citoskelet i goldžijev aparat

  • View
    144

  • Download
    0

Embed Size (px)

Transcript

CITOSKELET, GOLDIJEV APARATSEMINARSKI RAD PREDMET: CITOLOGIJA

MENTOR:

STUDENTI:

SADRAJ RADA: 1. UVOD.................................................................................................................. 3 2. RAZRADA TEME............................................................................................. 4 2.1. Graa elije............................................................................................ 4 2.2. Citoskelet................................................................................................ 7 2.3. Goldijev aparat.................................................................................. 10 3. ZAKLJUAK................................................................................................... 14 4. LITERATURA................................................................................................. 15

2

1. UVODelije su osnovne gradivne i funkcionalne jedinice ivih bia. elije izgrauju tijelo, koriste hranjive materije, iz njih dobijaju energiju, a vre i neke specifine funkcije. elije sadre nasljedni materijal i mogu da naprave sopstvene kopije (elijska dioba). elije su izgraene od mnogo dijelova, nazvanih organele, od kojih svaki ima razliitu funkciju i ulogu. Upoznavanje grae i funkcije elije predstavlja osnovu za svako dublje prouavanje u biologiji i medicini. Rezultati tog prouavanja doprinose poznavanju normalnog i patolokog stanja elije, a samim tim i itavog organizma. Grana biologije koja se bavi prouavanjem elije naziva se citologija. U prirodi postoje brojni organizmi ije se tijelo sastoji iz jedne elije, kao to su bakterije, praivotinje, neke alge i gljive. Sa druge strane vieelijski organizmi mogu imati vie miliona, biliona, kvadriliona elija. Tako se u organizmu odraslog ovjeka nalazi oko 1014 elija koje obavljaju mnotvo raznovrsnih funkcija pa se time i meusobno razlikuju. elije sline grae koje vre istu funkciju udruuju se gradei tkiva. elije svih tkiva pokazuju neke zajednike osobine kao to su: rastenje do veliine koja je karakteristina za datu vrstu elije; obavljanje odreenih zadataka (funkcija, uloga); primanje signala iz spoljanje sredine na koje elija na odreeni nain odgovara; ivot elije odvija se kroz cikluse koji se zavravaju ili diobom ili elijskom smru; jedinstven hemijski sastav; jedinstvena graa.

elija se esto naziva i "gradivnom jedinicom ivota". Postoje jednoelijski organizmi (npr. bakterije) i vieelijski organizmi (npr. ovjek, 100 bilijona elija prosjenog promjera 10 m i mase 1 nanograma). Najvea poznata elija je nojevo jaje. elijska teorija koju su prvi predloili Matthias Jakob Schleiden i Theodor Schwann 1839. godine, govori da su svi organizmi izgraeni od jedne ili vie elija. elije mogu nastati samo iz postojeih elija, diobom. ivotne funkcije organizma se dogaaju unutar elije, koja sadri i nasljedno uputstvo neophodno za regulaciju elijskih funkcija i prenos informacija na sljedeu generaciju. Sama rije elija dolazi od latinske rijei cellula (elija). Ime je odabrao Robert Hooke posmatrajui tanke prereze pluta. 3

2. RAZRADA TEME 2.1. Graa elijePokuaj da se elija ematizuje da bi se vidjela njena graa star je koliko i istorijat o eliji. Prvu ematsku sliku elije je 1925. godine dao citolog Viloson i na njoj se vidi vrlo uproena graa elije: citoplazma, okruena membranom, u kojoj se nalaze pored jedra jo centrozom i vakuole. Nijedna druga elijska organela nije predstavljena, iako se do tada znalo za veinu organela. Meutim, za njih se mislilo da su vjetake tvorevine koje nastaju kada se elija ne pripremi dobro za bojenje ili se ne oboji dobro. Zahvaljujui razvoju tehnike i instrumenata saznanja o eliji su postala vea i potpunija. Tehnika mikroskopiranja je danas dovedena skoro do savrenstva pronalaskom razliitih vrsta mikroskopa (elektronski, fazni, fluorescentni, ultraviolentni i dr.), to je znatno olakalo prouavanje strukture elija ljudskog organizma. Sve ive sisteme, prema sloenosti grae, moemo podijeliti na: neelijske (acelularne) i elijske (celularne). Pod acelularnim se podrazumijevaju oni organizmi koji nisu dostigli nivo elijske grae, kakvi su virusi, dok su ostali organizmi elijske grae. Prema sloenosti grae elije svi elijski organizmi se dijele na: prokariote i eukariote. Prokariotama pripadaju prave bakterije (Eubacteria), cijanobakterije (modrozelelne alge) i arhee (Archeabacteria), dok su eukariote svi ostali jednoelijski i vieelijski organizmi.

Slika br.1. Eukariotska i prokariotska elija 1

Unutarelijske komponente su: 1

elijska membrana; citoskelet; genetski materijal i

http://2.bp.blogspot.com/_ilig-If47ck/SmL1sFtRxoI/AAAAAAAAAGA/_e-2K07PJGQ/s320/450pxCelltypes.svg.png

4

organele.

