Ses Bilgisi

Embed Size (px)

DESCRIPTION

 

Text of Ses Bilgisi

  • 1. Trke SesB ilgisi

2. SesB ilgisi

  • Ses bilgisi, dil bilgisinin bir blmdr; bir dilin seslerini ve
  • ses deiikliklerini inceler.
  • Ses : Azmzdan bir rpda kan; hece ve szck yapmaya
  • yarayan dilin en kk birimine ses denir.
  • H arf: Seslerin yazdaki karlklarna harfdenir.
  • Alfabe :Bir dildeki harflerin tmn birden gsteren harfler
  • topluluuna alfabedenir.

3. Trkede SesliH arfler

  • Trk dilinde her ses bir harfle gsterilir. Trk
  • alfabesinde 29 harf vardr. Bu harfler , gsterdii
  • seslerin azdan kna grenl ( sesli ) ve
  • nsz ( sessiz ) harfler olmak zere iki ekilde
  • incelenir.

4. Trkede SesliH arfler

  • nller ( sesliler )
  • Ses yolunda hibir engele uramadan kan, tek
  • bana okunup, hece oluturabilen harflere nl
  • harfler ( sesli harfler ) denir.
  • Trkede sekiz ( 8 ) nl ( sesli ) harf vardr.
  • a , e , , io , , u ,

5. Trkede SesliH arfler

  • Trkede sesli ( nl ) harfler syleyi zelliine
  • gre ekilde incelenir :
  • K alnlk incelik uyumu
  • D zlk yu v arlaklk uyumu
  • G enilik d arlk uyumu

6.

  • D ilind urumuna gre nller
  • Byk dilin azda geriye doru ekilmesiylekaln;
  • ileri itilerek dilere dedirilmesiyleince nller
  • ortaya kar.

aoueiK aln nllernce nller 7.

  • enenin durumuna gre nller
  • Alt enenin ok almasyla geni ;
  • az almasyladar nllerortaya kar.

aeoiuGeni nllerDar nller 8.

  • D udaklarn durumuna gre nller
  • Dudaklarn dz ekilde almasyladz nller,
  • yuvarlaklamasylayuvarlak nllerkar.

aei ou D z nllerY u v arlak nller 9. i e u D ar D aro a G eniY u v arlak nller G eniD z nller nce nllerK aln nller 10. SesB ilgisi

  • nl uyumlar

11. B yk nl ( Sesli ) Uyumu

  • Trke bir szcn ilk nlskalnsasonraki
  • nlleri dekaln, ilk nlsinceise sonraki
  • nlleri deinceolur. Bu uyuma byk nl ( sesli )
  • uyumu ad verilir.
  • Bu uyuma kalnlk incelik uyumu da denir.
  • lk hece sonraki heceler
  • kaln ( a , , o , u )( a , , o , u )
  • ince( e , i , , )( e , i , , )

12.

  • sessizlik--------------e i i
  • ieki--------------i e i
  • nlem------------- e
  • grmek------------- e
  • zlmek ------------- e
  • grmek---------- e
  • Yukardaki szcklerde ince seslilerden sonra ince
  • sesliler gelmitir. Byk nl uyumuna uygunluk
  • grlmektedir.

13.

  • ayrlk-------------------------a
  • uyum-------------------------u u
  • aldmz-------------------------a
  • azalmak-------------------------a a a
  • brakmak------------------------- a a
  • oyuncak--------------------------o u a
  • Yukardaki szcklerde de kaln nlden sonra kaln
  • nl kaln nl gelmitir .

14. Uyarlar

  • Aslnda Trke asll olan baz szckler stanbul
  • aznda deiiklie urayarak byk nl uyumuna
  • aykr hale gelmilerdir. Bu szcklerin asl biimleri
  • bu kurala uyar :
  • hangi-------------hangi
  • anne-------------ana
  • elma-------------alma
  • karde-------------karnda

15.

  • Szcklerin sonlarna gelen ekler genellikle bu
  • kurala uyum salar.
  • Ancak aadaki ekler bu kurala uymaz :
  • koarken
  • --- ken
  • ekimtrak
  • ( - i )mtrak
  • daymgil
  • --- gil
  • meslekta
  • --- da
  • yarnki
  • --- ki
  • akamleyin
  • --- leyin
  • bekliyor
  • --- yor

16.

  • Birleik szcklerde kalnlk incelik uyumu
  • kural aranmaz. Bu szcklerde birleik szc
  • oluturan szcklerde ayr ayr bu uyum aranmaldr.
  • gecekondu
  • gece+kondu
  • B akrky
  • B akr+ ky
  • bilgisayar
  • bilgi+sayar
  • anakkale
  • anak + kale

17.

