VIKTIMAT E MUNICIONEVE NË SHQIPËRI

Embed Size (px)

Text of VIKTIMAT E MUNICIONEVE NË SHQIPËRI

  • Vshtrim i prgjithshm i gjendjes dhe nevojave

    V I K T I M A TE MUNICIONEVEN S H Q I P R I

    Jonuz Kola - Gertion obo

    Jonuz Kola - G

    ertion obo

    Viktim

    at e municioneve n Shqipri

  • Jonuz Kola - Gertion oboVIKTIMAT E MUNICIONEVE N SHQIPRI

    Vshtrim i prgjithshm i gjendjes dhe nevojave

  • VIKTIMAT E MUNICIONEVE N SHQIPRI

    Vshtrim i prgjithshm i gjendjes dhe nevojave

    Jonuz KolaGertion obo

    Pikpamjet dhe konkluzionet e paraqitura n kt raport nuk prfaqsojn mendimin e Qeveris Austriake.

  • 4Jonuz Kola dhe Gertion obo (PHD Can)Viktimat e municioneve n Shqipri Vshtrim i prgjithshm i gjendjes dhe nevojave

    Prpunuesit e t dhnave n data-baze: Maliq Imeraj, Riza Ademaj - ALB-AID

    Intervistuesit: Izet Ademaj, Shkelqim Mua, Neritan Muja - ALB-AID

    Asistentt lokal q ndihmuan pr identifi kimin e viktimave t municioneve dhe intervistimin e tyre n terren: Et-mond Hamiti -Durrs, Rexhep Koka -Dibr, Lindita Skura-Elbasan, Dorjan Joanidhi - Gjirokastr dhe Adelina Druga - Berat.

    DRSHSSH: Marjana Hamiti - Durrs, Shukri Shehu-Dibr, Dhimtr Mejdi-Gjirokastr, Lulieta Tavani- Berat, Brunilda Gulja-Elbasan. Redaktor letrar: Edval Zoto

    Prkthyes: Jonuz Kola

    N ballin: Piktur nga Agnesa Dullaj

    Prpunimi grafi k: m&b

    Copyright 2014: ALB-AID, Kuks Tel: (00355-2) 2424 006 e-mail: albaid@alb- aid.org ; www.alb-aid.org

    Ky studim pr vlersimin e nevojave social-ekonomike dhe mjeksore t viktimave t municioneve n qarqet Berat, Durrs, Kor, Gjirokastr, Dibr dhe Elbasan sht prgatitur nga shoqata ALB-AID n kuadrin e Programit t veprimit ndaj Minave, me mbshtetjen e Ministris Federale Austriake pr shtje Europiane dhe Ndrkombtare.

    Mbshtetur nga Ministria Federale Austriake pr shtje Europiane dhe Ndrkombtare.

  • 5Prmbajtja

    Falnderime ...............................................................................................7

    Lista e akronimeve ................................................................................... 8

    HYRJE. Prmbledhje ekzekutive ..............................................................9

    PJESA E PAR

    KAPITULLI IHistoriku i aksidenteve me municione n Shqipri dhe aktort kryesor ................................................................................11

    KAPITULLI IIQllimi, objektivat dhe metodologjia e studimit .....................................19

    KAPITULLI IIIRezultatet e pyetsorit .............................................................................27

    KAPITULLI IVRekomandime ..........................................................................................37

    PJESA E DYT

    KAPITULLI VRezultatet e pyetsorit sipas qarqeve. Gjendja e viktimave t municioneve sipas qarqeve ................................ 41

    5.1. Qarku Berat .................................................................................415.2. Qarku Dibr..................................................................................505.3. Qarku Durrs ...............................................................................605.4. Qarku i Kors ............................................................................695.5. Qarku Gjirokastr ........................................................................775.6. Qarku Elbasan .............................................................................85

  • 6Summary in English ................................................................................93

    Acknowledgements .................................................................................97

    List of acronyms ..................................................................................... 98

    Executive summary ............................................................................... 99

    CHAPTER I Background information. About the accidents from UXO, AXO, ERW and ammunition in Albania and Key Actors ..........................................101

    CHAPTER IIGoal, Objectives and Methodology of the Survey ................................109 CHAPTER IIISurvey results.........................................................................................117

    CHAPTER IVRecommendations .................................................................................126

    ANEKS: Pyetsor pr vlersim nevojash ..............................................129

    Foto nga veprimtaria e ALB-AID ........................................................135

  • 7Falnderime

    Falnderojm prfaqsuesit e AMMCO: Arben Braha, drejtor ekzekutiv i AMMCO dhe Veri Dogjani, specialist pr Asistencn ndaj Viktimave, pa mbshtetjen e t cilve prmes kshillave, informacioneve dhe komunikimin me ministrit prkatse ky studim nuk do t ishte kaq i plot.

    Nj falnderim i veant shkon pr znj. Denada Seferi, drejtore e Drejtoris s Politikave Sociale, Ministria e Mirqenies Sociale dhe Rinis, si dhe pr drejtort e DRSHSSH: Marjana Hamiti-Durrs, Shukri Shehu-Dibr, Dhimtr Mejdi-Gjirokastr, Lulieta Tavani-Berat, Brunilda Gulja-Elbasan, pr bashkpunimin dhe mbshtetjen institucionale pr realizimin e ktij studimi.

    ALB-AID falnderon n mnyr t veant Ministrin Federale Austriake pr shtje Europiane dhe Ndrkombtare, e cila mundsoi fi nanciarisht studimin, si edhe Ambasadn Austriake dhe Agjencin Austriake pr Zhvillim n Tiran.

