. bomb kobaltow), to pomimo najwikszej wraliwoci komrek dzielcych si, nie udaje si unikn uszkodzenia zdrowej tkanki. Brachyterapia mona okreli jako terapi lokaln. W przypadku brachyterapii mzgu do koci czaszki przymocowuje si rubami cienkie rurki, przez ktre wsuwa si radioaktywny izotop tak, eby znalaz si jak najbliej tkanki guza. Dziki temu promieniowanie dociera gwnie do chorych komrek, oszczdzajc zdrowe. Po wyczerpaniu si radioaktywnoci radioizotopu caa konstrukcja jest usuwana.

  • W Japonii zastosowano now terapi nowotworw mzgu. Po wprowadzeniu preparatu zawierajcego 10bor (bor-10) ulega on wchoniciu w tkance nowotworowej. Chore miejsce poddaje si nawietleniu strumieniem neutronw i powstajce w wyniku tej reakcji produkty, gwnie czstki alfa, niszcz od wewntrz tkank nowotworow. Wielu pacjentw po tej kuracji nowotworw mzgu (z bardzo zymi rokowaniami) yje ju wiele lat.

  • N GAMMA

  • N gamma jest to sterowany komputerowo zesp kilkudziesiciu lub nawet kilkuset rde, ktre z rnych stron wysyaj sabe, praktycznie nieszkodliwe dla zdrowych tkanek wizki promieniowania gamma w taki sposb, aby wszystkie one skupiy si i tym samym wzmocniy nawzajem swoje dziaanie w obrbie nowotworu. N gamma stosuje si gwnie do leczenia nowotworw mzgu.

  • APLIKATORY IZOTOPOWE

  • Aplikatory izotopowe s to mae zamknite rda promieniotwrcze, ktre mona wprowadzi do wntrza ciaa. Umieszcza si je w bezporednim kontakcie z leczonym miejscem. S one take umieszczane bezporednio w chorej tkance (guzie nowotworowym). Na przykad przy chorobach skry stosuje si rda promieniowania beta stront-90 (90Sr) lub fosfor-32 (32P), w postaci plakietek rnego ksztatu i wielkoci, dobieranych indywidualnie do kadego przypadku. rda zamknite wysyaj odpowiednie promieniowanie, bez moliwoci wydostania si radionuklidu na zewntrz. Stront-90 i ruten-106 (106Ru) oraz ostatnio jod-131 stosuje si w aplikatorach do leczenia nowotworw gaki ocznej. Aplikatory radowe i kobaltowe su do leczenia nowotworw drg rodnych.

  • TELERADIOTERAPIA

  • BOMBA KOBALTOWA

  • Bomba kobaltowa urzdzenie do nawietlania komrek nowotworowych sztucznie otrzymywanym izotopem kobaltu, kobalt-60 (60CO). Wysya on promieniowanie gamma o wysokiej energii Przy nawietlaniu komrek nowotworowych wykorzystana jest tu ich dua wraliwo na promieniowanie jonizujce. Najbardziej promienioczue s tkanki zoone z komrek modych, mao zrnicowanych w okresie wzrostu, a wic tkanka gruczow pciowych i szpiku kostnego oraz tkanka nowotworowa i biaaczkowa. Pocztkowo do zwalczania nowotworw stosowano promieniowanie rentgenowskie. Kobalt-60 jest znacznie taszy od aplikatorw radowych, a nawietlenia mona dokonywa znacznie precyzyjniej.

  • Bomba kobaltowa ma aktywno rzdu kilkuset TBq, w szczelnej obudowie o ksztacie zblionym do kuli. Potrafi wytwarza wsk wizk promieniowania, ktr mona kierowa pod rnymi ktami i w rnych paszczyznach, co pozwala precyzyjnie nawietli wybrany obszar ciaa pacjenta. Pierwsze urzdzenie do nawietlania byo obudowane grub oson oowian w ksztacie bomby lotniczej i std wzio si okrelenie stosowane do dzi bomba kobaltowa. Bomb kobaltow stosuje si take do nawietlania ywnoci w celu jej sterylizacji.

  • AKCELATORY CZSTEK

  • Akceleratory czstek w ostatnich latach coraz czciej stosowane do leczenia nowotworw, mona do nich zaliczy np. betatrony. Strumie szybkich elektronw ( w przypadku betatronu) po rozpdzeniu przez zmienne pole elektromagnetyczne jest kierowany na specjaln tarcz. Wskutek zderzania si elektronw z tarcz powstaj kwanty promieniowania elektromagnetycznego o wysokiej energii (promieniowanie hamowania). Promieniowanie to jest wykorzystywane w terapii nowotworw. Uzyskany efekt jest