Özgür yazilim, özgür toplum

  • View
    222

  • Download
    3

Embed Size (px)

DESCRIPTION

ZGR YAZILIM, ZGR TOPLUM Richard M. Stallmann Seme Yazlar FREE SOFTWARE, FREE SOCIETY Selected Essays of Richard M. Stallman ngilizce Aslndan eviren ve Basma Hazrlayanlar: Serkan apkan, zlem Gzkele, Tahir Emre Kalayc, idem zar, Birkan Sarfakolu

Transcript

  • ZGR YAZILIM, ZGR TOPLUMRichard M. Stallmann Seme Yazlar

    FREE SOFTWARE, FREE SOCIETY

    Selected Essays of Richard M. Stallman

    stallman_baski.indd 1 19.11.2009 15:13:12

  • ZGR YAZILIM, ZGR TOPLUM:Richard M. Stallmann Seme Yazlar

    FREE SOFTWARE, FREE SOCIETY:Selected Essays of Richard M. Stallman

    Giri: Lawrence Lessig Dzenleyen: Joshua Gay

    ngilizce Aslndan eviren ve Basma Hazrlayanlar:Serkan apkan, zlem Gzkele, Tahir Emre Kalayc, idem zar, Birkan Sarfakolu

    TMMOBELEKTRK MHENDSLER ODASI

    1954

    005.101 ZG 2009zgr Yazlm, zgr Toplum; Richard M. Stallmann Seme Yazlar= FREE SOFTWARE, FREE SOCIETY: Selected Essays of Richard M. Stallman : Editr Joshua Gay; ngilizce Aslndan evirenler: idem zar, Serkan apkan, Birkan Sarfakolu, Tahir Emre Kalayc, zlem Gzkele -1. bs.-Ankara: Elektrik Mhendisleri Odas Yaynlar, 2009.275 S.; 24 cm (EMO yaynlar GY/2009/1; 978-9944-89-833-1Bilgisayar--Kuramlar, Felsefe

    1. Bask, Ankara - Kasm 2009ngilizce 1. Bask, Boston - 2002

    ISBN: 978-9944-89-833-1EMO Yayn No: GY/2009/1

    TMMOB Elektrik Mhendisleri OdasIhlamur Sokak No:10 Kat:2 06640 Kzlay/Ankara

    Tel: (312) 425 32 72 Faks: (312) 417 38 18http://www.emo.org.tr - emo@emo.org.tr

    Dizgi - Kapak Tasarm*TMMOB Elektrik Mhendisleri Odas

    BaskBaak Matbaaclk ve Tantm Hiz. Ltd. ti.

    * Kapak resmi Nevrax Design Team tarafndan retilmi ve GNU Genel Kamu Lisans v1.1 ile datlmtr.