  • 8Lista e akronimeve

    ALB-AID- Shoqata Shqiptare e Asistencs pr Integrim dhe Zhvillim Demokratik

    AMMCO - Zyra Shqiptare e Koordinimit t Minave dhe Municioneve

    AMAE - Zyra Shqiptare e Veprimit kundr MinaveUNDP- Zyra e Kombeve t Bashkuara pr ZhvillimVMA-Shoqata Viktimat e Minave dhe Armve EU - Bashkimi EuropianUXO - Unexploded Ordnance /Mjete t pashprthyera luftarakeAXO -Abandened Unexploded Ordenenace /Mjetet e abandonuara t

    pashprthyera luftarakeERW- Explosive Remenants of War/ Mbetjet Eksplozive t LuftsGICHD-Geneva International Centre for Humanitarian Demining.Qendra Ndrkombtare e Gjenevs pr minim Humanitar

    IMSMA-Sistemi i Menaxhimit te Informacionit pr Veprimin kundr Minave

    ICRC-Kryqi i Kuq Ndrkombtar

  • 9HYRJE

    Prmbledhje ekzekutive

    Pas rrzimit t komunizmit dhe, veanrisht, pas rnies s skemave piramidale dhe grabitjes se depove ushtarake nga popullata (1997) aksidentet nga municionet dhe mjetet shprthyese shnuan shifra rekord. Kshtu, gjat periudhs 1997-2013 n Shqipri jan evidentuar 710 viktima, nga t cilt 122 me pasoj vdekjen.

    Ndrsa pr 272 viktimat e minave t qarkut Kuks, me mbshtetjen ndrkombtare, brenda nj periudhe 10-12 vjeare u arrit ri-integrimi i tyre n komunitetet ku jetojn, duke prfshir marrjen e shrbimeve t nevojshme shndetsore (paisjen me proteza, seanca fi zioterapike, mbshtetje pr integrimin social-ekonomik), pr viktimat nga municionet dhe mjetet shprthyese n pjest e tjera t Shqipris, nuk u ndrmor pothuajse asnj hap konkret, me prjashtim t regjistrimit n mnyr vullnetare nga AMMCO.

    Nnshkrimi i Konvents pr Municionet Thrrmuese dhe t Traktatit t Ndalimit t Minave Antinjeri e obligon qeverin shqiptare, n kuadrin e asistencs ndaj viktimave, t ndrmarr hapa konkrete pr ri-integrimin e viktimave t minave dhe municioneve, prfshi regjistrimin e tyre, prmirsimin e aksesit ndaj shrbimeve shndetsore dhe social-ekonomike etj.

    Ndrkoh pr viktimat e municioneve ka munguar nj studim i plot pr vlersimin e gjendjes dhe nevojave t tyre pr shrbime mjeksore dhe mbshtetje pr integrimin e tyre social-ekonomik. Rrjedhimisht edhe mbshtetja nga ana e strukturave qeveritare pr integrimin e tyre ka munguar.

    Shoqata ALB-AID, mbi bazn e eksperiencs s fi tuar n Kuks, me fi nancimin e Qeverise Austriake dhe mbshtetjen e Ministris s Mirqenies Sociale dhe Rinis realizoi kt studim n qarqet Kor, Dibr, Durrs, Elbasan Berat dhe Gjirokastr.

    Studimi pasqyron gjendjen aktuale t viktimave t municioneve dhe identifi kon nevojat pr shrbime shndetsore dhe mbshtetje social-ekonomike pr integrimin e tyre. Pr realizimin e tij jemi bazuar n informacionet e mbledhura prmes intervistimit n terren t 296 viktimave t municioneve, dokumentacionit t mbledhur nga drejtorit e Shrbimeve Sociale t qarqeve gjegjs, administratort social t komunave, botime t ndryshme dhe tek t dhnat q disponon AMMCO.

  • 10

    Studimi sht i ndar n 5 kapituj. N kapitullin I prshkruhet historiku i aksidenteve me minat dhe municionet

    n Shqipri dhe qasja e Shqipris pr asistenc ndaj viktimave t minave n raport me konventat ndrkombtare.

    N kapitullin II shtjellohen qllimi, objektivat, metodologjia e prdorur edhe fazat q jan ndjekur pr realizimin e studimit.

    N kapitullin III paraqiten rezultatet e intervistave t klasifi kuara sipas viteve, mjeteve shprthyese q kan shkaktuar aksidentin, aktivitetit t t dmtuarit n momentin e aksidentit, dmtimeve t shkaktuara, (amputime, humbje gjymtyrsh, fraktura, djegie etj) ndihms mjeksore, rezultateve t kontrollit mjeksor, informacioneve t detajuara mbi gjendjen familjare, kushtet e jetess, arsimin, situata social-ekonomike etj. M tej paraqiten nevojat pr shrbime te ndryshme.

    N kapitulli IV paraqiten rekomandime pr kaprcimin e gjendjes q dalin nga studimi.

    Ne kapitullin V paraqitet gjendja dhe nevojat e viktimave te municioneve sipas qarqeve.

    N kt studim nuk jan intervistuar familjart e viktimave t vdekur, pr shkak t dhimbjes s tyre legjitime pr t afrmit e humbur, duke mirkuptuar qndrimin e tyre.

  • 11

    PJESA E PAR

    KAPITULLI I

    Historiku i aksidenteve me municione n Shqipri dhe aktort kryesor

    1.1 Historiku i aksidenteve me municione n Shqipri

    Aksidentet me municione luftarake1 n Shqipri kan fi lluar t evidentohen dhe t bhen publike vetm pas viteve 90. Prpara ktyre viteve aksidentet me municione ishin pothuajse