View
13
Download
0
Category
Preview:
Citation preview
Hersiening
Landelike- en Stedelike Nedersettings
GEOGRAFIE
Glen.Samaai@westerncape.gov.za
STUDIE VAN
NEDERSETTINGS
Wat is ‘n nedersetting?
‘n Groepering van:
• mense
• geboustrukture
• kommunikasie netwerke
• aktiwiteite
Funksioneer daagliks as ‘n enkele geintegreerde sisteem
• Geisoleerde plaasopstal
• Gehuggie
• Boeredorpie
• Dorp
• Stad
• Metropolis
• Konurbasie
• Megalopolis
Hoe word nedersettings tov grootte geklassifiseer?
LANDELIK
STEDELIK
KLEIN
GROOT
Via Afrika
NEDERSETTINGS
LANDELIK STEDELIK
ENKELFUNKSIONEEL
PRIMêRE
AKTIWTEITE
MULTI-FUNKSIONEEL
SEKONDêRE
AKTIWITEITETERSIêRE
AKTIWITEITE
Hoe word daar tussen Landelike- en
Stedelike nedersettings onderskei?
Geboue naby mekaar Geboue ver van mekaar
• LOS stukkies grond
• VOORMAN bestuur landjies
• GEEN onafhanklike BESLUITE
• Woon in DORPIE
• Baie RONDREISERY
• MEGANISASIE moeilik
• GROOT ENKELE stuk grond
• Bestuur SELF plaas
• Onafhanklike BESLUITE
• Woon op PLAAS
• Geen RONDREISERY
• MEGANISASIE maklik
Waarom is vespreide nedesettings
beter vanuit ‘n ekonomiese oogpunt?
KERN VERSPREID
LANDELIKE
NEDERSETTING
Bosse verskaf brand-stof
en boumateriaal
Water vanaf rivier
Heuwels verskaf goeie
verdediging
Vrugbare
grond
Paaie kom
bymekaar
Goeie gras vir
veeboerdery
Droë standplaas bo
moerasagtige grond
Via Afrika
Water
Vrugbare
grond
Brandstof
Bou-
material
Front
die son
Faktore wat Standplaas beinvloed
BUITELYNVORM
ROND KRUISPAD LINIEÊR
Rondom sentrale
punt
Waar paaie kruis Langs pad of rivier
Wat kan jy onthou?1. Identifiseer die
patroon van die
nedersettings
by A en D.
2. Identifiseer die
buitelynvorm
van die
nedersettings
by B en D.
3. Noem die
faktor wat die
vorm van die
nedersettings
by B en D
beinvloed het.
LANDELIKE
KWESSIES
Toename in
stedelike
bevolking
(rooi
kolomme)
Afname in
% landelike
deel
(blou lyn)
Landelike ontvolking
NA STAD
FAKTORE
WAT KAN
GEDOEN WORD?•Adverteer dorp
•Ontspanning
•Toerisme
•Restoureer geboue
•Plattelandse skole
•Goedkoop persele
vir nywerhede
GEVOLGE•Leë plaashuise
•Misdaad(Plaasmoorde)
•Werkloosheid
•Min nuwe beleggings
•Baie ou mense
•Min jong mans
•Lae eiendomspryse
•Winkels wat sluit
•Leë skole
•Swak dienste
Beter werk
Salarisse
Opvoeding
Mediese fas.
Naglewe
LOK
mense na
die stede
TREK-
FAKTORE
Meganisasie
Lae salarisse
Droogtes
Misdaad
Werkloosheid
FORSEER
mense na
die stede
STOOT-
FAKTORE
LANDELIK-STEDELIKE MIGRASIE:
Beweging van landelike na stedelike gebiede
LANDELIKE ONTVOLKING
GROND HERVORMING
Ongeregthede van Apartheid waar mense verwyder
was van hulle grond word aangespreek.
GROND
RESTITUSIE
Om grond aan die
oorspronklike
eienaars terug te
besorg. Mense
word kompenseer
wat grond tydens
Apartheid verloor
het.
GROND
HERVERDELING
Die regering koop
grond en stel dit
aan voorheen
benadeelde mense
beskikbaar.
GRONDBESIT
HERVORMING
Om regte te gee
aan die wat op
grond woon wat
deur ander besit
word. Word teen
uitsetting beskerm.
