1. Istota i znaczenie zaufania - ?· Europa Polska iększość osób jest sprawiedliwa Większość…

Embed Size (px)

Text of 1. Istota i znaczenie zaufania - ?· Europa Polska iększość osób jest sprawiedliwa...

1. Istota i znaczenie zaufaniaRosnce znaczenie zaufania w wiecie biznesu zwizane jest z jego udoku-

mentowanym wpywem na wiele aspektw dziaalnoci organizacyjnej. Wyni-ka rwnie z koniecznoci wiadomego budowania w organizacjach rodowiska pracy opartego na zaufaniu oraz zaufania w relacjach zewntrznych. Wysoki poziom zaufania jest cennym zasobem organizacyjnym i moe stanowi rdo przewagi konkurencyjnej.

1.1. Rola zaufania we wspczesnej gospodarce Polska na tle innych krajw

Poziom zaufania wydaje si by dobrym predykatorem rozwoju gospodar-czego. W spoeczestwach, ktre cechuj si wysokim zaufaniem spoecznym, przewaaj postawy optymistyczne, ktre ograniczaj koncentrowanie si na ryzyku, a intensyfikuj koncentrowanie si na moliwociach. F. Fukuyama [1997] twierdzi, e brak zaufania powoduje, i ludzie przestaj wierzy w sens dziaania zespoowego, staj si aspoeczni. Brak zaufania moe wic ograni-cza horyzonty, sprzyja postawom spiskowym, korupcji, niszczy postawy obywatelskie, nasila autorytaryzm.

I tak na przykad przyjmuje si, e ruchy na rynkach finansowych s cz-ciowo odzwierciedleniem ludzkiego nastawienia, emocji oraz opinii. Ry-nek pnie si w gr, gdy przewaa pozytywne nastawienie, natomiast spadki s obserwowane, gdy wikszo uczestnikw rynku jest nastawiona nega-tywnie. Dlatego poziom zaufania, czyli oczekiwania czy te przekonania co do tego, w jaki sposb zachowaj si partnerzy interakcji, moe wyznacza w pewnym stopniu rozwj zarwno gospodarczy, jak i spoeczny. Wedug Fu-kuyamy [1997] dobrobyt danego kraju oraz jego zdolno do konkurowania uzalenione s od poziomu kultury zaufania w danym spoeczestwie. Au-tor ten podkrela take korelacj zaufania z efektywnoci gospodarcz ze wzgldu na to, e zwiksza ono ludzk skonno do ryzyka i produktywnej spoecznej wymiany. Rosnce moliwoci wyboru i coraz wiksze trudnoci z podjciem racjonalnej decyzji sprawiaj, e znaczenie zaufania stale ronie. Zaufanie staje si wic wskazwk uatwiajc ocen i wybr spord rnych moliwoci [Sztompka, 2007]. Te moliwoci mog dotyczy osobistych wybo-rw, produktw, usugodawcw, ale rwnie budowania wizi midzyludz-kich. Jak stwierdzi R.M. Morgan, zaufanie i zaangaowanie s esencjonalnym elementem kreowania relacji [Morgan, 2000]. Przede wszystkim zaufanie jest podstaw rozwoju otwartej komunikacji i dialogu, sprzyja wsppracy pomi-

12 1. Istota i znaczenie zaufania

dzy ludmi, grupami i organizacjami, a w konsekwencji osiganiu wsplnych celw [Ashleigh, Nandhakumar, 1998]. Dziki wsppracy opartej na zaufaniu moliwe jest pobudzanie kreatywnoci, generowanie innowacyjnych rozwi-za, ale rwnie skuteczne wdraanie innowacji. Zaufanie bowiem wzmacnia jeden z podstawowych warunkw innowacyjnoci proces tworzenia i roz-przestrzeniania wiedzy [Loon Hoe, 2007].

Polska jest krajem o niskim poziomie zaufania spoecznego. Z midzynaro-dowych porwna wynika, e zajmuje pod tym wzgldem jedno z ostatnich miejsc wrd krajw europejskich. Jedynie 23% badanych Polakw twierdzi, e wikszoci ludzi mona zaufa, podczas gdy w Danii i Szwecji tak opini wy-raa prawie 70% badanych [http://pliki.innowacyjnosc.gpw.pl/Kapital]. Dla porwnania w Stanach Zjednoczonych 43,5% badanych w 2006 roku deklaro-wao zaufanie do ludzi [Gittell, Carter, 2007]. Na rysunku 1.1 zaprezentowano rnice w zakresie poziomu zaufania midzy Polsk a Europ.

