Tulisan Jawi

  • View
    49

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of Tulisan Jawi

1.0Pengenalan Tulisan Jawi adalah antara tulisan terawal yang pernah ditemui. Tulisan ini telah berkembang sejak zaman Kerajaan Islam Pasai kemudian ke zaman Kerajaan Melaka, zaman Kerajaan Johor dan juga Acheh pada abad ke-17. Bukti kewujudan tulisan ini di Malaysia adalah dengan terjumpanya Batu Bersurat Terengganu yang bertarikh 702H atau 1303M manakala tulisan Rumi yang paling awal ditemui adalah pada akhir kurun ke-19. Ini menunjukkan tulisan Jawi telah sampai ke negara ini lebih awal berbanding tulisan Rumi. Skrip Arab yang diadaptasikan oleh bahasa Melayu untuk pengejaannya seperti yang kita maklum adalah dinamakan sekarang sebagai tidak Skrip Jawi.Namun sehingga yang

dapat

diketahui

siapakah

memberikan nama Jawi kepada skrip itu, namun beliau memetik dalam kamus R.J Wilkinson bahawa perkataan Jawi didalam bahasa Melayu digunakan untuk pokok jawi-jawi atau jejawi dan juga beras jejawi yang

berbeza dengan beras pulut, dan juga dengan makna kerbau atau lembu dalam bahasa Minangkabau. Tetapi apa yang jelas disini nama Jawi tersebut tidak ada kaitan dengan tulisan tersebut Satu Persoalan timbul iaitu dari manakah datangnya istilah Jawi untuk tulisan Jawi ? Skrip tulisan jawi berasal daripada skrip Arab yang telah dibuat beberapa penyelesaian dan

tambahan.Terdapat beberapa ciri tulisan Jawi yang menjadikan ianya unik. Skrip Jawi mengalami evolusi yang boleh dikategorikan kepada empat fasa. Setelah melalui empat fasa ini tulisan Jawi menjadi semakin mantap dan dapat disesuaikan dengan keadaan dan keperluan semasa. Tulisan Jawi telah lama wujud dalam tamadun melayu disekitar gugusan kepulauan melayu iaitu sekitar abad ke 10 Masehi atau 3 Hijrah hingga kemaskini dan ia berasal daripada tulisan Arab.Tulisan inilah yang membangunkan tamadun melayu dan pernah

mendukung bangsa Melayu keambang tamadun Melayu moden pada masa kini.Tulisan rumi hanya wujud dalam tamadun melayu selepas perang dunia kedua

sahaja.(sumber : Kang,1993). adalah merupakan karya yang ditulis dengan tangan dalam tulisan Jawi yang dihasikan dalam lingkungan Abad ke-15M hingga awal abad ke-20M.Dalam manuksrip melayu ini tercatat pelbagai bahan dan ilmu yang menjadi khazanah bangsa Melayu pada masa dahulu. Bukti sejarah kewujudan tulisan jawi dalam tamadun melayu dahulu boleh dilihat bahan-bahan bertulis seperti

batu bersurat, manuskrip lama, kertas lama, majalah, batu nisan,

bahan-bahan yang dibuat daripada logam, kulit, alat senjata,duit syiling, batu lontar, tembikar dan seumpamanya

ukiran-ukiran pada masjid , istana azimat dan tangkal

Penemuan pertama batu nisan yang tertulis dalam bahasa Arab di Sumatera bertarikh 55Hijrah (674M) dan di Kedah bertarikh 290 Hijrah jelas telah

menunjukkan bahawa tulisan Jawi berasal dari orang Arab yang kemudian telah diubahsuai dengan

menambahkan beberapa huruf tambahan kepada huruf Arab bagi menyesuaikannya dengan gaya bahasa orang Melayu telah menyumbangkan kewujudan Tulisan Jawi dalam tamadun Melayu. Akan tetapi siapakan pencipta sebenar kepada tulisan Jawi tidak dapat dipastikan dengan tepat. Manuskrip Melayu adalah didefinasikan oleh Pusat Manuskrip Melayu sebagai karya bertulisan tangan

dalam tulisan Jawi yang dihasilkan dalam lingkungan kurun ke-15 sehingga kurun ke-20 Masihi. Ia adalah sumber rujukan pelbagai ilmu dan catatan yang merupakan khazanah Alam Tamadun Melayu pada zaman silam. Apakah tulisan jawi / bacaan jawi benar-benar mustahak? Dari situasi begitu sudah-sudah, mustahak, ia tidak tetapi

menggambarkan

menggambarkan saki baki maruah nyawa-nyawa ikan Melayu/ Islam dan nostalgia Pendita za`ba sahaja. Tulisan jawi berasal daripada tulisan Arab, sedikitsedikit bahasa parsi, Hindi. Orang Melayu pinjam untuk ganti tulisan Hindu yang sekian lama digunakan di awal kemasukan Islam. Bukti kemasukan ini ialah pada batu nisan maqam Shaikh Abdul Qadiribnu Husin Syah Alam, di Langgar, Alur Setar Kedah pada 290 Hijrah bersamaan 910 Masihi.