    stallman_baski.indd 2 19.11.2009 15:13:12

  • TMMOB Elektrik Mhendisleri Odas zgr Yazlm, zgr Toplum

    3

    indekiler

    Editrn Notu 1

    Yazlm Hakknda Aklama 5

    Balk Klavuzu 9

    Giri 13

    Blm 1: GNU Projesi ve zgr Yazlm 17

    1. GNU Projesi 19

    2 - GNU Bildirgesi [:Manifesto] 39

    3. zgr Yazlm Tanm 51

    4. Niin Yazlmn Sahibi Olmamaldr? 55

    5. Bir simde Ne Vardr? 61

    6. zgr Yazlmn Ak Kaynaktan Daha yi Olmasnn Nedenleri 65

    7. niversitede almanz Durumunda zgr Yazlmn Yaynlanmas 73

    8. zgr Yazlmn Satlmas 77

    9. zgr Yazlm zgr Belgelendirme Gerektirir 81

    10. zgr Yazlm Trks 85

    Blm 2: Telif Hakk, Copyleft ve Patentler 87

    11. Okuma Hakk 89

    12. Telif Hakknn Yanl Yorumlanmas Seri Hatalar 95

    13. Bilim, Telif Hakkn Bir Kenara tmelidir 107

    14. Copyleft Nedir? 109

    15 Copyleft: Faydac dealizm 113

    16. Yazlm Patentlerinin Tehlikesi 117

    Blm 3: zgrlk, Toplum ve Yazlm 139

    17. Bilgisayarnza Gvenebilir misiniz? 141

    18. Yazlm Niin zgr Olmaldr? 145

    19. nternet anda Telif Hakk ve Kreselleme 163

    20. zgr Yazlm: zgrlk ve birlii 189

    21. Kullanlmamas Gereken Szckler 231

    Blm 4: Lisanslar 239

    GNU Genel Kamu Lisans (GPL) Srm 3 241

    GNU Genel Kamu Lisans (GPL) Srm 2 255

    GNU zgr Belgeleme Lisans Srm 1.2 265

    stallman_baski.indd 3 19.11.2009 15:13:12

  • zgr Yazlm, zgr Toplum TMMOB Elektrik Mhendisleri Odas

    4

    stallman_baski.indd 4 19.11.2009 15:13:12

  • TMMOB Elektrik Mhendisleri Odas zgr Yazlm, zgr Toplum

    I

    Bilgisayarlarn ortaya kmas ve bu rnlerin kullanlabilir hale gelmesi iin gerekli komutlarn retilmesi ile ortaya kan yazlm kavram, bilgisayarla-rn geliimi ile paralel bir tarihe sahiptir. Son yarm yzylda bilgisayar dona-nmlarnda yaanan byk gelime sonucunda yazlm sektrnde ve bun-larn dier alanlarda kullanlmas ile hayatmzn her alannda somut olarak fark ettiimiz byk bir deiim yaanmtr.Hi phe yok ki bu geliimi bilimin dier alanlarndaki ilerlemelerden ba-msz bir ilerleme ya da kendiliinden ortaya kan bir durum olarak gr-mek, hayata bilim penceresinden bakmamak olacaktr.Benzer yaklam as ile bu ilerlemeyi d etkenlerden ve kendi i dinamik-lerinden bamsz olarak deerlendirmek de bir baka eksik bak as ola-caktr.Yazlm sektrnn balamasndan itibaren yaanan sre, aynen hayatn dier alanlarnda olduu gibi dnyamzn iinde bulunduu ekonomik ve si-yasi duruma gre ekillendi; yani net bir biimde sylemek gerekir ki yazlm sektrndeki retim ve datm yntemleri, politik bir belirlenimdir.Her nasl bilgi ve meta retiminin olduu her alan, en ok o alanda etkin olanlarn faydasna olacak ekilde ynlendiriliyor ise, yazlm alannda da bu durum benzer ekilde gelime eilimdedir.Bir an durup bunun, politik deil salt teknik gelimelerle belirlenen bir sre olduunu dnelim; acaba gnmzde bilgisayar kullanclarnn bilgisa-yar kullanmay deil sadece bir rn kullanmay biliyor olmalar, gndelik zamanmzn byk bir ksmn kullanarak geirdiimiz programlar zerin-de ap kapatma ve bize sunulan birka ayar ile oynamaktan baka hkm-mzn olmamas, her bir bilgisayar satn almzda donanm cretinin orta-lama %10u deerinde bir bedeli o cihaz kullanabilmek iin gerekli progra-mn kullanm bedeli olarak demek zorunda olmamz, verdiimiz zaman ar-tk bizde olmayacak olan bir kitab bile dn verdiimiz halde, birka daki-ka iinde oaltabileceimiz kullanl bir program bile arkadamz ile pay-laamamamz ve dnnce insann aklna ters gelen daha bir ok yaz-lm piyasas gerei (!), piyasa dinamik sisteminin ans eseri gelip oturduu herhangi bir kararllk noktas olabilir mi?Evet diyenlerin ans oyunlaryla aralar iyi olmal.