Na rysunku 1.2 przedstawiono odpowiedzi badanych dotyczce intencji przypisywanych innym. Wyniki te dopeniaj obrazu Polakw, ktrzy dekla-ruj w tym obszarze niszy poziom zaufania w pozytywne intencje innych ni badani w innych krajach Europy. Wskazuj, e w porwnaniu ze redni euro-pejsk Polacy nieco czciej sdz, i wikszo ludzi prbuje ich wykorzysta, oraz rzadziej spodziewaj si uzyskania pomocy od innych, ni deklaruj to po-zostali Europejczycy.

Jak wynika z rysunku 1.3, poziom zaufania w Polsce w latach 20042010 stopniowo wzrasta. Ostatnio jednak notuje si jego zdecydowany spadek. We-dug badania Edelman Trust Barometer z 2014 roku Polacy deklaruj najni-szy poziom zaufania wrd ogu badanych spoeczestw. W 2013 roku po raz pierwszy Polska znalaza si w grupie pastw o najniszym poziomie zaufania do rzdu, biznesu, organizacji non-profit i mediw. Byo to miejsce 19 na 26 po-zycji. W 2013 roku Polska zaja ostatnie miejsce w rankingu za takimi kraja-mi, jak Turcja, Hiszpania, Irlandia i Rosja. Obnieniu ulego znaczco zaufanie do wszystkich instytucji rzdu, biznesu, organizacji pozarzdowych (NGO) i mediw co najmniej o 10 punktw w porwnaniu z poziomem z poprzednie-go roku. Po stopniowym wzrocie zaufania do instytucji rzdowych (do 30%), w 2013 roku poziom ten spad do 19%.

Spore zdziwienie wywoa znaczcy spadek zaufania do organizacji poza-rzdowych (do 47%), ktre do tej pory cieszyy si wzgldnie stabilnym pozio-mem zaufania.

Cykliczny wzrost poziomu zaufania do biznesu w latach 20112013 w roku 2013 obniy si z 56% do 45%. Po raz trzeci z rzdu spad te poziom deklaro-wanego zaufania do mediw. W 2011 roku wynosi on 53%, w 2013 roku 30%. Badania z 2014 roku pokazay, e oglnie mamy w Polsce problem z zaufaniem do jakiejkolwiek instytucji.

W badaniu Edelman Trust Barometer 2014 zidentyfikowano cztery czyn-niki, od ktrych zaley zaufanie do biznesu. S to: sektor, typ przedsibior-stwa, styl przywdztwa (Chief Executive Officer CEO) oraz kraj pochodzenia. Ogem w badanych krajach brana technologiczna (79%) i motoryzacyjna (70%) ponownie okazay si globalnie najbardziej godnymi zaufania sekto-rami.

1.1. Rola zaufania we wspczesnej gospodarce Polska na tle innych krajw 13

Rysunek 1.1. Poziom zaufania w Polsce i w Europie w 2012 roku

6,6

4,6

7,1

10,59,7

19,2

11,1

14,8

11,3

31,8

9,9

6,6

10,2

13,1

11,2

22,7

8,2 8,7

6,4

1,7 1,1

0

5

10

15

20

25

Naley byostronymw relacjach

z ludmi

1 2 3 4 5 6 7 8 9 Wikszociosb

mona ufa

Europa Polska

rdo: opracowanie wasne na podstawie wynikw badania European Social Survey.

Rysunek 1.2. Oczekiwania dotyczce zachowa innych ludzi

5,50

4,974,84

3,76

0,00

1,00

2,00

3,00

4,00

5,00

6,00

PolskaEuropa

Wikszo osb jest sprawiedliwa Wikszo osb jest pomocna

rdo: opracowanie wasne na podstawie wynikw badania European Social Survey.

