Rocznik Lubelski - Lublin

  • View
    260

  • Download
    11

Embed Size (px)

Text of Rocznik Lubelski - Lublin

  • Polskie Towarzystwo Historyczne Oddzia w Lublinie

    Rocznik Lubelski

    T. XXXVI

  • Polskie Towarzystwo Historyczne Oddzia w Lublinie

    Rocznik Lubelski

    T. XXXVI

    Lublin 2010

  • RADA NAUKOWAPiotr Dymmel, Grayna Jakimiska, Mariusz Korzeniowski, Robert Litwiski,

    Ewa Maj, Marek Mdzik, Marek Sioma, Anna Sochacka, Ryszard Szczygie, Magorzata Willaume

    REDAKCJARobert Litwiski (redaktor naczelny), Marek Mdzik,

    Marek Sioma (sekretarz redakcji), Anna Sochacka, Magorzata Willaume

    TUMACZJerzy Adamko

    ADRES REDAKCJI20-031 Lublin, pl. M. Curie-Skodowskiej 4a

    www.pth.lublin.pl

    SKAD I PROJEKT OKADKIAZKO Anna Kowalczyk

    DRUK Sowa Sp. z o.o.

    ul. Hrubieszowska 6a, 01-209 Warszawa

    ISSN 0080-3510

    Copyright by Polskie Towarzystwo Historyczne Oddzia w Lublinie

    Nakad 200 egz.

  • Spis treciArtykuy

    Wodzimierz Czarneckikiewscy herbu Lubicz w ziemi chemskiej do poowy XVI w. ________________________ 9Th e kiewski Family of the Lubicz Coat of Arms in the Chem District till the Mid--Sixteenth Century __________________________________________________________ 23

    Leszek A. WierzbickiWizyty krla Michaa Korybuta Winiowieckiego w Lublinie w latach 1671 -1673 _________ 25King Micha Korybut Winiowieckis Visits to Lublin in 1671 -1673 _____________________ 29

    Ewa KorniowiczEwangelicy lubelscy jako przykad wsplnoty religijnej i spoecznej w XIX i XX w. _________ 31Lublin Evangelicals as An Example of A Religious and Social Community in the Nineteenth and Twentieth Centuries ______________________________________________________ 50

    Jzef MarczukDziaalno gospodarcza Prezydenta Lublina Czesawa Szczepaskiego (1919 -1927) _______ 51Th e Economic Activity of President Czesaw Szczepaski of Lublin (1919 -1927) __________ 63

    Magorzata PrzeniosoPolskie Towarzystwo Matematyczne w okresie midzywojennym ______________________ 65Polish Mathematical Society in the Interwar Period _________________________________ 76

    Magorzata PiastowiczPrzysposobienie Wojskowe Kobiet i inne oddziay eskie w wojewdztwie kieleckim (1918 -1939) ________________________________________________________ 77Female Military Training and Other Womens Auxiliary Units in the Kielce Province (1918 -1939) ________________________________________________________ 90

    Piotr CichorackiZwizek Modej Polski na Polesiu w latach 1937 -1939 _______________________________ 93Th e Union of Young Poland in Polesie in 1937 -1939 _______________________________ 113

    Piotr Kamela,,Nowy Gos Lubelski 1940 -1944 ______________________________________________ 115Th e Nowy Gos Lubelski in 1940 -1944 _________________________________________ 143

    Anna KoodziejskaKsztatowanie si pogldw na ochron dbr kultury na wypadek wojny na przestrzeni dziejw zarys problematyki______________________________________ 145Th e Development of Views on the Protection of Cultural Assets in the Event of War throughout the Ages. An Outline of Issues _________________________________________________ 166

    Boena Lech -JaboskaBibliografi a Lubelszczyzny 1963 -2009. Historia, dzie dzisiejszy, kierunki rozwoju _______ 169Bibliography of the Lublin Region 1963 -2009. History, Present Day, Directions of Development ______________________________________________________________ 177

  • MiscellaneaAndrzej Kapro

    Bracia Antoni i Jan Mllerowie w yciu muzycznym Lublina w XIX w. _________________ 181Andrzej Kapro