STEDELIKE
NEDERSETTING
Faktore wat Standplaas en Ligging beinvloed
Kaapstad is as ‘n Nederlandse nedersetting in
1652 gestig. Die hawe, beskikbare vars water,
klimaat, en goed-dreineerde grond het boerdery
ondersteun om benodigdhede aan verbygaande
skepe te voorsien.
1. SENTRALE PLEK
Dorpe wat omliggende landelike gebiede voorsien van goedere en dienste.
Lae-orde funksies en dienste
Benodig dikwels (brood, melk, dokter)
Kleiner drempelbevolking.
Groot aantal winkels/dienste
Hoë-orde funksies en dienste
Benodig nie altyd nie (spa)
Groot drempelbevolking
Minder winkels/dienste
2. HANDEL EN VERVOER
Gevestig deur vervoerroetes
Vragbrekingspunte
Vervoer verander
Van seevervoer
na padvervoer
Bv: Kaapstad
Aansluitingsdorpe
Kruising van twee of meer
hoof verkeerroetes.
Bv: De Aar
Poort-/deurgangsdorpe
Ingangspunt by
‘n fisiese versperring
(bergpasse)
Bv: Worcester
3. GESPESIALISEERDE STEDE
Mynbou
Bv: Welkom
Opvoedkunde
Bv: Stellenbosch
Nywerheid
Bv: Secunda
Ontspanning
Bv: Margate
Pendelaar
Bv: Soweto
TIPES STEDELIKE NEDERSETTINGS VOLGENS FUNKSIE
Klassifiseer elk van die stedelike nedersettings
A-F op die diagram volgens hulle funksie
STEDELIKE
HIERARGIE
K
O
N
S
E
P
T
E
STEDELKE HIERARGIEË
STEDELIKE HIERARGIE
Die rangskikking van
stedelike nedersettings tov
die kriteria van grootte,aantal
funksies en spesialisering van
die funksies
SENTRALEPLEK
‘n Dorp wat stedelike
funksies aan die
omringende platteland
bied.
DREMPELBEVOLKING
Die aantal mense benodig
om ‘n diens winsgewend te
laat bly
INVLOEDSFEER
Die area wat deur ‘n
sentraleplek bedien word.
REIKWYDTE VAN
GOEDERE
Die maksimum afstand wat
mense bereid is om te reis
om goedere of ‘n diens te
bekom
Lae orde funksies
en dienste
Hoe orde funksies
en dienste
Definisie Funksie of goedere wat
jy gereeld moet koop.
Funksie of goedere wat
jy nie gereeld benodig
Funksies/dienste Minder gespesialiseerd Hoogs gespesialiseerd
Drempelbevolking Kleiner aantal mense Groter aantal mense
Reikwydte Klein Groot
Invloedsfeer Klein Groot
Afstand gereis Naby Ver
Aantal winkels of
dienste
Baie-benodig gereeld Min-nie gereeld benodig
Voorbeelde Brood, melk, petrol
stasie, kroeg, dokters,
werktuigkundiges
Voorkamerstelle, motors,
rekenaar hardeware,
gesondheid spas,
spesialis dokters
HOE- EN LAE ORDE FUNKSIES EN DIENSTE
LAE- EN HOË-ORDE SENTRUMS
• Meer lae-orde sentrums.
• Min hoe-orde sentrums
• Posisie van nedersetting
bepaal deur aantal
funksies en nie die grootte
van die bevolking nie.
STEDLIKE
STRUKTUUR
EN PATRONE
LINIÊERE BUITELYNVORM
BUITELYNVORM
REGHOEKIGE
VORM
STER-
VORMIG
STRAATPATRONE
STRAATPATRONE
REGHOEKIG
•Geleidelik
•Ouer
ONREELMATIG
•Op steiler hellings
NB VOORDELE
EN NADELE
Stedelike profiel
Die syaansig van die stedelike gebied (van die kant gesien)
Stedelike profiel bestudeer:
• Die HOOGTE van die geboue
• Die DIGTHEID van die geboue
• Grondwaarde
•Duur grond
•Kompetisie
•Intensief bebou
•Vertikale geboue
•Kantore
•Kommersieel
•Goedkoop grond
•Horisontale geboue
•Laer digtheid van
geboue
•Nywerhede
•Residensieel
SSKLandelik
Nywerhede
Residensieel
Oorgangsone
Waarom neem die digtheid en hoogte van die geboue af
hoe verder mens vanaf die stedelike gebied beweeg?