14 1. Istota i znaczenie zaufania

4,924,864,704,994,925,01

4,134,394,174,07

3,603,72

0,00

1,00

2,00

3,00

4,00

5,00

6,00

201220102008200620042002

Europa Polska

Poziom zaufania do poszczeglnych bran w Polsce wyglda podobnie jak w innych krajach: najwyszy poziom osigny brane technologiczna i produkcji elektroniki konsumenckiej (65%, spadek o 3 punkty w porw-naniu z zesz edycj). Kolejne miejsca zajy: brana motoryzacyjna (64%, wzrost o 2 punkty) oraz przemys piwowarski i spirytusowy (56%, spadek o 8 punktw). Najwikszy wzrost zaufania odnotowaa brana chemiczna (55%, wzrost o 5 punktw).

Najmniejszym zaufaniem w skali wiatowej ciesz si banki (51%). Wyni-ki badania pokazuj, e najwikszy problem z reputacj ma brana farmaceu-tyczna, ktra walczy o odbudowanie wiarygodnoci odnotowuje ona w 2014 roku najwikszy spadek zaufania, bo a o 11%. Ostatnie miejsce w zestawie-niu zaufania do bran zajy, podobnie jak w roku poprzednim, media, ktre stale trac w oczach respondentw. Stwierdzono o 8% mniejsze zaufanie do tej brany. W Polsce, w przeciwiestwie do innych krajw Unii Europejskiej, coraz niszym zaufaniem ciesz si media tradycyjne. Wyszym poziomem zaufania Polacy darz wyszukiwarki internetowe ni media tradycyjne.

Firmy rodzinne ciesz si najwikszym zaufaniem zarwno w Polsce (68%), jak i globalnie. Na drugim miejscu znajduj si mae i rednie przedsibiorstwa (58%). Trzecie miejsce pod wzgldem deklarowanego zaufania, w odrnieniu od wynikw na wiecie, zajmuj w naszym kraju korporacje midzynarodowe (56%). Raport wskazuje, e zaufanie do prezesw firm w skali wiatowej ustabi-lizowao si. Nadal jednak pozostaje bardzo niskie (na sidmej pozycji z omiu), wyprzedzajc tylko urzdnikw rzdowych (36%). Warto jednak zaznaczy, e wzroso, z rekordowo niskiego w 2009 roku (31%) do 43% w 2014 roku.

Prezentowany raport wskazuje take inne ciekawe tendencje. Okazuje si, e wyniki finansowe i reputacja najlepszego miejsca pracy trac nieco na znacze-niu (w 2008 roku 76%, w 2014 roku 36% odpowiedzi) na rzecz zaangaowania i prowadzenia biznesu w sposb etyczny z poszanowaniem praw interesariu-szy, takich jak: dobre traktowanie pracownikw (59%), suchanie klientw (59%)

Rysunek 1.3. Zmiana poziomu zaufania w Polsce i w Europie w latach 20022012

rdo: opracowanie wasne na podstawie wynikw badania European Social Survey.

1.1. Rola zaufania we wspczesnej gospodarce Polska na tle innych krajw 15

i wykazywanie si etycznymi, przejrzystymi praktykami (56%), a take podej-mowanie odpowiedzialnych dziaa w celu rozwizania problemu lub kryzy-su. Jednak badani w tych aspektach widz te najwikszy rozdwik midzy potrzeb wprowadzania takich dziaa a ich faktyczn realizacj. W kontekcie komunikacji wyniki te mog nasuwa wniosek, e w celu wzmacniania zaufa-nia do firmy naley wikszy nacisk pooy wanie na te aspekty aktywnoci organizacji. Wniosek ten potwierdzaj analizy moliwoci zwikszenia wiary-godnoci prezesw (wasnej jak i swoich firm) poprzez dziaania komunikacyj-ne, takie jak: klarowna, przejrzysta komunikacja (82%), mwienie prawdy, bez wzgldu na to jak bardzo jest nieprzyjemna (81%) oraz utrzymywanie regular-nych kontaktw z pracownikami (80%). Badania z 2014 roku informuj take o innych dziaaniach sucych poprawie zaufania do firm, takich jak: zagwa-rantowanie kontroli jakoci produktw (86%), ochrona danych klientw (85%) i przestrzeganie praw pra