Tiga ratus tahun kemudian, timbul pula tanda awal bahasa Melayu yang menggunakan tulisan jawi di Terengganu, dengan tarikh Pada hari Jumaat 4 Rejab 702 Hijrah, bersamaan 22 Februari 1303 dan diikuti dengan penemuan-penemuan lain selepas itu. Kemudian ia tersibar luas, digunakan di daerah-daerah bahasa Melayu dan daerah bukan bahasa Melayu, termasuk ke Pulau Jawa. 2.0BahanDanBatasanKajian Dalammenyiapkankertaskerjainipenulistelahmenggunak ankitabAqaidalNasafisebagaibahankajian.Disampingitupenulismembat askankajiandenganmengambilkirapermasalahankajianda risudutpenggunaanhurufdanpenggunaantandabaris(diakr itik)dalamteksyangdikaji. 3.0PermasalahanKajian 3.1Huruf

DalamkitabiniSyedNaquidmemberihuraianagakterperin citentangsistemejaanyangdigunakan dalamkitabtersebut.Antarayangmenarikperhatianbeliaui alahbunyi/ny/yangdilambangkandenganhuruf() .Jikadikajiperaturanmenggunakantitik/nya/dalamkitabA qaid,..Sebagaicontoh,huruf/nya/yangditandaidengantiti kdibawahterdapatpadaawaldantengahkatasepertidalamp erkataannyamuk( )danbanyak( (

).Sedangkan/nya/yangditandaidengantigatitikdiatasterda patpadaakhirkatasepertituanya ).DalamkitabAqaidterdapatjugaperkataandiejasepertika edahdiatas , sebagaicontoh nyatanya ( ,)menyesatkan( ) danlain-lain. Selaindaripadaitu,SyedNaquibjugamemerlihatkanhuruf/ kaf/( )mewakili[k]danhuruf/ga/( ) mewakilihuruf[ g]dalamtulisanrumi.NamundalamkitabAqaidtandatitikp adahuruf/ga/belumlagidigunakandalampenulisankitabte rsebut.Pembacaketikaitudapatmembezakanantarahuruf/ kaf/dan/ga/denganmelihatdarikontekspenggunaannyadal

amayat.Contohnyapadaperkataanberikut,bagai,keluarga ,segaladansebagainya. Olehitudaripermasalahandiatas,usahatelahdilakukanunt ukmemudahkanpembacamembezakanantarahuruf/kaf/da n/ga/sepertiyangterdapatdalampengejaankatagugur,iaitu denganmeletakkantandasatutitikdi bawahhuruf/kaf/(.) Keadaankurangjelasdalampenggunaansatusatugrafeminijugadalamperlambanganbunyi/pa/( ),/ng/( )dan/sy/(

).Bunyi/pa/dalamkataMelayuaslisepertidaripada,empat, padadansebagainyaadakalanyaditulisdenganhuruf/pa/( )yangditandaidengantitiktigadanpadamasayanglaindila mbangkandenganhuruf/fa/(

)dengansatutitik.Campuradukantaraduaperlambanganitu terdapatjugadalamkitabkitabterdahuludaripadakitabAqaidini. Dilihatdarisegiketerbacaan(readability )antara/pa/dan/fa/dalamtukargantiyangbebastidakbegitu menyekatkelancaranpembacajikadibandingkandenganpe

nggunaanantara/kaf/dan/ga/.Haliniterjadikeranabunyi/p a/dan/fa/jikatersalahsebut,iatidakakanmengubahmaknap erkataanitu,contonnyadalamkatafikir( )danpikir( ).Lainpulahalnyadenganhuruf/kaf/dan/ga/,maknaperkata anakanberubahjikatersalahsebut.Umpamanyaperkataan kalah (