    Prawdziwe losy kupca Jana Mincla _____________________________________________ 187

    MateriayPiotr Janus

    Wspomnienia Wacawa Fabierkiewicza z dziaalnoci niepodlegociowej przed i w czasie I wojny wiatowej w Biaymstoku, Lwowie, Lublinie i Warszawie ______________________ 193

    Marek SiomaBilans dziaalnoci Polskiego Towarzystwa Historycznego za okres 1 kwietnia 1937 31 marca 1938 ________________________________________ 227

    RecenzjeMagorzata J. Willaume Henryk Walczak, Sojusz z Rumuni w polskiej polityce zagranicznej

    w latach 1918 -1931 _________________________________________________________ 233Piotr Cichoracki Waldemar Kozyra, Polityka administracyjna ministrw spraw wewntrznych

    Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1918 -1939 _____________________________________ 236ukasz Kopytko Marian Kukiel. Historyk w wiecie polityki __________________________ 244Joanna Woniak Regina Renz, Kobieta w spoeczestwie midzywojennej Kielecczyzny. Dom

    praca aktywno spoeczna _________________________________________________ 251Monika Bartosiak Andrzej Wrzyszcz, Okupacyjne sdownictwo niemieckie w Generalnym

    Gubernatorstwie 1939 -1945. Organizacja i funkcjonowanie _________________________ 254Marcin Tuzinek Agresja sowiecka 17 wrzenia 1939 roku na Kresach Wschodnich

    i Lubelszczynie. Studia i materiay _____________________________________________ 258

    PolemikiW. Kozyra, W odpowiedzi Piotrowi Cichorackiemu na recenzj pracy W. Kozyry,

    Polityka administracyjna ministrw spraw wewntrznych Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1918 -1939, ________________________________________________________ 265

    Od RedakcjjOd redakcji ______________________________________________________________ 275Instrukcja redakcyjna tekstw do Rocznika Lubelskiego _____________________________ 277

  • Artykuy

  • Wodzimierz CzarneckiLublin

    kiewscy herbu Lubicz w ziemi chemskiej do poowy XVI w.

    kiewscy nale do jednego z najznamienitszych rodw szlacheckich, kt-rego proweniencja, wzrost znaczenia gospodarczego i politycznego nierozerwal-nie zwizane s z dziejami ziemi chemskiej. Rd przeywa swj czas wietnoci w drugiej poowie XVI i w XVII w. Okres ten zdominowany przez posta wielkiego hetmana i kanclerza Stanisawa kiewskiego jest szczeglnie eksponowany w li-teraturze1. Znalaz te odzwierciedlenie w Herbarzu polskim Kaspra Niesieckiego, ktremu udao si zebra informacje w zasadzie nie wykraczajce poza epok no-woytn. Dokona on jednak zasadniczego podziau kiewskich na dwie linie rodowe. Piecztujcych si herbem Bocza ewidentnie powiza z ziemi chem-sk, natomiast kiewskich herbu Lubicz (z ktrego pochodzi synny kanclerz) potraktowa, jako szlacht napywow z Mazowsza do wojewdztwa ruskiego2. W materiale rdowym tak ostry podzia nie jest w szczeglny sposb zarysowa-ny. Kryterium imionowe, i to zarwno znany zasb kognatyczny, jak i agnatycz-ny, nie jest w stanie tego przesdzi. Na przestrzeni wiekw wrd kiewskich imiona Stanisaw i Mikoaj miay wyjtkow estym. W redniowieczu ewentual-nie o pewnej dychotomii mona mwi w pierwszej poowie XV stulecia. Ww-czas to nastpi podzia majtku dziedzicznego w kwi z jednej strony midzy synw Jakuba, z drugiej potomstwo jego siostry Anny, ony Jana ubka, wjta Wysokiego w ziemi lubelskiej. Wiele przemawia za tym, e to w Jakubie naley dostrzec protoplast rodu kiewskich herbu Lubicz, natomiast synowie Anny kiewskiej dziedziczyli herb po ojcu Janie z ubek, ktry piecztowa si Bo-cz. W spisie urzdnikw chemskich ten podzia jest niedostrzegalny. Wszystkich wsprodowcw objto jednym znakiem herbowym Lubicz3.