  • Byk nl uyumu dilimize zg bir kuraldr. Bu
  • uyum dilimizde bulunan yabanc kkenli szcklerde
  • aranmaz.
  • radyo
  • metot
  • gazete
  • meydan
  • televizyon
  • hikaye
  • insan
  • kitap
  • adalet
  • aresiz
  • istikbal
  • pardon

18.

  • Soru /1993 -AL
  • Aadaki szcklerden hangisinde byk sesli
  • uyumu kuralna uygunluk aranr?
  • A ) Eskiehir
  • B ) Kabaday
  • C ) Tramvay
  • D ) Gzlkl
  • CEVAP:D /Eskiehir ve Kabaday ---- Birleik
  • szcktr. Tramvay ise yabanc aslldr.

19. Kk nl ( sesli ) uyumu

  • Trke szcklerdeki nllerindzlk yuvarlaklk
  • bakmndan gsterdii duruma kk nl uyumu
  • denir.
  • Kk nl uyumu kural iki ekilde incelenir :
  • Trke szcklerde dz nllerden ( a , e , , i )
  • sonra yine dz nller gelir.Bu takip srasnda
  • kalnlk incelik uyumu da dikkate alnr.
  • gemici-----( e i i)pencere ---- ( e e e )
  • tandk -----( a )arkada----- ( a a a )

20.

  • Bir szcn ilk hecesindeyu v arlak nl
  • bulunuyorsa( o , , u , )dier hecelerya
  • d z geni ( a , e )ya dad ar yu v arlak ( u , )
  • nllerinden biri olur.

lk hece /dar yuvarlak :u - ilk hece / dz -geni:a e o , , u , 21. D ikkat ! B urada dakalnlk incelik uyumudikkate alnr.

  • yolcular ---( o,u,a ) oda---( o,a )
  • susamak---( u,a,a ) ksz ---( , )
  • uyan ---( u,a, ) oul ---( o,u )
  • ykseli---( ,e,i ) korku---( o,u )

22. Uyarlar

  • K itap , anne , mavi , insangibi szcklerde
  • nllerin tm olmasna ramen kalnlk incelik
  • uyumu yoktur. yleyse bunlar kk nl uyumuna
  • aykrdr.
  • Alkol , terr , ekol ve melodigibi szcklerde
  • dz nllerden sonra dz nl gelmesi gerekirken
  • yuvarlak nl gelmitir. Bunlar, kk ses uyumuna
  • aykrdr ve Trke deildir.

23.

  • --- yoreki, byk nl uyumuna da kk nl
  • uyumuna da uymaz.
  • geliyor
  • veriyor
  • seviyor
  • Yabanc kkenli szcklerde ve birleik szcklerde
  • kk nl uyumu kural aranmaz.
  • istasyoncamgz
  • doktorrekotu
  • televizyonKuadas

24.

  • Trke szlerinilk hecesi dnda ( o , )sesleri
  • bulunmaz. Bu zellikte olmayan szckler yabanc
  • kkenlidir :
  • boya=T rke
  • ocuk=T rke
  • yuva =T rke
  • tamp o n =yabanc
  • kord o n =yabanc
  • bany o =yabanc

25.

  • Trke olduu halde kk nl uyumuna aykr
  • olan szckler de vardr. Bunlarn saylar ok azdr.
  • ka v urma
  • ta v uk
  • yamur
  • a v u
  • ha v u
  • amur

26. Uyar

  • Kk nl uyumu hecelerin birbiriyle
  • uyumudur. kiden fazla heceli szcklerde
  • kk nl uyumu aranrken ; birinci hece
  • ile ikinci heceyi , ikinci hece ile nc
  • heceyi birbirlerine balayarak nllerin
  • uyumuna bakmak gerekir.

27.

  • koyunlar
  • 1 + 22 + 33 + 4
  • rnek: ret men lik
  • so run la r- mz

r la yun ko 4. hece 3. hece 2. hece 1. hece 28.

  • uykusuzlar

luk suzku uy4. hece3. hece2. hece1.hece 3 +4 2 +31+2 29. T rke

  • nsz (S essiz )H arfler

30.

  • nsz ( sessiz ) harflerv e zellikleri
  • Tek bana sylenemeyen ; ancak bir nlnn
  • yardmyla sylenebilen seslere nszdenir.
  • Dilimizde21 nsz ( sessiz ) harf vardr :
  • b , c , , d , f , g , , h , j , k , l , m , n , p , r , s ,
  • t , v , y , z
  • Trk alfabesinde her nsz bir harfle yazlr , ancak
  • bir nl yardmyla okunur.

31.

  • Bu nsz ( sessiz ) harflerin 8isert , 13 yumuak
  • nszdr. Bu nszler ayrca srekli ve sreksiz
  • olmak zere iki ekilde inc