)dangalah()yangdiejasedemikianrupadanhanyadibe zakandengantandatitikpadahuruf/ga/. Dalampunggunaanharian,bunyi/fa/hanyamerupakankela inanbebaskepadabunyi/pa/.Penyebutanuntukkatafahamd anfikiritusudahmenjadikebiasaanbagiorangramaimenye butpahamdanpikir.Tetapikatakalahdangalahyangdilamb angkanolehduafonemyangberbeza,ternyatatidakbolehdit ukargantibagimenandaisatumaknasepertikatafahamda npaham. Seterusnya,dalamejaanJawisekarangini,huruf/qaf /dan/kaf/ kedua-

duanyadipadankandenganhuruf[k]dalamtulisanrumi.Hur uf/qaf/dan/kaf/mempinyaifungsiyangberlainan.Pertama, /qaf/digunakandalamkatapinjamanyangdiambildaribaha saArabyang didalambahasasumbernyadiejadengan/qaf/sebagaiconto hnyadalamkatakiamat(, )kadar( , ) takdir ( )danlain-lainlagi.DalammengejakatakataMelayuasli,huruf/qaf/yangterletakpadahujungkatam elambangkanhentianglotis,sepertidalamkatatidak( ),kakak ( ), dan budak (

).Huruf/qaf/tidakdigunakandalamlingkunganlaindaripad ayangdisebutkandiatasdalammenuliskata-kataMelayu. Huruf/kaf/digunakanuntukmengejakatakataMelayuyangdalamlingkunganawaldantengahkata,m isalnyadalamkata,kita ( ),pukul( )dansebagainya.Padalingkunganakhirkata,seandain yaterdapatsukukataterbuka/ka/yangseharusnyadiejaseba gaikafalif,tetapihokumtelahmenentukanbahawahuruf/kaf/tidak menerima/alif/diakhirkata,jadikata-

kataseperti;buka,lukadansebagainyahendaklahdiejasepe rtiini( ) dan( .) DalamkitabAqaidkaedahyangmenentukanhuruf/kaf/ata u/qaf/dalamejaanmemangsudahada.Umpamanyahuruf/k af/diakhirkatabolehberbunyisegagai[ka],contohnyadala mkatadurhaka( )atauberbunyi/ki/sepertisepertimenghendaki( .) Jikadilihatdarisegiperbendaharaan kata,hampirsemuahurufJawidalamtulisanJawisekarangi nisudahpundigunakandalampenulisanabadke-16.Hurufhurufbaruyangdiimbuhkedalamejaansekarangialahhuruf ca,ga,nga,pa,vadannya.Daripadaenam hurufdiatas,tigadaripadanyasudahdigunakandalamkitab Aqaid,iaituhurufca,ngadannya.Inimenunjukkanbahawa penambahanabjadJawitidakdilakukansecataserentak. Satuhalyangmenarikdalampenggunaanlambang hurufdalambahasaMelayuAqaidialahterdapatnyapengg unaan/ya/bertitik(

).Huruf/ya/bertitikinidigunakansebagaihurufakhiryangb

erbunyisebagai[a]danbukan[i]sepertidalamkatakata;taala( ),mana( )danfatwa(

).JelaslahbahawadalambahasaMelayusekarang,huruf/ya/ bertitikinimewakilisalahsatubunyi,iaitusamaadabunyi/y a/itusendiri,bunyi[i]ataubunyidiftong[ai].Lambang/ya/ti dakbertitikpulatidakmewakilisebarangpewujudanfonolo gi,namuniadikekalkansebagaimengekalkanejaanasalbah asaArabnya. Selainhuruf/ya/mati,dalamkitabAqaidiniterdapathuruf/ wau/yangtidakmewakilimana-manabunyisepertibunyi[ u ]ataudiftong[ au ].Hurufiniterdapatdalamperkataan hayatyangdiejasepertiberikut(

).Inijelasmenunjukkanbahawaperkataaninidiejasemulas epertiejaanasalnyadalambahasaArab. 3.2Diakritik Diakritikialahtandabarisyangdigunakanpadahurufhuruftertentusamaadadiatas,dibawahataudihadapan.Tan dainidigunakanbagimemudahkanbacaanbahasaArabyan gselalunyaterdapatdidalamal-Qurandankitab-

kitabagama.Setiaptandaitudiberinama,sepertifathah( ,)kasrth( ,)dhammah( ,)sukun( ,) tanwin( ,) syaddah( )dansebagainya. DalambahasaMelayudiakritikinitidakdigunakan.Bagaim anapundalamkitabAqaid,penulisnyamasihmenggunaka nt