elijska membrana je poluprospusni lipidni dvosloj izgraen od bjelanevina i lipida koji odvaja unutarelijski dio od vanelijskog okruenja. Tvari se u eliju i iz elije proputaju prema principima osmoze, difuzije i aktivnog prenosa. elijska membrana je ukljuena u procese adhezije elije, ionske vodljivosti i elijske signalizacije. Okruuje citoplazmu elije i polazite je nekim strukturama citoskeleta. Ona okruuje prokariotske i eukariotske elije. Citoskelet ini mrea tankih bjelanevinastih niti i cjevica koje se proteu kroz cijelu eliju. On daje oblik elijama, omoguava gibanje elija i citokinezu, gibanje elijskih dijelova, elijsku diobu, endocitozu, usidrenost elijskih organela i citoplazmatskih enzima na odreenom mjestu ime se odrava optimalan prostorni raspored u samoj eliji i rast same elije. Citoskelet se sastoji od najmanje tri tipa struktura, a to su mikrotubuli, mikrofilamenti i intermedijarni filamenti. O citoskeletu e vie biti reeno u narednom poglavlju rada. Genetski materijal nekog organizma su svi njegovi nasljedni podaci kodirani u DNK ili, kod nekih virusa, u RNK. Prokariotski genetski materijal nukleoida ini jednostavna kruna DNK (jedan hromosom), dok je kod eukariota DNK linearna te u primjeru ovjeka imamo 23 para hromosoma linearne DNK. U mitohondrijima se nalazi mitohondrijska DNK. Organela je u elijskoj biologiji specijalizovaana podjedinica elije koja je funkcionalno izdvojena od ostatka elije vlastitom membranom. Najraznovrsnije tipove organela nalazimo u eukariotskim elija viih organizama, gdje nalazimo sljedee organele: Mitohondrije elijska organela eukariotskih elija koja slui kao izvor elijske energije. Mitohondriji su mjesto aktivnosti ciklusa limunske kiseline (Krebsovog ciklusa) kao i mjesto stvaranja adenozin trifosfata elektronskim transportom i oksidativnom fosforilacijom. Cilindrine su strukture, prenika izmeu 0,3 i 1 m i dugi od 5 do 10 m. Sastoje se od dvije membrane, od kojih je vanjska relativno napeta, unutranja membrana je naborana kako bi joj se poveala povrina i tako poveala mogunost stvaranja ATP-a. Vjeruje se da su nastali endosimbiozom od aerobne bakterije. Ribosomi organele koje se nalaze u osnovnoj tvari elije. Sastoje se od bjelanevina i RNK, a slue prevoenju genetskog uputstva koje dolazi u obliku glasnike RNK (mRNA) u polipeptidni lanac (npr. bjelanevinu). Na njima se aminokiseline veu za bjelanevine, koje su jedinstvene za svako ivo bie, osim za jednojajane blizance. Sastoje se od dvije subjedinice velike i male. Postoji razlika u veliini izmeu prokariotskih i eukariotskih ribozoma. ivot bi bez ribosoma bio nemogu. Veliki su dvadesetak nm. Neki su vezani

5

za endoplazmatski retikulum (koji se zato zove "hrapavi"), a neki slobodno plivaju u citoplazmi. elijska jezgra ili nukleus Najupadljivija, velika organela eukariotskih elija je jezgro ili jedro. Sam naziv lat. nucleus znai jezgro govori o znaaju nukleusa za eliju. U njemu se nalazi DNK, u kojoj su uskladitene informacije o grai i funkcionisanju elije. Jezgro regulie sve procese u eliji, u njemu se obavlja i sinteza DNK (replikacija) i svih vrsta RNK (transkripcija), kao i dijela proteina (translacija). elija najee ima jedno jezgro, mada ima i onih sa vie jedara (polinuklearne elije), a i veoma rijetko elija bez jedra (takvi su npr. eritrociti skoro svih sisara). Jedrro se sastoji od nukleusnog ovoja (membrane) i jezgrovog soka (nukleoplazme). Endoplazmatski retikulum najire zastupljena elijska, odnosno citoplazmatska organela i predstavlja sistem membrana. U citoplazmi se nalaze u obliku relativno spljotenih kesica ili razgranate mree cjevica. Membrane zatvaraju prostor koji se kontinuirano prua du mree i povezuje se s prostorom izmeu dvije jedarne membrane. Razlikuju se dva oblika endoplazmatskog retikuluma: hrapavi (zrnasti, granulirani) i glatki (agranulirani). Hrapavi endoplazmatski retikulum posjeduje ribozome vezane na povrini prema citosolu i ima spljoten izgled. Glatki endoplazmatski retikulum nema ribozoma na svojoj povrini i ima izgled razgranatih cjevica. Oba ova tipa endoplazmatskog retikuluma mogu se nai u istoj eliji. Relativna zastupljenost ova dva tipa endoplazmatskog retikuluma razliita je u razliitim elijama kao i u istoj eliji u toku razliitih perioda njene aktivnosti. Hrapavi endoplazmatski retikulum ukljuen je u sintezu proteina koji treba da butu izlueni iz elija, dok se u glatkom sintetiu lipidi. Postoji i specijalni tip glatkog endoplazmatskog retikuluma koji se zove sarkoplazmatski retikulum koji se nalazi u miinim elijama i slui kao skladite i pumpa za kalcijumove jone koji se oslobaaju prilikom miine kontrakcije. Goldijev aparat (o kojem e biti rijei kasnije); Lizosomi organela koja se proizvodi u Golgijevom tijelu. On sadri enzime (previrae), koji rue sloene molekule u organizmu. Lizosomi su obavijeni jednostrukom membranom, unutar koje se nalaze enzimi. Ako se membrana lizosoma oteti enzimi mogu ui u citoplazmu i razgraditi eliju. Lizosomi takoe uestvuju u diferencijaciji, oplodnji, starenju, gladovanju te obrambenom mehanizmu elija. 6

2.2. CitoskeletCitoskelet je proteinska konstrukcija koja eliji daje oblik i odreuje raspored organela, te omog