G
R
O
N
D
G
E
B
R
U
I
K
S
O
N
E
S
Grondgebruiksones
SSK
Waar? Eienskappe/ Kenmerke
Mees toeganklik
Waar vervoerroetes ontmoet
In die middel van die stedelike gebied.
Hoogste grondwaardes
Grootste
geboukonsentrasie
Hoogste geboue
Konsentrasie van winkels
en kantore.
Hoë-orde kommersiëlefunksies.
Grondgebruiksones
NYWERHEDE
FAKTORE
•Gelyk grond
•Grondstof
•Water
•Arbeid
•Power
•Vervoer
•Mark
Bespreek die
faktore wat
die ligging van
nywerhede
in Paarl
beinvloed het
FAKTORE WAT
DIE LIGGING
VAN
NYWERHEDE
BEINVLOED
Grondgebruiksones
RESIDENSIEEL
Die SSK is die kommersiële hart van die stad
Gedesentrialiseer na winkelsentrums soos Canal Walk
Grondgebruiksones
KOMMERSIEEL
Hoe bestuur?
•Restorasie
•Hernuwing
•Verminder digtheid
van behuising
Grondgebruiksones
VERVALSONE / OORGANGSONE
Waar? Eienskappe / Kenmerke
Net buite die SSK Gemengde funksies(behuising,
besighede, ligte nywerhede)
Geboue is vervalle
Hernuwing Kosbare eiendom
• Old buildings
• Mixed
• Renewal
• Gemengde
funksies
• Ou geboue
• Hernuwing
VERVAL
SONE
ResidensieelKommersieel
Ou geboue
HernuwingNywerhede
Industriele park
Funksies in
landelik-stedelike
oorgangsone
Bloemfontein
Landelik-stedelike
oorgangsoneGrondgebruiksones
LANDELIK-
STEDELIKE
OORGANGSONE
Waar? Eienskappe/ Kenmerke
Aan die
buitewykevan die stad
Indringing van stedelike funksies in landelike
gebiede.
Landelik en stedelike funksies.
Groot eiendomme op goedkoop grond.
Plotte en kleinhoewes
Lughawens, begraafplase, kragstasies, gholfbane, rioolwerke.
Begraafplaas
Gholf-
baan
Krieket
Krag-
stasie
Klein-
hoewes
Paarl
Mall
STEDELIK
LANDELIK
NB -Waar?
-Funksies
Landelik-stedelike oorgangsone
van Paarl
Residensieel
SSK Kommersieel
Vervalsone
Landelik-stedelike oorgangsone
Nywerhede
Hierdie tipestraatpatroon isdie oorsaak van verkeersopeenhoping
WAAR VALS
A
Die SSK word aangetref by ….
BC
D
A B
C D
Word nie in die landelik-stedelikeoorgangsone aangetref nie.
Kies uit die volgende:
C Die stelling is korrek, maar die rede is verkeerd.
A Die stelling sowel as die rede is korrek.
B Die stelling sowel as die rede is verkeerd.
D Die stelling is verkeerd, maar die rede is korrek.
Stelling: Die geboue is op sy hoogste en digstein die stadskern.
Rede: Die grondwaardeneem toe hoe verder jyvan die stadskern af gaan.
Veelvuldige kern
Sektor
Konsentiese sone Modelle van
stedelike struktuur
Konsentriese sirkels rondom SSK
Sektore straal vanaf
stadsentrum
Kerne waar
rondom
aktiwiteite groei
STEDELIKE
NEDERSETTINGS
KWESSIES
STEDELIKE KWESSIES
Informele
Nedersettings
Wat
is dit?
Waar
is dit?
Probleme
Soms onwettige
nedersettings van afval
material gemaak.
Op die rand van stede. Kan
30 km vanaf SSK wees.
• Tekort aan infrastruktuur
• Geen ordentlike sanitasie,
skoon water, elektrisiteit,
vuilis verwydering.
• Lack of amenities.
• Brande
• Hoe bevilkingsdigtheid
STEDELIKE KWESSIES
NB Hoe bestuur?
Recommended