    Pocztki rodu kiewskich w Chemszczynie s stosunkowo sabo rozpo-znane. Ich rozwietlenie wymaga signicia do nieporwnanie szerszej podstawy rdowej ni to uczynili autorzy herbarzy. Uwag zwracaj gwnie opase tomy chemskich ksig sdowych, znane od koca lat dwudziestych XV w.4 Nie jest to materia wdziczny do bada genealogicznych. Zawiera przede wszystkim sprawy

    1 L. Podhorodecki, Stanisaw kiewski, Warszawa 1988.2 K. Niesiecki, Herbarz polski, wyd. J. N. Bobrowicz, t. IX, Lipsk 1845, s. 183.3 Urzdnicy wojewdztwa beskiego i ziemi chemskiej XIV -XVIII wieku. Spisy, t. III, z. 2, oprac. H. Gmiterek,

    R. Szczygie, pod red. A. Gsiorowskiego (dalej: U III/2), Krnik 1992, s. 280.4 W. Czarnecki, Zapiski sdowe chemskie z koca lat dwudziestych XV wieku w Archiwum Lubelskim,

    Rocznik Chemski, 2006, t. X, s. 9 -20.

  • Wodzimierz Czarnecki10

    sporne, czsto zachowane wyrywkowo i niekompletne. Znaczca przypadkowo nie zawsze pozwala ustali stopie pokrewiestwa, czy te powinowactwa wyst-pujcych przed sdem rodzin szlacheckich.

    Jako pierwszy prb przebadania akt chemskich pod ktem zapisek herbo-wych podj si swego czasu ksidz Zygmunt Dunin -Kozicki. Zaledwie skromna cz wynikw jego bada zostaa opublikowana5. Wikszo pozostaa w rkopi-sie, w tym rozproszone informacje o kiewskich. Wrd nich znalaza si wy-jtkowo cenna rzecz, mianowicie tabela genealogiczna rodu. Tabela to moe zbyt wiele powiedziane, w kadym razie usystematyzowany szkic, wyszczeglniajcy imiona rodziny kiewskich i kracowe daty ich obecnoci w rdach6. Diagram trudno potraktowa inaczej jak wstpny, zreszt nie pozbawiony bdw, szkic po-zwalajcy na lepsze rozeznanie w meandrach i zawiociach fi liacyjnych powiza rodzinnych kiewskich.

    kiew, zwana te Star kwi (Zolkyew Antiqua), czyli dzisiejsza kiewka odnotowana zostaa ju w 1359 r. w dokumencie rozgraniczajcym ziemi chem-sk i lubelsk7. Niestety przemilczano w nim kwesti ewentualnych wacicieli wsi. Podobnie zagadnienie przynalenoci wasnociowej zostao pominite w 1406 r. przy okazji wytyczenia granic Gorzkowa, nadanego Mikoajowi Trbie, pniej-szemu arcybiskupowi gnienieskiemu. Przeprowadzona granica m.in. dociera-a do drogi krlewskiej, ktra wioda z ukowa w ziemi lubelskiej do chemskiej kwi8. W obrbie pertynencji gorzkowskiej miaa si rwnie znale rzeka -kiew9, co mogoby sugerowa, e nazwa wsi bya pochodn hydronimu.

    Pierwszym dowodnie znanym z imienia dziedzicem kwi by Jakub. W 1417 r. wystpi on w dokumencie powiadczonym osobicie przez starost chemskiego Korejw z yszcza, moc ktrego rzeczony Jakub z kwi sprzeda wie zwan Wierzchowystaw w cile okrelonych granicach Janowi ubkowi, wjtowi lubel-skiego Wysokiego, za 80 grzywien10. Jednoczenie zezna, e siostrze swojej Annie, onie Jana ubka przekaza wie Wierzbic oraz cz dziedzictwa zwanego Ro-kowski D tytuem posagu11.