    Sunu

    stallman_baski.indd 1 19.11.2009 15:13:13

  • zgr Yazlm, zgr Toplum TMMOB Elektrik Mhendisleri Odas

    II

    Tam da bu noktada insanln alar boyu st ste ekleyerek gelitirdii bil-gi birikimini kullanp, elde edilen yazlm rnlerini lisanslama yolu ile asln-da insanln bilgi birikimini sahiplenen, irketler iin yksek kar ve kullanc-lar iin rn bamllnn srmesini salayan, kullanclarn geliimini, uz-manlamasn engelleyen ve toplumsal teknolojik geri kalmaya neden olan kapal kaynak kodlu - zel mlk yazlmlara eletirimizi netletirmeli ve tm bu retim ve datm biimlerine bir alternatif olarak varln srdren, z-gr yazlm felsefesi ve hareketini incelemeliyiz.1983 ylnda bu kitabn yazar Richard Stallman tarafndan balatlan z-gr Yazlm Hareketi, yazlmlarn zgr olmasn ve kullanclarn yazlm kullanma, datma, zerinde deiiklik yapma ve zerinde deiiklik yapl-m srmlerini tekrar datma haklarna imdi ve gelecekte sahip olmalar-n amalayan bir harekettir.Binlerce yazlm gnllsnn ve zgr yazlm destekisinin almalar ile byk yazlm firmalarna ve oluumlarna kar hem teknik hem de fel-sefi olarak alternatif sunan zgr yazlm, gnmzde sklkla dile getirildi-i zere teknik farkllklar ve stnlkleri olan bir iletim sistemi ya da yaz-lm olmasnn tesinde toplumsal amalar olan, yazlm alann deitirme-yi amalayan bir harekettir.zgr Yazlm Hareketinin temel arac Genel Kamu Lisansnda da (GPL) grlebilecei zere zgr Yazlm Hareketi, yazlmclar ve kullanclar ara-sndaki paylama ve dayanmaya zel bir anlam atfeder. nk bilgi biriki-mi ve toplumsal gelimenin salanmasnn buna bal olduunun farknda-dr. Dier bir taraftan programlarn deitirilebilmesi ve deitirilmi datm-larn tekrar datlabilmesi de temel zgrlk artlarndandr. Bu art, alan-da yaratlan toplumsal gelimeden tm toplumlarn faydalanabilmesini sa-layacaktr.retim biimi ynyle deerlendirildiinde de zgr Yazlm Hareketi, eme-in cretli emek haline gelmeden de deer bulabilecei, insanlarn maddi hedefler dnda da gelitirme ve retim yapma drtlerine sahip olduklar-nn bir kant olarak, farkl toplumsal ilikilerin olabilecei bir dnyaya dair gl ipular vermektedir.Birok farkl ortamda sunulmu makale ve konferans tartmalarndan olu-an bu derlemede, yazlmn nasl oluturulduu, hangi fikri mlkiyet arala-rna sahip olduu ve yazlm topluluunun gerekte neyi temsil ettii zeri-ne tartmalar, zgr yazlm felsefesi ve ortaya k, yazlm sahiplii, z-gr yazlm ve ak kaynak yazlm karlatrmas, telif haklar, copyleft ve patentler hakknda bilgi ve tartmalar, Genel Kamu Lisanslarnn son s-rmlerini ve zgr yazlm anlayabilmek iin gerekli birok tanm, tartma ve hikayeyi bulacaksnz.

    stallman_baski.indd 2 19.11.2009 15:13:13

  • TMMOB Elektrik Mhendisleri Odas zgr Yazlm, zgr Toplum

    III

    yalarnda bir ocuun grp beendii bir oyuncaa verebilecei iki tip tepki olabilir. Ya o oyuncaklar benim! diyecektir, ya da ne gzel oyun-caklar! deyip oynadktan sonra onlarn bir arkadana verecektir. Ne gzel oyuncaklar demesi yzn toplumsal faydaya dnmesinin ilk admdr bel-ki de. Yazlm alannn bir oyun alan ve paylatklarnn oyuncak olmamas-na ramen, retimlerini benim deil bizim diyerek tm toplumla payla-makla yetinmeyip, bu felsefeyi btn bir yazlm alan iin etkin klarak tm insanln faydasna olacak ekilde bu alan deitirme cesaretine ve azmi-ne sahip olan Richard Stallmann ve zgr yazlm topluluunun hikayesini ve fikirlerini byk bir keyifle okuyacanz umuyoruz.zgr yazlm, zel mlk yazlm, Linux-GNU/Linux, ak kaynak, copyleft, fikri mlkiyet, patentler ve telif haklar tartmalarn, toplumumuzda daha fazla kii iin bilinir klmas, egemen kltr tarafndan belirlenen ve tartl-maz, alternatifsiz olarak sunulan yazlm retim, gelitirme, datma ve pay-lama biimleri ve anlay zerinde zihin ac olmas, zgr yazlm kav-ramndaki zgr vurgusunun daha da ne kmas ve tabii ki zgr Yaz-lm Hareketinin geliimine bir katk salamas amacyla basma hazrlad-mz bu kitab sizlere sunmaktan onur duymaktayz.

    TMMOB Elektrik Mhendisleri Odas41. Dnem Ynetim Kurulu

    stallman_baski.indd 3 19.11.2009 15:13:13

  • zgr Yazlm, zgr Toplum TMMOB Elektrik Mhendisleri Odas

    IV

    stallman_baski.indd 4 19.11.2009 15:13:13

  • TMMOB Elektrik Mhendisleri Odas zgr Yazlm, zgr Toplum

    V

    zelletirme tartmalar yllardr gndemimizi igal ediyor. zelletirme, dar anlamda, Devletin iktisadi faaliyetlerini gerekletiren kamu iktisadi te-ebbslerinin yani KTlerin mlkiyetinin zel sektre devredilmesi; geni anlamda, devletin iktisadi faaliyetlerinin azaltlmas ya da bu fonksiyonunun tmyle serbest piyasa koullarna devredilmesi olarak tanmlanyor.zelletirme gemi yllarda, zel sektr gzel sektr, zelletirme gzel-letirme vb. sylemlerle kutsand ve merulatrld. zelletirilen kamu ku-rumlarn yneten, alamaz hale getirenlerle onu satmak isteyenlerin ayn kiiler olduu gz ard edildi. Kamu kurulularnn ileyilerinde ve hizmetle-rin